id,year,kk_title,kk_text,translator,translation
ABAI001ABAI,1855,Кім екен деп келіп ем түйе қуған,"Кім екен деп келіп ем түйе қуған,\nҚатын ғой күлдәрімен белін буған.\nТөркінінің бергені жауыр айғыр,\nБауырыңды ұрайын бірге туған.",,
ABAI002ABAI,1859,"Фзули, Шәмси, Сәйхали","Фзули, Шәмси, Сәйхали,\nНауаи, Сағди, Фирдауси,\nХожа Хафиз — бу һәммәси\nМәдәтбер, я, шағири, фәриад!",A. Gatov,"Шамси, Саади, Физули,\nХафиз, Навои, Сайхали,\nФирдовси, — молодому поэту,\nВеликие, вы помогли!"
ABAI003ABAI,1858,Шығыс ақындарынша,"Йүзі — раушан, көзі — гәуһар, \nЛәғилдек бет үчі әхмәр,\nТамағи қардан һәм беһтәр,\nҚашың қудрәт, қоли шикә.\nӨзүң гузәлләрә раһбар,\nСәңә ашиқ болып кәмтәр,\nСүләймен, Жәмшит, Искәндәр,\nАла алмас барша мулкигә.\n\nМәбада олса ол бір кәз,\nТамаша қылса йүзмә-йүз,\nКетіп қуат, йұмылып көз,\nБойың сал-сал бола нигә?",K. Lipskerov,"Как яхонт, взорам ты мила.\nТы блещешь мрамором чела,\nА шея нежная бела.\nКто создал брови — не пойму!\n\nХоть был бы тот, кто полонён.\nКак встарь Ямшид, и Соломон,\nИ Искандер всевластен, — он\nНе дорог сердцу твоему!\n\nТебя узрев, с тобой хоть раз\nГлазами астретясь, тот же час\nПотупим взор… нет сил у нас…\nИзнемогаем… Почему?"
ABAI004ABAI,1864,Әлифби,"Әлиф-дек ай йүзіңә ғибрәтеттім,\nБи — бәлаидәртіңәнисбәтеттім.\nТи — тілімнән шығарып түрлі әбиат,\nСи — сәнәимәдхіңәхурмәтеттім.\nЖим — жамалыңқандай ақ рузимаған,\nХә — хәлилликтапмадым, жаным, сәнан.\nХи — халайық, мен емес, бәрі интизар,\nДәл — дариға ғишықоты бермес аман.\nЗәл — зәлилліккөрген соң, сайрай бер, тіл, \nРе — риза қылмағыңды, яр, өзің біл.\nЗе — заһардайкүйдірді ғишқың қатты,\nСын — сәләмат қалмағым болды мүшкіл.\nШын — шәкәр ләбесіме түскен сайын,\nСат — сабырым қалмады, мен не әйләйін.\nЗат — заиғөмірім өтті менің бекер,\nТа — талаптан әйтеуір құр қалмайын.\nЗа — залым көп қылыш боп жанға оқталды, \n‘Айн — ақылымды басымнан тартып алды. \nҒайын — ғариблікбасыма түскеннен соң,\nФи — файдаңтие ме деп жаза салды.\nҚаф — қабыл болар ма екен жазған хатым, \nКәф — кәмілақылың, асыл затым.\nЛәм — ләбіңненем қылсаң мен дәртліге,\nМим — меһріңнен қалмас ед бар апатым.\nНун — нала ғып қайғыңмен күйдірдің көп, \nУау — уәйланағишқыңуайым жеп, \nҺи — һеш файдаң тимесе өлді ойлаңыз, \nЛәм-әлиф — лә иләһа иллалладеп.\nЯ — ярым, қалай болар жауап сөзің,\nМәд– қасың, тәшдид — кірпік, сукун — көзің. \nҮтірмен асты-үстілі жазуда бар,\nБолуға асты-үстілі көнсең өзің.",,
ABAI005ABAI,1870,Шәріпке,"Түңлікбайдың қатыны, атың Шәріп,\nБайға жарып көрмеген сен бір кәріп.\nСен — шыққан жол үстінде жалғыз түп ши, \nКөрінген ит кетеді бір-бір сарып.",,
ABAI006ABAI,1876,Абыралыға,"Мен жасымнан көп көрдім\nМұсылманды, кәпірді.\nАбыралыдай көрмедім\nНамаз білмес пақырды.\n\nҚираәтін оқытып\nКөріп едім, шатылды.\nНиет қыла білмейді,\nНе қылады нәпілді.\n\nНамазшамның артынан\nҚұржаң-құржаң етеді.\nЖер ұшық берген кісідей,\nТоңқаңдай ма, не етеді.\n\nНәпіл түгіл намазы —\nБәрі желге кетеді.\n«Еннатайына кәлкәусар»,\nПашол дереу, күнәкар\nАяғын ойлап айтқаны:\n«Әні-шаны күлаптар».\n\nОсы оқумен намаздың\nҚай жерінде сауап бар?\nТегін ойлап байқасаң,\nМұнда ми жоқ, құлақ бар.",V. Bugayevsky,"Знал мусульман я без числа,\nВстречал неверных я не раз, —\nНо всех глупее Абралы,\nНетвёрдо знающий намаз.\nЗаставишь вслух его читать —\nСобьётся, переврёт тотчас…\nБезграмотный, он хочет слыть\nБлагочестивейшим средь нас.\nВот на колени он упал,\nВот встал, вот снова наземь лёг,\nКак знахарь, суетится он.\nКакой-то видя в этом прок.\nЕго ж молитвам и ему,\nОднако, цену знает бог.\n«Еннатыйна…» — бормочет он.\nВон, жалкий нечестивец, вон!\nОн снова путает слова,\nНимало этим не смущён.\nНо от такой молитвы всё ж\nНе будешь сердцем умилён.\nВ ней смысла нет, в ней толку нет, —\nОн понаслышке умудрён."
ABAI007ABAI,1880,Жақсылыққа,"Аяғыңды аңдап бас, ей, Жақсылық!\nӨз басыңда жының бар бір бақсылық. \nБорышқорлық — адамға қиын нәрсе, \nӘрқайда өсіткізеді мал тапшылық.",P. Karaban,"Эй, ты, Жаксылык, — хоть себя пожалей!\nНа многих хватило бы дури твоей!\nБерёшь ты из бедности деньги взаймы?\nНо займы как раз и приводят-то к ней!"
ABAI008ABAI,1880,"Сап, сап, көңілім, сап, көңілім!","Сап, сап, көңілім, сап, көңілім!\nСаяламай, сай таппай,\nНе күн туды басыңа,\nКүні-түні жай таппай?\nСен жайыңа жүргеннен,\nҚыз өле ме бай таппай?\nТүн кезгенің мақұл ма, \nЖан-жағыңа жалтақтай?\nӨлермін деп жүрмісің,\nМұнан басқа жан таппай?\n\nСап, сап, көңілім, сап, көңілім! \nСабыр түбі — сары алтын.\nСабыр қылсаң, жайыңды \nБілер ме екен бекзатым?\nКөңіл аулап, сөз айтар \nАрадағы тілхатым,\nАғын судай екпіндеп,\nЛайы жоқ суатым,\nАуру да емес, сау да емес, \nҚұрыды әл-қуатым.\n\nСап, сап, көңілім, сап, көңілім! \nСанақылма бекерге.\nСан қылғанмен пайда жоқ,\nДүние даяр өтерге,\nАжал даяр жетерге.\nҚош, қыз алсын қойнына,\nБейнет көрмей, дәулет жоқ.\nӘлі барып кетерге,\nОныменен бойыңа \nИман, дәулет бітер ме?\nАдалды сатсаң арамға,\nҚұдай қабыл етер ме?\nҚыз сүйеді мені деп,\nОған көңіл көтерме!\nСап, сап, көңілім, сап, көңілім! \nСарқа берме санасын.\nБәрін өзің білсең де,\nӘлі-ақ өзің танасың.\nӨртенесің, жанасың.\nӨз-өзіңнен бейнетке \nӨз басыңды саласың.\nҚай мезгілде тойғыздың \nАюдайын ағасын,\nҚатыны мен қалашын?\nҚарсақ жортпас қара адыр, \nҚарамай неге шабасың?\nСонда тәуір бола ма,\nҰстап ап біреу сабасын? \nКиіміңді тонасын,\nЕлге де күлкі боласың.\nСап, сап, көңілім, сап, көңілім! \nСағынышқа сарғайма!\nЖай жүрсең де қыз қумай, \nСені біреу қарғай ма?\nҚыз іздесең, қалың бер,\nМұным ақыл болмай ма?\nКөріп алсаң көріктіні,\nТандап алсаң тектіні,\nСонда көңіл толмай ма?",S. Lipkin,"О сердце, свой жар остуди,\nНа отдых пора нам с тобой.\nЧто вечно ты ищешь? Найди\nЖеланный прохладный покой!\nКогда ты замолкнешь в груди, —\nБеды черноглазым не ждать.\nНайдут себе друга опять\nИ счастье найдут впереди.\nТы бродишь в тоске по ночам,\nСтремишься к чёрным очам.\nЯ крепко сержусь на тебя:\nСебя без остатка губя.\nОт горьких ты высохло дум.\nКогда ж ты возьмёшься за ум?\nО сердце, само посуди,\nОпасный ты выбрало путь.\n\nО сердце, свой жар остуди,\nСтепенным и сдержанным будь.\nНо благоразумный совет\nТебе не пойдёт ли во вред?\nКрасавица разве поймёт,\nЧто скрыл обманчивый лёд\nПыланье опущенных глаз,\nНевысказанные слова?\nЧто напоминала не раз\nЛюбовь про свои права?\nЧто песни твоей ручей\nИссякнет в бесплодном песке?\nЧто ты увянешь в тоске,\nПротивясь воле своей?\n\nО сердце, свой жар остуди,\nС печалью расстанься пустой,\nО сердце, само посуди:\nПроходит всё под луной,\nИ время наше прошло.\nЯ знаю, тебе тяжело.\nПора уже наша не та,\nНе те уже наши лета!\nЧто дальше? Опомнись, дружок!\nКуда мы с тобой придём?\nПусть преданностью и трудом\nЯ милой вниманье привлёк.\nПусть прежняя власть мне дана,\nПусть может, как прежде, она\nСклониться к нашей мольбе,\nЛюбовью ответить тебе, —\nОт этого ждать ли добра?\nНе та уже наша пора!\nСупруга мы честь оскорбим,\nПред богом ответим своим…\nПусть пламень твой не погас.\nПусть любят красавицы нас, —\nНе лучше ли нам с тобой,\nО сердце, уйти на покой?\n\nО сердце, свой жар остуди.\nНе надо огонь расточать.\nО сердце, само посуди,\nНедолго ты будешь стучать…\nА годы пройдут чередой,\nНе сберегая огня,\nТебе не скажу я: «Стой!» —\nСамо замолчишь у меня.\nНе рвись к забаве пустой,\nОстынь, не гори, не шуми,\nТебя не хватит, пойми.\nСожжёт тебя эта гроза!\nСебя ты не расточай.\nПусть чёрные жалят глаза,\nА ты им не отвечай…\nЗачем нам скакать с тобой\nПо кочкам, колючей тропой,\nПокоем своим рисковать,\nПред взором своим рисовать\nУслады минувших дней?\nМы станем смешного смешней,\nКоль глупо себя поведём.\nДругим на глаза попадём,\nСебя превратим в мишень,\nРазденут, побьют подчас.\nУбьют насмешкою нас:\nК закату склонился наш день…\n\nО сердце, свой жар остуди.\nТого, что прошло, не буди.\nСвой нрав горячий исправь,\nКрасавиц в покое оставь,\nОдну избери для любви,\nПодругой её назови,\nПодругой на все года.\nОна принесёт с собой\nМне — радость, тебе — покой.\nИ будет с нами всегда."
ABAI009ABAI,1882,Қансонарда бүркітші шығады аңға,"Қансонарда бүркітші шығады аңға,\nТастан түлкі табылар аңдығанға.\nЖақсы ат пен тату жолдас бір ғанибет,\nЫңғайлы ықшам киім аңшы адамға.\nСалаң етіп жолықса қайтқан ізі,\nСағадан сымпың қағып із шалғанда.\nБүркітші тау басында, қағушы ойда,\nІздің бетін түзетіп аңдағанда.\nТомағасын тартқан соң бір қырымнан,\nҚыран құс көзі көріп самғағанда.\nТөмен ұшсам түлкі өрлеп құтылар деп,\nҚандыкөзқайқаң қағып шықса аспанға,\nКөре тұра қалады қашқан түлкі\nҚұтылмасын білген соң құр қашқанға.\nАузын ашып, қоқақтап, тісін қайрап,\nО да талас қылады шыбын жанға.\nҚызық көрер, көңілді болса аңшылар,\nШабар жері қарамай жығылғанға,\nҚырық пышақпен қыржыңдап тұрған түлкі,\nО дағы осал жау емес қыран паңға.\nСегіз найза қолында, көз аудармай,\nБатыр да аял қылмайды ертең таңға.\nҚанат, құйрық суылдап, ысқырады,\nКөктен қыран сорғалап құйылғанда.\nЖарқ-жұрқ етіп екеуі айқасады,\nЖеке батыр шыққандай қан майданға.\nБіреуі — көк, біреуі — жер тағысы,\nАдам үшін батысып қызыл қанға.\nҚар — аппақ, бүркіт — қара, түлкі — қызыл,\nҰқсайды хасасұлу шомылғанға.\nҚара шашын көтеріп екі шынтақ,\nО да бүлк-бүлк етпей ме сипанғанда?!\nАппақ ет, қып-қызыл бет, жап-жалаңаш, \nҚара шаш қызыл жүзді жасырғанда.\nКүйеуі ер, қалыңдығы сұлу болып,\nЖәне ұқсар тар төсекте жолғасқанға. \nАрт жағынан жаурыны бүлкілдейді,\nҚыран бүктеп астына дәл басқанда. \nҚұсы да иесіне қоразданар,\nАлпыс екі айлалы түлкі алғанда. \n«Үйірімен үш тоғыз» деп жымыңдап, \nЖасы үлкендер жанына байланғанда.\nСілке киіп тымақты, насыбайды \nБір атасың көңілің жайланғанда.\nТаудан жиде тергендей ала берсе,\nБір жасайсың құмарың әр қанғанда. \nКөкіректе жамандық еш ниет жоқ,\nАң болады кеңесің құс салғанда.\nЕшкімге зияны жоқ, өзім көрген \nБір қызық ісім екен сұм жалғанда. \nКөкірегі сезімді, көңілі ойлыға \nБәрі де анық тұрмай ма ойланғанда.\n\nҰқпассың үстірт қарап бұлғақтасаң, \nСуретін көре алмассың, көп бақпасаң. \nКөлеңкесі түседі көкейіңе,\nӘр сөзін бір ойланып салмақтасаң.\nМұны оқыса, жігіттер, аңшы оқысын, \nБіле алмассың, құс салып дәм татпасаң.",S. Lipkin,"Всадник с беркутом скачет в ранних снегах.\nБудет зорок — добудет лису в горах.\nВот находка в пути: удобный наряд,\nКонь хороший да спутник, забывший страх,\nДа лисы осторожной обратный след,\nОбнаруженный чудом в горных кустах.\n\nУ подножья горы — охотников сбор.\nВсадник с беркутом скачет во весь опор,\nОн сорвет клобучок у беркута с глаз -\nБеркут крылья расправит, глядя в упор.\n«Слишком низко мы скачем: уйдет лиса!» -\nТак подумав, он взмоет к вершинам гор.\n\n«Не спасет меня бегство», — лиса поймет,\nИ замрет она вдруг, и раскроет рот,\nЗаскрежещет зубами и глянет вверх:\nИ она хочет жить, у нее — свой расчет!\nБудет зрелище! Ловчий нетерпелив,\nПрезирая опасность, летит вперед.\n\nПомнит беркут: лиса — из мощных врагов,\nСразу в дело пускает сорок клинков.\nНо не вздумает медлить беркут-батыр:\nОбнажит восемь лезвий, восемь штыков.\nЗашумит он крылами и полетит,\nУстремится на землю из облаков.\nВот сошлись, вот сцепились в блеске зари,\nСловно единоборцы-богатыри.\nТа — царица земли, тот — небесный царь.\nЗахотел человек — и эти цари\nБьются насмерть… А снег ослепительно бел,\nЧерен беркут, лисица красна…\nСмотри!\nЭта битва с купаньем девы сходна,\nВ час, когда на локтях поднимает она\nДве косы смоляные, входя в ручей,\nМолодая, нагая, легка, нежна,\nС белоснежным телом, румяна лицом.\n\nЭта битва тебе напомнить должна\nЖениха и невесты первую ночь.\nНа постели им тесно… Лисе невмочь:\nБеркут смял и свернул ее под собой.\nЛовчий, быстро добычу ты приторочь!\nИ, гордясь победой над хитрой лисой,\nПобедители стать на отдых не прочь.\n\nСкажут старшие, похвалив смельчака:\n«Захвати в добычу три косяка!»\nТы доволен и рад. Стряхнув малахай,\nТы кладешь за губу щепоть табака.\nСловно ягод в горах — пусть будет лисиц,\nЧтоб охотника доля стала сладка.\n\nНикакого не делаешь ты вреда,\nЕсли ты приезжаешь на ловлю сюда.\nВ бренном мире нет мне занятья милей,\nЯ готов про охоту слушать всегда.\nУ кого проницательный, ясный ум,\nТот, наверно, меня поймет без труда.\n\nНе видна близоруким в степи трава,\nНе понять верхогляду мои слова.\nНо возникнет картина в душе твоей,\nЕсли в каждое слово вникнешь сперва.\nТолько истинный ловчий меня поймет,\nТот, в чьем сердце прелесть охоты жива."
ABAI010ABAI,1884,Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы,"Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы,\nАласыз қара көзі нұр жайнайды. \nЖіңішке қара қасы сызып қойған,\nБір жаңа ұқсатамын туған айды. \nМаңдайдан тура түскен қырлы мұрын, \nАқша жүз, алқызыл бет тіл байлайды. \nАузын ашса, көрінер кірсіз тісі,\nСықылды қолмен тізген, іш қайнайды. \nСөйлесе, сөзі әдепті әм мағыналы,\nКүлкісі бейне бұлбұл құс сайрайды. \nЖұп-жұмыр, ақ торғындай мойыны бар, \nҮлбіреген тамағын күн шалмайды. \nТақтайдай жауырыны бар, иығы тік,\nЕкі алма кеудесінде қисаймайды.\nСорақы ұзын да емес, қысқа да емес, \nНәзік бел тал шыбықтай бұраңдайды. \nЕтіндей жас баланың білегі бар,\nӘжімсіз ақ саусағы іске ыңғайлы.\nҚолаң қара шашы бар жібек талды \nТорғындай толқын ұрып көз таңдайды.",M. Tarlovsky,"Белый лоб — серебро, чей тонок чекан.\nОн глазами лучистыми осиян.\n\nТонко вычерчен двух бровей полукруг.\nОблик юной луны красавице дан.\n\nНос её — словно выточен на лице.\nКто расскажет, как цвет её щек румян!\n\nО жерельем жемчужных её зубов\nЯ любуюсь, от жгучих желаний пьян.\n\nСмех журчащий её — как дробь соловья.\nВ мудрой речи её не гостит обман.\n\nШёлк завидовать может шее такой.\nКто в её подбородке сыщет изъян?\n\nКак тонки очертанья точеных плеч!\nТуг и свеж этих юных грудей шафран.\n\nБезупречен налив этих двух плодов,\nИ маняще упруг тростниковый стан.\n\nЭти гладкие пальцы ловки в шитье,\nЛокоть — нежный младенец, что всеми ждан,\n\nА смолистые косы — волнистый шёлк.\nЧто для радости взора прилежно ткан.\n\nЧей же цвет не увял от ранних страстей?\nВероломны красавицы наших дней,\n\nИ годам к восемнадцати жёлт и вял\nИ уже не желанен шафран грудей.\n\nЛицемерны личины иных блудниц:\nДобродетельней нет, мол, и нет святей.\n\nНо немало таких, что всем напоказ\nЩеголяют распущенностью своей.\n\nЗнаем скромниц мы этих, забывших счёт\nУдальцам, что недолго ждут у дверей.\n\nТут бывает порой неплохой джигит,\nНе кричит он везде о победе своей.\n\nА иной — пусть бесстыжий, грубый хвастун, —\nИ таких принимают девы гостей.\n\nХоть таким не сойти за честных людей,\nХоть такие к безделью всего склонней,\n\nХоть иной разглагольствующий джигит\nНедороже хвастливых своих речей."
ABAI010ABAI,1884,Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы,"Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы,\nАласыз қара көзі нұр жайнайды. \nЖіңішке қара қасы сызып қойған,\nБір жаңа ұқсатамын туған айды. \nМаңдайдан тура түскен қырлы мұрын, \nАқша жүз, алқызыл бет тіл байлайды. \nАузын ашса, көрінер кірсіз тісі,\nСықылды қолмен тізген, іш қайнайды. \nСөйлесе, сөзі әдепті әм мағыналы,\nКүлкісі бейне бұлбұл құс сайрайды. \nЖұп-жұмыр, ақ торғындай мойыны бар, \nҮлбіреген тамағын күн шалмайды. \nТақтайдай жауырыны бар, иығы тік,\nЕкі алма кеудесінде қисаймайды.\nСорақы ұзын да емес, қысқа да емес, \nНәзік бел тал шыбықтай бұраңдайды. \nЕтіндей жас баланың білегі бар,\nӘжімсіз ақ саусағы іске ыңғайлы.\nҚолаң қара шашы бар жібек талды \nТорғындай толқын ұрып көз таңдайды.",V. Rozhdestvensky,"Словно месяц, изогнутый в небе ночном,\nОтливает сверкающий лоб серебром.\nСвет струится из черных, как полночь, очей,\nБрови вскинули иссиня-черный излом.\nНос точеный у ней легок, узок и прям.\nРозов отсвет ланит — удивленье очам,\nСердце, видя улыбку, пьянеет, когда\nБлещут зубы, подобны во всем жемчугам.\nРечь нежна и умна — тонкий лепет ручья,\nСмех заливчато длится, как трель соловья,\nШея — шелк белоснежный — гибка и тонка,\nЧист и свеж подбородок, прохладу тая.\nСредний рост у нее, но величествен вид,\nТонок выгиб спины, взор открыто глядит,\n Камышинкою легкой сгибается стан,\nИ два яблока зреют у ней на груди.\nПо-ребячески нежен ее локоток,\nПальцы гладки, проворны, блестит ноготок,\nИ, потупясь, смущенно туманится взгляд,\nЕсли косы рассыплют свой черный поток.\nНаши девушки нежной цветут красотой,\nНо ненадолго дан им душевный покой –\nНа прекрасной заре восемнадцати лет\nЖизнь направит пути их суровой рукой.\nЗатаили лукавство, притворство одни,\nБудто вовсе о страсти не знают они,\nИ уж слишком отважны другие, плетя\nСеть кокетства, ужимок, пустой болтовни.\nМы же хитрости девичьи знаем давно:\nТот им мил, кто всегда уважаем людьми.\nТак и юноши: эти, про стыд позабыв,\nК недоступному свой устремляют порыв,\nТе — скромны и тщеславия вовсе чужды,\nТерпеливы, и каждый из них молчалив.\nНо ценнее всех тот, кто в упорстве своем\nНе растратил себя на тщеславье пустом,\nКто свой дух воспитал на полезном труде\nИ давно научился ходить за скотом."
ABAI010ABAI,1884,Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы,"Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы,\nАласыз қара көзі нұр жайнайды. \nЖіңішке қара қасы сызып қойған,\nБір жаңа ұқсатамын туған айды. \nМаңдайдан тура түскен қырлы мұрын, \nАқша жүз, алқызыл бет тіл байлайды. \nАузын ашса, көрінер кірсіз тісі,\nСықылды қолмен тізген, іш қайнайды. \nСөйлесе, сөзі әдепті әм мағыналы,\nКүлкісі бейне бұлбұл құс сайрайды. \nЖұп-жұмыр, ақ торғындай мойыны бар, \nҮлбіреген тамағын күн шалмайды. \nТақтайдай жауырыны бар, иығы тік,\nЕкі алма кеудесінде қисаймайды.\nСорақы ұзын да емес, қысқа да емес, \nНәзік бел тал шыбықтай бұраңдайды. \nЕтіндей жас баланың білегі бар,\nӘжімсіз ақ саусағы іске ыңғайлы.\nҚолаң қара шашы бар жібек талды \nТорғындай толқын ұрып көз таңдайды.",M. Lukonin,"Подобен серебру чеканному широкий лоб резной,\nГлаз черных крупные зрачки кидают зной.\nА брови так тонки, как будто кто нарисовал,\nНапоминают новый месяц в вышине сквозной.\nТоченый носик продолжает лба умного овал.\nВолнует щек живым румянцем, шеи белизной,\nРот приоткрыт — блещут зубы, как белоснежный вал,\nКак будто жемчуг, связанный ниткой одной.\nСмех — соловьиный перещелк в чаще теневой.\nШея круглая бела, нежна, как шелк.\nРовны лопатки, как дощечки, плечики прямы.\nДва яблока грудей не тронуты кривизной.\nКак тело нежное мальца, рук линии нежны,\nПальцы легкие в работе плещутся волной.\nГустые волосы черны и шелковисты так,\nЧто льются, радуя сильнее, чем атлас иной.\nЕсть девушки, что сохранят невинность? Извини!..\nВетрены красавицы в наши нынче дни.\nВосемнадцать, девятнадцать едва минует лет —\nОбмякнут яблоки грудей, как их не затяни.\nА нравом таковы: укор считают за навет,\nПрикинутся невинными: — «Стой, повремени!»\nИные же — веселье, ласка и привет,\nКокетничают сразу, к ним только заверни.\nИные же джигиты, утратив совесть, честь,\nРвутся к недоступному для себя, одни,\nНет времени на разум, на дело нету сил,\nИ для добра не трудятся бездумные они."
ABAI010ABAI,1884,Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы,"Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы,\nАласыз қара көзі нұр жайнайды. \nЖіңішке қара қасы сызып қойған,\nБір жаңа ұқсатамын туған айды. \nМаңдайдан тура түскен қырлы мұрын, \nАқша жүз, алқызыл бет тіл байлайды. \nАузын ашса, көрінер кірсіз тісі,\nСықылды қолмен тізген, іш қайнайды. \nСөйлесе, сөзі әдепті әм мағыналы,\nКүлкісі бейне бұлбұл құс сайрайды. \nЖұп-жұмыр, ақ торғындай мойыны бар, \nҮлбіреген тамағын күн шалмайды. \nТақтайдай жауырыны бар, иығы тік,\nЕкі алма кеудесінде қисаймайды.\nСорақы ұзын да емес, қысқа да емес, \nНәзік бел тал шыбықтай бұраңдайды. \nЕтіндей жас баланың білегі бар,\nӘжімсіз ақ саусағы іске ыңғайлы.\nҚолаң қара шашы бар жібек талды \nТорғындай толқын ұрып көз таңдайды.",K. Doszhan,"Лоб словно серебро, расплавленное над огнем,\nСветом блещут сияют глаза, в которых\nнет ненависти /нежный взгляд/.\nТонкие брови словно начерчены,\nНапоминают мне молодую луну.\nТонкий, граненый нос начинается от бровей,\nЛик как /восходящая/ заря, языком невозможно описать.\nРотик откроет, зубы белые без изъяна,\nСловно нанизанные вручную, нутро опалят.\nЗаговорит — речь благозвучна, нет пустого,\nСмех, словно песня, трель соловья.\nИмеет шею — бархатистую, округлую —\nне задетую, не опаленную лучами солнца.\nЛопатки — прямые как дощечки –\nОснова благородной осанки,\nГруди не обвислые, а как два яблока.\nТалия ни длинна, ни коротка,\nА гибкая, как молодое деревце.\nКисть как у младенца,\nБелые, гладкие пальчики без морщин — предназначены для шитья.\nЧерные, густые волосы. — шелковые нити,\nСтруятся, волнуются — радуя глаз.\nУ нынешних красавиц сон пропадет,\nЕсли она никого не прельстила.\nЯблоки грудей обмякнут (как легкие),\nЕсли в восемнадцать-девятнадцать лет их никто не попробовал.\nИх характер и нрав — делать вид –\nКак будто ничего не видели и не знают.\nХотят казаться открытыми, чистыми,\nНи к месту веселятся и флиртуют со всеми подряд.\nТо, что на уме у красавицы, мы, давно знаем,\nПарней, которые на устах у народа,\nОни не оставят без внимания.\nЕсть парни, чья суть /поступки/ добро,\nВсе что они делают, не для бахвальства.\nА есть некоторые, без совести и чести,\nЛезут, хватают то, что им не положено.\nНе совершают значимые дела, не делают вывод.\nНе работают, не пасут скот они.\nНет в них нравственности,\nРазвязано болтаются впустую без дела."
ABAI010ABAI,1884,Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы,"Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы,\nАласыз қара көзі нұр жайнайды. \nЖіңішке қара қасы сызып қойған,\nБір жаңа ұқсатамын туған айды. \nМаңдайдан тура түскен қырлы мұрын, \nАқша жүз, алқызыл бет тіл байлайды. \nАузын ашса, көрінер кірсіз тісі,\nСықылды қолмен тізген, іш қайнайды. \nСөйлесе, сөзі әдепті әм мағыналы,\nКүлкісі бейне бұлбұл құс сайрайды. \nЖұп-жұмыр, ақ торғындай мойыны бар, \nҮлбіреген тамағын күн шалмайды. \nТақтайдай жауырыны бар, иығы тік,\nЕкі алма кеудесінде қисаймайды.\nСорақы ұзын да емес, қысқа да емес, \nНәзік бел тал шыбықтай бұраңдайды. \nЕтіндей жас баланың білегі бар,\nӘжімсіз ақ саусағы іске ыңғайлы.\nҚолаң қара шашы бар жібек талды \nТорғындай толқын ұрып көз таңдайды.",M. Adibayev,"Высокий лоб — живое серебро,\nЛучами черных глаз озарено.\nОчерченный пером бровей разлет,\nДвум лунам молодым подобен их полет.\nНос совершенной линией манит,\nЯзык мой онемел от розовых ланит.\nротик, зубы белые чисты,\nКак жемчуга нанизаны — душа горит.\nЗаговорит и речь умна, тонка,\nСмех звонкий, словно трели соловья.\nОкругла шея — бархат, а не бязь,\nНа кожу нежную и солнцу не упасть.\nПлечи и стан прямее чинара,\nГруди налиты как спелых два яблока.\nНи коротка, немерено длинная,\nТалия будто лозиночка гибкая.\nНежная обликом, словно дитя,\nБелые пальцы ее для шитья.\nЧерные волосы шелком искрятся,\nОчи, чаруя, волною струятся.\nКрасавицей ли назовется та,\nЧто восемнадцать все еще цела?\nГрудей коль не коснется страсть,\nУвянут два обиженных плода.\nНрав — будто и не знают ничего,\nКокетничают, все пройдя давно.\nНи к месту, неприлично веселятся,\nОткрытыми хотят и чистыми казаться.\nВсе хитрости девиц известны нам,\nДжигитов предпочтут, достойных похвалам.\nХотя среди парней не счесть,\nКого без дела раздувает спесь.\nДругие же без совести и чести,\nХватаются за то, что не по чести.\nКоль не трудился знанья обретя,\nВ работе тяжкой не найдет скота.\nПорядочным не назовут джигита,\nЧто жил впустую и болтался зря."
ABAI011ABAI,1884,Қандай қызда ләззат бар жан татпаған?,"Қандай қызда ләззат бар жан татпаған? \nСұлуы бұл заманның тек жатпаған.\nОн сегіз, он тоғызға келгеннен соң, \nАлмасы өкпе болар қол батпаған. \nБұлардың кейбірінің мінездері,\nЕш нәрсе көрмегенсіп бұртақтаған. \nКейбірі жайдары, ашық боламын деп, \nОрынсыз адамдармен жыртақтаған.\nӘуелде сұлу жайы бізге мәлім,\nЖігітті жұрт мақтаған қыз жақтаған.\nКей жігіт мақтан үшін қылық қылмай, \nБойына майдалықпен сыр сақтаған.\nКей жігіт арсыздықпен ұятсынбай,\nҚолы жетпес нәрсеге тыртақтаған.\nОрынды іске жүріп, ой таппаған,\nНе болмаса жұмыс қып, мал бақпаған.\nҚасиетті болмайды ондай жігіт \nӘншейін құр бекерге бұлғақтаған.",,
ABAI012ABAI,1885,Жасымда ғылым бар деп ескермедім,"Жасымда ғылым бар деп ескермедім,\nПайдасын көре тұра тексермедім.\nЕржеткен соң түспеді уысыма,\nҚолымды мезгілінен кеш сермедім.\nБұл мақрұмқалмағыма кім жазалы, \nҚолымды дөп сермесем, өстер ме едім? \nАдамның бір қызығы — бала деген, \nБаланы оқытуды жек көрмедім.\nБаламды медресеге біл деп бердім,\nҚызмет қылсын, шен алсын деп бермедім.\n\nӨзім де басқа шауып, төске өрледім, \nҚазақта қара сөзге дес бермедім. \nЕңбегіңді білерлік еш адам жоқ,\nТүбінде тыныш жүргенді теріс көрмедім.",Y. Kuznetsov,"К наукам я холоден в юности был,\nИх пользу я видел, но смысла не знал.\nПо зрелости лет потянулся я к ним,\nУвы, ухватить их я суть опоздал.\nКого тут винить, что остался ни с чем?\nУчись в своё время — другим бы я стал.\nЕсть радость одна — это дети мои.\nВ ученье отдать я детей пожелал.\nНо сына послал в медресе не за тем,\nЧтоб службу служил и чины получал.\nИ сам я стремился возвысить свой ум.\nИ равных себе в красноречье не знал.\nНо труд мой не ценят в народе, и я\nПокой одиночества в жизни избрал."
ABAI012ABAI,1885,Жасымда ғылым бар деп ескермедім,"Жасымда ғылым бар деп ескермедім,\nПайдасын көре тұра тексермедім.\nЕржеткен соң түспеді уысыма,\nҚолымды мезгілінен кеш сермедім.\nБұл мақрұмқалмағыма кім жазалы, \nҚолымды дөп сермесем, өстер ме едім? \nАдамның бір қызығы — бала деген, \nБаланы оқытуды жек көрмедім.\nБаламды медресеге біл деп бердім,\nҚызмет қылсын, шен алсын деп бермедім.\n\nӨзім де басқа шауып, төске өрледім, \nҚазақта қара сөзге дес бермедім. \nЕңбегіңді білерлік еш адам жоқ,\nТүбінде тыныш жүргенді теріс көрмедім.",M. Petrovyh,"Я презрел познанье, юноша пустой.\nВидел пользу в нём, но шёл стезей другой.\n\nВозмужал — наука из-под рук ушла.\nПоздно к ней ты устремился, разум мой!\n\nКто повинен, что остался я ни с чем?\nСмолоду учась, я был бы не такой!\n\nИз людских отрад одну зовут — дитя.\nОбучение детей — наш долг прямой.\n\nСына отдал в медресе: «Учись, родной!»\nЦель не в том, чтобы достался чин большой.\n\nСам к высотам я стремился всей душой.\nВ красноречии мне уступал любой.\n\nНо ведь некому здесь оценить мой труд…\nПод конец я предпочел всему покой."
ABAI012ABAI,1885,Жасымда ғылым бар деп ескермедім,"Жасымда ғылым бар деп ескермедім,\nПайдасын көре тұра тексермедім.\nЕржеткен соң түспеді уысыма,\nҚолымды мезгілінен кеш сермедім.\nБұл мақрұмқалмағыма кім жазалы, \nҚолымды дөп сермесем, өстер ме едім? \nАдамның бір қызығы — бала деген, \nБаланы оқытуды жек көрмедім.\nБаламды медресеге біл деп бердім,\nҚызмет қылсын, шен алсын деп бермедім.\n\nӨзім де басқа шауып, төске өрледім, \nҚазақта қара сөзге дес бермедім. \nЕңбегіңді білерлік еш адам жоқ,\nТүбінде тыныш жүргенді теріс көрмедім.",M. Petrovyh,"С юных лет мне чужд был знанья свет благой.\nВидя благо в нём, я шёл стезёй другой.\nВозмужал — наука из-под рук ушла.\nПоздно к ней ты устремился, разум мой!\nКто повинен в том, что я теперь ни с чем?\nЗнаньем овладев, я стал бы весь иной.\nИз людских отрад одну зовут: дитя.\nОбучение детей — наш долг прямой.\nСына отдал в медресе — «Расстанься с тьмой!»\nНе затем, чтоб сын мой нажил чин большой.\nСам к высотам я стремился всей душой.\nВ красноречии сравнился ль кто со мной?\nНо такого нет, кто б одепил мой труд.\nИ давно я препочёл всему — покой."
ABAI013ABAI,1886,"Адасқанның алды — жөн, арты — соқпақ","Адасқанның алды — жөн, арты — соқпақ,\nОларға жөн — арамның сөзін ұқпақ.\nҚас маңғаз, малға бөккен кісімсініп,\nӘсте жоқ кеселді істен биттей қорықпақ.\n\nБір аршопкешапаны сондай шап-шақ, \nМүшесінен буынып, басады алшақ.\nҚарсы алдына жымырып келтірем деп,\nАқ тымақтың құлағы салтақ-салтақ.\n\nЖаздыгүні ақ бөркі бүктелмейді, \nҚолында бір сабауы бар, о дағы аппақ. \nКерегеге сабауды шаншып қойып,\nБөркін іліп, қарайды жалтақ-жалтақ.\n\nТірі жанға құрбы боп жап-жасында-ақ, \nҚалжыңдамақ, қасынбақ, ыржаңдамақ. \nБет-аузын сөз сөйлерде жүз құбылтып, \nҚас кермек, мойын бұрмақ, қоразданбақ.\n\nОсындай сидаң жігіт елде мол-ақ,\nБәрі де шаруаға келеді олақ.\nСырын түзер біреу жоқ, сыртын түзеп, \nБар өнері — қу борбай, сымпыс шолақ.\n\nОлардың жоқ ойында малын бақпақ,\nАдал еңбек, мал таппақ, жұртқа жақпақ. \nЖалғыз атын терлетіп, ел қыдырып, \nСәлемдеспей, алыстан ыржаң қақпақ.",D. Brodsky,"Тот, кто заблудился, видит впереди простор пустой.\nОн всегда к словам нечестным падок и перед толпой\nВсё кичится, как богач, который сыт своим добром,\nИ нечистые дела творят он с лёгкою душой.\n\nИ чапан сидит суконный, словно вылитый, на нём,\nИ шагает он вразвалку, низко стянут кушаком.\nМалахай свой загибает кверху он для красоты.\nДо тех пор, покуда пышный не облезет мех кругом.\n\nНикогда не мнётся летом шапка белая его.\nПалка у него в руке не просто палка — волшебство.\nВ остов юрты палку сунув и повесив шапку, он\nНагло на стороны смотрит и не видит ничего.\n\nБез труда узнать пройдоху по истёршимся штанам,\nСкладки на коленях тщится пальцем он разгладить сам.\nМного времени имеет он, как пленник, что всегда\nЗнает лишь одно занятье — облегчаться по часам.\n\nОн сызмальства всем ровесник; балагуря, бродит он,\nИ хохочет, и гогочет, без причины возбуждён;\nЧуть заговорит — ужимок отвратительных не счесть;\nХмурит бровь, глядит надменно — до чего в себя влюблён!\n\nМного есть у нас в народе праздных и пустых таких.\nЧто хозяйство им, что совесть? Только блеск пленяет их.\nВсё занятье их в бахвальстве, в бесполезной суете,\nНе подумают о том, чтоб воспитать себя самих.\n\nО скоте своём нимало не заботятся они,\nЧестного труда не зная, носятся за днями дни\nНа конях на запотевших по аулам взад-вперёд.\nУхмыляются довольно, мельком лишь на них взгляни."
ABAI014ABAI,1886,"Базарға, қарап тұрсам, әркім барар","Базарға, қарап тұрсам, әркім барар,\nІздегені не болса, сол табылар.\nБіреу астық алады, біреу — маржан, \nӘркімге бірдей нәрсе бермес базар. \nӘркімнің өзі іздеген нәрсесі бар,\nСомалап ақшасына сонан алар.\nБіреу ұқпас, бұл сөзді біреу ұғар,\nБағасын пайым қылмай аң-таң қалар.\nСөзді ұғар осы күнде кісі бар ма? \nДемеймін жалпақ жұртқа бірдей жағар. \nЖазған соң жерде қалмас тесік моншақ,\nБіреуден біреу алып, елге тарар.\nБір кісі емес, жазғаным жалпақ жұрт қой, \nШамданбай-ақ, шырақтар, ұқсаң жарар. \n«Ит маржанды не қылсын» деген сөз бар, \nСәулесі бар жігіттер бір ойланар.",L. Schiffers,"Каждый за товаром едет на базар.\nТам торгует медник, пекарь и гончар.\nВам по вкусу жемчуг, а другому — хлеб,\nПо душе найдётся каждому товар.\n\nСтар и млад стремится утолить свой жар.\nКаждого по средствам наделит базар.\nНо не всем доступен жемчуг слов моих.\nТруден смысл иному, будь он мудр и стар.\n\nНе для всех открыта тайна чар моих,\nИ не всем по сердцу мой словесный дар.\nНо неужто жемчуг обратится в пар?\nНет, сияет слово ярко, как пожар.\n\n«Псу алмаз не нужен>, — мудрость говорит.\nПоговорку эту знает и школяр.\nВникни в смысл, читатель, будь ты млад иль стар,\nИ прими как должно мой смеренный дар."
ABAI015ABAI,1886,Байлар жүр жиған малын қорғалатып,"Байлар жүр жиған малын қорғалатып,\nӨз жүзін, онын беріп, алар сатып,\nОнын алып, тоқсаннан дәме қылып,\nБұл жұртты қойған жоқ па құдай атып? \nБарып келсе Ертістің суын татып,\nБеріп келсе бір арыз бұтып-шатып.\nЕлді алып, Еділді алып есіреді,\nІсіп-кеуіп, қабарып келе жатып.\nӘрі-бері айналса аты арықтап,\nШығынға белшесінен әбден батып. \nСұм-сұрқия, қу, білгіш атанбаққа \nҚұдай құмар қылыпты қалжыратып. \nҚорғаласа, қорықты деп қоймаған соң, \nШаптырады қалаға бай да андатып.\nКүшті жықпақ, бай жеңбек әуел бастан, \nҚолға түсер сілесі әбден қатып.\nЖаны аяулы жақсыға қосамын деп,\nӘркім бір ит сақтап жүр ырылдатып.",M. Zenkevich,"Бай живёт и охраняет свой скот.\nДаст десять голов — сотню убережёт,\nА тот, кто получит десять голов.\nЕщё девяносто в придачу урвёт.\nДруг друга преследуют, злобой дыша.\nСъездит в город, попьёт воды Иртыша,\nДонесёт (пред ложью правда молчит)\nИ, довольный, скачет домой, спеша.\nИсхудали кони от частой езды.\nКарманы у всех от долгов худы.\nХитрецом и сутягой хотят прослыть,\nАллах не спасёт их от злой беды.\nКто молчит, — говорят — «испугался он»\nИ ходатаев шлёт обмануть закон.\nВ наш век у богатых сила вся,\nОбманщик избит, но не перевелся.\nЧтобы честного человека травить,\nПри себе они держат злого пса."
ABAI016ABAI,1886,Бір дәурен кемді күнге — бозбалалық,"Бір дәурен кемді күнге — бозбалалық,\nҚартаймастай көрмелік, ойланалық. \nЖастықта көкірек зор, уайым жоқ,\nДейміз бе еш нәрседен құр қалалық.\n\nБар ойы — өлең айтып, ән салалық,\nБіреуді қалжың қылып қолға алалық.\nҚызды ауылға қырындап үйір болса \nКөңіліне зор қуаныш бір бадалық .\n\nДемеңдер ойнас іске жұбаналық,\nАқыл тапсақ, мал тапсақ, қуаналық.\nҚызды сүйсең, бірді-ақ сүй, таңдап тауып, \nКөрсеқызар, күнде асық — диуаналық.\n\nЖастықта бір күлгенің — бір қаралық, \nКүлкі баққан бір көрер бишаралық.\nӘуелі өнер ізделік, қолдан келсе,\nЕң болмаса еңбекпен мал табалық.\n\nТой болса, тон киелік, жүр, баралық, \nБірімізді біріміз аударалық.\nАт арықтар, тон тозар, қадір кетер, \nКүлкіні онша күйлеп, шуламалық.\n\nУайым — ер қорғаны, есі барлық, \nҚиыны бұл дүниенің — қолы тарлық. \n«Еһе-еһеге» елірме, бозбалалар,\nБұл бес күндік бір майдан ер сынарлық.\n\nСалынба, қылсаң дағы сан құмарлық, \nАлдыңда уайым көп шошынарлық: \nЖарлылық, жалынышты жалтаң көздік, \nСүйкімі, икемі жоқ шалдуарлық.\n\nӘсем салдық өлгенше кім қыларлық, \nОған да мезгіл болар тоқталарлық.\nҰрлық қылар, тентіреп тамақ асырар,\nЖұмыс қып болмаған соң мал табарлық.\n\nБасында әке айтпаса ақыл жарлық, \nАғайын табылмаса ой саларлық, \nҚалжыңбассып өткізген қайран дәурен, \nТүбінде тартқызбай ма ол бір зарлық?\n\nОсы елде бозбала жоқ сөзді ұғарлық, \nЖақсы айғырда бие жоқ ат туарлық.\nӘйтеуір ақсақалдар айтпады деп \nЖүрмесін деп, азғана сөз шығардық.",V. Rozhdestvensky,"Только юность одна — жизни счастливый цвет,\nНо не думай, что ты так и не будешь сед.\nМы только в юные годы веселы и бодры,\nСтарость пришла — и вдруг видишь, что счастья нет.\n\nВ юности всем легко песенки распевать,\nОстрым словцом своим, шуткою задевать,\nГордо в аул входить, к девушкам нежно льнуть, —\nВысшего счастья нам будто бы и не знать.\n\nМудрый такую жизнь лишь пустяком сочтет –\nЛучше учитесь вы и собирайте скот.\nДевушку любишь — люби только свою, одну,\nНепостоянству в любви предан лишь сумасброд.\n\nНо выхаживать скот ленится молодежь.\nЕсли всю жизнь гулять — и до беды дойдешь.\nВ юности прежде всего надо учиться нам.\nЕсли ж не удалось — и честный труд хорош.\n\nБродишь ты по гостям, лучший надев наряд,\nНа удалом коне век гарцевать ты рад,\nНо отощает конь, быстро пройдет почет.\nПусть же суетный пир твой не прельщает взгляд!\n\nСдержанность — вот наш. щит, верный признак ума,\nТрудности побеждать учит нас жизнь сама.\nСтоит ли быть рабом праздных, пустых забав?\nПусть же воля твоя будет всегда пряма!\n\nКак не велик соблазн — не доверяй ему,\nВстретишь ты на пути страшных несчастий тьму,\nБудешь скитаться ты, хлеба просить кусок,\nВот беспечность твоя может вести к чему!\n\nНас до седых волос уродует щегольство.\nСтавь же ему предел, не поощряй его.\nМожет и вором стать, нищий в лохмотьях тот,\nКто не хочет трудом добыть себе ничего.\n\nРазуму не научил нас с юных лет отец,\nОпыта у родви не приобрел молодец,\nВот, глядишь, и ушла молодость в пустоту, —\nРад бы и умным стать, да уж всему конец.\n\nНет уж юношей тех, кто бы мне здесь внимал,\nА от тщетных надежд я уж давно устал.\nЧтобы никто не мог старцев, нас, упрекнуть,\nЭти простые слова я для других писал."
ABAI016ABAI,1886,Бір дәурен кемді күнге — бозбалалық,"Бір дәурен кемді күнге — бозбалалық,\nҚартаймастай көрмелік, ойланалық. \nЖастықта көкірек зор, уайым жоқ,\nДейміз бе еш нәрседен құр қалалық.\n\nБар ойы — өлең айтып, ән салалық,\nБіреуді қалжың қылып қолға алалық.\nҚызды ауылға қырындап үйір болса \nКөңіліне зор қуаныш бір бадалық .\n\nДемеңдер ойнас іске жұбаналық,\nАқыл тапсақ, мал тапсақ, қуаналық.\nҚызды сүйсең, бірді-ақ сүй, таңдап тауып, \nКөрсеқызар, күнде асық — диуаналық.\n\nЖастықта бір күлгенің — бір қаралық, \nКүлкі баққан бір көрер бишаралық.\nӘуелі өнер ізделік, қолдан келсе,\nЕң болмаса еңбекпен мал табалық.\n\nТой болса, тон киелік, жүр, баралық, \nБірімізді біріміз аударалық.\nАт арықтар, тон тозар, қадір кетер, \nКүлкіні онша күйлеп, шуламалық.\n\nУайым — ер қорғаны, есі барлық, \nҚиыны бұл дүниенің — қолы тарлық. \n«Еһе-еһеге» елірме, бозбалалар,\nБұл бес күндік бір майдан ер сынарлық.\n\nСалынба, қылсаң дағы сан құмарлық, \nАлдыңда уайым көп шошынарлық: \nЖарлылық, жалынышты жалтаң көздік, \nСүйкімі, икемі жоқ шалдуарлық.\n\nӘсем салдық өлгенше кім қыларлық, \nОған да мезгіл болар тоқталарлық.\nҰрлық қылар, тентіреп тамақ асырар,\nЖұмыс қып болмаған соң мал табарлық.\n\nБасында әке айтпаса ақыл жарлық, \nАғайын табылмаса ой саларлық, \nҚалжыңбассып өткізген қайран дәурен, \nТүбінде тартқызбай ма ол бір зарлық?\n\nОсы елде бозбала жоқ сөзді ұғарлық, \nЖақсы айғырда бие жоқ ат туарлық.\nӘйтеуір ақсақалдар айтпады деп \nЖүрмесін деп, азғана сөз шығардық.",B. Momyshuly,"Одна пора (возраст) скудеет с каждым днем (тает) — это юность.\nНе будем считать, что не состаримся, а подумаем.\nВ молодости много самоуверенности (самонадеянности) печали нет,\nговорим так и не делаем ничего, чтобы остеречься, уберечься.\nВсе мысли — песни петь, стихи читать,\nНад кем-то шутить и насмехаться, сделав его объектом насмешек.\nЕсли в девичий аул попадет, пококетничает,\nпоухаживает, то в душе огромная радость, самодовольство, хвастовство.\nНе говорите, что можно прикасаться безнаказанно к пустым делам, (которые не принесут результата).\nДавайте радоваться, если найдем мудрость, в труде приобретем достаток (найдем скот)\nЕсли будешь целовать девушку, то целуй одну, выбрав и найдя,\nЗагораться от каждой, легковлюбленность, каждодневная страстность это бродяжничество дуаны (дервиша) всегда спешащего.\nСмех в юности ценен, равен лошади (крупному скоту), но тот, кто гонится за одним смехом (стережет смех, веселье) в конце концов увидит падение, унижение\nДавайте прежде искать умение (ремесло), искусство, если способны,\nПо крайней мере, давайте трудом добывать свой скот.\nЕсли свадьба, шубы надеваем, едем дружно,\nбудем шутить, веселиться, состязаться друг с другом.\nКонь похудеет, шуба обветшает, уважение уйдет со временем,\nне будем слишком воспевать смех и шуметь по этому поводу.\nПереживание, мысли — охрана мужа, наличие разума,\nТяжелым в этом мире является бедность (нужда) — «короткие руки»\nЗа хаханьками-хиханьками не следуйте\n(не увлекайтесь), юноши,\nЭто все пятидневный фронт, где проходят испытания.\nНе увлекайся, даже если много наслаждений (соблазнов)\nВпереди много печалей и страданий, ужасающих душу.\nБедность, заискивающий молящий взгляд (трусливый, приниженный) отсутствие опрятной (приятной) одежды — рубище, ветошь.\nКто может сохранить до смерти прекрасное умение петь и развлекать (певчество)\nПридет и этому время (срок) остановиться.\nВоровать будет, бродя по свету, чтобы прокормиться, раз не будет работы, чтобы скопить свой скот.\nЕсли сначала не скажет отец, то бедность ума.\nЕсли не найдется родичей, способных образумить (дать мысли).\nВ беспечных шутках проведенное несчастное время: разве в конце концов это не заставит страдать?\nВ этом народе нет юноши, способного понять слово, не рвущейся надеждой измучен, истощен впустую.\nВ общем, чтобы не сказали, что аксакалы мол\nне говорили, сказал, сочинил и я немного слов."
ABAI016ABAI,1886,Бір дәурен кемді күнге — бозбалалық,"Бір дәурен кемді күнге — бозбалалық,\nҚартаймастай көрмелік, ойланалық. \nЖастықта көкірек зор, уайым жоқ,\nДейміз бе еш нәрседен құр қалалық.\n\nБар ойы — өлең айтып, ән салалық,\nБіреуді қалжың қылып қолға алалық.\nҚызды ауылға қырындап үйір болса \nКөңіліне зор қуаныш бір бадалық .\n\nДемеңдер ойнас іске жұбаналық,\nАқыл тапсақ, мал тапсақ, қуаналық.\nҚызды сүйсең, бірді-ақ сүй, таңдап тауып, \nКөрсеқызар, күнде асық — диуаналық.\n\nЖастықта бір күлгенің — бір қаралық, \nКүлкі баққан бір көрер бишаралық.\nӘуелі өнер ізделік, қолдан келсе,\nЕң болмаса еңбекпен мал табалық.\n\nТой болса, тон киелік, жүр, баралық, \nБірімізді біріміз аударалық.\nАт арықтар, тон тозар, қадір кетер, \nКүлкіні онша күйлеп, шуламалық.\n\nУайым — ер қорғаны, есі барлық, \nҚиыны бұл дүниенің — қолы тарлық. \n«Еһе-еһеге» елірме, бозбалалар,\nБұл бес күндік бір майдан ер сынарлық.\n\nСалынба, қылсаң дағы сан құмарлық, \nАлдыңда уайым көп шошынарлық: \nЖарлылық, жалынышты жалтаң көздік, \nСүйкімі, икемі жоқ шалдуарлық.\n\nӘсем салдық өлгенше кім қыларлық, \nОған да мезгіл болар тоқталарлық.\nҰрлық қылар, тентіреп тамақ асырар,\nЖұмыс қып болмаған соң мал табарлық.\n\nБасында әке айтпаса ақыл жарлық, \nАғайын табылмаса ой саларлық, \nҚалжыңбассып өткізген қайран дәурен, \nТүбінде тартқызбай ма ол бір зарлық?\n\nОсы елде бозбала жоқ сөзді ұғарлық, \nЖақсы айғырда бие жоқ ат туарлық.\nӘйтеуір ақсақалдар айтпады деп \nЖүрмесін деп, азғана сөз шығардық.",M. Adibayev,"Мир целый — юности мгновенье краткой,\nЧто старость не придет, надеется украдкой.\nИ дерзко думает, нужды не будет,\nБеспечна молодость — печали их не тяжки.\nВсе мысли — песни петь, читать стихи,\nИ потешаться, обращая все в смешки.\nВ аул девичий коли попадаем,\nКокетство душу распирает в похвальбы.\nНе говорите, что пустое безнаказанно,\nУм обретя, найдешь и радость и богатство.\nКоль целовать, так лучшую девицу,\nЧем похотливо, без разбору волочиться.\nСмех молодого — стоит скакуна,\nНо лишь в веселье жизнь — обречена.\nНе лучше ль в ремесле достичь искусства,\nА не дано — трудись, найдешь блага.\nНа свадьбы шубы дружно надеваем,\nМежду собою споры затеваем.\nКонь отощает, уваженье… и доха облезет,\nНе предавайтесь праздному веселью.\nПечаль — мужчины знак, печать ума,\nНесбывшихся желаний — жизнь скудна.\nПустопорожний смех, погибель молодежи,\nМиг испытанья жизнью, как война.\nНе забывайтесь, в наслажденьях и пирах,\nСтраданья впереди развеют душу в прах.\nНесчастной бедностью молящий взгляд унижен,\nНикчемный, всех ты отвратишь в летах.\nПеть может кто, до смерти веселиться,\nКак мы?! Срок этому придет проститься.\nКоль не трудился, скот скопить свой чтобы,\nПойдешь ты воровать, бродяжкою кормиться.\nБез наставления отца — короток ум сначала,\nБез близких не найдешь разумного начала.\nИ юность в шутовстве безумном канет,\nВ конце ли не постигнет раскаянье?\nИзмученных надежд пустое поколенье,\nНи для кого нет в Слове вдохновенья.\nЧто старики не говорят — молва напрасна,\nВ моих словах найдете откровенья."
ABAI017ABAI,1886,Ғылым таппай мақтанба,"Ғылым таппай мақтанба,\nОрын таппай баптанба, \nҚұмарланып шаттанба,\nОйнап босқа күлуге.\nБес нәрседен қашық бол,\nБес нәрсеге асық бол,\nАдам болам десеңіз.\nТілеуің, өмірің алдыңда,\nОған қайғы жесеңіз.\nӨсек, өтірік, мақтаншақ, \nЕріншек, бекер мал шашпақ –\nБес дұшпаның, білсеңіз.\nТалап, еңбек, терең ой,\nҚанағат, рақым, ойлап қой — \nБес асыл іс, көнсеңіз. \nЖамандық көрсең нәфрәтлі , \nСуытып көңіл тыйсаңыз. \nЖақсылық көрсең ғибрәтлі , \nОны ойға жисаңыз.\nҒалым болмай немене,\nБалалықты қисаңыз.\nБолмасаң да ұқсап бақ,\nБір ғалымды көрсеңіз.\nОндай болмақ қайда деп,\nАйтпа ғылым сүйсеңіз.\nСізге ғылым кім берер,\nЖанбай жатып сөнсеңіз.\nДүние де өзі, мал да өзі, \nҒылымға көңіл берсеңіз. \nБілгендердің сөзіне \nМахаббатпен ерсеңіз.\nАқыл сенбей сенбеңіз,\nБір іске кез келсеңіз.\nАқсақал айтты, бай айтты,\nКім болса мейлі, сол айтты — \nАқылменен жеңсеңіз — \nНадандарға бой берме,\nШын сөзбенен өлсеңіз.\n\nАят, хадис емес қой,\nКәпірболдың демес қой, \nҚанша қарсы келсеңіз. \nКөп орнында көріне айтпа, \nБіздің сөзге ерсеңіз.\nМұны жазған кісінің \nАтын білме,сөзін біл!\nОсы жалған дүниеден \nШешен де өткен не бұлбұл, \nКөсем де өткен не дүлдүл.\nСөз мәнісінбілсеңіз,\nАқыл — мизан , өлшеу қыл. \nЕгер қисық көрінсе,\nМейлің таста, мейлің күл.\nЕгер түзу көрінсе:\nОйлап-ойлап, құлаққа іл. \nАқымақ көп, ақылды аз,\nДеме көптің сөзі — пұл. \nЖақынның сөзі тәтті деп, \nЖақыным айтты дей көрме. \nНадандықпен кім айтса,\nОндай түпсіз сөзге ерме.\nСізге айтамын, хаупім — бұл.\nӨзің үшін үйренсең, \nЖамандықтан жиренсең, \nАшыларсың жылма-жыл.\nБіреу үшін үйренсең,\nБіреу білмес, сен білсең, \nБілгеніңнің бәрі– тұл.\nСөзіне қарай кісіні ал,\nКісіге қарап сөз алма\nШын сөз қайсы біле алмай, \nӘр нәрседен құр қалма.\nМұны жазған білген құл –\nҒұламаи Дауани,\nСолай депті ол шыншыл. \nСөзін оқып және ойла,\nТез үйреніп, тез жойма,\nЖас уақытта көңіл — гүл.",M. Petrovyh,"Пока не знаешь — молчи.\nПока блуждаешь — молчи.\nВ бесцельных днях и в ночи\nПустых забав не ищи.\nЧтоб человеком ты был\nИ вровень с веком ты был,\nТы пятерых побори\nИ пятерых избери.\nЗлословье, ложь, хвастовство,\nБезделье и мотовство —\nВот пять врагов твоих, знай.\nА разум и доброта,\nУпорство, скромность и труд —\nВот пять друзей, согласись.\nУвидев зло — отвернись,\nК беде пороки ведут.\nДобро увидев — о нём\nТы помни ночью и днём.\nКоль с детства книги читать —\nУчёным сможешь ты стать.\nНе унывай, маловер!\nБери с великих пример.\nНе говори: «Я не тот!»,\nУчись — и знанье придёт.\nНикто не сможет помочь,\nКоль ты, чуть вспыхнув, погас.\nУчись не день и не час,\nИ будешь знаньем богат,\nА знанье — истинный клад.\nЗа мудрым следуй смелей.\nНе слушай вздорных людей.\nЧто аксакал или бай\nРасскажут — сам осознай.\nСловам впустую не верь,\nИх суть продумай, измерь.\nСрами нещадно глупца.\nЗа правду стой до конца.\nПусть пошлость нагло груба —\nТем легче с нею борьба.\nБудь скромен, будь молчалив,\nМой горький опыт усвой.\nО говорящем с тобой\nНе думай: «Кто он такой?»,\nА думай: «Что говорит?».\nМы помним славных певцов,\nИ мудрецов, и вождей\nЛишь по одним именам —\nИх жизнь неведома нам.\nПоверь, о юноша, мне:\nБесценны знанья и ум.\nЧто чуждо их глубине,\nЗабудь, как суетный шум.\nДостигни цели вполне,\nЧтоб найденное сберечь.\nНа мудреца — сто глупцов —\nВот горькой истины речь.\nЗапомни, юный мой друг,\nВ речах, звучащих вокруг,\nПравдивых слов не найдёшь,\nДля робких правда страшна,\nИм в правде видится ложь.\nДуша невежды мертва.\nПусты без мысли слова.\nИ сам учись и учи.\nЛишь знаньем жив человек.\nЛишь знаньем движется век.\nЛишь знанье — светоч сердец.\nЛишённый учеников\nУчитель — горький вдовец.\nЛюдей суди по уму,\nНо не по облику их.\nРазумен будь и правдив\nВ делах и думах своих, —\nТак мудрецы говорят.\nПойми совет их простой.\nДа будет праведен путь\nТвоей души молодой!"
ABAI018ABAI,1886,Жаз,"Жаздыгүн шілде болғанда,\nКөкорай шалғын, бәйшешек, \nҰзарып өсіп толғанда;\nКүркіреп жатқан өзенге\nКөшіп ауыл қонғанда; \nШұрқырап жатқан жылқының \nШалғыннан жоны қылтылдап, \nАт, айғырлар, биелер \nБүйірі шығып, ыңқылдап,\nСуда тұрып шыбындап, \nҚұйрығымен шылпылдап, \nАрасында құлын-тай \nАйнала шауып бұлтылдап. \nЖоғары-төмен үйрек, қаз \nҰшып тұрса сымпылдап. \nҚыз-келіншек үй тігер,\nБұрала басып былқылдап,\nАқ білегін сыбанып,\nӘзілдесіп сыңқылдап.\nМал ішінен айналып,\nКөңілі жақсы жайланып,\nБай да келер ауылға,\nАяңшылы жылпылдап;\nСабадан қымыз құйдырып, \nОртасына қойдырып,\nЖасы үлкендер бір бөлек \nКеңесіп, күліп сылқылдап. \nЖалшы алдаған жас бала, \nЖағалайды шешесін \nЕт әпер деп қыңқылдап. \nКөлеңке қылып басына,\nКілем төсеп астына,\nСалтанатты байлардың \nСамаурыны бұрқылдап. \nБілімділер сөз айтса,\nБәйгі атындай аңқылдап, \nӨзгелер басын изейді,\nӘрине деп мақұлдап.\nАқ көйлекті, таяқты \nАқсақал шығар бір шеттен \nМалыңды әрі қайтар деп, \nМалшыларға қаңқылдап. \nБай байғұсым десін деп,\nШақырып қымыз берсін деп, \nЖарамсақсып, жалпылдап. \nШапандарын белсенген,\nАсау мініп теңселген \nЖылқышылар кеп тұрса, \nТаңертеңнен салпылдап. \nМылтық атқан, құс салған. \nЖас бозбала бір бөлек \nСу жағалап қутыңдап. \nҚайырып салған көк құсы \nКөтеріле бергенде,\nҚаз сыпырса жарқылдап. \nӨткен күннің бәрі ұмыт, \nҚолдан келер қайрат жоқ,\nБағанағы байғұс шал \nАуылда тұрып күледі, \nҚошемет қылып қарқылдап.",M. Adibayev,"В июле знойном сердце лета,\nКогда трава все покрывает,\nРучьи запутались в осоках\nИ в поспевающих колосьях\nГоловки мака полыхают;\nНа берега реки бурливой\nТогда аул мой прибывает;\nМелькая жирными хребтами,\nОт удовольствия храпя,\nВ траве катаются айгыры,\nКобылы с толстыми боками\nУж еле дышат отходя,\nВ воде стоят по брюхо кони,\nХвостами шлепая небрежно,\nМеж ними трогательно-нежно\nРезвятся стригунки играя.\nЗдесь утки гуси вверх и вниз\nШуршат и хлопают крылами.\nМолодки юрты выставляют\nИ станы гибкие качают\nИ руки парой белых птиц\nИз рукавов рубах порхают,\nНа миг мне дух перехватив,\nЯ б кречета пустил на них,\nДа уж охотников хватает,\nА девок смехом разбирает.\nОбъезжая скот, стада,\nБай в хорошем настроеньи\nВозвращается домой,\nНе спеша качаясь в стреме;\nКумыс из саба наливают,\nВ середину выставляют\nВ круг гостей, согласно роду,\nШутят, пьют, конца нет спорам.\nСлугой подосланный малыш,\nВсе хнычет, раздражая мать,\nИ клянчит мяса на двоих,\nПобольше просит ему дать.\nВ рубахе с посохом в руке,\nСтарик степенного обличья,\nСкот требует подале отогнать,\nУсердствуя на пастухов излишне,\nК себе тем привлекая знать,\nЕму бы кто хоть из приличья,\nМог кумыса пиалу дать;\nСреди склонившихся голов\nНа кошмах важных животов\nУж самовар пыхтит сердито,\nИ приживалы лебезят,\nКачая головами в такт\nСловам ученым — «так, так, так!»\nА на строптивых лошадях\nВ аул табунщики спешат,\nЗаткнув подолы чапанов,\nИзобразив на лицах жалость,\nУ бая выпросить хоть малость,\nХотя бы только с ноготок\nКумыса вымолить глоток\nИ снять ужасную усталость,\nС утра в седле уж изнемог.\nСвоею стаей молодежь,\nДжигиты-юноши отдельно\nСтреляют с ружей у реки,\nПуская ловчих птиц с руки,\nКлекочут громче чем сокол,\nКоторый гуся с лёту смёл.\nЧто было, то прошло забылось,\nИ ничего не сможешь сделать,\nКак жизни лето пролетело?!\nВ руках нет сил,\nБедняга, давешний старик,\nСтоит в ауле и смеется,\nХохочет, хлопает, трясется."
ABAI018ABAI,1886,Жаз,"Жаздыгүн шілде болғанда,\nКөкорай шалғын, бәйшешек, \nҰзарып өсіп толғанда;\nКүркіреп жатқан өзенге\nКөшіп ауыл қонғанда; \nШұрқырап жатқан жылқының \nШалғыннан жоны қылтылдап, \nАт, айғырлар, биелер \nБүйірі шығып, ыңқылдап,\nСуда тұрып шыбындап, \nҚұйрығымен шылпылдап, \nАрасында құлын-тай \nАйнала шауып бұлтылдап. \nЖоғары-төмен үйрек, қаз \nҰшып тұрса сымпылдап. \nҚыз-келіншек үй тігер,\nБұрала басып былқылдап,\nАқ білегін сыбанып,\nӘзілдесіп сыңқылдап.\nМал ішінен айналып,\nКөңілі жақсы жайланып,\nБай да келер ауылға,\nАяңшылы жылпылдап;\nСабадан қымыз құйдырып, \nОртасына қойдырып,\nЖасы үлкендер бір бөлек \nКеңесіп, күліп сылқылдап. \nЖалшы алдаған жас бала, \nЖағалайды шешесін \nЕт әпер деп қыңқылдап. \nКөлеңке қылып басына,\nКілем төсеп астына,\nСалтанатты байлардың \nСамаурыны бұрқылдап. \nБілімділер сөз айтса,\nБәйгі атындай аңқылдап, \nӨзгелер басын изейді,\nӘрине деп мақұлдап.\nАқ көйлекті, таяқты \nАқсақал шығар бір шеттен \nМалыңды әрі қайтар деп, \nМалшыларға қаңқылдап. \nБай байғұсым десін деп,\nШақырып қымыз берсін деп, \nЖарамсақсып, жалпылдап. \nШапандарын белсенген,\nАсау мініп теңселген \nЖылқышылар кеп тұрса, \nТаңертеңнен салпылдап. \nМылтық атқан, құс салған. \nЖас бозбала бір бөлек \nСу жағалап қутыңдап. \nҚайырып салған көк құсы \nКөтеріле бергенде,\nҚаз сыпырса жарқылдап. \nӨткен күннің бәрі ұмыт, \nҚолдан келер қайрат жоқ,\nБағанағы байғұс шал \nАуылда тұрып күледі, \nҚошемет қылып қарқылдап.",K. Doszhan,"В июле знойном середине лета,\nКогда трава (осока) покрывает всю землю, степь,\nВместе с ручьями и родниками, где-то видны маки,\nСтебли, удлиненные с созревающими метелочками семян;\nТогда к бурлящей реке перекочует аул (переезжает);\nВ высоких травах едва заметны спины (хребты)\nотдыхающих,\nпохрапывающих, перекатывающихся жеребцов.\nИ кобылы с упитанными боками еле дышат,\nСтоят, отдыхая в прохладной воде кони,\nНаслаждаются, обмахиваясь хвостами,\nИ среди них жеребята-стригунки\nВокруг них непоседливо резвятся.\nУтки и гуси летят вверх и вниз,\nШелестя, взмахивая, рассекая воздух крыльями.\nКогда девушки и молодки ставят юрты\nГибкие станом, плавной походкой покачивают бедрами,\nПлавными движениями рук, обнажив\nСвои белые нежные локотки,\nСмеясь, шутя, веселым смехом заливаясь.\nОсматривая свой скот, стадо,\nВ хорошем настроении, и бай возвращается в аул, не торопясь, покачиваясь на коне.\nНаливают кумыса из саба и ставят\nв центр дастархана, и взрослые, почтенные сидя кругом,\nотдельно, советуются шутят и пьют.\nСлугой посланный маленький ребенок,\nПлачет, клянчит мясо у матери.\nСидят под тенью на ковре баи,\nВот самовар кипит, клокочет,\nЕсли ученый скажет слово, оно (слово) словно\nЛошадь пришедшая первой в байге,\nДругие кивают, соглашаясь (конечно).\nАксакал в белой рубахе, с палкой в руке,\nВыйдет откуда-то и кричит на пастухов,\nТребуя отогнать скот подальше.\nКогда табунщики, уехавшие с утра\nВозвращаются на строптивых конях в аул,\nТо они, заткнув за пояс подолы чапанов,\nПрибедняясь, подлизываясь, подхалимничают,\nЧтобы бай их пожалел, пригласил и дал кумыс.\nМолодежь и юноши отдельной стаей.\nСтреляют из ружей, пускают своих птиц,\nГуляя по берегу реки,\nЕсли их ловчая птица берет не успевшего подняться\nКакого-нибудь гуся, то они сами клекочут.\nГромче и больше, чем их сокол.\nЧто было, то прошло забылось,\nНет в руках сил,\nИ ничего не сможешь сделать,\nБедняга, давешний старец\nСтоит в ауле и смеется,\nХлопает, хохочет (ненормально, неадекватно)."
ABAI018ABAI,1886,Жаз,"Жаздыгүн шілде болғанда,\nКөкорай шалғын, бәйшешек, \nҰзарып өсіп толғанда;\nКүркіреп жатқан өзенге\nКөшіп ауыл қонғанда; \nШұрқырап жатқан жылқының \nШалғыннан жоны қылтылдап, \nАт, айғырлар, биелер \nБүйірі шығып, ыңқылдап,\nСуда тұрып шыбындап, \nҚұйрығымен шылпылдап, \nАрасында құлын-тай \nАйнала шауып бұлтылдап. \nЖоғары-төмен үйрек, қаз \nҰшып тұрса сымпылдап. \nҚыз-келіншек үй тігер,\nБұрала басып былқылдап,\nАқ білегін сыбанып,\nӘзілдесіп сыңқылдап.\nМал ішінен айналып,\nКөңілі жақсы жайланып,\nБай да келер ауылға,\nАяңшылы жылпылдап;\nСабадан қымыз құйдырып, \nОртасына қойдырып,\nЖасы үлкендер бір бөлек \nКеңесіп, күліп сылқылдап. \nЖалшы алдаған жас бала, \nЖағалайды шешесін \nЕт әпер деп қыңқылдап. \nКөлеңке қылып басына,\nКілем төсеп астына,\nСалтанатты байлардың \nСамаурыны бұрқылдап. \nБілімділер сөз айтса,\nБәйгі атындай аңқылдап, \nӨзгелер басын изейді,\nӘрине деп мақұлдап.\nАқ көйлекті, таяқты \nАқсақал шығар бір шеттен \nМалыңды әрі қайтар деп, \nМалшыларға қаңқылдап. \nБай байғұсым десін деп,\nШақырып қымыз берсін деп, \nЖарамсақсып, жалпылдап. \nШапандарын белсенген,\nАсау мініп теңселген \nЖылқышылар кеп тұрса, \nТаңертеңнен салпылдап. \nМылтық атқан, құс салған. \nЖас бозбала бір бөлек \nСу жағалап қутыңдап. \nҚайырып салған көк құсы \nКөтеріле бергенде,\nҚаз сыпырса жарқылдап. \nӨткен күннің бәрі ұмыт, \nҚолдан келер қайрат жоқ,\nБағанағы байғұс шал \nАуылда тұрып күледі, \nҚошемет қылып қарқылдап.",A. Zhovtis,"Летом, когда тенисты деревья,\nИ буйно цветут цветы на лугах,\nИ на широких речных берегах\nШумно раскидываются кочевья,\nТак высока в степи трава,\nЧто спины коней видны едва.\nВволю насытившись, кобылицы\nНе в силах, кажется, пошевелиться:\nТихо стоят они у реки,\nХвостами мух отгоняя лениво.\nЛишь весело скачут, резвы на диво,\nЖеребята и стригунки.\nГусей и уток крикливых стаи\nТо опускаются, то взлетают…\nСмехом и криками оглашая\nСтепной простор далеко вокруг,\nЖенщины юрты ставят ловко.\nВидны уверенность и сноровка\nВ плавных движениях белых рук.\nБай, объехав свои отары,\nДовольный скотом и самим собой,\nНа статном коне трусит домой\nК закипающему самовару.\nХозяйка льет из сабы кумыс.\nУже домочадцы в кружок сошлись,\nА мальчик, посланный батраками,\nВертится рядом, ластясь к маме,\nПросит жалобно: “Мяса дай!”\nВ тени навеса готовят чай.\nИ в ожиданьи горячего чая,\nНа кошмах важно усевшись, баи\nВедут беседу между собой.\nПока один, не в меру болтливый,\nТрещит не смолкая, другие учтиво\nКивают рассказчику головой.\nСтарец дряхлый в белой рубашке\nКричит чабанам: “Отгоните скот!”\nМечтает бедняга, что бай позовет\nИ угостит кумысом и барашком.\nТабунщики на лошадях лихих,\nВ чапанах, поясом стянутых туго,\nК аулу спешат, обгоняя друг друга,—\nУсталыми кажутся лица их.\nА группа юношей с ловчей птицей\nНа уток охотится и веселится.\nЕсли выпущенный из рук\nСтремительно беркут ввысь взовьется\nИ крупного селезня схватит вдруг…\nЧто было — прошло, и уже не вернется\nК бедняге, дряхлому старику.\nОн сделал все на своем веку\nИ, праздно стоя на берегу,\nВ угоду юношам громко смеется."
ABAI018ABAI,1886,Жаз,"Жаздыгүн шілде болғанда,\nКөкорай шалғын, бәйшешек, \nҰзарып өсіп толғанда;\nКүркіреп жатқан өзенге\nКөшіп ауыл қонғанда; \nШұрқырап жатқан жылқының \nШалғыннан жоны қылтылдап, \nАт, айғырлар, биелер \nБүйірі шығып, ыңқылдап,\nСуда тұрып шыбындап, \nҚұйрығымен шылпылдап, \nАрасында құлын-тай \nАйнала шауып бұлтылдап. \nЖоғары-төмен үйрек, қаз \nҰшып тұрса сымпылдап. \nҚыз-келіншек үй тігер,\nБұрала басып былқылдап,\nАқ білегін сыбанып,\nӘзілдесіп сыңқылдап.\nМал ішінен айналып,\nКөңілі жақсы жайланып,\nБай да келер ауылға,\nАяңшылы жылпылдап;\nСабадан қымыз құйдырып, \nОртасына қойдырып,\nЖасы үлкендер бір бөлек \nКеңесіп, күліп сылқылдап. \nЖалшы алдаған жас бала, \nЖағалайды шешесін \nЕт әпер деп қыңқылдап. \nКөлеңке қылып басына,\nКілем төсеп астына,\nСалтанатты байлардың \nСамаурыны бұрқылдап. \nБілімділер сөз айтса,\nБәйгі атындай аңқылдап, \nӨзгелер басын изейді,\nӘрине деп мақұлдап.\nАқ көйлекті, таяқты \nАқсақал шығар бір шеттен \nМалыңды әрі қайтар деп, \nМалшыларға қаңқылдап. \nБай байғұсым десін деп,\nШақырып қымыз берсін деп, \nЖарамсақсып, жалпылдап. \nШапандарын белсенген,\nАсау мініп теңселген \nЖылқышылар кеп тұрса, \nТаңертеңнен салпылдап. \nМылтық атқан, құс салған. \nЖас бозбала бір бөлек \nСу жағалап қутыңдап. \nҚайырып салған көк құсы \nКөтеріле бергенде,\nҚаз сыпырса жарқылдап. \nӨткен күннің бәрі ұмыт, \nҚолдан келер қайрат жоқ,\nБағанағы байғұс шал \nАуылда тұрып күледі, \nҚошемет қылып қарқылдап.",M. Sultanbekov,"Июль середина лета.\nСтепная нива на диво.\nПодснежники в ярком цвете.\nИ там, где резвится река,\nАул встает на рассвете.\nИ в травах крупные крупы\nЕдва заметны при ржанье,\nТабун, утоливший жажду,\nСтоит, затаив дыханье.\nНо мухи и здесь донимают,\nВоды и неба на грани\nРезвы молодые кони\nНе схватишь при всем старанье\nПовсюду утки и гуси\nСнуют в голубом коралле.\nДевчата и снохи юрты\nУкрасят согласно желанью.\nНе зря, засучив рукава,\nСмеются в отдельном собранье.\nОблеплена степь скотиной.\nДовольный такой картиной\nВ аул возвращается бай.\nПод ним иноходец играет.\nОбманутый бедным слугой\nМалыш у мамы хлопочет\nО вкусном мясе бараньем.\nДолжна быть тень над головой,\nКовер постелен дорогой.\nЧтоб баи, славные в степи,\nХвалили буйный самовар.\nЗаводят речи знатоки,\nВ байгу запущены слова.\nИные вторят им кивком,\nПоддакивают млад и стар.\nВ рубашке белой с палкой вдруг\nЯвился сбоку аксакал\nДает совет он пастухам\nНе подпускать к жилью скота.\nЧтоб бай назвал их: байгуши\nИ дал кумыс им от души.\nПрелестной лестью обложив,\nОдев чапан в один рукав,\nУняв коня строптивый нрав,\nТабунщики кружат с утра\nУ байской юрты неспроста\nСтрельбой и ловчих птиц огнем\nЗаражена вся молодежь;\nИ мчится с пеною у рта\nСтепные беркуты с руки\nВзлетают вмиг на небеса,\nСбивая селезней с хвоста.\nУшли заботы в забытье.\nВ руках нет сил у старика.\nБедняга юношам в угоду\nВ ауле весело хохочет,\nОткрыв по-старчески уста."
ABAI018ABAI,1886,Жаз,"Жаздыгүн шілде болғанда,\nКөкорай шалғын, бәйшешек, \nҰзарып өсіп толғанда;\nКүркіреп жатқан өзенге\nКөшіп ауыл қонғанда; \nШұрқырап жатқан жылқының \nШалғыннан жоны қылтылдап, \nАт, айғырлар, биелер \nБүйірі шығып, ыңқылдап,\nСуда тұрып шыбындап, \nҚұйрығымен шылпылдап, \nАрасында құлын-тай \nАйнала шауып бұлтылдап. \nЖоғары-төмен үйрек, қаз \nҰшып тұрса сымпылдап. \nҚыз-келіншек үй тігер,\nБұрала басып былқылдап,\nАқ білегін сыбанып,\nӘзілдесіп сыңқылдап.\nМал ішінен айналып,\nКөңілі жақсы жайланып,\nБай да келер ауылға,\nАяңшылы жылпылдап;\nСабадан қымыз құйдырып, \nОртасына қойдырып,\nЖасы үлкендер бір бөлек \nКеңесіп, күліп сылқылдап. \nЖалшы алдаған жас бала, \nЖағалайды шешесін \nЕт әпер деп қыңқылдап. \nКөлеңке қылып басына,\nКілем төсеп астына,\nСалтанатты байлардың \nСамаурыны бұрқылдап. \nБілімділер сөз айтса,\nБәйгі атындай аңқылдап, \nӨзгелер басын изейді,\nӘрине деп мақұлдап.\nАқ көйлекті, таяқты \nАқсақал шығар бір шеттен \nМалыңды әрі қайтар деп, \nМалшыларға қаңқылдап. \nБай байғұсым десін деп,\nШақырып қымыз берсін деп, \nЖарамсақсып, жалпылдап. \nШапандарын белсенген,\nАсау мініп теңселген \nЖылқышылар кеп тұрса, \nТаңертеңнен салпылдап. \nМылтық атқан, құс салған. \nЖас бозбала бір бөлек \nСу жағалап қутыңдап. \nҚайырып салған көк құсы \nКөтеріле бергенде,\nҚаз сыпырса жарқылдап. \nӨткен күннің бәрі ұмыт, \nҚолдан келер қайрат жоқ,\nБағанағы байғұс шал \nАуылда тұрып күледі, \nҚошемет қылып қарқылдап.",P. Shubin,"Лето — солнечная пора!\nВ тучных, в шёлковых травах степь\nОт душистых цветов пестра,\nК полноводной реке аул\nНа кочевье пришёл с утра.\nСлышно ржанье коней в траве.\nКак в лесу, их найдёшь не вдруг;\nТяжко дышащих кобылиц\nВ воду с гиком загнал пастух;\nБьют хвостами они себя.\nОтгоняют докучных мух;\nК матерям жеребята льнут\nИли скачут, резвясь, вокруг;\nСтаи уток и лебедей\nОсеняют крыльями луг…\nСтавят девушки юрты; смех\nНа лукавых губах подруг;\nЧётких, плавных движений ритм,\nИ мелькание белых рук…\nСкот на пастбищах оглядев,\nУспокоясь, помолодев,\nВозвращается бай в аул,\nАргамак его резв и сух.\nГости в юрту его сошлись,\nБьет ключом из сабы кумыс.\nОстроумие в их кругу\nВозбуждает кумысный дух.\nИ, наученный пастухом.\nМальчик к матери пристаёт.\nПросит мясо и хнычет вслух.\nЗдесь не чувствуется жары;\nБай откинулся на ковры;\nНад его самоваром — пар.\nСловно облачка белый пух.\nБай кивком одобряет речь,\nГоворить не желая вслух;\nНо кивку его, лебезя,\nВмиг поддакивает весь круг.\nС палкой, в белой рубашке, сед,\nАксакал издали спешит.\nОн кричит: «Поверни стада!\nСторонись, не пыли, пастух!»\nМожет, баю придёт каприз\nПригласить к себе на кумыс\nРаболепнейшего из слуг.\nВот табунщики на лихих\nНеобъезженных вороных:\nУтром сели они в седло,\nА теперь уже день потух.\nВот охотники вдоль реки\nПо вечерним лугам спешат,\nС каждым — сокол, как верный друг.\nЛовкий хищник уходит ввысь\nИ разит — и седых гусей\nГонит вдаль от него испуг…\nАксакала томит недуг,\nЖизнь прошла, не вернешь назад;\nБайским шуткам издалека\nВторит старческим смехом он.\nТолько бай к его смеху глух…"
ABAI018ABAI,1886,Жаз,"Жаздыгүн шілде болғанда,\nКөкорай шалғын, бәйшешек, \nҰзарып өсіп толғанда;\nКүркіреп жатқан өзенге\nКөшіп ауыл қонғанда; \nШұрқырап жатқан жылқының \nШалғыннан жоны қылтылдап, \nАт, айғырлар, биелер \nБүйірі шығып, ыңқылдап,\nСуда тұрып шыбындап, \nҚұйрығымен шылпылдап, \nАрасында құлын-тай \nАйнала шауып бұлтылдап. \nЖоғары-төмен үйрек, қаз \nҰшып тұрса сымпылдап. \nҚыз-келіншек үй тігер,\nБұрала басып былқылдап,\nАқ білегін сыбанып,\nӘзілдесіп сыңқылдап.\nМал ішінен айналып,\nКөңілі жақсы жайланып,\nБай да келер ауылға,\nАяңшылы жылпылдап;\nСабадан қымыз құйдырып, \nОртасына қойдырып,\nЖасы үлкендер бір бөлек \nКеңесіп, күліп сылқылдап. \nЖалшы алдаған жас бала, \nЖағалайды шешесін \nЕт әпер деп қыңқылдап. \nКөлеңке қылып басына,\nКілем төсеп астына,\nСалтанатты байлардың \nСамаурыны бұрқылдап. \nБілімділер сөз айтса,\nБәйгі атындай аңқылдап, \nӨзгелер басын изейді,\nӘрине деп мақұлдап.\nАқ көйлекті, таяқты \nАқсақал шығар бір шеттен \nМалыңды әрі қайтар деп, \nМалшыларға қаңқылдап. \nБай байғұсым десін деп,\nШақырып қымыз берсін деп, \nЖарамсақсып, жалпылдап. \nШапандарын белсенген,\nАсау мініп теңселген \nЖылқышылар кеп тұрса, \nТаңертеңнен салпылдап. \nМылтық атқан, құс салған. \nЖас бозбала бір бөлек \nСу жағалап қутыңдап. \nҚайырып салған көк құсы \nКөтеріле бергенде,\nҚаз сыпырса жарқылдап. \nӨткен күннің бәрі ұмыт, \nҚолдан келер қайрат жоқ,\nБағанағы байғұс шал \nАуылда тұрып күледі, \nҚошемет қылып қарқылдап.",Y. Kuznetsov,"Знойным летом налитые\nВ рост пошли цветы и травы;\nСоки бродят в них живые;\nУ реки разбили станы\nСкотоводы кочевые.\nГул висит над табунами,\nШум стоит у водопоя.\nЖеребцы и кобылицы\nБлещут сытыми боками;\nЧтобы от слепней отбиться.\nХлещут по воде хвостами.\nМежду ними жеребята\nРезво бегают кругами.\nВверх и вниз речные птицы\nМельтешат под небесами.\nМолодицы и девицы\nБлещут белыми локтями;\nПлавно, медленно ступая,\nСтавят юрты и смеются.\nСмех приволен, мир раздолен.\nИз поездки бай вернулся,\nИ стадами он доволен,\nИ конём, что не споткнулся.\nВ самой крайней юрте деды\nДелом заняты приятным\nИ ведут свои беседы\nЗа кумысом ароматным.\nВнук, обманутый слугою,\nХнычет и сластей у бабки\nПросит, топая ногою.\nНа коврах, в тени чинары\nБаи важно восседают,\nПеред ними самовары\nГромко песни затевают.\nМуж учёный держит слово,\nЧто быстрей коня степного.\nВсе согласье выражают\nИ кивают то и дело.\nВон старик стоит у юрты\nС посохом, в рубашке белой,\nПастухов бранит, чтоб гнали\nШумный скот от юрт подале;\nЛебезит и суетится\nПеред баем, мол, за старость\nТот кумыса даст напиться.\nВсе табунщики так рьяны.\nПод собой земли не чуют.\nПодоткнув с утра чапаны.\nНа лихих конях гарцуют.\nУ реки расположилась\nМолодёжь сама собою.\nПтиц стреляя, птиц пуская.\nВдруг из рук вспорхнёт, блистая,\nПтица синяя, подхватит\nУтку в воздухе и сядет.\nВсё забыто.\nБедный старец!\nИли ты ошибся в чём-то.\nТолько старому неймётся,\nОдобрительно и громко\nОн на весь аул смеётся."
ABAI018ABAI,1886,Жаз,"Жаздыгүн шілде болғанда,\nКөкорай шалғын, бәйшешек, \nҰзарып өсіп толғанда;\nКүркіреп жатқан өзенге\nКөшіп ауыл қонғанда; \nШұрқырап жатқан жылқының \nШалғыннан жоны қылтылдап, \nАт, айғырлар, биелер \nБүйірі шығып, ыңқылдап,\nСуда тұрып шыбындап, \nҚұйрығымен шылпылдап, \nАрасында құлын-тай \nАйнала шауып бұлтылдап. \nЖоғары-төмен үйрек, қаз \nҰшып тұрса сымпылдап. \nҚыз-келіншек үй тігер,\nБұрала басып былқылдап,\nАқ білегін сыбанып,\nӘзілдесіп сыңқылдап.\nМал ішінен айналып,\nКөңілі жақсы жайланып,\nБай да келер ауылға,\nАяңшылы жылпылдап;\nСабадан қымыз құйдырып, \nОртасына қойдырып,\nЖасы үлкендер бір бөлек \nКеңесіп, күліп сылқылдап. \nЖалшы алдаған жас бала, \nЖағалайды шешесін \nЕт әпер деп қыңқылдап. \nКөлеңке қылып басына,\nКілем төсеп астына,\nСалтанатты байлардың \nСамаурыны бұрқылдап. \nБілімділер сөз айтса,\nБәйгі атындай аңқылдап, \nӨзгелер басын изейді,\nӘрине деп мақұлдап.\nАқ көйлекті, таяқты \nАқсақал шығар бір шеттен \nМалыңды әрі қайтар деп, \nМалшыларға қаңқылдап. \nБай байғұсым десін деп,\nШақырып қымыз берсін деп, \nЖарамсақсып, жалпылдап. \nШапандарын белсенген,\nАсау мініп теңселген \nЖылқышылар кеп тұрса, \nТаңертеңнен салпылдап. \nМылтық атқан, құс салған. \nЖас бозбала бір бөлек \nСу жағалап қутыңдап. \nҚайырып салған көк құсы \nКөтеріле бергенде,\nҚаз сыпырса жарқылдап. \nӨткен күннің бәрі ұмыт, \nҚолдан келер қайрат жоқ,\nБағанағы байғұс шал \nАуылда тұрып күледі, \nҚошемет қылып қарқылдап.",A. Kodar,"Пора, где упорствует зной,\nГде стебли растений и трав\nРастут, наливаясь красой,\nГде, став, суетится аул,\nПривечен бурлящей рекой.\nГде, скрытых травою коней\nМелькают повсюду хребты,\nБока выпирают кобыл,\nЧто, охая, стонут, сыты.\nСтоят, остужаясь в воде,\nПривскинут порою хвосты.\nКрутом жеребята, резвясь,\nТопочут, довольны собой.\nОзерные птицы, крича,\nВзлетают стремглав над водой.\nУ юрты, ууки подняв,\nМолодки толкутся гурьбой,\nМелькая локтями, смеясь,\nШушукаясь наперебой.\nОбъехав пасущийся скот,\nСвободный от дел и забот,\nК аулу торопится бай,\nКоня направляя рысцой.\nРассевшись вокруг тегене\nВедут разговор старики,\nОт смеха тряся бородой.\nМалыш свою мать теребит:\nОн выпросить мяса кусок\nПодослан к ней втайне слугой.\nНад ними навес от жары,\nРоскошны под ними ковры.\nКипит самовар, заходясь,\nИзбытка доволен игрой.\nВот взялись за речь знатоки,\nКак кони бросаясь в намет.\nДругие горазды кивать,\nСмотря им доверчиво в рот.\nВот в белой рубахе старик,\nЗа палкой своей волочась:\n«А ну, отгоните овец!» —\nНа скотников бойка орет.\nШумит он, надеясь, что бай\nЗаметит, беднягу, его.\nЖалея, к себе позовет\nИ чашу кумыса нальет.\nЧапанов края подобрав,\nКоней укрощая с утра,\nТабунщики едут домой,\nУстав от натуг и хлопот.\nСтреляя из ружей, крича,\nВатага азартных юнцов\nВдоль берега поиск ведет.\nВот сокол, сверкнув над водой,\nГуся, что махает крылом,\nНа взлете прихлопнув, берет.\nЧто было, быльем поросло,\nСтремиться к чему-то нет сил.\nЗнакомец наш, бедный старик,\nСтоит на отшибе, смеясь,\nЧтоб выказать баю почет."
ABAI019ABAI,1886,"Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат","Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат, \nЕкі түрлі нәрсе ғой сыр мен сымбат. \nАрзан, жалған күлмейтін, шын күлерлік \nЕр табылса жарайды, қылса сұхбат.\n\nКейбіреу тыңдар үйден шыққанынша, \nКейбіреу қояр көңіл ұққанынша.\nСөз мәнісін білерлік біреулер бар, \nАбайлар, әрбір сөзді өз халынша.\n\nШын көңілмен сүйсе екен, кімді сүйсе, \nБір сөзімен тұрса екен, жанса-күйсе. \nҚырмызы, қызыл жібек бозбалалар,\nОңғақ бұлша былғайды, бір дым тисе.\n\nКерек іс бозбалаға — талаптылық,\nӘртүрлі өнер, мінез, жақсы қылық. \nКейбір жігіт жүреді мақтан күйлеп, \nСыртқа пысық келеді, көзге сынық.\n\nКемді күн қызық дәурен тату өткіз, \nЖетпесе, біріңдікін бірің жеткіз! \nКүншілдіксіз тату бол шын көңілмен, \nҚиянатшыл болмақты естен кеткіз!\n\nБір жерде бірге жүрсең басың қосып, \nБіріңнің бірің сөйле сөзің тосып.\nБіріңді бірің ғиззәт , құрмет қылыс, \nТұрғандай бейне қорқып, жаның шошып.\n\nЖолдастық, сұхбаттастық — бір үлкен іс, \nОның қадірін жетесіз адам білмес.\nСүйікті ер білген сырын сыртқа жаймас, \nАртыңнан бір ауыз сөз айтып күлмес.\n\nКүйлеме жігітпін деп үнемі ойнас, \nСалынсаң, салдуарлық қадір қоймас.\nЕр жігіт таңдап тауып, еппен жүрсін, \nТөбетке өлекшінніңбәрі бір бәс.\n\nБіреуді көркі бар деп жақсы көрме, \nЛапылдақ көрсеқызар нәпсіге ерме!\nӘйел жақсы болмайды көркіменен,\nМінезіне көз жетпей, көңіл берме!\n\nКөп жүрмес жеңсікқойлық, тез-ақ тозар, \nЖаңғырар жеңсікқұмар, жатқа қозар.\nКүнде көрген бір беттен көңіл қайтар,\nҚылт еткізбес қылықты тамыршы озар.\n\nТолқынын жүрегіңнің хаттай таныр,\nБүлк еткізбес қалайша соқса тамыр.\nЖар көңліне бір жанын пида қылып, \nБілместігің бар болса, қылар сабыр.\n\nШу дегенде көрінер сұлу артық,\nКөбі көпшіл келеді ондай қаншық.\nБетім барда бетіме кім шыдар деп,\nКімі паңдау келеді, кімі тантық.\n\nАқыл керек, ес керек, мінез керек,\nЕр ұялар іс қылмас қатын зерек.\nСалақ, олақ, ойнасшы, керім-кербез, \nЖыртаң-тыртаң қызылдан шығады ерек.\n\nҚатының сені сүйсе, сен де оны сүй, \nҚоржаң суық келеді кей сасық ми.\nЕрі ақылды, қатыны мінезді боп,\nТату болса, раисүстіндегі үй.\n\nЖоқ болса қатыныңның жат өсегі,\nБолмаса мінезінің еш кесегі.\nМайысқан, бейне гүлдей толықсыған,\nКем емес алтын тақтан жар төсегі.\n\nЖасаулы деп, малды деп байдан алма, \nКедей қызы арзан деп құмарланба.\nАры бар, ақылы бар, ұяты бар\nАта-ананың қызынан ғапыл қалма.\n\nҮйіңе тату құрбың келсе кіріп,\nСазданбасын қабақпен имендіріп.\nЕрі сүйген кісіні о да сүйіп, \nҚызмет қылсын көңілі таза жүріп.\n\nҚұрбыңның тәуір болсын өз мінезі, \nАбыройлы қалжыңмен келсін сөзі.\nСен оған мойын бұрып сөз айтқанда, \nҚатыныңда болмасын оның көзі.\n\nКей құрбы бүгін тату, ертең бату, \nТілеуі, жақындығы — бәрі сату. \nКөкірегінде қаяу жоқ, қиянат жоқ, \nҚажымас, қайта айнымас, қайран тату!\n\nПайда деп, мал деп туар ендігі жас, \nЕңбекпен терін сатып түзден жимас. \nМелішсауда сықылды күлкі сатып, \nАлса қоймас, араны тағы тоймас.\n\nАсық ұтыс сықылды алыс-беріс –\nТірі жанның қылғаны бүгін тегіс.\nБірі көйткеталасып, бірі арам қып, \nТөбелескен, дауласқан жанжал-керіс.\n\nЖас бала әуел тату бола қалар, \nАта-анадан жақын боп, ертіп алар. \nБірін бірі құшақтап шуылдасып,\nОйын тарқар кезінде ұрыс салар.\n\nБіреуі жылап барса үйге таман, \nАта-анасы бұрқылдар онан жаман. \nТатулығы құрысын ойыны мен\nДәл соларға ұқсайды мына заман.\n\nЖаман тату қазады өзіңе ор,\nОған сенсең, бір күні боларсың қор. \nАры бар, ұяты бар үлкенге сен,\nӨзі зордың болады ығы да зор.\n\nҚазақтың қайсысының бар санасы?\nҚылт етерде дап-дайын бір жаласы.\nПысықтықтың белгісі — арыз беру,\nЖоқ тұрса бес бересі, алты аласы.",A. Gatov,"Джигиты, дорог смех, не шутовство,\nНесходны внешний вид и естество.\nНо если кто-то от души смеется,\nТо искренности верь, люби его.\nОдин пропустит все мимо ушей,\nДругой проникнет в смысл твоих речей.\nЕсть и такой, кто понимает слово,\nНо истолкует к выгоде своей.\nУж если любишь ты, так всей душой!\nСгори в огне, но на своем ты стой!\nА розовые юноши линяют,\nКак только прикоснешься к ним водой.\nК порывам юные сердца зову.\nЯ человечность ставлю во главу.\nКто корыстолюбив и бессердечен,\nТот мелкий человек по существу.\nТак будь отзывчивым, как друг и брат,\nИ поделись со всеми, чем богат.\nДа будет дружба искренней и честной —\nИ все дурные чувства замолчат!\nЯ собирающимся дам совет\nНе портить пререкательством бесед.\nДруг к другу проявите уваженье,\nКоторого у нас обычно нет.\nЕдинодушие — отрада нам,\nНеведомая неучам, глупцам,\nДостойный человек не выдаст тайны\nИ клеветы не пустит по следам.\nТвой пыл советую тебе сдержать,\nНа бабнике — бесчестия печать.\nДжигит разборчив — не кобель, какому\nЛюбая сука с улицы под стать\nНе увлекайся внешней красотой,\nНе поддавайся страстности слепой.\nНе обольщайся женщиной красивой —\nУзнай, характер у нее какой.\nМгновенно гаснет пламя страстных нег\nУ тех, кто в смене жен проводит век.\nКому лицо подруги верной скучно,\nТот просто недостойный человек.\nТой женщине хвалу я воздаю,\nЧто душу знает наизусть твою,\nВнимает каждому биенью сердца\nИ хочет жизнь тебе отдать свою.\nОпасность женская краса таит,\nДоступная для многих волокит.\n“Кто может устоять передо мною?” —\nТак чванная красавица твердит.\nХвала тому, кто действует, кто смел,\nКто гордым сердце пронести сумел!\nА от неряхи, бабника, тупицы\nЖди только сплетен и позорных дел.\nКоль ты любим женой и любишь сам,\nТо это невдомек одним глупцам.\nГде умный муж с женою благонравной,\nСчастливую семью мы видим там.\nКогда не легкомысленна жена,\nНе даст злословью повода она.\nСвежа, гибка, подобно стеблю розы,—\nВ ее дыханье счастье и весна.\nК богатству байской дочки не тянись,\nКалымом малым бедной — не прельстись.\nНо, если это дочь людей хороших,\nНе будь глупцом, не упускай — женись!\nКогда сидишь ты с другом у стола,\nПускай жена не морщится со зла.\nПусть уважение проявит к другу,\nЛицом светла и сердцем весела.\nРазборчивее выбирай друзей,\nОтбрось развязных шутников скорей.\nНо к разуму и красоте стремленье,\nК познанью рвенье оценить сумей.\nРаботать не желает молодежь:\nИ без труда, мол, тоже проживешь!\nИ смех ее дешевый — зубоскальство.\nЕй свойственны одна корысть и ложь.\nПлутуют молодые пошляки,\nИм низкое торгашество с руки,\nПовсюду склоки, драки и скандалы,\nДруг друга предают за пустяки.\nЛишь малыши дружны между собой\nИ, ласковые, тешатся игрой.\nНо все-таки в конце игры повздорят,\nИ тут начнется потасовка, бой.\nКогда в слезах придет домой малец,\nМать раскричится и бранит отец.\nСходна и жизнь с такой игрой и дружбой.\nКогда же этому придет конец!\nСреди друзей случается такой,\nЧто тайно роет яму за спиной.\nВерь лишь тому, в ком есть и честь,\nНе мелочен лишь человек большой.\nПока у многих узкий кругозор,\nИ слово клеветы — орудье ссор.\nСчитают предприимчивым сутягу,\nКоторый измышляет всякий вздор."
ABAI019ABAI,1886,"Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат","Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат, \nЕкі түрлі нәрсе ғой сыр мен сымбат. \nАрзан, жалған күлмейтін, шын күлерлік \nЕр табылса жарайды, қылса сұхбат.\n\nКейбіреу тыңдар үйден шыққанынша, \nКейбіреу қояр көңіл ұққанынша.\nСөз мәнісін білерлік біреулер бар, \nАбайлар, әрбір сөзді өз халынша.\n\nШын көңілмен сүйсе екен, кімді сүйсе, \nБір сөзімен тұрса екен, жанса-күйсе. \nҚырмызы, қызыл жібек бозбалалар,\nОңғақ бұлша былғайды, бір дым тисе.\n\nКерек іс бозбалаға — талаптылық,\nӘртүрлі өнер, мінез, жақсы қылық. \nКейбір жігіт жүреді мақтан күйлеп, \nСыртқа пысық келеді, көзге сынық.\n\nКемді күн қызық дәурен тату өткіз, \nЖетпесе, біріңдікін бірің жеткіз! \nКүншілдіксіз тату бол шын көңілмен, \nҚиянатшыл болмақты естен кеткіз!\n\nБір жерде бірге жүрсең басың қосып, \nБіріңнің бірің сөйле сөзің тосып.\nБіріңді бірің ғиззәт , құрмет қылыс, \nТұрғандай бейне қорқып, жаның шошып.\n\nЖолдастық, сұхбаттастық — бір үлкен іс, \nОның қадірін жетесіз адам білмес.\nСүйікті ер білген сырын сыртқа жаймас, \nАртыңнан бір ауыз сөз айтып күлмес.\n\nКүйлеме жігітпін деп үнемі ойнас, \nСалынсаң, салдуарлық қадір қоймас.\nЕр жігіт таңдап тауып, еппен жүрсін, \nТөбетке өлекшінніңбәрі бір бәс.\n\nБіреуді көркі бар деп жақсы көрме, \nЛапылдақ көрсеқызар нәпсіге ерме!\nӘйел жақсы болмайды көркіменен,\nМінезіне көз жетпей, көңіл берме!\n\nКөп жүрмес жеңсікқойлық, тез-ақ тозар, \nЖаңғырар жеңсікқұмар, жатқа қозар.\nКүнде көрген бір беттен көңіл қайтар,\nҚылт еткізбес қылықты тамыршы озар.\n\nТолқынын жүрегіңнің хаттай таныр,\nБүлк еткізбес қалайша соқса тамыр.\nЖар көңліне бір жанын пида қылып, \nБілместігің бар болса, қылар сабыр.\n\nШу дегенде көрінер сұлу артық,\nКөбі көпшіл келеді ондай қаншық.\nБетім барда бетіме кім шыдар деп,\nКімі паңдау келеді, кімі тантық.\n\nАқыл керек, ес керек, мінез керек,\nЕр ұялар іс қылмас қатын зерек.\nСалақ, олақ, ойнасшы, керім-кербез, \nЖыртаң-тыртаң қызылдан шығады ерек.\n\nҚатының сені сүйсе, сен де оны сүй, \nҚоржаң суық келеді кей сасық ми.\nЕрі ақылды, қатыны мінезді боп,\nТату болса, раисүстіндегі үй.\n\nЖоқ болса қатыныңның жат өсегі,\nБолмаса мінезінің еш кесегі.\nМайысқан, бейне гүлдей толықсыған,\nКем емес алтын тақтан жар төсегі.\n\nЖасаулы деп, малды деп байдан алма, \nКедей қызы арзан деп құмарланба.\nАры бар, ақылы бар, ұяты бар\nАта-ананың қызынан ғапыл қалма.\n\nҮйіңе тату құрбың келсе кіріп,\nСазданбасын қабақпен имендіріп.\nЕрі сүйген кісіні о да сүйіп, \nҚызмет қылсын көңілі таза жүріп.\n\nҚұрбыңның тәуір болсын өз мінезі, \nАбыройлы қалжыңмен келсін сөзі.\nСен оған мойын бұрып сөз айтқанда, \nҚатыныңда болмасын оның көзі.\n\nКей құрбы бүгін тату, ертең бату, \nТілеуі, жақындығы — бәрі сату. \nКөкірегінде қаяу жоқ, қиянат жоқ, \nҚажымас, қайта айнымас, қайран тату!\n\nПайда деп, мал деп туар ендігі жас, \nЕңбекпен терін сатып түзден жимас. \nМелішсауда сықылды күлкі сатып, \nАлса қоймас, араны тағы тоймас.\n\nАсық ұтыс сықылды алыс-беріс –\nТірі жанның қылғаны бүгін тегіс.\nБірі көйткеталасып, бірі арам қып, \nТөбелескен, дауласқан жанжал-керіс.\n\nЖас бала әуел тату бола қалар, \nАта-анадан жақын боп, ертіп алар. \nБірін бірі құшақтап шуылдасып,\nОйын тарқар кезінде ұрыс салар.\n\nБіреуі жылап барса үйге таман, \nАта-анасы бұрқылдар онан жаман. \nТатулығы құрысын ойыны мен\nДәл соларға ұқсайды мына заман.\n\nЖаман тату қазады өзіңе ор,\nОған сенсең, бір күні боларсың қор. \nАры бар, ұяты бар үлкенге сен,\nӨзі зордың болады ығы да зор.\n\nҚазақтың қайсысының бар санасы?\nҚылт етерде дап-дайын бір жаласы.\nПысықтықтың белгісі — арыз беру,\nЖоқ тұрса бес бересі, алты аласы.",A. Gatov,"Жигиты, ценен смех — не шутовство,\nРазличны внешний вид и естество,\nНо если кто-то искренно смеётся.\nБудь откровенен с ним, люби его.\n\nОдин не слушает — такой не в счёт,\nДругой внимателен — тебя поймёт,\nА третий всё по-своему воспримет,\nЧтоб всё истолковать наоборот.\n\nУж если любишь ты, так всей душой!\nСгори в огне, но, верен слову, стой!\nА розовые юноши линяют.\nКак только прикоснёмся к ним водой.\n\nК порывам юные сердца зову,\nЯ человечность ставлю во главу.\nКто корыстолюбив в своих поступках,\nТот мелкий человек по существу.\n\nТак будь отзывчивым, как друг и брат,\nИ поделись со всеми, чем богат.\nДа будет дружба искренней и честной, —\nИ все дурные чувства замолчат!\n\nСобравшимся я дам один совет:\nНе пререкайтесь в мирный час бесед.\nДруг к другу проявите уваженье,\nКоторого у нас в избытке нет.\n\nЕдинодушие — отрада нам.\nНеведомая неучам, глупцам.\nДостойный человек не выдаст тайны\nИ клеветы не пустит по следам.\n\nТвой пыл советую тебе сдержать.\nНа бабнике — бесчестия печать.\nЖигит разборчив — не кобель, какому\nЛюбая сука с улицы подстать.\n\nНе увлекайся внешней красотой,\nНе поддавайся страстности слепой,\nНе обольщайся женщиной красивой,\nУзнай, характер у неё какой.\n\nМгновенно гаснет пламя страстных нег.\nКто, тешась новизной, проводит век,\nКому лицо подруги верной скучно, —\nТот просто недостойный человек.\n\nТой женщине хвалу я воздаю.\nЧто душу знает наизусть твою.\nВнимает каждому биенью сердца\nИ хочет жизнь тебе отдать свою.\n\nОпасность женская краса таит,\nДоступная для многих волокит.\n«Кто может устбять передо мною?»\nТак чванная красавица твердит.\n\nХвала тому, кто действует, кто смел!\nКто гордым сердце провести сумел.\nА от неряхи, бабника, тупицы\nЖди только сплетен и позорных дел.\n\nКоль ты любим женой и любишь сам,\nТо это невдомёк одним глупцам.\nГде умный муж с женою благонравной, —\nСчастливую семью мы видим там.\n\nКогда не легкомысленна жена,\nНе даст злословью повода она, —\nСвежа, гибка, подобна стеблю розы,\nВ её дыханьи счастье и весна.\n\nБогатством байской дочки не прельстись\nИ тем, что мал калым, не соблазнись,\nНо если это дочь людей хороших, —\nНе будь глупцом, не упускай — женись.\n\nКогда сидишь ты с другом у стола,\nПускай жена не морщится со зла.\nПусть уважение проявит к другу.\nЛицом светла и сердцем весела.\n\nРазборчивее выбирай друзей.\nОтбрось развязяых шутников скорей.\nНо к разуму и красоте стремленье,\nК познанью рвенье оценить умей.\n\nСегодня друг, он завтра недруг твой.\nИзменник с низкой, чёрною душой.\nГде ты, неиссякаюшая дружба,\nВ которой нет корысти никакой!\n\nО выгоде радеет молодёжь.\nПрославиться трудом ей невтерпёж.\nИ смех её дешёвый — зубоскальство.\nСродни ей жадность, и корысть, и ложь.\n\nПлутуют молодые пошляки.\nИм низкое торгашество с руки.\nПовсюду склоки, драки и скандалы.\nДруг друга предают за пустяки.\n\nЛишь малыши дружны между собой\nИ, ласковые, тешатся игрой.\nНо всё-таки в конце игры повздорят,\nИ тут начнётся потасовка, бой.\n\nКогда ж малыш придёт домой побит,\nОтец его бранит, и мать бранит.\nИ старики на малышей похожи…\nНе следует им подражать, жигит!\n\nТот, кто копает яму для друзей,\nИ сам окажется, конечно, в ней.\nНо, благородному доверясь другу,\nВсе замыслы бесчестные развей!\n\nПока у многих — узкий кругозор,\nНе развит ум и тёмен до сих пор.\nНе видят завтра, злоба дня — удел их,\nЧуть что — обида, тяжба и позор."
ABAI020ABAI,1886,Интернатта оқып жүр,"Интернатта оқып жүр\nТалай қазақ баласы –\nЖаңа өспірім, көкөрім,\nБейне қолдың саласы.\nБалам закон білді деп,\nҚуанар ата-анасы,\nОйында жоқ олардың \nШариғатқа шаласы.\nОрыс тілі, жазуы –\nБілсем деген таласы. \nПрошениежазуға,\nТырысар келсе шамасы. \nЫнсапсызға не керек\nІстің ақ пен қарасы?\nНан таппаймыз демейді, \nБүлінсе елдің арасы. \nИждиһатсыз , михнатсыз \nТабылмас ғылым сарасы.\nАз білгенін көпсінсе,\nКөп қазаққа епсінсе,\nКімге тиер панасы?\nОрыс теріс айтпайды,\nЖаман бол деп оларды.\nҚаны бұзық өзі ойлар \nҚу менен сұм боларды, \nОрыста қалар жаласы.\nБұл іске кім виноват– \nЯ, Семейдің қаласы.\nЯ, қазақтың баласы.\nОйында жоқ бірінің\nСалтыков пен Толстой,\nЯ тілмаш, я адвокат \nБолсам деген бәрінде ой, \nКөңілінде жоқ санасы.\nАқылы кімнің бар болса, \nДемес мұны тілі ащы. \nАйтыңызшы, болсаңыз\nЗдравомыслящий ,\nАқыл айтпай ма ағасы?\nПайда ойлама, ар ойла, \nТалап қыл артық білуге. \nАртық ғылым кітапта, \nЕрінбей оқып көруге. \nВоенныйқызмет іздеме, \nОқалы киім киюге.\nБос мақтанға салынып, \nБекер көкірек керуге. \nҚызмет қылма оязға, \nЖанбай жатып сөнуге. \nҚалай сабыр қыласың, \nЖазықсыз күнде сөгуге. \nӨнерсіздің қылығы — \nТура сөзін айта алмай,\nҚит етуге бата алмай, \nҚорлықпенен шіруге.\nАз ақшаға жалданып,\nӨнбес іске алданып,\nЖол таба алмай жүруге. \nАлыс та болса іздеп тап, \nКореннойғакіруге, \n«Талапты ерге нұр жауар», \nЖүріп өмір сүруге.\nЯ байларға қызмет қыл!\nЕрінбей шауып желуге. \nАдал жүріп, адал тұр, \nСчетың тура келуге. \nЖаныңа жақса, соңынан \nЖалқауланба еруге.\nҚисық болса, закон бар \nСудьяға беруге.\nОл да оязной емес қой, \nАлуға теңдік сенуге.\nИә өз бетіңнен тәуекел, \nЗанимайся прямотой .\nЖеңіл көрме, бек керек \nОған да ғылым, оған да ой, \nҚалайынша қайда енуге.",K. Lipskerov,"Наших множество детей\nПринимают в интернат.\nСловно пальцы на руке,\nМеж собой они дружат.\nИх родители горды:\n«Сын мой ведает закон».\nДа о жизни, на беду,\nНичего не знает он.\nВсё стремление его\nРусский выучить язык.\nВ составленьи разных просьб\nУпражняться он привык.\nНе поймёт добра и зла\nТот, чей разум не глубок.\nЖдёт он: час народных бед\nЖирный даст ему кусок.\nБез дерзаний и труда\nОн наук не залучит.\nКоль он неучем уйдёт\nИ с народом захитрит,\nВ нём отыщется ли прок?\nРусские дают совет\nДетям правильный всегда.\nВ наших детях правды нет, —\nСами тяготеют к злу.\nРусских же винят потом\nПонапрасну. Виноаат\nИль Семипалатинск в том,\nИль обычай степей.\nДля немногих только есть\nИ Толстой и Салтыков.\nКто добыть хотел бы честь\nСтать юристом, толмачом, —\nМысли мелкие у них.\nНет, меня не укорит\nМудрый за мой резкий стих!\nЗдравомыслящий, скажи,\nОт кого же прозвучат\nНам советы, если их\nНе подаст нам старший брат?\nНе барыш люби, а честь.\nК знанью большему стремись.\nВ книгах всей науки ширь, —\nТак читай же, не ленись.\nИ не льстись военным быть,\nС золотой ходить каймой.\nХвастовство пустое брось.\nНос не задирая свой.\nПред «уездным» ты гнись.\nНе блеснув, угаснешь ты:\nСтанет больше унижать.\nВидя рабские черты.\nВот характер всех тупых,\nИм ничто и опыт свой.\nНе промолвят и словца,\nВоле подчинясь чужой\nИ, грошами прельщены,\nВходят в разные дела\nИ сбиваются с пути.\nВстань на путь, где нету зла,\nХоть и труден этот путь!\n«Счастье ищущим путей!»\nБудь смелей — и сыщешь их,\nИ свободы ты своей\nВ службе баю не утрать!\nТы упорен, честен будь —\nИ сведёшь ты с жизнью счёт.\nТак иди же следом в путь. \nЕсли истина ведет!\nЕсть и ложь, есть и закон,\nРазберёт всё это суд.\nСправедлив судья, ведь он\nНе «уездный»-крючкотвор.\nИли сам, на свой лишь страх,\nЗанимайся с этих пор.\nХоть немало долгих дум\nИ смекалка здесь нужна,\nДа всегда поможет ум."
ABAI021ABAI,1886,Көжекбайға,"Жамантайдың баласы Көжек деген,\nӘркімге өсек тасып безектеген.\nДосын келіп досына жамандайды, \nШіркінде ес болсайшы сезед деген.",A. Gatov,"Жамантаев сын Кожек смышлён:\nСплетни, словно письма почтальон,\nОн разносит, клевеща на близких,\nДумая, концы упрячет он."
ABAI021ABAI,1886,Көжекбайға,"Жамантайдың баласы Көжек деген,\nӘркімге өсек тасып безектеген.\nДосын келіп досына жамандайды, \nШіркінде ес болсайшы сезед деген.",A. Gatov,"Вот он, Жамантая сын, Кожек.\nСплетни он разносит весь свой век.\nВсех поносит, но понять не может:\nСам он — очень глупый человек."
ABAI022ABAI,1886,Көкбайға,"Сорлы Көкбай жылайды,\nЖылайды да жырлайды.\nОл жыламай қайтіп тұрады, \nМынау азған қу заман \nҚалыбында тұрмайды.\nБіреу малды ұрлайды,\nБіреу басты қорлайды, \n…болмаған соң \nЖылауына зорлайды.",P. Karaban,"Плачет мой Кокпай.\nВ песнях через край\nЛьются слёзы горести.\nКак же не тужить?\nТрудно в мире жить, —\nЖадность всё напористей!\nГрубость, воровство…\nВсюду бьют его.\nСлёзы в изобилии!\nЧто же? Так всегда;\nСлабому — беда.\nГде царит насилие!"
ABAI023ABAI,1886,"Көңілім қайтты достан да, дұшпаннан да","Көңілім қайтты достан да, дұшпаннан да,\nАлдамаған кім қалды тірі жанда?\nАлыс-жақын қазақтың бәрін көрдім,\nЖалғыз-жарым болмаса анда-санда.\n\nПайда үшін біреу жолдас бүгін таңда,\nОл тұрмас бастан жығақисайғанда.\nМұнан менің қай жаным аяулы деп,\nБірге тұрып қалады кім майданда?\n\nЕндігі жұрттың сөзі — ұрлық-қарлық,\nСаналы жан көрмедім сөзді ұғарлық.\nОсы күнде осы елде дәнеме жоқ \nМейір қанып, мәз болып қуанарлық.\n\nБайлар да мал қызығын біле алмай жүр,\nЖаз жіберіп, күз атын міне алмай жүр. \nСабылтып, күнде ұрлатып, із жоғалтып, \nЫзаменен ыржиып күле алмай жүр.\n\nСаудагер тыныштық сауда қыла алмай жүр, \nҚолдан беріп, қор болып, ала алмай жүр.\nЕл аулақта күш айтқан, топта танған,\nАрсыз жұрттан көңілі тына алмай жүр.\n\nЕстілер де ісіне қуанбай жүр,\nЕл азды деп надандар мұңаймай жүр.\nАла жылан, аш бақа күпілдектер,\nКісі екен деп ұлықтан ұялмай жүр.\n\nБектікте біреу бектеп тұра алмай жүр,\nО дағы ұры-қарды тыя алмай жүр.\nҚарсылық күнде қылған телі-тентек,\nЖаза тартып ешбірі сұралмай жүр.\n\nҚарындас қара жерге тыға алмай жүр,\nБірінің бірі сөзін құп алмай жүр. \nҚұда-тамыр, дос-жаран, қатын-балаң –\nОлар да бір қалыпты бола алмай жүр.\n\nБір күшті көп тентекті жыға алмай жүр,\nІште жалын дерт болып, шыға алмай жүр. \nАрақ ішкен, мас болған жұрттың бәрі,\nНе пайда, не залалды біле алмай жүр.\nЖетілтіп жаз жайлауға қона алмай жүр,\nКүз күзеу де жанжалсыз бола алмай жүр. \nҚыс қыстауың — қып-қызыл ол бір пәле, \nОралып ешбір шаруа оңалмай жүр.\n\nЖасы кіші үлкеннен ұялмай жүр, \nСұрамсақтар нәпсісін тыя алмай жүр.\nСәлем — борыш, сөз — қулық болғаннан соң, \nҚандай жан сырттан сөз боп, сыналмай жүр?",P. Karaban,"Измучен, обманут я всеми вокруг.\nМеня предавали и недруг, и друг.\nСредь близких и дальних почти не найти,\nКто б не был причиною горестных мук.\n\nОдин — из-за выгод приятель тебе,\nСпоткнёшься — покинет в неравной судьбе.\nНе скажет тогда: «Я такой же, как он», —\nИ рядом не встанет в неравной борьбе.\n\nТот — низкий стяжатель, тот — взяточник, вор.\nДля них твои цели и помыслы — вздор.\nПустые лукавцы, рабы суеты.\nНа ком остановишь с надеждою взор?\n\nТрепещут за скот, за добро богачи,\nВ тревоге, насупясь, сидят, как сычи.\nТам стадо угнали, ограбили тут, —\nВедь грабят кругом и воруют в ночи.\n\nТорговлей не могут заняться купцы —\nБедняги не сводят с концами концы:\nПоверишь на слово — не взыщешь потом,\nДолгов не хотят признавать подлецы.\n\nСудья презирает свой сан и закон.\nК злодеям, к ворам снисходителен он, —\nИ множится зло, расцветая вокруг,\nИ нет преступленьям преград и препон.\n\nЗавидуют злобно свои своему.\nНе внемлет, не верит никто никому.\nИ дети, и брат, и жена, и твой друг\nТебе изменяют в твоём же дому!\n\nНа честного тысячи плутов кругом, —\nКак тут в одиночку бороться со злом?\nРаспутство и пьянство повсюду царят,\nО дружбе, о пользе нет мысли ни в ком.\n\nГде солнце смеялось земле и цветам, —\nОсенняя слякоть и сумерки там.\nСкандалы и распри мертвят, как зима.\nРаздолье — мерзавцам, разор — беднякам.\n\nК заслугам, к летам — уважения нет,\nСтяжатели вылезли гордо на свет.\nЗа деньги все рады позорить и чтить,\nМгновенно в любой перекрасившись цвет."
ABAI024ABAI,1886,"Қалың елім, қазағым, қайран жұртым","Қалың елім, қазағым, қайран жұртым, \nҰстарасыз аузыңа түсті мұртың.\nЖақсы менен жаманды айырмадың,\nБірі қан, бірі май боп енді екі ұртың.\nБет бергенде шырайың сондай жақсы,\nҚайдан ғана бұзылды сартша сыртың? \nҰқпайсың өз сөзіңнен басқа сөзді,\nАузымен орақ орған өңкей қыртым.\nӨзімдікі дей алмай өз малыңды,\nКүндіз күлкің бұзылды, түндеұйқың. \nКөрсеқызар келеді байлауы жоқ,\nБір күн тыртың етеді, бір күн бұртың. \nБас-басына би болған өңкей қиқым,\nМінеки бұзған жоқ па елдің сиқын? \nӨздеріңді түзелер дей алмаймын,\nӨз қолыңнан кеткен соң енді өз ырқың.\n\nАғайын жоқ нәрседен етер бұртың,\nОның да алған жоқ па Құдай құлқын.\nБірлік жоқ, береке жоқ, шын пейіл жоқ, \nСапырылды байлығың, баққан жылқың.\nБаста ми, қолда малға талас қылған,\nКүш сынасқан күндестік бұзды-ау шырқын. \nОңалмай бойда жүрсе осы қыртың,\nӘр жерде-ақ жазылмай ма, жаным, тырқың? \nҚай жеріңнен көңілге қуат қылдық,\nҚыр артылмас болған соң, мінсе қырқың? \nТиянақсыз, байлаусыз байғұс қылпың,\nНе түсер құр күлкіден жыртың-жыртың. \nҰғындырар кісіге кез келгенде,\nПыш-пыш демей қала ма ол да астыртын?",M. Adibayev,"Народ великий мой, казах, ты видел беды,\nНебритым усом прикрываешь рот неверный.\nДобро и зло мешаешь без разбору,\nИз заед губ убьешь и вознесешь любого.\nЛицом предстанешь — ликом ты прекрасен,\nНу почему как сарт, всем обликом ужасен?\nИ кроме слов своих, другое не приять,\nНесете вздор, косите всех подряд.\nНе в состоянии свое назвать своим,\nПокой нарушен днем и ночью мы не спим.\nБросаться жадно, бренности не смысля,\nНедостижимого хотеть, не сбылось — злиться.\nЖалки, кто в потугах себе судья и царь,\nИспортили народ, владыкой станет ль псарь?\nКоль воли нет, и власть порастеряли.\nИсправитесь ли вы, могу сказать — едва ли.\nСородич, родственник косится без причины,\nКоль Бог не дал, что дуться от обиды?\nЕдинства нет, в желаньях чистоты,\nПромотан скот, богатства не спасли.\nУмнее кто, скота имеет больше,\nГрызутся, кто первее, лучше.\nКоль не избавиться от вздорного нутра,\nМоя воспрянет ль изболевшая душа?\nИ что душе теперь считать опорой,\nНе превзойти хребет, хоть сядете все сорок!\nКоль нет опоры — суетлив, убог и падок,\nТак смех пустой, никчемный — гадок.\nПриходит время человеку говорить,\nСумеет ль без лукавства объяснить?"
ABAI024ABAI,1886,"Қалың елім, қазағым, қайран жұртым","Қалың елім, қазағым, қайран жұртым, \nҰстарасыз аузыңа түсті мұртың.\nЖақсы менен жаманды айырмадың,\nБірі қан, бірі май боп енді екі ұртың.\nБет бергенде шырайың сондай жақсы,\nҚайдан ғана бұзылды сартша сыртың? \nҰқпайсың өз сөзіңнен басқа сөзді,\nАузымен орақ орған өңкей қыртым.\nӨзімдікі дей алмай өз малыңды,\nКүндіз күлкің бұзылды, түндеұйқың. \nКөрсеқызар келеді байлауы жоқ,\nБір күн тыртың етеді, бір күн бұртың. \nБас-басына би болған өңкей қиқым,\nМінеки бұзған жоқ па елдің сиқын? \nӨздеріңді түзелер дей алмаймын,\nӨз қолыңнан кеткен соң енді өз ырқың.\n\nАғайын жоқ нәрседен етер бұртың,\nОның да алған жоқ па Құдай құлқын.\nБірлік жоқ, береке жоқ, шын пейіл жоқ, \nСапырылды байлығың, баққан жылқың.\nБаста ми, қолда малға талас қылған,\nКүш сынасқан күндестік бұзды-ау шырқын. \nОңалмай бойда жүрсе осы қыртың,\nӘр жерде-ақ жазылмай ма, жаным, тырқың? \nҚай жеріңнен көңілге қуат қылдық,\nҚыр артылмас болған соң, мінсе қырқың? \nТиянақсыз, байлаусыз байғұс қылпың,\nНе түсер құр күлкіден жыртың-жыртың. \nҰғындырар кісіге кез келгенде,\nПыш-пыш демей қала ма ол да астыртын?",Y. Kuznetsov,"О казахи мои, мой бедный народ!\nУс, не ведавший бритвы, скрывает твой рот.\nКровь за левой щекой, жир за правой щекой.\nГде добро и где зло, ум ли твой разберет?\nС глазу на глаз приветлив и добр, но потом,\nКак торгаш ты меняешься сразу лицом.\nНе внимая другим, ты твердишь про свое,\nА твои пустозвоны гремят языком.\nТы владеешь добром? Ты об этом забудь,\nДнем угрюм, по ночам ты не можешь уснуть.\nКто завистлив и волей не тверд, тот всегда\nЛегковесен во гневе иль радости будь.\nВсе ничтожества бредят славой мирской,\nСуетятся, шумят, нарушая покой.\nСомневаюсь весьма в исправленьи твоем,\nКоли воля твоя стала волей чужой.\nИз-за мелочи ближний обидчив навек,\nБудто разума Богом лишен человек.\nНет единства, согласья, нет правды в душе,\nПотому табуны твои тают как снег.\nВсе не впрок: и богатство, и ум, и родство,\nТолько зависть съедает твое естество.\nИзживи этот старый порок, а не то\nРазорвешь на лоскутья себя самого.\nТы тягался с другими умом и добром\nТы себя надорвешь в состязаньи таком.\nЕсли вовремя свой не исправишь изъян.\nТы останешься низок всегда и во все\nм. И тебе никогда не утешиться впредь,\nЕсли горки не можешь в пути одолеть.\nПеременчивы все, нет опоры ни в ком.\nНу, скажи, что за польза в веселье таком?\nЕсли мудрый наставник придет, то его\nОчернят за спиной потайным шепотком."
ABAI024ABAI,1886,"Қалың елім, қазағым, қайран жұртым","Қалың елім, қазағым, қайран жұртым, \nҰстарасыз аузыңа түсті мұртың.\nЖақсы менен жаманды айырмадың,\nБірі қан, бірі май боп енді екі ұртың.\nБет бергенде шырайың сондай жақсы,\nҚайдан ғана бұзылды сартша сыртың? \nҰқпайсың өз сөзіңнен басқа сөзді,\nАузымен орақ орған өңкей қыртым.\nӨзімдікі дей алмай өз малыңды,\nКүндіз күлкің бұзылды, түндеұйқың. \nКөрсеқызар келеді байлауы жоқ,\nБір күн тыртың етеді, бір күн бұртың. \nБас-басына би болған өңкей қиқым,\nМінеки бұзған жоқ па елдің сиқын? \nӨздеріңді түзелер дей алмаймын,\nӨз қолыңнан кеткен соң енді өз ырқың.\n\nАғайын жоқ нәрседен етер бұртың,\nОның да алған жоқ па Құдай құлқын.\nБірлік жоқ, береке жоқ, шын пейіл жоқ, \nСапырылды байлығың, баққан жылқың.\nБаста ми, қолда малға талас қылған,\nКүш сынасқан күндестік бұзды-ау шырқын. \nОңалмай бойда жүрсе осы қыртың,\nӘр жерде-ақ жазылмай ма, жаным, тырқың? \nҚай жеріңнен көңілге қуат қылдық,\nҚыр артылмас болған соң, мінсе қырқың? \nТиянақсыз, байлаусыз байғұс қылпың,\nНе түсер құр күлкіден жыртың-жыртың. \nҰғындырар кісіге кез келгенде,\nПыш-пыш демей қала ма ол да астыртын?",A. Kodar,"Казахи, родные, — мой милый народ!\nУсы, разрастаясь, покрыли твой рот.\nТы зла и добра не сумел различить,\nВ крови и обжорстве не день и не год.\nПорой, если нужно, ты очень хорош,\nПорой, как торгаш, ты и тот и не тот.\nНе внемлешь другим, кроме собственных слов\nПогрязший в пустом суесловии сброд.\nДнем смеха лишен ты, сна ночью лишен,\nБоясь, что однажды угонят твой скот.\nЛегко загораясь, живешь на авось,\nТо этак настроен, то наоборот.\nСплошные ничтожества выйдя в вожди,\nДобились того, что в народе — разброд.\nРаз волю свою упустил ты из рук,\nТвой истинный облик никто не вернет.\nНет веры и в родичей, если для них\nВажнее всего свой корыстный расчет.\nНет ни единенья, ни воли к нему,\nПотерям и бедам теряешь ты счет.\nУма и богатства не в силах скопить,\nУпорствуя в зависти, губишь свой род.\nУпрямству возможно ли дальше дать ход?\nК позору тебя твой норок приведет.\nЧем тешиться нам, коль годам к сорока\nНе выше степи все еще твой полет?!\nХитрец мой, не знающий дум и забот,\nЧто толку паясничать год напролет?..\nНо тот, кто возьмется тебя вразумить,\nВ ответ только низость наветов пожнет."
ABAI024ABAI,1886,"Қалың елім, қазағым, қайран жұртым","Қалың елім, қазағым, қайран жұртым, \nҰстарасыз аузыңа түсті мұртың.\nЖақсы менен жаманды айырмадың,\nБірі қан, бірі май боп енді екі ұртың.\nБет бергенде шырайың сондай жақсы,\nҚайдан ғана бұзылды сартша сыртың? \nҰқпайсың өз сөзіңнен басқа сөзді,\nАузымен орақ орған өңкей қыртым.\nӨзімдікі дей алмай өз малыңды,\nКүндіз күлкің бұзылды, түндеұйқың. \nКөрсеқызар келеді байлауы жоқ,\nБір күн тыртың етеді, бір күн бұртың. \nБас-басына би болған өңкей қиқым,\nМінеки бұзған жоқ па елдің сиқын? \nӨздеріңді түзелер дей алмаймын,\nӨз қолыңнан кеткен соң енді өз ырқың.\n\nАғайын жоқ нәрседен етер бұртың,\nОның да алған жоқ па Құдай құлқын.\nБірлік жоқ, береке жоқ, шын пейіл жоқ, \nСапырылды байлығың, баққан жылқың.\nБаста ми, қолда малға талас қылған,\nКүш сынасқан күндестік бұзды-ау шырқын. \nОңалмай бойда жүрсе осы қыртың,\nӘр жерде-ақ жазылмай ма, жаным, тырқың? \nҚай жеріңнен көңілге қуат қылдық,\nҚыр артылмас болған соң, мінсе қырқың? \nТиянақсыз, байлаусыз байғұс қылпың,\nНе түсер құр күлкіден жыртың-жыртың. \nҰғындырар кісіге кез келгенде,\nПыш-пыш демей қала ма ол да астыртын?",K. Doszhan,"О, казахи мои, многочисленный, народ, бедолага,\nперенесший много бед и страданий,\nПрячешь, скрываешь свой рот за небритыми усами (рот, который может говорить бесстыжие слова).\nБез разбору, где хорошо, а где плохо,\nСпрятанные за углами рта слова могут и убить, и вознести.\nЛицом повернешься, лик твой такой прекрасный,\nНо почему весь облик твой ужасен как у сарта\n(как торгаш продаешь меня. Предатель)?\nКроме своих слов, не понимаешь другое (не хочешь принять),\nРтом косите (как сено) всех подряд, болтаете вздор.\nНе можете назвать (не в состоянии) своим скотом\nто, что принадлежит вам же,\nДнем покоя нет, сон нарушен ночью.\nЗавистливо жадно бросаться, не видя в том\nпотребности, не понимая бренность (жизни, бытия),\nЧто ни день, тянутся за недосягаемым, несбыточным,\nсверх своих сил и выражают недовольство не получив.\nКаждый сам себе би (судья), царь, одни мелкие, жалкие крохи,\nНе они ли испортили, обезобразили лик народа?\nНе могу сказать, что вы исправитесь,\nКоль не имеете, потеряли из своих рук свою же волю, власть.\nСородич, родственник обижается, надувается без причины, на пустом месте,\nНе его ли волю, помыслы забрал Бог (не дал Бог)?\nНет единства, сплоченности, спаянности, искренности в желаниях нет,\nПромотано богатство, состояние, твой взращенный скот.\nДерутся из-за ума, из-за скота своего,\nВ зависти соперничают, нарушают единство и покой.\nЕсли не оправиться от своего вздорного нутра,\nРаспрямится ли вся моя изболевшаяся душа?\nИ что же (кого) душе считать опорой,\nНе превзойдете (не превосходить вам) горный хребет,\nесли даже взойдете (и встанете) на него все сорок.\nБез опоры, неустойчивый, ненадежный, убогий, суетливый бедняга,\nЧто выйдет от пустого, неуместного и легкомысленного смеха?\nПридет время, черед человеку разъяснять, говорить,\nОбъяснит ли так, как надо, не шушукаясь, тайно, исподтишка?"
ABAI024ABAI,1886,"Қалың елім, қазағым, қайран жұртым","Қалың елім, қазағым, қайран жұртым, \nҰстарасыз аузыңа түсті мұртың.\nЖақсы менен жаманды айырмадың,\nБірі қан, бірі май боп енді екі ұртың.\nБет бергенде шырайың сондай жақсы,\nҚайдан ғана бұзылды сартша сыртың? \nҰқпайсың өз сөзіңнен басқа сөзді,\nАузымен орақ орған өңкей қыртым.\nӨзімдікі дей алмай өз малыңды,\nКүндіз күлкің бұзылды, түндеұйқың. \nКөрсеқызар келеді байлауы жоқ,\nБір күн тыртың етеді, бір күн бұртың. \nБас-басына би болған өңкей қиқым,\nМінеки бұзған жоқ па елдің сиқын? \nӨздеріңді түзелер дей алмаймын,\nӨз қолыңнан кеткен соң енді өз ырқың.\n\nАғайын жоқ нәрседен етер бұртың,\nОның да алған жоқ па Құдай құлқын.\nБірлік жоқ, береке жоқ, шын пейіл жоқ, \nСапырылды байлығың, баққан жылқың.\nБаста ми, қолда малға талас қылған,\nКүш сынасқан күндестік бұзды-ау шырқын. \nОңалмай бойда жүрсе осы қыртың,\nӘр жерде-ақ жазылмай ма, жаным, тырқың? \nҚай жеріңнен көңілге қуат қылдық,\nҚыр артылмас болған соң, мінсе қырқың? \nТиянақсыз, байлаусыз байғұс қылпың,\nНе түсер құр күлкіден жыртың-жыртың. \nҰғындырар кісіге кез келгенде,\nПыш-пыш демей қала ма ол да астыртын?",S. Lipkin,"О казахи мои! Мой бедный народ!\nЖёстким усом небритым прикрыл ты рот.\nКровь — на правой щеке, на левой — жир…\nГде же правда? Твой разум не разберёт.\n\nТы и с виду неплох, и числом велик.\nПочему же так обманчив твой лик?\nТы не хочешь добрым советам внимать,\nРежет всех без разбора твой серп-язык.\n\nВласть не можешь явить над своим добром.\nСпишь тревожным сном и тревожишься днём,\nТо заносчив, а то с обидой глядишь,\nПостоянен в непостоянстве одном.\n\nВсякий подлый, чванливый и мелкий сброд\nИзуродовал душу твою, народ.\nНе надеюсь на исправленье твоё,\nКоль судьбу свою в руки народ не берёт.\n\nРодич с родичем спорят из-за пустяков.\nБогом отнят их разум, удел их таков!\nНи единства, ни чести, везде разлад.\nСтало меньше в степях табунов, косяков.\n\nИз-за денег и власти кипит вражда.\nТы бессилен, а спор ведут господа.\nЕсли накипи этой не смоешь с себя,\nВ униженье, в страхе ты будешь всегда.\n\nРазве можешь ты быть спокоен душой,\nЕсли горки не в силах взять небольшой?\nЕсли стойкости нет, если твёрдости нет,\nРазве можешь ты быть доволен собой?\nЕсли кто-либо верный укажет путь,\nТы его клеймишь неразумной хулой."
ABAI025ABAI,1886,"Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек","Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек, \nАшуың, ашыған — у, ойың — кермек.\nМұңдасарға кісі жоқ сөзді ұғарлық,\nКім көңілді көтеріп, болады ермек?\n\nЖас қартаймақ, жоқ тумақ, туған өлмек, \nТағдыр жоқ өткен өмір қайта келмек.\nБасқан із, көрген қызық артта қалмақ,\nБір құдайдан басқаның бәрі өзгермек.\n\nЕр ісі — ақылға ермек, бойды жеңбек, \nӨнерсіздің қылығы өле көрмек.\nШыға ойламай, шығандап қылық қылмай, \nЕріншек ездігінен көпке көнбек.\n\nЖамандар қыла алмай жүр адал еңбек,\nҰрлық, қулық қылдым деп қағар көлбек. \nАрамдықтан жамандық көрмей қалмас,\nМың күн сынбас, бір күні сынар шөлмек.\n\nАдамзат тірілікті дәулет білмек,\nАқыл таппақ, мал таппақ, адал жүрмек. \nЕкеуінің бірі жоқ, ауыл кезбек,\nНе қорлық, құр қылжаңмен күн өткізбек.\n\nНаданға арам — ақылды құлаққа ілмек,\nБұл сөзден ертегіні тез үйренбек.\nРас сөздің кім білер қасиетін,\nАқылсыз шынға сенбей, жоққа сенбек.\n\nҚызыл арай, ақ күміс, алтын бергек ,\nҚызықты ертегіге көтерілмек.\nАқсақалдың, әкенің, білімдінің,\nСөзінен сырдаң тартып, тез жиренбек.\n\nАқылды қара қылды қырыққа бөлмек, \nӘр нәрсеге өзіндей баға бермек.\nТаразы да, қазы да өз бойында, \nНаданның сүйенгені — көп пен дүрмек.\n\nАлашқа іші жау боп, сырты күлмек, \nЖақынын тіріде аңдып, өлсе өкірмек. \nБір-екі жолы болған кісі көрсе,\nҚұдай сүйіп жаратқан осы демек.\n\nЕл бұзылса, табады шайтан өрнек,\nПеріште төменшіктеп, қайғы жемек. \nӨзімнің иттігімнен болды демей,\nЖеңді ғой деп шайтанға болар көмек.\n\nСырттансынбақ, қусынбақ, өршілденбек, \nСыбырменен топ жасап бөлек-бөлек. \nАрамдықпен бар ма екен жаннан аспақ, \nӨзімен өзі бір күн болмай ма әлек?\n\nҚолдан келе бере ме жұрт меңгермек, \nАдалдық, арамдықты кім теңгермек? \nМақтан үшін қайратсыз болыс болмақ, \nИттей қор боп, өзіне сөз келтірмек.",D. Brodsky,"Вот и старость. Скорбны думы, чуток сон,\nЯ дом гнева дух угрюмый распалён.\nМыслью не с кем поделиться! Кто поймёт,\nКто ободрит, услыхав твой тяжкий стон?\n\nВсем рожденье и кончина суждены,\nДней минувших не вернуть из тишины.\nРадость где-то остается позади,\nВсё проходит, все деянья непрочны.\n\nБудь разумен, укрепляй свой дух в борьбе.\nЛишь бездарный покоряется судьбе,\nЛишь ленивец потрафляет большинству,\nСкуден мыслью, неуверен сам в себе.\n\nЛюдям низки мне по нраву честный труд,\nСамохвальством, плутовством они живут,\nНо заподлость расплатиться срок придёт:\nРазбивается не в год, а в миг сосуд.\n\nДолжно жизнь свою сокровищем считать,\nРазум острый и добро приобретать.\nНе позор ли по аулам день-деньской\nВремя в шутках да кривлянье коротать?\n\nЧужд невежде разум ясный, он скорей\nВерит бредням, мыслью брезгует моей;\nРазве каждый может правду оценить,\nНебылице верит глупый — только ей.\n\nБредит дурень о багрянце заревом,\nОб одеждах, шитых чудо-серебром,\nС отвращеньем он относится к словам\nАксакала, что осведомлён во всём.\n\nМудрый зорко проникает вглубь вещей,\nРасщепляет волос на сорок частей,\nОн и судит, он и взвешивает грех,\nА невежда вторит толкам площадей.\n\nВраг народа шлёт ему любви слова,\nБлижних сгубит и оплачет, а едва\nСвет удачи озарит кого-нибудь,\nВосклицает: «Вот любимец божества!»\n\nТяжким бедам всенародным рад шайтан,\nАнгел изгнан, ангел скорбью обуян.\nТвёрдо знаю — не покается подлец,\nПерейдёт он к сатане в победный стан.\n\nВластелина нагло корчит плут любой.\nРать вербует втихомолку, с хитрецой.\nНо не будет подлый первым средь людей,\nОн себя же гонит к яме роковой.\n\nВедь не всякий путь указывать рождён.\nТот, кто честен и правдив, блюдёт закон,\nВолостным всё норовит безмозглый стать, —\nБудет всеми, как собака, проклят он."
ABAI025ABAI,1886,"Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек","Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек, \nАшуың, ашыған — у, ойың — кермек.\nМұңдасарға кісі жоқ сөзді ұғарлық,\nКім көңілді көтеріп, болады ермек?\n\nЖас қартаймақ, жоқ тумақ, туған өлмек, \nТағдыр жоқ өткен өмір қайта келмек.\nБасқан із, көрген қызық артта қалмақ,\nБір құдайдан басқаның бәрі өзгермек.\n\nЕр ісі — ақылға ермек, бойды жеңбек, \nӨнерсіздің қылығы өле көрмек.\nШыға ойламай, шығандап қылық қылмай, \nЕріншек ездігінен көпке көнбек.\n\nЖамандар қыла алмай жүр адал еңбек,\nҰрлық, қулық қылдым деп қағар көлбек. \nАрамдықтан жамандық көрмей қалмас,\nМың күн сынбас, бір күні сынар шөлмек.\n\nАдамзат тірілікті дәулет білмек,\nАқыл таппақ, мал таппақ, адал жүрмек. \nЕкеуінің бірі жоқ, ауыл кезбек,\nНе қорлық, құр қылжаңмен күн өткізбек.\n\nНаданға арам — ақылды құлаққа ілмек,\nБұл сөзден ертегіні тез үйренбек.\nРас сөздің кім білер қасиетін,\nАқылсыз шынға сенбей, жоққа сенбек.\n\nҚызыл арай, ақ күміс, алтын бергек ,\nҚызықты ертегіге көтерілмек.\nАқсақалдың, әкенің, білімдінің,\nСөзінен сырдаң тартып, тез жиренбек.\n\nАқылды қара қылды қырыққа бөлмек, \nӘр нәрсеге өзіндей баға бермек.\nТаразы да, қазы да өз бойында, \nНаданның сүйенгені — көп пен дүрмек.\n\nАлашқа іші жау боп, сырты күлмек, \nЖақынын тіріде аңдып, өлсе өкірмек. \nБір-екі жолы болған кісі көрсе,\nҚұдай сүйіп жаратқан осы демек.\n\nЕл бұзылса, табады шайтан өрнек,\nПеріште төменшіктеп, қайғы жемек. \nӨзімнің иттігімнен болды демей,\nЖеңді ғой деп шайтанға болар көмек.\n\nСырттансынбақ, қусынбақ, өршілденбек, \nСыбырменен топ жасап бөлек-бөлек. \nАрамдықпен бар ма екен жаннан аспақ, \nӨзімен өзі бір күн болмай ма әлек?\n\nҚолдан келе бере ме жұрт меңгермек, \nАдалдық, арамдықты кім теңгермек? \nМақтан үшін қайратсыз болыс болмақ, \nИттей қор боп, өзіне сөз келтірмек.",B. Momyshuly,"Постарели, печали думали, сон чуток,\nГнев — прокисший яд, мысли — желчь (зловонны).\nПоделиться грустью нет человека, способного понять,\nкто же будет наперсником (забавой),\nспособным душу видеть?\nМолодые состарятся,\nнет второго рождения,\nродившийся — умрет.\nСудьбы нет,\nпрошедшая жизнь чтобы вернулась снова.\nОставленный след,\nпережитые радости останутся позади,\nКроме одного бога, все остальное изменится.\nДело мужчины последует за разумом, победив себя,\nНеумелого попытки обречены на гибель (забвение).\nНе умея думать глубоко, делать настоящее,\nЛодырь от собственной вялости с многим смирится.\nДурные (плохие) живут (ходят), не умея делать честный труд,\nГоворя, что воровство, плутовство совершили, и хвастая.\nНо от подлости возмездие все равно увидят:\nТысячу дней не ломавшийся, челнок (от Машинки) сломается в один день.\nЧеловечество живое существование не считает уже богатством.\nЖелает найти мудрость, скопить скот, жить честно.\nНо не имея из двух одного, бродя (шатаясь) по\nаулам, лишается уважения, желая в беспечности,\nпустом веселье проводить дни.\nНевежде подлый свою мудрость вешает на уши,\nа этот вместо слов быстрей выучит (научится) сказку.\nПравдивого слова кто знает цену (достоинство)?\nБезмозглый скорей правде не поверит,\nповерив в то, чего нет.\nКрасная заря (лучи), белое серебро,\nзолотая диадема могут подняться до высот интересной сказки.\nОт слов аксакала, отца, ученого (знающего) утомляется,\nбыстро они вызывают отвращение.\nУмный может вдоль рассечь черный волос на сорок частей,\nдать каждой вещи свою истинную цену.\nИ весы, и судья в нем самом,\nНевежда же опирается на слухи.\nНароду враг внутри, наружность смеется,\nБлижнего при жизни преследует, а по смерти его — рыдает.\nЕсли увидит человека, которому раза два повезло, то готов сказать, что его с любовью создал бог.\nЕсли разрознен народ, то шайтан найдет узор (дорожку),\nАнгел отступится униженный, будет в печали (грызть тоску).\nНе говоря, что все случилось из-за собственной подлости (собачьего нрава)\nСказав, победил, станет помощником (помогать) шайтану.\n(находить виноватого где-то, только не в себе).\nМогуществуя, хвастая, плутуя, чванясь, шепотком сколачивая группы, отдельные,\nразобщенные, есть ли такой, что сможет превзойти все подлостью, коварством, возвысясь душой,\nНе будет ли занят однажды ведь сам с собой?\nРазве каждому по плечу руководить народом?\nКто уравняет честность и человечность? (кто это сделает?)\nИз-за лести неправедным будет болыс (волостной), (не стойким, не принципиальным)\nЛишь бы его самого не задели словом,\nВ собачьих терзаниях не допустит, чтобы его имя было задето."
ABAI025ABAI,1886,"Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек","Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек, \nАшуың, ашыған — у, ойың — кермек.\nМұңдасарға кісі жоқ сөзді ұғарлық,\nКім көңілді көтеріп, болады ермек?\n\nЖас қартаймақ, жоқ тумақ, туған өлмек, \nТағдыр жоқ өткен өмір қайта келмек.\nБасқан із, көрген қызық артта қалмақ,\nБір құдайдан басқаның бәрі өзгермек.\n\nЕр ісі — ақылға ермек, бойды жеңбек, \nӨнерсіздің қылығы өле көрмек.\nШыға ойламай, шығандап қылық қылмай, \nЕріншек ездігінен көпке көнбек.\n\nЖамандар қыла алмай жүр адал еңбек,\nҰрлық, қулық қылдым деп қағар көлбек. \nАрамдықтан жамандық көрмей қалмас,\nМың күн сынбас, бір күні сынар шөлмек.\n\nАдамзат тірілікті дәулет білмек,\nАқыл таппақ, мал таппақ, адал жүрмек. \nЕкеуінің бірі жоқ, ауыл кезбек,\nНе қорлық, құр қылжаңмен күн өткізбек.\n\nНаданға арам — ақылды құлаққа ілмек,\nБұл сөзден ертегіні тез үйренбек.\nРас сөздің кім білер қасиетін,\nАқылсыз шынға сенбей, жоққа сенбек.\n\nҚызыл арай, ақ күміс, алтын бергек ,\nҚызықты ертегіге көтерілмек.\nАқсақалдың, әкенің, білімдінің,\nСөзінен сырдаң тартып, тез жиренбек.\n\nАқылды қара қылды қырыққа бөлмек, \nӘр нәрсеге өзіндей баға бермек.\nТаразы да, қазы да өз бойында, \nНаданның сүйенгені — көп пен дүрмек.\n\nАлашқа іші жау боп, сырты күлмек, \nЖақынын тіріде аңдып, өлсе өкірмек. \nБір-екі жолы болған кісі көрсе,\nҚұдай сүйіп жаратқан осы демек.\n\nЕл бұзылса, табады шайтан өрнек,\nПеріште төменшіктеп, қайғы жемек. \nӨзімнің иттігімнен болды демей,\nЖеңді ғой деп шайтанға болар көмек.\n\nСырттансынбақ, қусынбақ, өршілденбек, \nСыбырменен топ жасап бөлек-бөлек. \nАрамдықпен бар ма екен жаннан аспақ, \nӨзімен өзі бір күн болмай ма әлек?\n\nҚолдан келе бере ме жұрт меңгермек, \nАдалдық, арамдықты кім теңгермек? \nМақтан үшін қайратсыз болыс болмақ, \nИттей қор боп, өзіне сөз келтірмек.",A. Kodar,"Где старость, там скорбь, там тревожнее сон\nДосада — отравой, вкус мыслей — солен.\nЛюдей не найти разумеющих слово,\nИ нечем взбодриться, когда утомлен.\nСостарится юность, умрет, кто рожден.\nПрошедшая жизнь не вернется в загон.\nНа свете меняется все, кроме Бога\nИ каждый твой шаг забытью обречен.\nНе надо, чтоб ленью ты был побежден,\nУмом недалекие видят вдогон.\nНи мыслей полета, ни дерзких поступков,\nЛенивый всецело толпой поглощен.\nТрудом недостойный всегда обделен,\nПроделками грязными явно смущен.\nСосуд из стекла разобьется однажды,\nТак подлость его подведет под закон.\nЖизнь есть достоянье тому, кто умен,\nКто скот умножает, кто честью взращен.\nВ тебе не найти ни того, ни другого,\nБродя по аулу, ты в смех свой влюблен.\nК урокам прохвоста твой слух обращен,\nТебе напоет только вымыслы он.\nОткуда понять тебе истины цену,\nРад верить тому, чего нет научен.\nПлаток золотой и серебряный звон\nДо прелести чуда тобой вознесен.\nОт слов аксакала, отца, грамотея,\nДавно, отвратясь, ты готов бежать вон.\nРазумный со всех поразмыслит сторон.\nИм будет, как должно, любой оценен.\nВ себе он находит и суд свой, и меру,\nНевежда же мненьем толпы лишь силен.\nОн злобу таит, но на вид — умилен,\nСжив со свету брата, рыдает как он!\nЛюдьми, что удачей отмечены как-то,\nКак Бога любимцами он восхищен.\nРаздором народа шайтан вознесен,\nА ангел, повергнутый, терпит урон.\nНевежда признаться в вине не умеет,\nПоддержит шайтана вознесшийся трон.\nКак важен, таинственен, как разъярен!\nВражду разжигая, собой упоен.\nНо можно ли в жизни возвыситься злобой?\nКогда же себя разглядит, поражен?"
ABAI025ABAI,1886,"Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек","Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек, \nАшуың, ашыған — у, ойың — кермек.\nМұңдасарға кісі жоқ сөзді ұғарлық,\nКім көңілді көтеріп, болады ермек?\n\nЖас қартаймақ, жоқ тумақ, туған өлмек, \nТағдыр жоқ өткен өмір қайта келмек.\nБасқан із, көрген қызық артта қалмақ,\nБір құдайдан басқаның бәрі өзгермек.\n\nЕр ісі — ақылға ермек, бойды жеңбек, \nӨнерсіздің қылығы өле көрмек.\nШыға ойламай, шығандап қылық қылмай, \nЕріншек ездігінен көпке көнбек.\n\nЖамандар қыла алмай жүр адал еңбек,\nҰрлық, қулық қылдым деп қағар көлбек. \nАрамдықтан жамандық көрмей қалмас,\nМың күн сынбас, бір күні сынар шөлмек.\n\nАдамзат тірілікті дәулет білмек,\nАқыл таппақ, мал таппақ, адал жүрмек. \nЕкеуінің бірі жоқ, ауыл кезбек,\nНе қорлық, құр қылжаңмен күн өткізбек.\n\nНаданға арам — ақылды құлаққа ілмек,\nБұл сөзден ертегіні тез үйренбек.\nРас сөздің кім білер қасиетін,\nАқылсыз шынға сенбей, жоққа сенбек.\n\nҚызыл арай, ақ күміс, алтын бергек ,\nҚызықты ертегіге көтерілмек.\nАқсақалдың, әкенің, білімдінің,\nСөзінен сырдаң тартып, тез жиренбек.\n\nАқылды қара қылды қырыққа бөлмек, \nӘр нәрсеге өзіндей баға бермек.\nТаразы да, қазы да өз бойында, \nНаданның сүйенгені — көп пен дүрмек.\n\nАлашқа іші жау боп, сырты күлмек, \nЖақынын тіріде аңдып, өлсе өкірмек. \nБір-екі жолы болған кісі көрсе,\nҚұдай сүйіп жаратқан осы демек.\n\nЕл бұзылса, табады шайтан өрнек,\nПеріште төменшіктеп, қайғы жемек. \nӨзімнің иттігімнен болды демей,\nЖеңді ғой деп шайтанға болар көмек.\n\nСырттансынбақ, қусынбақ, өршілденбек, \nСыбырменен топ жасап бөлек-бөлек. \nАрамдықпен бар ма екен жаннан аспақ, \nӨзімен өзі бір күн болмай ма әлек?\n\nҚолдан келе бере ме жұрт меңгермек, \nАдалдық, арамдықты кім теңгермек? \nМақтан үшін қайратсыз болыс болмақ, \nИттей қор боп, өзіне сөз келтірмек.",M. Adibayev,"Сон чуток, думы старость гложет,\nИ мысли — смрадны, гнев — прокисший яд.\nНет близкого, наперсника где взять,\nКто исповедь способен воспринять?\nВсех старость ждет, второго нет прихода,\nСудьба не возвратит прошедшие года.\nИсчезнет все, лишь Бог пребудет,\nК следам побед уж не вернуться никогда.\nСебя преодолев — за разумом мужи пойдут,\nКто слаб, те навсегда уйдут.\nЧто сотворишь без мысли вдохновенной,\nНикчемный смирится с тем, что дадут.\nИной живет неправедным трудом,\nГордясь и кичась наворованным добром.\nВозмездия никто не избежал,\nСтолетний дуб в мгновенье стал бревном.\nТо, что ты есть, что может лучше быть,\nКак мудрость, честь и деньги совместить?\nНо, одного хотя бы не имея, пустые,\nПотеряют уваженье, в веселии хотят прожить.\nНевежде — голову лукавый закружит,\nДругой, к нелепицам от мудрости бежит.\nКто правде слова цену знает?\nГлупец не истине — вранью внемлет.\nЛучи зари и слитки серебра, и золотом отделанные тоги\nУкрасить могут сказочные слоги.\nТогда как слово мудреца, и аксакала, и отца,\nВдруг отвращает от ума и утомляет на пороге.\nМудрец вдоль черный волос рассечет,\nТретейский суд, его души оплот.\nДаст каждой вещи истинную цену,\nНевежд дорога — слухи и подмёт.\nНарод, твою улыбку зависть жрет,\nГотов ты ближнего загнать в могилу,\nА если брату в чем-то повезет,\nИ Бога мой народ сведет.\nВ народ разрозненный шайтан найдет тропу,\nИ ангелу придется грызть тоску.\nСобачий нрав виной всему — не скажешь,\nА бесу в руку — свалишь на толпу.\nТы чванишься, хвастун спесивый,\nТвой шепот собирает люд плутливый.\nВозвысится ли кто над подлостью душою,\nНе превратятся ли дела его в пустое?\nКоль сможешь власть ты в руки взять,\nСумеешь ль правдой ложью управлять?\nОт каждой твари слышать, что ничтожный,\nНо волостным стремится всякий стать.\nОсвоить легко ли правления тон?\nИ, честный с бесчестным когда уравнен?\nПусть он волостным из тщеславия станет,\nВ бездарности будет, как пес, уличен."
ABAI025ABAI,1886,"Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек","Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек, \nАшуың, ашыған — у, ойың — кермек.\nМұңдасарға кісі жоқ сөзді ұғарлық,\nКім көңілді көтеріп, болады ермек?\n\nЖас қартаймақ, жоқ тумақ, туған өлмек, \nТағдыр жоқ өткен өмір қайта келмек.\nБасқан із, көрген қызық артта қалмақ,\nБір құдайдан басқаның бәрі өзгермек.\n\nЕр ісі — ақылға ермек, бойды жеңбек, \nӨнерсіздің қылығы өле көрмек.\nШыға ойламай, шығандап қылық қылмай, \nЕріншек ездігінен көпке көнбек.\n\nЖамандар қыла алмай жүр адал еңбек,\nҰрлық, қулық қылдым деп қағар көлбек. \nАрамдықтан жамандық көрмей қалмас,\nМың күн сынбас, бір күні сынар шөлмек.\n\nАдамзат тірілікті дәулет білмек,\nАқыл таппақ, мал таппақ, адал жүрмек. \nЕкеуінің бірі жоқ, ауыл кезбек,\nНе қорлық, құр қылжаңмен күн өткізбек.\n\nНаданға арам — ақылды құлаққа ілмек,\nБұл сөзден ертегіні тез үйренбек.\nРас сөздің кім білер қасиетін,\nАқылсыз шынға сенбей, жоққа сенбек.\n\nҚызыл арай, ақ күміс, алтын бергек ,\nҚызықты ертегіге көтерілмек.\nАқсақалдың, әкенің, білімдінің,\nСөзінен сырдаң тартып, тез жиренбек.\n\nАқылды қара қылды қырыққа бөлмек, \nӘр нәрсеге өзіндей баға бермек.\nТаразы да, қазы да өз бойында, \nНаданның сүйенгені — көп пен дүрмек.\n\nАлашқа іші жау боп, сырты күлмек, \nЖақынын тіріде аңдып, өлсе өкірмек. \nБір-екі жолы болған кісі көрсе,\nҚұдай сүйіп жаратқан осы демек.\n\nЕл бұзылса, табады шайтан өрнек,\nПеріште төменшіктеп, қайғы жемек. \nӨзімнің иттігімнен болды демей,\nЖеңді ғой деп шайтанға болар көмек.\n\nСырттансынбақ, қусынбақ, өршілденбек, \nСыбырменен топ жасап бөлек-бөлек. \nАрамдықпен бар ма екен жаннан аспақ, \nӨзімен өзі бір күн болмай ма әлек?\n\nҚолдан келе бере ме жұрт меңгермек, \nАдалдық, арамдықты кім теңгермек? \nМақтан үшін қайратсыз болыс болмақ, \nИттей қор боп, өзіне сөз келтірмек.",Y. Kuznetsov,"Старость, тяжкие думы, стал чуток твой сон,\nЯд и горечь — твой гнев, желчью ум поражен.\nС кем печаль разделить, кто бы слово ценил?\nА найдется такой, не утешит и он.\n\nЮность старится, тот, кто родится, — умрет.\nНет судьбы, чтоб закат превращался в восход.\nТвоя радость в былом, как следы за спиной.\nКроме Бога, изменчиво все, что живет\n\nЧесть мужчины — свое побеждать естество,\nБьется бездарь вслепую — вот участь его.\nМысль ленивца пуста, легковесны дела,\nИ его подчиняет себе большинство.\n\nЧестный труд не влечет низкородных людей,\nВот и хвастается хитростью ловкой своей.\nНо за подлость настигнет их кара небес.\nБьют сосуд в один миг, а не в тысячу дней.\n\nДля того, кому жизнь — достояние, тот\nИщет в мире добра и разумно живет.\nКто ни добр, ни умен, тот гуляет и пьет.\nЧто за низость — гулять день и ночь напролет!\n\nПринимает невежда недобрый совет.\nА что верит он в сказки, давно не секрет.\nКто оценит достоинство искренних слов?\nГлупый верит не в правду, а в то, чего нет.\n\nАлый жар, златом-серебром шитый платок,\nЭтот сказ и сегодня его не увлек.\n К слову старца, ученого или отца\nОн брезглив; эти речи ему невдомек.\n\nУмный может рассечь вдоль на сорок частей\nТонкий волос, и трезв он в оценке своей.\nВ нем самом весы правосудья и суд.\nШум толпы для невежд — всех истин верней.\n\nЛюдям недруг в душе, он улыбчив лицом\nСвою жертву способен оплакать потом.\nДвух удачливых встретит и верит, что Бог\nНа земле их отметил всевышним перстом.\n\nКогда в людях раздор, черт узоры творит,\nПринижаются ангелы, небо скорбит.\nЧертов служка себя победителем мнит,\nТам крадет, там ловчит, там хитрит, там дерзит.\n\nЧтит себя ловкачом, хоть он просто наглец,\nШепотком он сеет вражду меж сердец.\nРазве подлостью можно возвысить себя?\nКак возьмется он душу спасать наконец?\n\nВсяк ли может народ за собой повести?\nЧеловечность и искренность вместе свести?\nРади славы ничтожество бьется за власть,\nНо хулы и позора ему не снести."
ABAI026ABAI,1886,"Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман","Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман, \nШошимын кейінгі жас балалардан.\nТерін сатпай, телміріп, көзін сатып,\nТеп-тегіс жұрттың бәрі болды аларман.\n\nБай алады кезінде көп берем деп,\nЖетпей тұрған жерінде тек берем деп.\nБи мен болыс алады күшін сатып,\nМен қазақтан кегіңді әперем деп.\n\nЖарлы алады қызметпен өткерем деп,\nЕлубасы шар салып , леп берем деп.\nЖалаңқая жат мінез жау алады,\nБермей жүрсең, мен сені жек көрем деп.\n\nДос алады бермесең бұлт берем деп,\nЖауыңа қосылуға сырт берем деп,\nБұзылған соң мен оңай табылмаспын,\nНе қылып оңайлықпен ырық берем деп.\n\nСұм-сұрқия сұмдықпен еп берем деп,\nСүйер жансып, сүйкімді бет берем деп.\nЖүз қараға екі жүз аларман бар,\nБас қатар бас-аяғын тексерем деп.\n\nЕл жиып, мал сойыңыз ет берем деп,\nМал берсем, сен мендік бол деп берем деп.\nҚара қарға сықылды шуласар жұрт,\nКім көп берсе, мен соған серт берем деп.\n\nБұзыларда ойламас бет көрем деп,\nАнт ішуді кім ойлар дерт көрем деп.\nҚабаған итше өшігіп шыға келер,\nМен қапсам, бір жеріңді бөксерем деп.\n\nОрыс айтты өзіңе ерік берем деп,\nКімді сүйіп сайласаң, бек көрем деп.\nБұзылмаса, оған ел түзелген жоқ,\nҰлық жүр бұл ісіңді кек көрем деп.\n\nЖұрт жүр ғой арамдықты еп көрем деп, \nТоқтау айтқан кісіні шет көрем деп.\nБар ма екен жай жүрген жұрт қанағатпен,\nҚұдайдың өз бергенін жеп көрем деп?\n\nАтаны бала аңдиды, ағаны — іні,\nИт қорлық немене екен сүйткен күні? \nЖанын сатқан мал үшін антұрғанның \nАйтқан сөзі құрысын, шыққан үні.\n\nАлыс-жақын қазақтың бәрі қаңғып,\nАямай бірін-бірі жүр ғой аңдып.\nМал мен бақтың кеселі ұя бұзар, \nПаруардигәр жаратқан несін жан қып!\n\nАнт ішкен күнде берген жаны құрсын, \nАрын сатып тіленген малы құрсын.\nҚысқа күнде қырық жерге қойма қойып, \nҚу тілмен қулық сауған заңы құрсын.\nБір атқа жүз құбылған жүзі күйгір,\nӨз үйінде шертиген паңы құрсын.",B. Momyshuly,"Постарели, думы и печали, выросли мечты,\nПугаюсь нынешних молодых ребят.\nНе продавая пот, а продавая заискивающие глаза,\nцельного-единого народа все стали рвачами.\nБай берет, «в свое время больше отдам», говоря.\n«Когда не будет хватать, бесплатно дам», говоря.\nБи (судья) и болыс (волостной) берут, продавая силу свою,\n«Твою обиду, твою месть я возьму с казахов», говоря.\n(Ты будешь удовлетворен местью) за тебя отомщу.\nБедняк берет: работой отдам, говоря (отработаю)\nГлава пятидесяти выборных берет, говоря, что положит белый шар,\nсоздаст нужную атмосферу на выборах.\nАлчные рвачи, чужеродные по духу враги берут, «если не дашь, то возненавижу тебя», говоря.\nДруг берет, «если не дашь, дам тучу», говоря.\nК врагу перейду, к тебе спиной повернусь, говоря.\nЕсли разрушится все, что меня будет\nтрудно найти (легко не найдешь говоря).\nПочему я легко должен давать тебе свое\nСердце (расположение), говоря\n«Ужасный-коварный берет», дам силу (совет) ужасный, говоря.\n«Поцелует любя, делая вид, что любит, покажу ему красивое лицо (привлекательное) лицемерия, говоря.\nНа сотню скота (крупного) есть двести хватателей, голова высохнет,\nесли попытаешься все сосчитать (с ног до головы)\nСобрав народ, зарежьте скот, говоря.\nЕсли дам скот, то будешь моим, говоря.\nСловно черные вороны, зашумит народ:\n«Кто больше даст, тому и принесу присягу», говоря.\nВо время розни (раздора) не думают, как завтра в лицо смотреть.\nПринесение клятвы: кто думает, что это болезнь?\nВыскочат, словно кусачие псы, разъяренные на тебя:\n«Если я укушу, то вырву клок твоего мяса» (сделаю больно) говоря.\nРусский сказал: дам тебе твою волю, говоря.\nКого бы ты ни избрал любя, того и я буду видеть беком, говоря.\nОт этого народ если не испортился, то совсем не исправился,\nЧиновник (начальник) ходит, говоря, что считает это твоей местью.\nНарод ходит, подлость считая за доблесть, того, кто пытается остановить, «ненавижу», говоря,\n(считая чужим, вне их интересов).\nЕсли ли в этом мире душа, которая довольна всем, удовлетворяясь тем, что посылает в пищу бог?\nОтца сын преследует, за старшим братом младший следит.\nЧто за ужасные собачьи дни такие у них проходят? (вся жизнь!)\nУ того, кто клятву преступил, продав стыд за скот, пусть слово будет проклято, пропадает голоса звук!\nБлижние и дальние казахи все разбрелись, не жалея друг друга, ходят и выслеживают.\nРазрушающей гнездо (дом), счастье и благополучие, подверженным этой болезни зачем Создатель сотворил душу?\nПусть будет проклята душа, дающая каждый день, принося клятву!\nПусть будет проклят скот, собранный путем унижения, продажи совести.\nВ короткие дни поставивший в сорока местах склады,\nхитрым языком сосущий лукавством пусть будет проклят закон.\nОдной славой сотни раз переливающийся\n(спекулирующий, лицом обгорелый)\nПыжащийся в своем доме, чванливец, да будет проклят (пропадет)!"
ABAI026ABAI,1886,"Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман","Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман, \nШошимын кейінгі жас балалардан.\nТерін сатпай, телміріп, көзін сатып,\nТеп-тегіс жұрттың бәрі болды аларман.\n\nБай алады кезінде көп берем деп,\nЖетпей тұрған жерінде тек берем деп.\nБи мен болыс алады күшін сатып,\nМен қазақтан кегіңді әперем деп.\n\nЖарлы алады қызметпен өткерем деп,\nЕлубасы шар салып , леп берем деп.\nЖалаңқая жат мінез жау алады,\nБермей жүрсең, мен сені жек көрем деп.\n\nДос алады бермесең бұлт берем деп,\nЖауыңа қосылуға сырт берем деп,\nБұзылған соң мен оңай табылмаспын,\nНе қылып оңайлықпен ырық берем деп.\n\nСұм-сұрқия сұмдықпен еп берем деп,\nСүйер жансып, сүйкімді бет берем деп.\nЖүз қараға екі жүз аларман бар,\nБас қатар бас-аяғын тексерем деп.\n\nЕл жиып, мал сойыңыз ет берем деп,\nМал берсем, сен мендік бол деп берем деп.\nҚара қарға сықылды шуласар жұрт,\nКім көп берсе, мен соған серт берем деп.\n\nБұзыларда ойламас бет көрем деп,\nАнт ішуді кім ойлар дерт көрем деп.\nҚабаған итше өшігіп шыға келер,\nМен қапсам, бір жеріңді бөксерем деп.\n\nОрыс айтты өзіңе ерік берем деп,\nКімді сүйіп сайласаң, бек көрем деп.\nБұзылмаса, оған ел түзелген жоқ,\nҰлық жүр бұл ісіңді кек көрем деп.\n\nЖұрт жүр ғой арамдықты еп көрем деп, \nТоқтау айтқан кісіні шет көрем деп.\nБар ма екен жай жүрген жұрт қанағатпен,\nҚұдайдың өз бергенін жеп көрем деп?\n\nАтаны бала аңдиды, ағаны — іні,\nИт қорлық немене екен сүйткен күні? \nЖанын сатқан мал үшін антұрғанның \nАйтқан сөзі құрысын, шыққан үні.\n\nАлыс-жақын қазақтың бәрі қаңғып,\nАямай бірін-бірі жүр ғой аңдып.\nМал мен бақтың кеселі ұя бұзар, \nПаруардигәр жаратқан несін жан қып!\n\nАнт ішкен күнде берген жаны құрсын, \nАрын сатып тіленген малы құрсын.\nҚысқа күнде қырық жерге қойма қойып, \nҚу тілмен қулық сауған заңы құрсын.\nБір атқа жүз құбылған жүзі күйгір,\nӨз үйінде шертиген паңы құрсын.",L. Dligach,"Хоть мы уже старцы, хоть мысли печальны, — в нас жадность сильна.\nБеда, коль пойдут наши дети за нами — судьба их страшна.\nНе радость работы, а зависть и алчность вселилась в сердца.\nНе подвиг нам важен, не труд нам приятен, а мзда нам нужна.\nКопейку последнюю бай вымогает: «Сторицей верну!»\nИ сотни услуг оказать обещает тебе за одну.\nСудья и урядник с простого народа дерут без конца:\n«Врага твоего за хорошую взятку в дугу я согну».\nБедняк за подачку бросается жадно: «Трудом отплачу!»\nОрет избиратель: «Бесплатно тебя я избрать не хочу!»\nА врач заявляет: «За низкую плату больных не лечу!\nУмри без лекарства, коль плата высокая не по плечу!»\nИ друг обирает: «Плати мне, приятель, ведь я не шучу,\nНе то я с врагами, которые платят, союз заключу.\nКоль ты не заплатишь, я полным разрывом тебе отплачу!»\nХитрец обещает: «Я хитростью участь твою облегчу.\nЯ в щелку любую для друга пролезу, я всюду словчу».\nНа десять коров — посягающих двадцать, кружится башка,\nМинутами кажется, я от досады, как зверь зарычу.\nЗарезав барашка, людей ты сзываешь на пышный обед.\nОтведавши мяса, податливей станет твой жадный сосед.\nКак хищные вороны, тянутся люди к обильной еде.\nЗа жирный кусок продаются и клятва, и дружбы обет.\nВедь клятву никто не считает обузой: бесплотна она.\nСегодня — ты друг мой, а завтра — мой недруг, меж нами — стена.\nИ вот на меня ты бросаешься с рыком, как бешеный пес.\nОт злобы ко мне ты теряешь покой и лишаешься сна.\nНачальник твердит нам: «Для выборов людям свобода дана.\nПризнаю любого: мне воля народа близка и важна».\nНо то — на словах, а на деле немало мы пролили слез.\nНикак угодить мы не можем начальству во все времена.\nТам ловкостью часто похвастать стремятся, где подлость одна,\nА скажешь об этом — мошенники злятся, и месть их страшна.\nБывает ли кто-нибудь в мире доволен своей судьбой,\nТой долей, которая волей господней, ему суждена?\nБрат брата стремится упрятать в могилу, а дети — отца.\nИ злой этой жизни, бесстыдной, собачьей не видно конца.\nБудь прокляты те, кто доволен и занят одним лишь собой,\nКто ради наживы продать не стыдится живые сердца,\nКто нагло ворует и лжет со святым выраженьем лица,\nКто губит, и лжет, и людей разоряет во имя мошны!\nО боже, зачем ты вселил в человека нутро подлеца?\nДуша, что клянется и лжет ежедневно, да сгинет в огне!\nДа сгинет бесследно, кто честь продает наяву и во сне,\nКто горы сулит нам, чтоб нас половчей облапошить вконец,\nПродав молоко немолочной кобылы по сходной цене.\nНе зол я, но было бы очень приятно и радостно мне\nВоочью увидеть, что сгинул навеки чванливый гордец."
ABAI026ABAI,1886,"Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман","Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман, \nШошимын кейінгі жас балалардан.\nТерін сатпай, телміріп, көзін сатып,\nТеп-тегіс жұрттың бәрі болды аларман.\n\nБай алады кезінде көп берем деп,\nЖетпей тұрған жерінде тек берем деп.\nБи мен болыс алады күшін сатып,\nМен қазақтан кегіңді әперем деп.\n\nЖарлы алады қызметпен өткерем деп,\nЕлубасы шар салып , леп берем деп.\nЖалаңқая жат мінез жау алады,\nБермей жүрсең, мен сені жек көрем деп.\n\nДос алады бермесең бұлт берем деп,\nЖауыңа қосылуға сырт берем деп,\nБұзылған соң мен оңай табылмаспын,\nНе қылып оңайлықпен ырық берем деп.\n\nСұм-сұрқия сұмдықпен еп берем деп,\nСүйер жансып, сүйкімді бет берем деп.\nЖүз қараға екі жүз аларман бар,\nБас қатар бас-аяғын тексерем деп.\n\nЕл жиып, мал сойыңыз ет берем деп,\nМал берсем, сен мендік бол деп берем деп.\nҚара қарға сықылды шуласар жұрт,\nКім көп берсе, мен соған серт берем деп.\n\nБұзыларда ойламас бет көрем деп,\nАнт ішуді кім ойлар дерт көрем деп.\nҚабаған итше өшігіп шыға келер,\nМен қапсам, бір жеріңді бөксерем деп.\n\nОрыс айтты өзіңе ерік берем деп,\nКімді сүйіп сайласаң, бек көрем деп.\nБұзылмаса, оған ел түзелген жоқ,\nҰлық жүр бұл ісіңді кек көрем деп.\n\nЖұрт жүр ғой арамдықты еп көрем деп, \nТоқтау айтқан кісіні шет көрем деп.\nБар ма екен жай жүрген жұрт қанағатпен,\nҚұдайдың өз бергенін жеп көрем деп?\n\nАтаны бала аңдиды, ағаны — іні,\nИт қорлық немене екен сүйткен күні? \nЖанын сатқан мал үшін антұрғанның \nАйтқан сөзі құрысын, шыққан үні.\n\nАлыс-жақын қазақтың бәрі қаңғып,\nАямай бірін-бірі жүр ғой аңдып.\nМал мен бақтың кеселі ұя бұзар, \nПаруардигәр жаратқан несін жан қып!\n\nАнт ішкен күнде берген жаны құрсын, \nАрын сатып тіленген малы құрсын.\nҚысқа күнде қырық жерге қойма қойып, \nҚу тілмен қулық сауған заңы құрсын.\nБір атқа жүз құбылған жүзі күйгір,\nӨз үйінде шертиген паңы құрсын.",A. Gatov,"Вот и старость… Свершиться мечтам не дано!\nПоколение новое вижу. Оно\nНаучилось ловчить, но не хочет трудиться,\nИ повсюду стяжательство только одно.\nБай залезет в карман, говоря: «Дорогой!\nВ черный день все тебе возвращу я с лихвой».\nВолостной и судья, поживясь, обещают:\n«Если, мол, кто обидит, защитник я твой».\nВсякий нищий берет: «Я трудом отплачу».\nИзбиратель: «Заплатишь — я шар опущу».\n«Берегись, коль не дашь!» — заявляет пройдоха.\nВымогать удается такому рвачу.\nДруг нашептывает: «Коль не дашь, я готов\nПерекинуться в стан твоих лютых врагов.\nНе могу же тебя я обслуживать даром!..\nИ рассоримся мы до скончанья веков».\nУбеждает пролаза: «Рублей не жалей,\nЧтоб задабривать ловких, полезных людей».\nЕсть охотников двести на сотню баранов…\nГолова пошла кругом от мерзости всей!\nЧто же, мясо готовь и на пир приглашай\nИ того, кто стоит за тебя, угощай!\nВсе закаркают черною стаей вороньей:\n«Кто щедрее, тому я слуга, — так и знай!»\nОбещанья пустые — лжецам не в укор.\nЗабывать свою клятву — у нас не позор.\nИ рычит человек, словно злая собака:\n«Искусаю тебя!» — вот и весь разговор.\n«Избирайте любого! — начальник твердит, —\nТак, чтоб выборный не наносил вам обид».\nНо от этого лучше не стало народу,\nИ начальник, глядишь, недоволен, сердит.\nВсе уловкой прожить норовят плутовской.\nУпрекнешь ловкачей — изведут клеветой.\nРазве душу найдешь хоть одну, что довольна\nТем, что бог человеку дарует, — судьбой?\nСын отца предает, брата старшего брат.\nЭтой жизни собачьей кто может быть рад?\nТе, кто совестью из-за наживы торгуют,\nБудьте прокляты! Беды вас пусть поразят!\nВсе — родня и чужие — теперь на ножах.\nВсе друг друга преследуют, злоба в сердцах.\nГибнут гнезда людей, одержимых корыстью…\nАх, зачем ты их создал такими, аллах!\nСгинь, душа, коль источена ложью дотла!\nСгинь, добро, что бесчестья рука принесла!\nСорок раз тебе горы сулят золотые, —\nНо добиться ль тебе молока от козла?\nСгинь, наглец, что, стократно меняя личины,\nЖдет еще похвалы за такие дела!"
ABAI026ABAI,1886,"Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман","Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман, \nШошимын кейінгі жас балалардан.\nТерін сатпай, телміріп, көзін сатып,\nТеп-тегіс жұрттың бәрі болды аларман.\n\nБай алады кезінде көп берем деп,\nЖетпей тұрған жерінде тек берем деп.\nБи мен болыс алады күшін сатып,\nМен қазақтан кегіңді әперем деп.\n\nЖарлы алады қызметпен өткерем деп,\nЕлубасы шар салып , леп берем деп.\nЖалаңқая жат мінез жау алады,\nБермей жүрсең, мен сені жек көрем деп.\n\nДос алады бермесең бұлт берем деп,\nЖауыңа қосылуға сырт берем деп,\nБұзылған соң мен оңай табылмаспын,\nНе қылып оңайлықпен ырық берем деп.\n\nСұм-сұрқия сұмдықпен еп берем деп,\nСүйер жансып, сүйкімді бет берем деп.\nЖүз қараға екі жүз аларман бар,\nБас қатар бас-аяғын тексерем деп.\n\nЕл жиып, мал сойыңыз ет берем деп,\nМал берсем, сен мендік бол деп берем деп.\nҚара қарға сықылды шуласар жұрт,\nКім көп берсе, мен соған серт берем деп.\n\nБұзыларда ойламас бет көрем деп,\nАнт ішуді кім ойлар дерт көрем деп.\nҚабаған итше өшігіп шыға келер,\nМен қапсам, бір жеріңді бөксерем деп.\n\nОрыс айтты өзіңе ерік берем деп,\nКімді сүйіп сайласаң, бек көрем деп.\nБұзылмаса, оған ел түзелген жоқ,\nҰлық жүр бұл ісіңді кек көрем деп.\n\nЖұрт жүр ғой арамдықты еп көрем деп, \nТоқтау айтқан кісіні шет көрем деп.\nБар ма екен жай жүрген жұрт қанағатпен,\nҚұдайдың өз бергенін жеп көрем деп?\n\nАтаны бала аңдиды, ағаны — іні,\nИт қорлық немене екен сүйткен күні? \nЖанын сатқан мал үшін антұрғанның \nАйтқан сөзі құрысын, шыққан үні.\n\nАлыс-жақын қазақтың бәрі қаңғып,\nАямай бірін-бірі жүр ғой аңдып.\nМал мен бақтың кеселі ұя бұзар, \nПаруардигәр жаратқан несін жан қып!\n\nАнт ішкен күнде берген жаны құрсын, \nАрын сатып тіленген малы құрсын.\nҚысқа күнде қырық жерге қойма қойып, \nҚу тілмен қулық сауған заңы құрсын.\nБір атқа жүз құбылған жүзі күйгір,\nӨз үйінде шертиген паңы құрсын.",A. Gatov,"Жизнь уходит, и сбыться мечтам не дано,\nВсюду — зависть, стяжательство вижу одно.\nМолодое пугает меня поколенье.\nРазвращённое, труд презирает оно.\n\nБай берёт, говоря: «Не останусь в долгу,\nЯ с лихвой заплачу, я в беде помогу».\nВолостной или бий, поживясь, обещают:\n«Твоему насолить мы сумеем врагу».\n\nЗанимает бедняк: «Я трудом отплачу».\nСотенный: «Слухи я по аулу пущу».\nВымогает и тут же грозит, проходимец.\nВ вымогательстве рвач помогает рвачу.\n\nДруг берёт, говоря: «Ты не дашь — я готов\nПерекинуться в стан твоих лютых врагов.\nОтойду — не разыщешь, и след мой простынет.\nБуду действовать против тебя. Я таков».\n\nА хитрец расточает иные слова:\n«Расхвалю тебя, — знаешь, что значит молва?»\nОн себе на уме — поживиться бараном…\nКак подумаешь, кругом идёт голова!\n\nЧто ж, барашка зарежь, угощай им полдня.\n«Мяса дам, если голос отдашь за меня!»\nВсе придут и поднимут галдёж, как вороны:\n«Кто даст больше, тому я и друг, и родня».\n\nКто изменит, — встречаясь, не склонен краснеть,\nНарушителей клятвы привыкли терпеть.\nВот один из них лает, как злая собака:\n«Я кусок оторву — будет сытная снедь».\n\nОсчастливит начальник округу свою:\n«Выбирай кого хочешь, свободу даю».\nИ от этого много пошло беспорядка.\nА начальство грозит: «Растопчу! Истреблю!»\n\nТот, кто предал, останется с грязной душой.\nУпрекнешь — огрызнется: «Я в ссоре с тобой».\nЧеловека не вижу, который сказал бы:\n«Я доволен своей справедливой судьбой».\n\nСын отца предаёт, брата старшего — брат.\nЯ устал, я измучен и жизни не рад.\nЕсли совесть и честь раболепствуют злату,\nПусть уста очерствеют, слова не звучат.\n\nЗаблудились казахи — и злость в их сердцах.\nСтроят козни друг другу, темно в их глазах.\nВсе корыстны, все ищут богатства и славы.\nАх, зачем ты их создал такими, аллах?\n\nТак проклятье тому, кто клянется и лжёт,\nКто за золото душу и честь продаёт,\nКто, вертясь в один день в сорока околотках,\nДобывает себе и доход, и почёт, —\nКто в домашнем кругу у себя благороден,\nА потом за коня он тебя предаёт."
ABAI026ABAI,1886,"Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман","Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман, \nШошимын кейінгі жас балалардан.\nТерін сатпай, телміріп, көзін сатып,\nТеп-тегіс жұрттың бәрі болды аларман.\n\nБай алады кезінде көп берем деп,\nЖетпей тұрған жерінде тек берем деп.\nБи мен болыс алады күшін сатып,\nМен қазақтан кегіңді әперем деп.\n\nЖарлы алады қызметпен өткерем деп,\nЕлубасы шар салып , леп берем деп.\nЖалаңқая жат мінез жау алады,\nБермей жүрсең, мен сені жек көрем деп.\n\nДос алады бермесең бұлт берем деп,\nЖауыңа қосылуға сырт берем деп,\nБұзылған соң мен оңай табылмаспын,\nНе қылып оңайлықпен ырық берем деп.\n\nСұм-сұрқия сұмдықпен еп берем деп,\nСүйер жансып, сүйкімді бет берем деп.\nЖүз қараға екі жүз аларман бар,\nБас қатар бас-аяғын тексерем деп.\n\nЕл жиып, мал сойыңыз ет берем деп,\nМал берсем, сен мендік бол деп берем деп.\nҚара қарға сықылды шуласар жұрт,\nКім көп берсе, мен соған серт берем деп.\n\nБұзыларда ойламас бет көрем деп,\nАнт ішуді кім ойлар дерт көрем деп.\nҚабаған итше өшігіп шыға келер,\nМен қапсам, бір жеріңді бөксерем деп.\n\nОрыс айтты өзіңе ерік берем деп,\nКімді сүйіп сайласаң, бек көрем деп.\nБұзылмаса, оған ел түзелген жоқ,\nҰлық жүр бұл ісіңді кек көрем деп.\n\nЖұрт жүр ғой арамдықты еп көрем деп, \nТоқтау айтқан кісіні шет көрем деп.\nБар ма екен жай жүрген жұрт қанағатпен,\nҚұдайдың өз бергенін жеп көрем деп?\n\nАтаны бала аңдиды, ағаны — іні,\nИт қорлық немене екен сүйткен күні? \nЖанын сатқан мал үшін антұрғанның \nАйтқан сөзі құрысын, шыққан үні.\n\nАлыс-жақын қазақтың бәрі қаңғып,\nАямай бірін-бірі жүр ғой аңдып.\nМал мен бақтың кеселі ұя бұзар, \nПаруардигәр жаратқан несін жан қып!\n\nАнт ішкен күнде берген жаны құрсын, \nАрын сатып тіленген малы құрсын.\nҚысқа күнде қырық жерге қойма қойып, \nҚу тілмен қулық сауған заңы құрсын.\nБір атқа жүз құбылған жүзі күйгір,\nӨз үйінде шертиген паңы құрсын.",M. Adibayev,"Уходят силы, старость, уж мечты иные,\nСтрашусь я молодежь — они совсем другие.\nГлаза продажные от лести запотели,\nТолпа все растащила в дела свои дурные.\n«До сроку» — говоря, немерено богач берет,\n«Все даром пораздам» — и глазом не моргнет.\nНачальство и судья берет, торгуя властью,\n«С казахов все сдерем» — не врет.\nЗа взятое бедняк расплатится трудом,\nСтаршины рассчитаются на выборах шаром.\nХватают ненасытные, враги души, крича –\n«Давай! Иначе ненависть моя сотрет тебя».\nИ друг берет, не дашь — надует щеки: —\n«К врагу уйду, и покажу всем когти!»\nКоль рухнет все, найти вас будет трудно,\nЛегко ли сердце подстилать под ваши ноги.\nНи перед чем коварный, взяв, не постоит,\nДвуликий, лицемеря, любовью одарит.\nНа сотню животин лихих найдется двести,\nЗахочешь все узнать — ум вряд ли устоит.\nОкругу собери, зарежьте скот, всех обнеся,\nКоль скот раздам, ты мне отдашь себя.\nВороньей стаей зашумит мой черный люд,\n«Кто больше даст, тому присягну я».\nКогда война, кто думает, как завтра быть,\nПереругавшись, можно ль клятвы приносить?\nИ сворой псов озлобленно ко мне несутся,\nВгрызаясь, с мясом рвут — могу ли я так жить?\nТебе твою же волю дам — орыс сказал,\nТех беком буду чтить, которых ты избрал.\nОт воли лишней портится народ ленивый,\nЧиновник косится, не слишком ль мало взял.\nЗа доблесть подлости давно народ считает,\nИ ненавидит тех, кто это отвергает.\nЕсть в мире ли душа согласная с собою,\nЧтоб принимала все, что Бог нам посылает.\nСын на отца, на старших младший брат косит,\nНу почему в постыдных сварах жизнь бежит?\nКто клятву преступил, продав и стыд, и скот,\nБудь слово проклято у них, и голос пропадет!\nИ дальние и ближние казахи разбежались,\nДо смерти, не жалея, друг с другом передрались.\nЗачем разрушившим гнездо и потерявшим счастье,\nИм, завистью больным, ты душу дал, Создатель!\nБудь проклят, кто сто раз приносит клятвы,\nЗа совесть купленную, пусть пропадет богатство.\nВ дни бед склады поставивший для жатвы\nЗакон — пусть сгинет, языком лукавым обобравший.\nЧем кичишься, одной победой сотни раз бахвалясь,\nДушой заклятою лишь подаяний домогаясь."
ABAI027ABAI,1886,"Қыран бүркіт не алмайды, салса баптап","Қыран бүркіт не алмайды, салса баптап, \nЖұрт жүр ғой күйкентай мен қарға сақтап. \nҚыран шықса қияға, жібереді \nОлар да екі құсын екі жақтап.\nҚарқылдап қарға қалмас арт жағынан, \nКүйкентайы үстінде шықылықтап.\nӨзі алмайды, қыранға алдырмайды,\nКүні бойы шабады бос салақтап.\nТиіп-қашып, ыза қып, ұстатпаса,\nҚуанар иелері сонда ыржақтап.\nНе таптық мұныменен деген жан жоқ,\nТүні бойы күпілдер құсын мақтап.\nБасқа сая, жанға олжа дәнеме жоқ,\nҚайран ел осынымен жүр далақтап.",Y. Kuznetsov,"Быстрый беркут любую добычу возьмет.\nПустельгу ценит этот, а ворона — тот.\nКогда беркут взмывает высоко, то вслед\nЗапускают они своих птиц в небосвод.\nВорон, каркая, кружит, а где-то над ним\nПустельга свои песни пустые поет,\nНо самим им добычу вовеки не взять.\nТак и носятся в воздухе взад и вперед.\nТолько портят охоту, дразня и шумя.\nТот и этот хозяин в восторге ревет,\nА что проку в том нет, никому невдомек.\nХвалят птиц своих после всю ночь напролет.\nПользы нет никакой ни уму, ни душе,\nНо, доволен потехою бедный народ."
ABAI027ABAI,1886,"Қыран бүркіт не алмайды, салса баптап","Қыран бүркіт не алмайды, салса баптап, \nЖұрт жүр ғой күйкентай мен қарға сақтап. \nҚыран шықса қияға, жібереді \nОлар да екі құсын екі жақтап.\nҚарқылдап қарға қалмас арт жағынан, \nКүйкентайы үстінде шықылықтап.\nӨзі алмайды, қыранға алдырмайды,\nКүні бойы шабады бос салақтап.\nТиіп-қашып, ыза қып, ұстатпаса,\nҚуанар иелері сонда ыржақтап.\nНе таптық мұныменен деген жан жоқ,\nТүні бойы күпілдер құсын мақтап.\nБасқа сая, жанға олжа дәнеме жоқ,\nҚайран ел осынымен жүр далақтап.",B. Momyshuly,"Чего только не возьмет орел, если его обучить\n(и волка и лису)?\nСуществует народ, храня ястребов и ворон.\nЕсли орел (беркут) вознесется ввысь (над утесом),\nотпустят (выпустят)\nи они своих двух птиц с двух сторон.\nКаркая, не отстанет сзади ворона,\nБудет сверху пищать ястреб.\nСами не осилят (добычу) и орлу не позволят взять,\nцелый день будут скакать попусту, болтаясь.\nЗадевая, мешая, вызвав раздражение (злость, коли\nне дадут поймать)\nтогда будут довольны их хозяева, станут радоваться и смеяться.\nНи одной души нет, кто бы спросил, а чего достигли этим (что нашли).\nНочь напролет будут раздуваться от важности, хваля своих птиц.\nГолове покоя, душе пользы (прибыли) ничего нет,\nс этим живет суетливо мой бедный народ."
ABAI027ABAI,1886,"Қыран бүркіт не алмайды, салса баптап","Қыран бүркіт не алмайды, салса баптап, \nЖұрт жүр ғой күйкентай мен қарға сақтап. \nҚыран шықса қияға, жібереді \nОлар да екі құсын екі жақтап.\nҚарқылдап қарға қалмас арт жағынан, \nКүйкентайы үстінде шықылықтап.\nӨзі алмайды, қыранға алдырмайды,\nКүні бойы шабады бос салақтап.\nТиіп-қашып, ыза қып, ұстатпаса,\nҚуанар иелері сонда ыржақтап.\nНе таптық мұныменен деген жан жоқ,\nТүні бойы күпілдер құсын мақтап.\nБасқа сая, жанға олжа дәнеме жоқ,\nҚайран ел осынымен жүр далақтап.",M. Adibayev,"Орел-кыран везде возьмет добычу,\nИным ворону с пустельгой держать в обычьи.\nКоль беркут вознесется над утесом,\nТе, тут же выпускают двух своих навстречу.\nВо всю кричит, не отставая, ворон глотку.\nИ пустельга пищит ему вдогонку.\nМешая, скачут целый день впустую,\nИ сами не возьмут, и не дадут другому.\nПотеха лучшая — с собой равнять достойных,\nВ кыране вызывая гнев и злобу.\nКто спросит с них, какой достигли цели,\nВсю ночь бахвалятся, чей выкормыш подлее.\nНи радости душе, покоя голове неумной,\nС тем суетливо и живет народ мой неразумный."
ABAI027ABAI,1886,"Қыран бүркіт не алмайды, салса баптап","Қыран бүркіт не алмайды, салса баптап, \nЖұрт жүр ғой күйкентай мен қарға сақтап. \nҚыран шықса қияға, жібереді \nОлар да екі құсын екі жақтап.\nҚарқылдап қарға қалмас арт жағынан, \nКүйкентайы үстінде шықылықтап.\nӨзі алмайды, қыранға алдырмайды,\nКүні бойы шабады бос салақтап.\nТиіп-қашып, ыза қып, ұстатпаса,\nҚуанар иелері сонда ыржақтап.\nНе таптық мұныменен деген жан жоқ,\nТүні бойы күпілдер құсын мақтап.\nБасқа сая, жанға олжа дәнеме жоқ,\nҚайран ел осынымен жүр далақтап.",A. Steinberg,"Хоть любую добычу беркут берёт —\nЛюди ж возятся с птицей других пород.\n\nЛишь орёл к поднебесью взмоет, они\nПустельгу и ворона гонят в полёт.\n\nВорон каркает, бьёт крылом тяжело,\nПустельга от ворона не отстаёт.\n\nЗря кружатся, орлу мешают ловить,\nА хозяева скачут взад и вперёд\n\nИ, любуясь, как птицы дразнят орла,\nДо упаду смеются, разинув рот.\n\nИ никто не скажет: «К чему баловство?»\nХвалят птиц неискусных ночь напролёт.\n\nТы отрады и пользы здесь не найдёшь, —\nЗабавляется этим глупый народ."
ABAI028ABAI,1886,Өкінішті көп өмір кеткен өтіп,"Өкінішті көп өмір кеткен өтіп,\nӨткіздік бір нәрсеге болмай жетік. \nОйшылдың мен де санды бірімін деп, \nТалап, ойсыз, мақтанды қалдым күтіп.\n\nҮлгісіз жұртты үйретіп, қалдық кейін,\nКөп надандар өзіне тартар бейім. \nАрылмас әдет болды күлкішілдік, \nЫржаң-қылжаң ит мінез дегендейін.\n\nТура тілді кісіні дейміз орыс,\nЖиреніп, жылмаңдықты демес бұрыс. \nЖылпылдақтан айрылып, сенісе алмай, \nАдамдықты жоғалтар ақыр бұл іс.\n\nСенімі жоқ сермендесырды бұзды,\nАнық таза көрмейміз досымызды.\nҚылт етпеге көңілдің кешуі жоқ, \nЖүрегінде жатады өкпе сызы.\n\nДос-асықтың болмайды бөтендігі, \nҚосылған босаспайды жүрек жігі.\nБіздің доспыз, асықпыз дегеніміз \nЖалғандықтан жасалған көңіл жүгі.\n\nСеніскен досым да жоқ, асығым да, \nАқыры өлең қылдым, жасыдым да. \nКөрмеген көп дүние көл көрінді, \nКірлемеген көңілдің ашығында.\n\nҚұдай берген бұл достық — кәнніңбірі, \nМұңдасқанда қалмайды көңіл кірі.\nҚолдан достық жасап ем болар-болмас, \nИтмұрындай наданның жыртты бірі.\n\nСол досты сая таппай іздейді жан,\nЖоқтайды күңіреніп, қозғалып қан.\nЖау жабылса, бұзылмас жан көрмедім\nАртық жолдас таппадым татулықтан.",M. Adibayev,"Ушли тьмы жизней, канув в сожаленьи,\nМинули, не осилив главной цели.\nСчитал себя избранником судьбы, без мысли,\nУстремления, любви — остался в ожиданьи похвалы.\nСам потерялся я, беспутный наставляя люд,\nНевежды многие дурным к себе влекут.\nНеодолимая привычка — смех пустой,\nПаясничать и рвать — собачий нрав их суть.\nМы кличим «русскими» язык чей прям,\nИх отвращает лживых фимиам.\nПриблизив скользких, и не веря никому,\nТеряет человечность всякий дар.\nПустой, без веры, сокровенное разбил,\nЯ друга чистым, светлым уж не зрел.\nИ ничего душа прощать не хочет,\nМне сердце будто бы налет покрыл.\nЛюбовь и дружба могут ль быть чужой,\nДля слившихся сердец — награды нет иной.\nНо, то, что дружбой и любовию зовется —\nНесправедливость, ложь что сотворят с душой?\nНет друга верного, кому б открылся я,\nСтихам доверился — ущербна жизнь моя.\nМир необъятный показался озерком,\nБезмерна в откровении душа.\nНам дружба — божий дар, родник любви,\nПечаль смывает грязь души.\nКаким трудом я дружбу созидал,\nТерновником невежда все попрал.\nНайдет ль наперсника душа, ища покоя,\nСтенает и скорбит, вскипает кровь от боли.\nКогда же враг пойдет — любой дух рухнет,\nСогласья нет, ты лучшего побойся друга."
ABAI028ABAI,1886,Өкінішті көп өмір кеткен өтіп,"Өкінішті көп өмір кеткен өтіп,\nӨткіздік бір нәрсеге болмай жетік. \nОйшылдың мен де санды бірімін деп, \nТалап, ойсыз, мақтанды қалдым күтіп.\n\nҮлгісіз жұртты үйретіп, қалдық кейін,\nКөп надандар өзіне тартар бейім. \nАрылмас әдет болды күлкішілдік, \nЫржаң-қылжаң ит мінез дегендейін.\n\nТура тілді кісіні дейміз орыс,\nЖиреніп, жылмаңдықты демес бұрыс. \nЖылпылдақтан айрылып, сенісе алмай, \nАдамдықты жоғалтар ақыр бұл іс.\n\nСенімі жоқ сермендесырды бұзды,\nАнық таза көрмейміз досымызды.\nҚылт етпеге көңілдің кешуі жоқ, \nЖүрегінде жатады өкпе сызы.\n\nДос-асықтың болмайды бөтендігі, \nҚосылған босаспайды жүрек жігі.\nБіздің доспыз, асықпыз дегеніміз \nЖалғандықтан жасалған көңіл жүгі.\n\nСеніскен досым да жоқ, асығым да, \nАқыры өлең қылдым, жасыдым да. \nКөрмеген көп дүние көл көрінді, \nКірлемеген көңілдің ашығында.\n\nҚұдай берген бұл достық — кәнніңбірі, \nМұңдасқанда қалмайды көңіл кірі.\nҚолдан достық жасап ем болар-болмас, \nИтмұрындай наданның жыртты бірі.\n\nСол досты сая таппай іздейді жан,\nЖоқтайды күңіреніп, қозғалып қан.\nЖау жабылса, бұзылмас жан көрмедім\nАртық жолдас таппадым татулықтан.",B. Momyshuly,"Многие годы, жизни прошли, достойные сожаления,\nПровели, не достигнув ничего определенного (ничего не достигнув)\nСказав (посчитав), что я тоже один из считанных\nмыслителей, без устремлений, без мыслей остался, ожидая похвалы.\nОбучая народ без примера (без образца), остался позади (отстал),\nМногие невежды, возможно, к себе теперь потянут (приблизят)\nНеотторжим привычкой стал беспечный смех, рычание-кусание собачье и все такое.\nЧеловека с прямой речью называем русским вместо того, чтобы назвать отвратительное влияние неправильным (кривым).\nОт лицемерия не избавившись, не умея доверять (верить) друг другу\nв конце концов это дело приведет к потере человечности.\nНедостойный доверия бродяга (шатун) разбил\nОткровенность (задушевность)\nЯсно и чисто не можем видеть своего друга.\nНет у души прощения даже пустякам, лежит на сердце царапина обиды (горечь).\nНе бывает друг посторонним, чужим,\nЕе могут ослабиться узы, связывающие сердца.\nТо, что мы называем нерушимой дружбой —\nгруз сердца (души), сделанный из фальши (лицемерия).\nНет друга сердечного, надежного, которому можно верить до конца.\nВ конце концов сделал поверенным стихи и молодость отдал.\nНе виданный доселе мир показался озером,\nна просторе незапятнанной, незагрязненной души.\nДанная богом дружба эта — одна из редких радостей,\nКогда поделишься сокровенным, не останется грязи в душе.\nСделал было своими руками небольшую дружбу, как собачьими зубами (псиным рылом, носом) разорвал ее один из невежд.\nНе зная покоя того друга, ищет душа,\nПризывно оплакивает движущая кровь:\nтоскуя (хмурясь, печалясь).\nНе видел я души, которая не разрушилась бы, когда скопом напал враг.\nЛишнего друга не нашел в мире и согласии."
ABAI028ABAI,1886,Өкінішті көп өмір кеткен өтіп,"Өкінішті көп өмір кеткен өтіп,\nӨткіздік бір нәрсеге болмай жетік. \nОйшылдың мен де санды бірімін деп, \nТалап, ойсыз, мақтанды қалдым күтіп.\n\nҮлгісіз жұртты үйретіп, қалдық кейін,\nКөп надандар өзіне тартар бейім. \nАрылмас әдет болды күлкішілдік, \nЫржаң-қылжаң ит мінез дегендейін.\n\nТура тілді кісіні дейміз орыс,\nЖиреніп, жылмаңдықты демес бұрыс. \nЖылпылдақтан айрылып, сенісе алмай, \nАдамдықты жоғалтар ақыр бұл іс.\n\nСенімі жоқ сермендесырды бұзды,\nАнық таза көрмейміз досымызды.\nҚылт етпеге көңілдің кешуі жоқ, \nЖүрегінде жатады өкпе сызы.\n\nДос-асықтың болмайды бөтендігі, \nҚосылған босаспайды жүрек жігі.\nБіздің доспыз, асықпыз дегеніміз \nЖалғандықтан жасалған көңіл жүгі.\n\nСеніскен досым да жоқ, асығым да, \nАқыры өлең қылдым, жасыдым да. \nКөрмеген көп дүние көл көрінді, \nКірлемеген көңілдің ашығында.\n\nҚұдай берген бұл достық — кәнніңбірі, \nМұңдасқанда қалмайды көңіл кірі.\nҚолдан достық жасап ем болар-болмас, \nИтмұрындай наданның жыртты бірі.\n\nСол досты сая таппай іздейді жан,\nЖоқтайды күңіреніп, қозғалып қан.\nЖау жабылса, бұзылмас жан көрмедім\nАртық жолдас таппадым татулықтан.",A. Steinberg,"Бесполезная жизнь убыла, прошла.\nБыл мой век немалым, да польза мала.\nМнил себя мудрецом знаменитым я,\nЖдал, что слава ко мне слетит, похвала.\n\nПоводырь слепцов, просветитель глупцов\nОглупеют, ослепнут в конце концов.\nТолпы наглых невежд нас тянут во тьму,\nЗубоскалами делают мудрецов.\n\nПрямодушному злобно кричим: «Урус!»\nЗнать, милее нам лицемерный трус.\nЗадушив человечность в наших сердцах,\nРвём своим недоверием дружбы союз.\n\nНедоверье, как вихрь, ворвалось в наш дом,\nДаже лучшему другу верим с трудом.\nНет прошенья ошибкам его! Залегла\nВ глуби сердца обида холодным льдом.\n\nНет для подлинной дружбы нигде межи.\nПлещут волны любви через все рубежи.\nТо, что мы любовью и дружбой зовём, —\nЛишь силок для сердец, что соткан из лжи.\n\nНи друзей у меня, ни любимой нет.\nЯ устало пою на исходе лет.\nО, каким необъятным казался мир\nТой порой, как встречал я жизни расцвет.\n\nДружба — дар миродержца, вечная связь.\nРечи друга с души твоей смоют грязь.\nСколотил бы дружбу, но злой глупец,\nКак шиповник, её растоптал, глумясь.\n\nЭту дружбу ищу я, но всё мертво!\nКровью сердца тоскливого своего\nЯ её зову… И что ж я обрёл?\nТьму знакомых, но друга — ни одного."
ABAI028ABAI,1886,Өкінішті көп өмір кеткен өтіп,"Өкінішті көп өмір кеткен өтіп,\nӨткіздік бір нәрсеге болмай жетік. \nОйшылдың мен де санды бірімін деп, \nТалап, ойсыз, мақтанды қалдым күтіп.\n\nҮлгісіз жұртты үйретіп, қалдық кейін,\nКөп надандар өзіне тартар бейім. \nАрылмас әдет болды күлкішілдік, \nЫржаң-қылжаң ит мінез дегендейін.\n\nТура тілді кісіні дейміз орыс,\nЖиреніп, жылмаңдықты демес бұрыс. \nЖылпылдақтан айрылып, сенісе алмай, \nАдамдықты жоғалтар ақыр бұл іс.\n\nСенімі жоқ сермендесырды бұзды,\nАнық таза көрмейміз досымызды.\nҚылт етпеге көңілдің кешуі жоқ, \nЖүрегінде жатады өкпе сызы.\n\nДос-асықтың болмайды бөтендігі, \nҚосылған босаспайды жүрек жігі.\nБіздің доспыз, асықпыз дегеніміз \nЖалғандықтан жасалған көңіл жүгі.\n\nСеніскен досым да жоқ, асығым да, \nАқыры өлең қылдым, жасыдым да. \nКөрмеген көп дүние көл көрінді, \nКірлемеген көңілдің ашығында.\n\nҚұдай берген бұл достық — кәнніңбірі, \nМұңдасқанда қалмайды көңіл кірі.\nҚолдан достық жасап ем болар-болмас, \nИтмұрындай наданның жыртты бірі.\n\nСол досты сая таппай іздейді жан,\nЖоқтайды күңіреніп, қозғалып қан.\nЖау жабылса, бұзылмас жан көрмедім\nАртық жолдас таппадым татулықтан.",A. Steinberg,"Бестолково учась, я жизнь прозевал.\nСпохватился, но поздно. Вот он, привал!\nПолузнайка — я мнил себя мудрецом\nИ заносчиво ждал наград и похвал.\n\nЯ отсталых мечтал за собой вести,\nА они меня сами сбили с пути.\nЯ — один, а наглых невежд не сочтешь,\nИ нелепые шутки ныне в чести.\n\nПрямодушному злобно кричим: «Урус!»\nЗнать, милее нам лицемерный трус.\nЗадушив человечность в наших сердцах,\nРвем своим недоверием дружбы союз.\n\nНедоверье, как вихрь, ворвалось в наш дом,\nДаже лучшему другу верим с трудом.\nНет прощенья ошибкам его! Залегла\nВ глуби сердца обида холодным льдом.\n\nНет для подлинной дружбы нигде межи,\nПлещут волны любви через все рубежи.\nТо, что мы любовью и дружбой зовем, —\nЛишь силок для сердец, что соткан из лжи.\n\nНи друзей у меня, ни любимой нет.\nЯ устало пою на исходе лет.\nО, каким необъятным казался мир\nТой порой, как встречал я жизни рассвет!\n\nДружба — дар миродержца, вечная связь,\nРечи друга с души твоей смоют грязь.\nЯ взлелеял дружбу, но злобный глупец\nРастоптал ее, надо мною глумясь.\n\nЯ ищу эту дружбу — нет никого.\nКровью сердца зову — повсюду мертво.\nЯ приятелей тьму обрел без труда,\nНо любимого друга — ни одного!"
ABAI029ABAI,1886,"Патша құдай, сыйындым","Патша құдай, сыйындым\nТура баста өзіңе.\nЖау жағадан алғанда,\nЖан көрінбес көзіме.\nАрғын, Найман жиылса,\nТаңырқаған сөзіме.\nҚайран сөзім қор болды,\nТобықтының езіне.\nСамородныйсары алтын\nСаудасыз берсең, алмайды\nСаудыраған жезіне.\nСаудырсыз сары қамқаны,\nСадаға кеткір сұрайды\nСамарқанның бөзіне.\nКеселді түйін шешілсе, \nКердең мойын кесілсе, \nКелмей кетпес кезіне.\nО да — құдай пендесі, \nТүспей кетер деймісің,\nТәңірініңқұрған тезіне!",G. Belger,"Владыка бог, к тебе взываю,\nНа путь истины приведи.\nКогда хватает враг за ворот,\nНе заступится никто.\nАргын, Найман, если соберутся,\nУдивленно внимают моим словам,\nДля ничтожных тобыктинцев\nНапрасной тратой они стали.\nСамородное чистое злато\nНе торгуясь, дашь — не берут,\nПредпочитая звень меди.\nШелестящую драгоценную парчу\nБудь они неладны, обменивают\nНа самаркандскую бязь.\nКогда больной узел развяжется,\nКогда срубят спесивую голову,\nТогда лишь обретут истину.\nОни ведь тоже созданье божье,\nНе избегут — попадутся\nИ выправит их Творец."
ABAI029ABAI,1886,"Патша құдай, сыйындым","Патша құдай, сыйындым\nТура баста өзіңе.\nЖау жағадан алғанда,\nЖан көрінбес көзіме.\nАрғын, Найман жиылса,\nТаңырқаған сөзіме.\nҚайран сөзім қор болды,\nТобықтының езіне.\nСамородныйсары алтын\nСаудасыз берсең, алмайды\nСаудыраған жезіне.\nСаудырсыз сары қамқаны,\nСадаға кеткір сұрайды\nСамарқанның бөзіне.\nКеселді түйін шешілсе, \nКердең мойын кесілсе, \nКелмей кетпес кезіне.\nО да — құдай пендесі, \nТүспей кетер деймісің,\nТәңірініңқұрған тезіне!",T. Streshneva,"Создатель, сжалься надо мной, услышь мою мольбу!\nПути к спасенью укажи, реши мою судьбу.\n\nМеня за горло враг схватил, в тисках томится грудь,\nИ слова молвить не даёт и воздухом вздохнуть.\n\nАргына честный род внимал моим словам не раз.\nВ Наймане слушали всегда отцовский мой наказ.\n\nМне горько даром расточать бессмертные слова, —\nУ тобыктинцев нет ума, — пуста их голова.\n\nМой разум ценят ни во что, смеются надо мной,\nПолушку медную сулят за слиток золотой.\n\nЗа драгоценную парчу, серебряную вязь\nДают бухарское гнильё, суют за бархат бязь.\n\nНастанет время, узел лжи разрубит грозный меч,\nПадёт пустая голова тогда с надменных плеч.\n\nПриблизь, создатель, день суда, все дни — твои рабы.\nНесправедливость уничтожь. Спаси от злой судьбы.\n\nНастигнет нечестивцев месть, от кары не уйдут.\nВозмездье скорое грядёт, свершится правый суд."
ABAI029ABAI,1886,"Патша құдай, сыйындым","Патша құдай, сыйындым\nТура баста өзіңе.\nЖау жағадан алғанда,\nЖан көрінбес көзіме.\nАрғын, Найман жиылса,\nТаңырқаған сөзіме.\nҚайран сөзім қор болды,\nТобықтының езіне.\nСамородныйсары алтын\nСаудасыз берсең, алмайды\nСаудыраған жезіне.\nСаудырсыз сары қамқаны,\nСадаға кеткір сұрайды\nСамарқанның бөзіне.\nКеселді түйін шешілсе, \nКердең мойын кесілсе, \nКелмей кетпес кезіне.\nО да — құдай пендесі, \nТүспей кетер деймісің,\nТәңірініңқұрған тезіне!",M. Adibayev,"Владыка наш, к тебе взываю,\nК тебе я руки воздеваю,\nИной не ведая души.\nКогда хватает враг за горло –\nЖеланье — враг и разум — враг,\nМой брат, надувши щеки злобно,\nБезжалостный свой перит взгляд.\nМоих речей не понимают,\nНапрасно трачу я слова,\nАргын, Найман — им несть числа,\nНе благородная парча, а\nСартов бязь их привлекает,\nИ злато чистое меняют\nНа медь заезжего купца.\nНо час пробьет. Их час расплаты,\nКогда наступит Высший суд,\nНа божий ТЕЗ их поведут…\nНо станет ли прямым горбатый,\nСпесивый станет ли приятным?..\nТам, истину они найдут!"
ABAI029ABAI,1886,"Патша құдай, сыйындым","Патша құдай, сыйындым\nТура баста өзіңе.\nЖау жағадан алғанда,\nЖан көрінбес көзіме.\nАрғын, Найман жиылса,\nТаңырқаған сөзіме.\nҚайран сөзім қор болды,\nТобықтының езіне.\nСамородныйсары алтын\nСаудасыз берсең, алмайды\nСаудыраған жезіне.\nСаудырсыз сары қамқаны,\nСадаға кеткір сұрайды\nСамарқанның бөзіне.\nКеселді түйін шешілсе, \nКердең мойын кесілсе, \nКелмей кетпес кезіне.\nО да — құдай пендесі, \nТүспей кетер деймісің,\nТәңірініңқұрған тезіне!",A. Kodar,"Тебе я вверился, мой Бог.\nВеди к себе, я — твой во всём.\nНе вижу рядом ни души,\nКогда за горло взят врагом.\nВождей родов Аргын, Найман,\nПронял я слов своих огнём.\nНо низкой черни Тобыкты,\nЧто значит слова град и гром.\nСловами в слитках золотых\nСоришь пред ними, не берут,\nСколь ни проси, за медный лом.\nС базара грешного за бязь\nСорвать хотели бы парчу,\nСтараясь вас надуть притом.\nНо если узел разрубить,\nНадменных головы срубить,\nНазначит время перелом.\nВозможно ль кары избежать\nПред божьей ярости лицом?!"
ABAI029ABAI,1886,"Патша құдай, сыйындым","Патша құдай, сыйындым\nТура баста өзіңе.\nЖау жағадан алғанда,\nЖан көрінбес көзіме.\nАрғын, Найман жиылса,\nТаңырқаған сөзіме.\nҚайран сөзім қор болды,\nТобықтының езіне.\nСамородныйсары алтын\nСаудасыз берсең, алмайды\nСаудыраған жезіне.\nСаудырсыз сары қамқаны,\nСадаға кеткір сұрайды\nСамарқанның бөзіне.\nКеселді түйін шешілсе, \nКердең мойын кесілсе, \nКелмей кетпес кезіне.\nО да — құдай пендесі, \nТүспей кетер деймісің,\nТәңірініңқұрған тезіне!",V. Bugayevsky,"О, помоги к стопам твоим\nНайти, создатель, путь прямой.\nКогда за горло схватит враг —\nДрожу от ярости немой.\nАргынцам и найманцам, тем\nМои слова — родник живой,\nА для сородичей моих\nИх вещий смысл — лишь звук пустой.\nИм слиток золота даю,\nНо так уж повелось, что им\nОн медью кажется простой.\nДай им из Самарканда бязь,\nИ, ею тотчас же прельстясь,\nОни расстанутся с парчой.\nКонец их чванству положи.\nКогда ж, создатель, узел лжи\nРазрубишь ты своей рукой?\nО милосердия отец,\nКогда безумцы наконец\nПадут, повержены тобой?"
ABAI030ABAI,1886,"Шоқпардай кекілі бар, қамыс құлақ","Шоқпардай кекілі бар, қамыс құлақ,\nҚой мойынды, қоян жақ, бөкен қабақ.\nАуыз омыртқа шығыңқы, майда жалды,\nОй желке, үңірейген болса сағақ.\n\nТеке мұрын, салпы ерін, ұзын тісті, \nҚабырғалы, жоталы болса күшті.\nОйынды еті бөп-бөлек, омыраулы,\nТояттаған бүркіттей салқы төсті .\n\nЖуан, тақыр бақайлы, жұмыр тұяқ, \nШынтағы қабырғадан тұрса аулақ. \nЖерсоғарлы, сіңірлі, аяғы тік,\nЖаурыны етсіз, жалпақ тақтайдай-ақ.\n\nКең сауырлы, тар мықын, қалбағайлы, \nАлды-арты бірдей келсе ерге жайлы.\nКүлте құйрық, қыл түбі әлді келіп,\nКөтендігі сығыңқы, аламайлы.\n\nҰршығы төмен біткен, шақпақ етті,\nӨзі санды, дөңгелек келсе көтті.\nСырты қысқа, бауыры жазық келіп,\nАрты талтақ, ұмасы үлпершекті .\n\nШідерлігі жуандау, бота тірсек,\nБейне жел, тынышты, екпінді мініп жүрсек. \nЕкі көзін төңкеріп, қабырғалап,\nБелдеуде тыныш тұрса, байлап көрсек.\n\nТығылмай әм сүрінбей жүрсе көсем,\nИек қағып, еліріп басса әсем.\nШапса жүйрік, мінсе берік, жуан, жуас,\nРазы емен осындай ат мінбесем.\n\nАяңы тымақты алшы кигізгендей,\nКісіні бол-бол қағып жүргізгендей.\nШапқан атқа жеткізбес бөкен желіс,\nЫза қылдың қолыма бір тигізбей.",K. Doszhan,"Чуб (челка) лохматая, уши камышинные (как метелки камыша на ветру)\nШея покладистая гладкая (баранья), глазницы глубокие\nЧелюсть узкая (заячья не скалиться), с выдвинутой надбровной дугой лоб сайгачий\nИзгибом, как речка, загривок, с воронкой у темени.\nНос как у горного козла, губы большие вислые, зубы удлинены,\nКрепкие ребра, сильный позвоночник, хребет.\nМышцы шеи выпуклые, перекатываются, переливаются, грудастый,\nГрудь вислая как у насытившегося беркута.\nСам толстый, крупный, оголенные бабки тонки, копыта без изъяна гладкие,\nЛоктевая кость расположена далеко от ребра.\nДлинные, жилистые прямые ноги бьют землю,\nЛопатка (спина) без мяса, широкая как доска.\nШирокий круп (с широким крестцом), а бедра узкие, поджарое брюхо,\nБыл удобен для седока сесть с любой стороны.\nУхоженный, сильный, красивый, крепкий, туго связанный в пучок хвост,\nТугой прижатый зад с прослойками жира лоснится.\nСустав (головка бедренной кости или коленный сустав) сделан из крепкого мяса,\nБедра, ляжки толстые, зад округлый.\nСнаружи, извне, сверху маленький тонкий, но широкобрюхий,\nСзади раскоряка, с растопыренными ногами, мошонка жирная, мясистая.\nТренога (места, за которые треножат коня) —\nтолстая, голени тонкие как у верблюжонка,\nСловно ветер, тихо и стремительно летит, если оседлать сесть на него.\nМожет идти везде, вскидываясь, играя глазами, если скот, конь в теле.\nЕсли попробовать привязать, будет ли стоять тихо.\nНе прячась, не спотыкаясь ходит скачет запряженный цугом,\nДавая знак движением подбородка, возбужденно\nи изящно ступая.\nЕсли скачет — ветер, если сесть на него — крепкий и толстый, кроткий и смиренный.\nЕсли такого коня не буду седлать, не буду никогда благодарен судьбе.\nДаже медленный его шаг таков, что шапка сдвигается со лба,\nТоропит человека, словно говорит подтрунивает «быстрей-быстрей».\nЕго аллюр, шаг рысью — никакой скакун не догонит,\nЖаль (досадно, обидно), что не достался такой конь мне."
ABAI030ABAI,1886,"Шоқпардай кекілі бар, қамыс құлақ","Шоқпардай кекілі бар, қамыс құлақ,\nҚой мойынды, қоян жақ, бөкен қабақ.\nАуыз омыртқа шығыңқы, майда жалды,\nОй желке, үңірейген болса сағақ.\n\nТеке мұрын, салпы ерін, ұзын тісті, \nҚабырғалы, жоталы болса күшті.\nОйынды еті бөп-бөлек, омыраулы,\nТояттаған бүркіттей салқы төсті .\n\nЖуан, тақыр бақайлы, жұмыр тұяқ, \nШынтағы қабырғадан тұрса аулақ. \nЖерсоғарлы, сіңірлі, аяғы тік,\nЖаурыны етсіз, жалпақ тақтайдай-ақ.\n\nКең сауырлы, тар мықын, қалбағайлы, \nАлды-арты бірдей келсе ерге жайлы.\nКүлте құйрық, қыл түбі әлді келіп,\nКөтендігі сығыңқы, аламайлы.\n\nҰршығы төмен біткен, шақпақ етті,\nӨзі санды, дөңгелек келсе көтті.\nСырты қысқа, бауыры жазық келіп,\nАрты талтақ, ұмасы үлпершекті .\n\nШідерлігі жуандау, бота тірсек,\nБейне жел, тынышты, екпінді мініп жүрсек. \nЕкі көзін төңкеріп, қабырғалап,\nБелдеуде тыныш тұрса, байлап көрсек.\n\nТығылмай әм сүрінбей жүрсе көсем,\nИек қағып, еліріп басса әсем.\nШапса жүйрік, мінсе берік, жуан, жуас,\nРазы емен осындай ат мінбесем.\n\nАяңы тымақты алшы кигізгендей,\nКісіні бол-бол қағып жүргізгендей.\nШапқан атқа жеткізбес бөкен желіс,\nЫза қылдың қолыма бір тигізбей.",M. Adibayev,"Густая челка, уши как камыш,\nГлазницы впали, лоб дугою, норовист.\nСкулами тонок, нежен шеей,\nКрутой загривок, выемка у темя.\nБольшие губы, зубы, нос теке,\nРебрами крепок и силен в хребте.\nВся шея выпукла, блестит, грудаст,\nОбвислой грудью в беркута горазд.\nБольшой, но бабки тонки и копыта как яйцо,\nИ локтям ребра не мешают — далеко.\nПрямые ноги с силой землю бьют,\nЛопатки как доска, бежит легко.\nКрестец широк, поджарые бока,\nУдобен с двух сторон для седока.\nХвост крепок и красив, увязан в пук,\nПоджарый зад лоснится, туг.\nИз мяса крепкого колено и из жил,\nОкруглый круп, на ляжках жир.\nПо холке тонок, брюхо — не мешок,\nНа растопырку ноги и в мошонке толк.\nЛюбые путы на ногах — бревно,\nОн ветер, если оседлать его.\nКоль в теле конь, летит, глаза сверкают,\nСтоять на привязи не будет — кровь играет.\nНе прячась, первым скачет цугом,\nКивает головою, мчит упруго.\nВ движеньи быстрый, крупный, смирный,\nТакого не взнуздать, за что судьбе спасибо?!\nЛишь шаг и — шапка с головы долой,\nНад седоком смеется «побыстрей, не стой!».\nОн рысью и — любой скакун остался,\nКак жаль, не мне сей конь достался."
ABAI030ABAI,1886,"Шоқпардай кекілі бар, қамыс құлақ","Шоқпардай кекілі бар, қамыс құлақ,\nҚой мойынды, қоян жақ, бөкен қабақ.\nАуыз омыртқа шығыңқы, майда жалды,\nОй желке, үңірейген болса сағақ.\n\nТеке мұрын, салпы ерін, ұзын тісті, \nҚабырғалы, жоталы болса күшті.\nОйынды еті бөп-бөлек, омыраулы,\nТояттаған бүркіттей салқы төсті .\n\nЖуан, тақыр бақайлы, жұмыр тұяқ, \nШынтағы қабырғадан тұрса аулақ. \nЖерсоғарлы, сіңірлі, аяғы тік,\nЖаурыны етсіз, жалпақ тақтайдай-ақ.\n\nКең сауырлы, тар мықын, қалбағайлы, \nАлды-арты бірдей келсе ерге жайлы.\nКүлте құйрық, қыл түбі әлді келіп,\nКөтендігі сығыңқы, аламайлы.\n\nҰршығы төмен біткен, шақпақ етті,\nӨзі санды, дөңгелек келсе көтті.\nСырты қысқа, бауыры жазық келіп,\nАрты талтақ, ұмасы үлпершекті .\n\nШідерлігі жуандау, бота тірсек,\nБейне жел, тынышты, екпінді мініп жүрсек. \nЕкі көзін төңкеріп, қабырғалап,\nБелдеуде тыныш тұрса, байлап көрсек.\n\nТығылмай әм сүрінбей жүрсе көсем,\nИек қағып, еліріп басса әсем.\nШапса жүйрік, мінсе берік, жуан, жуас,\nРазы емен осындай ат мінбесем.\n\nАяңы тымақты алшы кигізгендей,\nКісіні бол-бол қағып жүргізгендей.\nШапқан атқа жеткізбес бөкен желіс,\nЫза қылдың қолыма бір тигізбей.",A. Kodar,"С густою челкой, с ухом, как тростник,\nС высокой шеей, взгляд раскос и дик.\nС загривком мощным, с гривой, словно шелк\nС зашейной ямой, чей размер велик.\n\nШирок ноздрей, губаст и толстогуб,\nС хребтом могучим, словно гор уступ.\nС игрою мускул налитых, грудаст,\nКак беркут, что берет добычу, груб.\n\nС копытом круглым, ровным, как такыр,\nС коленями, раздвинутыми вширь.\nС ногой высокой, чей притоп упруг,\nС лопатками просторными, как мир.\n\nС раздольным крупом, тонкостан, бокаст,\nКак ни смотри, он под седло горазд.\nКургуз хвостом, чей жесткий волос сух,\nС бугром подхвостья, что жиреет всласть.\n\nС лодыжкой низкой, с мясом как брусок,\nС округлым задом, сильным на прискок.\nС подбрюшьем плоским, тонок и поджар,\nС мошонкой толстой, что висит меж ног.\n\nВ суставах гибок, в голени широк,\nИгривый в беге, словно ветерок.\nЕго я жажду к юрте привязать,\nЧтоб он косил глазами, одинок.\n\nРысит он ровно, очень резв и скор,\nГрызя зубами яростно простор.\nОн в скачке — спор, в езде — надежен, тих,\nКоня такого не иметь — позор.\n\nОн так рысит, что малахай торчком,\nКак будто сам ты взвился соловьем.\nБыстрей сайгака этот редкий конь,\nИзнемогаю, думая о нем!"
ABAI031ABAI,1887,Бөтен елде бар болса,"Бөтен елде бар болса\nЕжеттесің , сыйласың,\nСыбырлас, сырлас көп болған\nКөптен тату қимасың,\nБасыңа жұмыс түскен күн \nТатулықты бұрынғы \nНе қылып ол ойласын?\nАшып берер жауыңа \nӨзі көрген қоймасын.\n\nЖеліккен жауға кез болса, \nАраздығы сөз болса,\n«Бәрекелді батыр» деп, \n«Мықты боп бара жатыр» деп, \nМақтап-мақтап қоздырар.\nЕскі досын көргенде,\nЕсебі жоқ ант ішіп,\nАруақ, құдай айтысып,\nСыр алғалы айттым деп, \nЖауыңды алдап қайттым деп, \nҚұдайдан қорықпай, антұрған, \nИман жүзін тоздырар. \nКеліп-кетіп көп жүріп,\nМен досыңмын деп жүріп, \nДұспандығын оздырар.\nАлдайды деп жауыңа,\nЕл тарттырмай баурыңа, \nКөрінгенді азғырар.\n\nКеселді болып бітеді \nЖақсыға біткен жақындар. \nЖау жағадан алған күн\nӨздері иттей тақымдар.\nҮйде отырып ескенде,\nБәрі шешен қақылдар.\nАулаққа шығып біріне\nБірі сөзін мақұлдар.\nЖау көп болса басыңда,\nБірі қалмас қасыңда, \nЖетектесең, табандар.\nДалаға шығып өзіңді \nЖаудан бетер жамандар.\nЖалбарынып күн көріп, \nЖақынын сатып, жөн көріп, \nҚалтаң-құлтаң амалдар.\n\nТуысқанға кекшілі \nЖас баладан бетер-ді,\nОйлау да жоқ, білу жоқ \nКелер менен кетерді. \nЖақынға еріп, мал салмай, \nЖауды көріп, жан салмай, \nҚайдан ғана біледі \nАуыр менен жеңілдің \nАрасымен өтерді?\nЖолдас аз боп сасқанда, \nӘуел сонан есітесің \n«Ат үстінен көтерді».\nАуыр жұмыс кез болса, \nАраздығы сөз болса,\nАраз кісі болғансып,\nСылтау етер бекерді. \nҮйренбейді кісіден \nКіржіңдеп жүріп кекер-ді.\n\nОңалып егер алдыңыз,\nӘр жерден-ақ көбейер \nАжарлыңыз, малдыңыз. \nПәленшені ұрам деп, \nТөленшені қырам деп, \nТаршылықта қайраңдап, \nКеңшілікте ойрандап,\nКөп батырға қалдыңыз.\nЕгер тілін алсаңыз,\nБірі қалмас кісіден.\nЕгер тілін алмасаң,\nБықсып шірір ішінен. \nӘркімде-ақ бар ғой туысқан, \nҚайсысы жауды қуысқан? \nКүн жауғанда қойныңда,\nКүн ашықта мойныңда, \nАрылмас міндет болған соң, \nӘркімнің көңілі суысқан.\nЖақсыға біткен ағайын \nӨз үйінде кезексіз\nШешен келер сартылдап.\nБіреу білер жер келсе,\nСөз таба алмас қалтылдап. \nҚалжыңға келер шорқақтау, \nЖауға келер қорқақтау,\nЕркін жерде ызақор.\nТомырық келер тарқылдап. \nӘдеппенен тамылжып,\nМінезі тәтті болмайды,\nСасық паңдау келеді,\nҚырт, мақтаншақ оңбайды, \nКісімсініп жалпылдап.\nБіреуге өктем іс қылса,\nӨз күшім деп ойлайды.\nЕгер күші жүрмесе,\nБағанағы жақсының\nҚылғаны деп қоймайды.\nЖат айбынар ісі жоқ,\nЖау айдынар күші жоқ,\nӨз еркіне жіберсең,\nЕшнәрсеге тоймайды.\n\nҚалжыңы — теріс, сөзі — ұрыс, \nАйтқан сөзге көнбейді.\nӨз тентегін көрмейді,\nҚазан бұзарбір қырыс.\nСондай кесел туысқан \nҚай жерінен болады \nКөңілге медеу, ол тыныс? \nЖалығуды пәледен\nЖұрт ұмытты біржола. \nШыныменен тамам ел \nКете ме екен ит бола?\nІшкені — мас, жеген — тоқ,\nУайым айтар біреу жоқ,\nТым болмаса болмады \n«Бұлт ала, жер шола».\n\nКелелі кеңес жоғалды,\nЕл сыбырды қолға алды.\nЕл ішінде бітімші \nТүгел алып қайтпайды \nСұрай келген бір малды.\nЕл жамаған билер жоқ,\nЕл қыдырып сандалды.\nАстыртын барып жолғасқан,\nАқша беріп жалғасқан, \nАқысын әрең сол алды.\n\nОрыс сыяз қылдырса,\nБолыс елін қармайды.\nҚу старшын, аш билер \nАз жүрегін жалғайды.\nОрыссыз жерде топ болса, \nШақырған кісі бармайды.\nБітім қылып бір кісі \nАдал малын алмайды.\nҚызығы кеткен ел бағып, \nҚисыны кеткен сөз бағып, \nЕндігі атқа мінгендер \nКүнде ертеңге талмайды.\n\nБас қосылса арысқа,\nКім шабады намысқа?\nЖатқа қарар беті жоқ, \nЖалынбай тұрар көті жоқ,\nІсі кетер шалысқа.\nЕл бүлігіТобықты \nКөп пысыққа молықты.\nМалдының малын көре алмай \nБорышын түгел бере алмай, \nКөрінгенге обықты.\nҚазақтың малын сапырып, \nКөп бәлеге шатылып, \nКесепатқа жолықты.\nӨзінен шыққан жақсылар \nТүзей алмай зорықты.\nБөтен елдің адамы,\nТынбаған соң арамы,\nКөңілі әбден торықты.\n\nСаудагер қашты бұл елден, \nНесиесін жия алмай. \nБұралқылар сандалды, \nЖуандарға сыя алмай. \nСыйымсыз болды алашқа, \nБарымтасын тыя алмай. \nНанымы жоқ, анты бар,\nЕл нұсқасы кетті ғой,\nЕлмін деген салты бар,\nӘлі күнге уайым \nҚылған жан жоқ, ұялмай.",P. Karaban,"Коль у тебя в чужом роду\nИмеется старинный друг,\nС которым ты всегда делил\nВсе тайны, мысли и досуг, —\nНе удивляйся, если он,\nКогда ты попадёшь в беду,\nЗабудет всё былое вдруг\nИ сокровенное твоё\nПредаст во власть враждебных рук.\n\nВрага он встретит твоего —\nПревознесёт во всём его.\nТвердя, что он непобедим.\nЧто ты ничто в сравненье с ним, —\nИ враг кипит, сильней ярясь.\n\nА после, встретивши тебя,\nДруг, о любви своей трубя,\nТвердит, что с ним он держит связь.\nРадея о твоих делах —\nСвидетель этому аллах!\nЧто с ним он близок для того.\nЧтоб тайну выведать его\nИ обмануть в конце концов…\nКлянётся прахом мертвецов.\nКлянётся, бога не стыдясь.\nЗатаптывая правду в грязь!\nОн посетит тебя не раз\nПод видом верного дружка.\nТвердит о дружбе всякий час,\nА сам вредит исподтишка.\nТвоих родных разъединит\nЕго враждебная рука\nИ вовсе оттолкнёт иных.\nНемало есть таких родных:\nКогда за ворот схватит враг,\nКак псы, вгрызаются в бока!\n\nВ злословьи, в праздности они\nСвои проводят дома дни\nИль, став поодаль, за углом\nДруг с другом шепчутся тайком.\nТакому — всем ты нехорош!\nУпрётся, коль его ведёшь.\nИль, сделав рядом два шага.\nОславит хуже, чем врага,\nОсыпав градом злых угроз.\nЖивя лишь тем, что каждый даст,\nМгновенно сродника предаст.\nДержа всегда по ветру нос.\nОбидчивее, чем дитя,\nИ неприязненный к родным,\nНе знает сам, какую цель\nПреследует враждою к ним.\nНичем не жертвуя досель.\nОн полон лишь собой самим.\nНе ведая, в какую щель\nСумеет спрятаться, когда\nОхватит дом огонь и дым.\n\nПридёт беда — и в тот же миг\nОн первым подымает крик:\n«Долой! Ссадить его с коня!»\nСлучится, — заворчит родня.\nРазмолвкой пахнет, ссоры ждут, —\nИ он уж с видом жертвы тут\nКричит, ругаясь и грубя.\nЕго ненадобно учить.\nКак побольней кольнуть тебя!\nНо если дело примет вдруг\nБлагоприятный оборот, —\nУже тебе он первый друг,\nУже в улыбке щерит рот\nИ недругов твоих корит:\n«Всех уничтожу», — говорит.\nПри бурном ветре он плывёт,\nКуда несёт его волна.\nНо как он боек, как он смел,\nКогда настала тишина!\nВот каковы они, увы,\nБатыры в наши времена!\nПрими его совет — уж он\nНе отстаёт, он — верховод.\nОтвергни раз — он не простит,\nВесь в злобе желчью изойдёт.\nРодных имеют все, но кто\nС тобой, коль грянула война?\n\nЗа пазухой — во время бурь,\nНа шее — коль чиста лазурь, —\nТакое правило у них,\nУ многих из твоих родных, —\nВся их натура такова!\nКрасноречивы по домам,\nГремят, подобные громам,\nА наступил серьёзный миг —\nОт страха замерли слова!\n\nДурные шутки, грубый вкус.\nВ борьбе с соперником — он трус.\nНо поле уступи борьбы, —\nСейчас же встанет на дыбы\nИ будет хвастать без конца,\nИзображая храбреца.\nС достойных не берёт пример —\nНевежлив, неуклюж и сер.\nНадменный вид, тщеславный нрав…\n\nНад слабым силу показав,\nОн тешится победой всласть:\n«Вот как моя могуча власть!»\nА если не осилит сам,\nИ в злой беде поможет друг, —\nОн груб, заносчив и упрям, —\nНичьих не признаёт заслуг.\n\nБездельник, — чтобы уважать.\nБессильный, — чтоб пред ним дрожать,\nВо всём он — только волю дай! —\nВсегда хватает через край.\nНа грубость, на обиды скор,\nСейчас же лезет в драку, в спор,\nС ним невозможен разговор,\nНе слушает, городит вздор, —\nЗачинщик всяких склок и ссор.\nКак родич этакий тебе\nОпорой может стать в борьбе!\n\nОставить сплетни и раздор\nНи у кого и в мыслях нет.\nНеужто в самом деле все\nПойдут за этим псом вослед?\nЛишь был бы ужин да обед.\nСыт, пьян — и нет других забот…\nЧто им страдающий народ?\nХоть бы один за весь мой век\nНашёлся верный человек!\nНет справедливости ни в ком,\nВсё обсуждается тайком,\nИ разрешаются дела\nВо тьме, келейно, шепотком.\nЧто ж удивительного в том,\nЧто недовольны все потом:\nДоговорились об одном,\nА дело подошло к концу и —\nНе получить сполна истцу!\nНет думающих про народ!\nТомится всяк, напрасно ждёт.\nИ получает по суду\nРешенье нужное лишь тот.\nКто, с биями живя в ладу.\nПодсунет им тихонько мзду.\nЧиновник открывает съезд —\nИ ради этого окрест\nНарод обобран волостным.\nИ греют руки вместе с ним\nИ старшина, и жадный бай.\nНо как народ ни приглашай,\nКак ни зови из разных мест, —\nА без чиновника на съезд\nТы не затащишь никого:\nКакая польза от него?!\nВедь кучка нынешних властей,\nЧто правят, разделив людей,\nТвердила всем не раз, не два\nПустопорожние слова,\nЧто дело завтра разберут!\nСойдутся защищать права,\nВершить дела и править суд, —\nНо кто за правду встанет тут?\nНеловко стало даже им\nСмотреть просителю в глаза.\nПеред начальством русским бий\nЮлит н гнётся, как лоза,\nВ то время как над ним самим\nУже сбирается гроза.\n\nСредь худших — племя Тобыкты,\nГнездо интриг и клеветы!\nТам зависть чёрная царит,\nУ многих алчно взор горит.\nВ бездельи полном жизнь влача,\nОни бросаются толпой\nНа уцелевшего ещё.\nОставшегося «богача».\nНаследье предков расточив.\nПопались сами же в хитро\nРасставленную ими сеть,\nПлетённую в день и ночь.\nДостойные, творя добро.\nНе вызволили из беды,\nНе уменьшили их ряды.\nНапрасно силы исчерпав,\nЧтоб их исправить, им помочь!\nСреди людей чужих племён\nНаш род презреньем заклеймён.\nЧужие избегают нас.\nНечестность видя всякий час.\nТорговцы все от нас бегут:\nИм здесь долгов не отдают.\nЛишь бродит пришлый праздный люд,\nК богатым не пристроясь, тут.\nВластям в народе веры нет,\nРаз не избавили от бед\nИ не спасли от барымты,\nНапрасны клятвы волостных,\nЧто всё на лад пойдёт у них, —\nИх клятвы, как сердца, пусты!\nИ только в памяти живёт\nВоспоминанье дней былых, —\nО том, как дружен был народ…\nНо ни одной души вокруг,\nКто б за него болел, как друг!"
ABAI032ABAI,1887,Назарға,"Мынау келген Назар ма?\nАқсақалды ауыл азар ма? \nСұрағаның бір-ақ тай, \nБермейді деп сазарма!",A. Argo,Кто приехал на базар?\nЗнатный аксакал Назар!\nЧто ты хочешь? Стригуна?\nТы его получишь в дар!
ABAI033ABAI,1887,"Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы","Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы,\nҚиыннан қиыстырар ер данасы.\nТілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,\nТеп-тегіс жұмыр келсін айналасы.\n\nБөтен сөзбен былғанса сөз арасы,\nОл — ақынның білімсіз бишарасы. \nАйтушы мен тындаушы көбі надан,\nБұл жұрттың сөз танымас бір парасы.\n\nӘуелі аят , хәдис– сөздің басы,\nҚосарлы бәйітмысал келді арасы. \nҚисынымен қызықты болмаса сөз,\nНеге айтсын пайғамбар мен және Алласы.\n\nМешіттің құтпаоқыған ғұламасы, \nМінажатғалымдардың зар наласы.\nБір сөзін бір сөзіне қиыстырар,\nӘрбірі келгенінше өз шамасы.\n\nӨлеңге әркімнің-ақ бар таласы,\nСонда да солардың бар таңдамасы.\nІші алтын, сырты күміс сөз жақсысын \nҚазақтың келістірер қай баласы?\n\nБұрынғы ескі биді тұрсам барлап, \nМақалдап айтады екен сөз қосарлап. \nАқындары ақылсыз, надан келіп, \nКөр-жерді өлең қыпты жоқтан қармап.\n\nҚобыз бен домбыра алып топта сарнап, \nМақтау өлең айтыпты әркімге арнап.\nӘр елден өлеңменен қайыр тілеп,\nКетірген сөз қадірін жұртты шарлап.\n\nМал үшін тілін безеп, жанын жалдап,\nМал сұрап біреуді алдап, біреуді арбап.\nЖат елде қайыршылық қылып жүріп,\nӨз елін бай деп мақтар құдай қарғап.\n\nҚайда бай мақтаншаққа барған таңдап, \nЖиса да, бай болмапты, қанша малды ап, \nҚазаққа өлең деген бір қадірсіз,\nБылжырақ көрінеді солар дандақ.\n\nЕскі бише отырман бос мақалдап,\nЕскі ақынша мал үшін тұрман зарлап.\nСөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел, \nСендерге де келейін енді аяңдап.\n\nБатырды айтсам ел шауып алған талап, \nҚызды айтсам, қызықты айтсам қыздырмалап, \nӘншейін күн өткізбек әңгімеге \nТыңдар едің әр сөзін мыңға балап.\n\nАқыл сөзге ынтасыз, жұрт шабандап, \nКөнгенім-ақ соған деп жүр табандап. \nКісімсінген жеп кетер білімсіз көп, \nЖіберсем, өкпелеме, көп жамандап.\n\nАмалдап қарағайды талға жалғап,\nӘркім жүр алар жердің ебін қамдап.\nМақтан қуған, малқұмар нені ұға алсын, \nШықпаса мыңнан біреу талғап-талғап.\n\nМал жиып арамдықпен ұрлап-қарлап,\nҚусың десе, қуанып жүр алшаңдап. \nҚақса-соқса бір пайда түсе ме деп,\nЕлдің байын еліртіп «жау мұндалап».\n\nЫнсап, ұят, ар, намыс, сабыр, талап –\nБұларды керек қылмас ешкім қалап.\nТерең ғылым, терең ой іздемейді,\nӨтірікті өсекпен жүндей сабап.",V. Zvyagintseva,"Поэзия — властитель языка,\nИз камня чудо высекает гений.\nТеплеет сердце, если речь легка,\nИ слух ласкает красота речений.\nА если речь певца засорена\nСловами, чуждыми родному духу,—\nТакая песня миру не нужна.\nНевежды голос люб дурному слуху.\nКоран с хадисом славны вязью слов,\nВ них мысль узорно вплетена в реченья,\nКогда б не рифмы, не соблазн стихов,\nПророки бы молчали, без сомненья.\nМолящийся в мечети мудрый муж,\nУченые, чьи в полночь пылки споры,—\nВсе любят красноречие.\nКому ж не любо ткать словесные узоры?\nК стихам стремятся смертные равно,\nНо лишь избранника венчают славой,\nТого, чьей мысли золотой дано\nБлистать стиха серебряной оправой.\nНа старых биев ныне погляжу:\nПословицами речь отягощали.\nИных певцов глупцами нахожу—\nИз мусора стихи они слагали.\nВ толпе с кобызом пели и с домброй,\nХвалили всех, скитаясь по дорогам.\nБродили попрошайками порой,\nПозоря песню, проклятые богом.\nБродяга за подачку расточал\nДушевный жар свой, теша встречных лестью.\nНа стороне чужой, ценой похвал,\nОн добивался невысокой чести.\nОн шел туда, где бай и где хвастун,\nНо подаяньем не менял удела.\nИ дешевели звуки звонких струн,\nИ жажда песни в людях все скудела.\nКак старый бий, пословиц не леплю,\nНе бормочу, на грош меняя душу.\nСлова скупые, верные люблю,\nИ ты простую речь мою послушай.\nКичливых мог бы славить богачей,\nКрасавиц легкой веселить забавой.\nБряцание пустых моих речей\nВ их жизни было б сладкою приправой.\nНемногим по душе благой совет,\nИной безумец лишь упрямству верен.\nНадеждой лишь для знати полон свет.\nПростите, если мой укор чрезмерен.\nВсе норовят связать сосну с лозой.\nВсе жаждут жить спокойно и привольно.\nХвастун и льстец поймут ли оклик мой?\nНайдется ли из тысячи достойный?\nПлутам одна нажива дорога,\nИному хитрецом прослыть охота.\nЗатеяв драку; “Бей,— кричит,— врага!”—\nАвось он под шумок ухватит что-то.\nТерпенье, совесть, гордость — не в цене,\nИ к мудрости и к чести люди глухи,\nНе ищут знанья — лишь в слепой возне,\nКак шерсть, прядут пустую ложь да слухи."
ABAI033ABAI,1887,"Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы","Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы,\nҚиыннан қиыстырар ер данасы.\nТілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,\nТеп-тегіс жұмыр келсін айналасы.\n\nБөтен сөзбен былғанса сөз арасы,\nОл — ақынның білімсіз бишарасы. \nАйтушы мен тындаушы көбі надан,\nБұл жұрттың сөз танымас бір парасы.\n\nӘуелі аят , хәдис– сөздің басы,\nҚосарлы бәйітмысал келді арасы. \nҚисынымен қызықты болмаса сөз,\nНеге айтсын пайғамбар мен және Алласы.\n\nМешіттің құтпаоқыған ғұламасы, \nМінажатғалымдардың зар наласы.\nБір сөзін бір сөзіне қиыстырар,\nӘрбірі келгенінше өз шамасы.\n\nӨлеңге әркімнің-ақ бар таласы,\nСонда да солардың бар таңдамасы.\nІші алтын, сырты күміс сөз жақсысын \nҚазақтың келістірер қай баласы?\n\nБұрынғы ескі биді тұрсам барлап, \nМақалдап айтады екен сөз қосарлап. \nАқындары ақылсыз, надан келіп, \nКөр-жерді өлең қыпты жоқтан қармап.\n\nҚобыз бен домбыра алып топта сарнап, \nМақтау өлең айтыпты әркімге арнап.\nӘр елден өлеңменен қайыр тілеп,\nКетірген сөз қадірін жұртты шарлап.\n\nМал үшін тілін безеп, жанын жалдап,\nМал сұрап біреуді алдап, біреуді арбап.\nЖат елде қайыршылық қылып жүріп,\nӨз елін бай деп мақтар құдай қарғап.\n\nҚайда бай мақтаншаққа барған таңдап, \nЖиса да, бай болмапты, қанша малды ап, \nҚазаққа өлең деген бір қадірсіз,\nБылжырақ көрінеді солар дандақ.\n\nЕскі бише отырман бос мақалдап,\nЕскі ақынша мал үшін тұрман зарлап.\nСөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел, \nСендерге де келейін енді аяңдап.\n\nБатырды айтсам ел шауып алған талап, \nҚызды айтсам, қызықты айтсам қыздырмалап, \nӘншейін күн өткізбек әңгімеге \nТыңдар едің әр сөзін мыңға балап.\n\nАқыл сөзге ынтасыз, жұрт шабандап, \nКөнгенім-ақ соған деп жүр табандап. \nКісімсінген жеп кетер білімсіз көп, \nЖіберсем, өкпелеме, көп жамандап.\n\nАмалдап қарағайды талға жалғап,\nӘркім жүр алар жердің ебін қамдап.\nМақтан қуған, малқұмар нені ұға алсын, \nШықпаса мыңнан біреу талғап-талғап.\n\nМал жиып арамдықпен ұрлап-қарлап,\nҚусың десе, қуанып жүр алшаңдап. \nҚақса-соқса бір пайда түсе ме деп,\nЕлдің байын еліртіп «жау мұндалап».\n\nЫнсап, ұят, ар, намыс, сабыр, талап –\nБұларды керек қылмас ешкім қалап.\nТерең ғылым, терең ой іздемейді,\nӨтірікті өсекпен жүндей сабап.",L. Rust,"Стихи — жемчужины меж слов, в них блеск владык…\nТворить из хаоса миры мудрец привык:\nДа веселят они сердца, да нежат слух,\nДа будет ими упоен и горд язык.\nСтих, не взыскательный к словам, — лишь тлен и хлам.\nСобой убожество певца он выдал сам.\nНо многим ли дано постичь усладу слов?\nСредь слушателей и певцов — простор глупцам.\nЗато в словах «Аят», «Хадис» — пей каждый слог!\nВ них — первозданность, и они — стиха залог.\nНе будь великолепья в них и красоты,\nУжели б выгремел их бог и рек пророк?\nЧитает проповедь свою старик-мулла,\nВ ней слиты возгласы святых, скорбь и хвала;\nСтремился каждый богослов по мере сил,\nЧтоб форма лучшая из всех их облекла.\nЗаложена любовь к стиху в нас исстари,\nНо все ж избранничества сан лишь тем дари,\nКто слово льет, что серебром горит извне,\nА золота чистейший сплав таит внутри.\nПрипомним биев тут, чью речь с давнишних пор\nПленил пословиц пестрый рой и притч узор.\nАкын же прежний был горазд счесть за стихи\nЛохмотья мысли, стертых слов пустой набор.\nС кобызом влившись в гущь толпы, с своей домбре\nОн песней лживо славил всех, он льстил игрой!\nАул меняя на аул, он — клянчить рад –\nСловесной щедро вкруг себя сорил трухой.\nОн, сердце запродав, сдавал язык в наем,\nОдна лишь страсть — алчба к скоту — горела в нем;\nНа брюхе средь родов чужих он к баю полз,\nЧтоб подлым отщепенцем стать в роду своем.\nОн перелетный свой излить стремился пыл\nЛишь там, где нюх его прельщен подачкой был, —\nИ осквернился ложью той казахский стих.\nИ рвенье к слову, жар к стиху казах забыл.\nВ напыщенности бийской петь я не хочу,\nНе тот акын я, что, юля, льстил богачу.\nСлова новы, и, внемля им, переродись!\nК тебе певучею стезей теперь лечу.\nКогда б восславить я хотел, как встарь иной,\nбатыра-удальца, размах степной,\nЗавороженный, ты б ловил мой каждый звук,\nВ восторге замер бы ты сам передо мной.\nНо мудрость лишь незваный гость здесь на земле;\nПривольней людям вековать во зле, во мгле…\nТак не суди меня за то, что я стихом\nПроныр чванливых и невежд предам хуле.\nТакие, наспех сочетав ель с тростником,\nСпешат жирнейшим завладеть зато куском,\nЧто им — стяжательства рабам — до красоты?\nИз тысячи просвет найдешь едва ль в одном.\nТакие влюблены в обман да в барымту,\nТакой польщен, коль приравнишь его к плуту;\nСоздав шумиху, под шумок такой спешит\nНауськать бая на других, вопя «ату!»\nНикто не жаждет черноты омыть позор,\nНичей ни в глубь не устремлен, ни к выси взор,\nНо каждый, совесть позабыв, и стыд, и честь,\nВзбивает, как верблюжью шерсть, злословья сор."
ABAI033ABAI,1887,"Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы","Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы,\nҚиыннан қиыстырар ер данасы.\nТілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,\nТеп-тегіс жұмыр келсін айналасы.\n\nБөтен сөзбен былғанса сөз арасы,\nОл — ақынның білімсіз бишарасы. \nАйтушы мен тындаушы көбі надан,\nБұл жұрттың сөз танымас бір парасы.\n\nӘуелі аят , хәдис– сөздің басы,\nҚосарлы бәйітмысал келді арасы. \nҚисынымен қызықты болмаса сөз,\nНеге айтсын пайғамбар мен және Алласы.\n\nМешіттің құтпаоқыған ғұламасы, \nМінажатғалымдардың зар наласы.\nБір сөзін бір сөзіне қиыстырар,\nӘрбірі келгенінше өз шамасы.\n\nӨлеңге әркімнің-ақ бар таласы,\nСонда да солардың бар таңдамасы.\nІші алтын, сырты күміс сөз жақсысын \nҚазақтың келістірер қай баласы?\n\nБұрынғы ескі биді тұрсам барлап, \nМақалдап айтады екен сөз қосарлап. \nАқындары ақылсыз, надан келіп, \nКөр-жерді өлең қыпты жоқтан қармап.\n\nҚобыз бен домбыра алып топта сарнап, \nМақтау өлең айтыпты әркімге арнап.\nӘр елден өлеңменен қайыр тілеп,\nКетірген сөз қадірін жұртты шарлап.\n\nМал үшін тілін безеп, жанын жалдап,\nМал сұрап біреуді алдап, біреуді арбап.\nЖат елде қайыршылық қылып жүріп,\nӨз елін бай деп мақтар құдай қарғап.\n\nҚайда бай мақтаншаққа барған таңдап, \nЖиса да, бай болмапты, қанша малды ап, \nҚазаққа өлең деген бір қадірсіз,\nБылжырақ көрінеді солар дандақ.\n\nЕскі бише отырман бос мақалдап,\nЕскі ақынша мал үшін тұрман зарлап.\nСөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел, \nСендерге де келейін енді аяңдап.\n\nБатырды айтсам ел шауып алған талап, \nҚызды айтсам, қызықты айтсам қыздырмалап, \nӘншейін күн өткізбек әңгімеге \nТыңдар едің әр сөзін мыңға балап.\n\nАқыл сөзге ынтасыз, жұрт шабандап, \nКөнгенім-ақ соған деп жүр табандап. \nКісімсінген жеп кетер білімсіз көп, \nЖіберсем, өкпелеме, көп жамандап.\n\nАмалдап қарағайды талға жалғап,\nӘркім жүр алар жердің ебін қамдап.\nМақтан қуған, малқұмар нені ұға алсын, \nШықпаса мыңнан біреу талғап-талғап.\n\nМал жиып арамдықпен ұрлап-қарлап,\nҚусың десе, қуанып жүр алшаңдап. \nҚақса-соқса бір пайда түсе ме деп,\nЕлдің байын еліртіп «жау мұндалап».\n\nЫнсап, ұят, ар, намыс, сабыр, талап –\nБұларды керек қылмас ешкім қалап.\nТерең ғылым, терең ой іздемейді,\nӨтірікті өсекпен жүндей сабап.",A. Kodar,"Поэзия — слов благороднейших царь,\nСвести несводимое должен твой дар.\nПусть радует он и язык нам и сердце,\nПовсюду неся одинаковый жар.\nНо если слов чуждых затешется грязь,\nТо это поэт — неумеха средь нас.\nСказитель и слушатель стоят друг друга,\nКак пара невежд без ушей и без глаз.\nАяты, хадисы — основа основ.\nВкрапленье двустишии, как некий покров\nНо если не красится речь содержанием,\nАллах и пророк обошлись бы без слов.\nИмам, что в мечети читает хутбу,\nСвятой, что, молясь, проклинает судьбу, —\nПо мере уменья пытается каждый\nСлагать на свой лад из того, что во лбу.\nЛюбой себя числит умельцем стиха,\nПоэзия часто к их зову глуха.\nСтихов дорогих без наружного блеска,\nНикто не сложил из казахов пока.\nВсмотрелся я в биев седой старины,\nДля них поговорки в реченьях важны.\nАкыны и вовсе в невежестве темном,\nНесут чепуху, ни на что не годны.\nВ толпе завывая с кобызом, домброй,\nВосхвалят любого, кто виден собой.\nПродажностью жалкой унизили слово.\nС домброю шатаясь в округе любой.\nКорыстью зажженные, лезли из шкур,\nСмотря на хозяев сквозь хитрый прищур.\nВ чужой стороне без стыда побираясь,\nСвой край воспевали, мудры чересчур.\nШли к баю, который был падок на лесть,\nНадеясь побольше скота приобресть.\nКазах не питает к стихам уваженья,\nЖевать небылицы считая за честь.\nКак бии, не буду я речь украшать,\nИ льстя, по-акынски, не буду рыдать.\nМой слушатель, видишь, очистилось слово,\nСумей быть и ты ему духом под стать.\nКогда б за набеги батыров вознес,\nО девах бы спел, разжигая к ним спрос.\nРад время убить в интересе досужем,\nТы каждому слову внимал бы всерьез.\nРазумное слово народ не влечет,\nКоснеет в своем неприятьи народ.\nНевежд в нем хватает, что наглы донельзя.\nПрости, если это тебя проберет.\nСтараясь на цыпочках, кус сковырнуть,\nПытается каждый урвать что-нибудь,\nИ им ли постигнуть — спесивым, корыстным,\nДля редких из редких открытую суть?!\nБесчестным путем умножая свой скот,\nСлыть хитрыми рады они наперед.\nИ мирного бая стращают врагами,\nНадеясь, что тот попадет в переплет.\nСпокойствие, совесть, стремленье и честь,\nНикто не захочет из них предпочесть.\nНе ищут ни знанья, ни мысли глубокой,\nНаветы и сплетни взбивая, как шерсть."
ABAI033ABAI,1887,"Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы","Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы,\nҚиыннан қиыстырар ер данасы.\nТілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,\nТеп-тегіс жұмыр келсін айналасы.\n\nБөтен сөзбен былғанса сөз арасы,\nОл — ақынның білімсіз бишарасы. \nАйтушы мен тындаушы көбі надан,\nБұл жұрттың сөз танымас бір парасы.\n\nӘуелі аят , хәдис– сөздің басы,\nҚосарлы бәйітмысал келді арасы. \nҚисынымен қызықты болмаса сөз,\nНеге айтсын пайғамбар мен және Алласы.\n\nМешіттің құтпаоқыған ғұламасы, \nМінажатғалымдардың зар наласы.\nБір сөзін бір сөзіне қиыстырар,\nӘрбірі келгенінше өз шамасы.\n\nӨлеңге әркімнің-ақ бар таласы,\nСонда да солардың бар таңдамасы.\nІші алтын, сырты күміс сөз жақсысын \nҚазақтың келістірер қай баласы?\n\nБұрынғы ескі биді тұрсам барлап, \nМақалдап айтады екен сөз қосарлап. \nАқындары ақылсыз, надан келіп, \nКөр-жерді өлең қыпты жоқтан қармап.\n\nҚобыз бен домбыра алып топта сарнап, \nМақтау өлең айтыпты әркімге арнап.\nӘр елден өлеңменен қайыр тілеп,\nКетірген сөз қадірін жұртты шарлап.\n\nМал үшін тілін безеп, жанын жалдап,\nМал сұрап біреуді алдап, біреуді арбап.\nЖат елде қайыршылық қылып жүріп,\nӨз елін бай деп мақтар құдай қарғап.\n\nҚайда бай мақтаншаққа барған таңдап, \nЖиса да, бай болмапты, қанша малды ап, \nҚазаққа өлең деген бір қадірсіз,\nБылжырақ көрінеді солар дандақ.\n\nЕскі бише отырман бос мақалдап,\nЕскі ақынша мал үшін тұрман зарлап.\nСөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел, \nСендерге де келейін енді аяңдап.\n\nБатырды айтсам ел шауып алған талап, \nҚызды айтсам, қызықты айтсам қыздырмалап, \nӘншейін күн өткізбек әңгімеге \nТыңдар едің әр сөзін мыңға балап.\n\nАқыл сөзге ынтасыз, жұрт шабандап, \nКөнгенім-ақ соған деп жүр табандап. \nКісімсінген жеп кетер білімсіз көп, \nЖіберсем, өкпелеме, көп жамандап.\n\nАмалдап қарағайды талға жалғап,\nӘркім жүр алар жердің ебін қамдап.\nМақтан қуған, малқұмар нені ұға алсын, \nШықпаса мыңнан біреу талғап-талғап.\n\nМал жиып арамдықпен ұрлап-қарлап,\nҚусың десе, қуанып жүр алшаңдап. \nҚақса-соқса бір пайда түсе ме деп,\nЕлдің байын еліртіп «жау мұндалап».\n\nЫнсап, ұят, ар, намыс, сабыр, талап –\nБұларды керек қылмас ешкім қалап.\nТерең ғылым, терең ой іздемейді,\nӨтірікті өсекпен жүндей сабап.",B. Momyshuly,"Стихи — падишах слова,\nоснова (смысл, содержание) слова из трудного (от тяжелого) сплетения, связи мужа гений.\nДля языка (речи) легкий (легко) сердцу тепло касаясь (трогая),\nРовным и гладким пусть будет все вокруг (стиха).\nЕсли чуждым словом будет испачкана среда слов,\nЭто — поэта незнание: он самый последний и несчастный.\nМногие из говорящих и слушающих — невежды,\nЭтого народа, не знающего слова — одна цена.\nСначала аят, хадис — глава (начало) слова,\nПрибавлением бейт пришел в их среду (вошел в них).\nЕсли логикой (смыслом) не интересно слово,\nто зачем говорить бы стали его пророк и аллах.\nЗнающего, ученого богослова мечети,\nчитающего молитву (кутбу),\nМольба святых пророков, полная укора -связывающих одни слова, прибавляя к другим, каждый по мере своих сил и возможностей.\nВ стихах у каждого есть спор, ной в этом случае из всех есть избранные.\nВнутри золотое, снаружи серебряное лучшее слово кто из детей казахов сможет создать\n(сделать связным и красивым)?\n(Для переводчика: серебро не так блестит, как золото: внутреннее содержание ценней, хотя оболочка строже — серебро).\nЕсли буду стоять и наблюдать за прежними (старыми) биями\n(старейшинами, мудрецами, народными судьями),\nПоговорками говорят и пословицами, обогащая речь.\nПоэты, приближаясь к глуповатым и невежественным,\nиз чепухи, из мусора, из ничего выловив что-то, делают стихи.\nВзяв кобыз и домбру, голося на сборищах, хвалебные песни пели, посвящая кому попало\n(каждому, всякому).\nВ каждом народе (земле, племени) песнями прося милостыню,\nПогубили уважение к слову, бродя среди людей (болтаясь в народе) по земле (по свету).\nЯзыком пустомеля ради скота, продавая, сдавая внаймы душу,\nВыпрашивая скот (подарки), обманывая одних, гипнотизируя, колдуя,\nВ чужих народах совершая нищенство, хвалит свой род за богатство, проклятый богом,\n(говоря, что его народ богат).\nКуда бай хвастун ходил, выбрав его,\nХоть и собирал, баем не стал, взяв столько скота.\nДля казаха стихи — малоуважаемое, недостойное дело.\nБолтовней все кажется и пустословием, когда слушает.\nПодобно старому Вию сужу, попусту пересыпая речь пословицами и поговорками\nСловно прежний акын стою, оглашая округу песней ради скота.\nРечь исправилась, исправься же и ты, слушающий, подойду теперь и к вам, не спеша, неторопливо.\nЕсли рассказал бы о батыре, в битвах захватывающим земли,\nесли бы сказал о девушке, о красе и интересных вещах о ней, горяча кровь, то пустым, ради препровождения времени заведенным\nбеседам ты бы внимал без устали, давая высокую оценку (оценивая в тысячу).\nК мудрым речам не имея охоты, обезноженный, вялый, обескрыленный народ,\nговоря, что напрасно послушался (смирился) топчет меня.\nВажничающих, высокомерных, готовых съесть, не имеющих знаний, много (темных).\nЕсли пошлю, то не обижайся, не говори плохо обо мне.\nНайдя, способ, присоединив сосну к иве, каждый ходит, думая о месте, где можно взять.\nГонящийся за хвалой, алчный до скота чего поймет (сможет понять),\nесли вдруг не выйдет один из тысячи избранный.\nСобирая скот, подлостью приумножая достаток, воруя, грабя,\n«если хитрым назовут», радуясь и хвастая этим, живут на свете.\nРассчитывая на барыш (пользу для себя) от того, если стравить людей, пугает бая какого-то народа, говоря, «враг здесь» (близок).\nСовесть, стыд, честь, терпение, устремления, никому это не нужно, никто этого не выберет своей волей.\nГлубокую мысль, глубоких научных знаний не ищут, ложь и сплетни взбивая как шерсть."
ABAI033ABAI,1887,"Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы","Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы,\nҚиыннан қиыстырар ер данасы.\nТілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,\nТеп-тегіс жұмыр келсін айналасы.\n\nБөтен сөзбен былғанса сөз арасы,\nОл — ақынның білімсіз бишарасы. \nАйтушы мен тындаушы көбі надан,\nБұл жұрттың сөз танымас бір парасы.\n\nӘуелі аят , хәдис– сөздің басы,\nҚосарлы бәйітмысал келді арасы. \nҚисынымен қызықты болмаса сөз,\nНеге айтсын пайғамбар мен және Алласы.\n\nМешіттің құтпаоқыған ғұламасы, \nМінажатғалымдардың зар наласы.\nБір сөзін бір сөзіне қиыстырар,\nӘрбірі келгенінше өз шамасы.\n\nӨлеңге әркімнің-ақ бар таласы,\nСонда да солардың бар таңдамасы.\nІші алтын, сырты күміс сөз жақсысын \nҚазақтың келістірер қай баласы?\n\nБұрынғы ескі биді тұрсам барлап, \nМақалдап айтады екен сөз қосарлап. \nАқындары ақылсыз, надан келіп, \nКөр-жерді өлең қыпты жоқтан қармап.\n\nҚобыз бен домбыра алып топта сарнап, \nМақтау өлең айтыпты әркімге арнап.\nӘр елден өлеңменен қайыр тілеп,\nКетірген сөз қадірін жұртты шарлап.\n\nМал үшін тілін безеп, жанын жалдап,\nМал сұрап біреуді алдап, біреуді арбап.\nЖат елде қайыршылық қылып жүріп,\nӨз елін бай деп мақтар құдай қарғап.\n\nҚайда бай мақтаншаққа барған таңдап, \nЖиса да, бай болмапты, қанша малды ап, \nҚазаққа өлең деген бір қадірсіз,\nБылжырақ көрінеді солар дандақ.\n\nЕскі бише отырман бос мақалдап,\nЕскі ақынша мал үшін тұрман зарлап.\nСөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел, \nСендерге де келейін енді аяңдап.\n\nБатырды айтсам ел шауып алған талап, \nҚызды айтсам, қызықты айтсам қыздырмалап, \nӘншейін күн өткізбек әңгімеге \nТыңдар едің әр сөзін мыңға балап.\n\nАқыл сөзге ынтасыз, жұрт шабандап, \nКөнгенім-ақ соған деп жүр табандап. \nКісімсінген жеп кетер білімсіз көп, \nЖіберсем, өкпелеме, көп жамандап.\n\nАмалдап қарағайды талға жалғап,\nӘркім жүр алар жердің ебін қамдап.\nМақтан қуған, малқұмар нені ұға алсын, \nШықпаса мыңнан біреу талғап-талғап.\n\nМал жиып арамдықпен ұрлап-қарлап,\nҚусың десе, қуанып жүр алшаңдап. \nҚақса-соқса бір пайда түсе ме деп,\nЕлдің байын еліртіп «жау мұндалап».\n\nЫнсап, ұят, ар, намыс, сабыр, талап –\nБұларды керек қылмас ешкім қалап.\nТерең ғылым, терең ой іздемейді,\nӨтірікті өсекпен жүндей сабап.",Y. Kuznetsov,"Поэзия — царица языка,\nОна во власти только знатока.\nВ ней слову вольно и душе тепло.\nОкруглы формы, поступь так легка.\nКто допускает сор чужих словес,\nТот вовсе не поэт, а мелкий бес.\nЧитатели — все больше из невежд,\nИ не дано им слова знать на вес.\nАят и Хадис дали слову сок,\nЧтобы расцвел поэзии цветок.\nКогда бы слово не являло мощь,\nНе стал бы словом говорить Пророк.\nПророка, праведника, певца,\nУченого, святого мудреца –\nВлекли слова, они слагали стих\nПо мере сил и милости Творца.\nСтихи кропают многие шустро,\nНо где избранник? Где его перо?\nКто может стих переложить, чтоб был внутри\nОн золото, снаружи серебро?\nМой взгляд — в былом, я вижу старый быт,\nРечь биев поговорками пестрит.\nЧто ни поэт, то неуч и глупец.\nИз пустяков свои слова кроит.\nКобыз или домбра в руках у них,\nНо служат недостойным песни их.\nПрошли сквозь мир, кормясь за счет стиха –\nТак на чужбине унижали стих.\nИ тот, и этот петь и выть привык,\nПродав за хлеб и душу и язык.\nКак попрошайка выть в чужой земле\nО том, что край его родной велик.\nТщеславных обирали похвальбой.\nНо впрок не шла нажива, и порой\nТому, кто слушал их, разинув рот,\nСтихи казались праздной болтовней.\nНе буду поговорками играть,\nИ горло, как акын, срывать.\nСтих стал другим, так стань другим и ты,\nМой слушатель, чтобы меня понять.\nКогда бы стал я славить старину,\nБогатырей, красавиц и луну,\nТы бы внимал пустым моим словам,\nПуская восхищения слюну.\nВ цепях судьбы влачась за годом год,\nК благим советам слеп и глух народ,\nЗато плодит бродяг, пройдох, невежд,\nПрости, увлекся, сей ругая сброд.\nСосну связавши с вербой, так сказать,\nВсяк думает, чтоб где-нибудь урвать.\nИз тех, кто ищет славы и добра,\nИзбранника судьбы не отыскать.\nКто воровством богатство нажил, тот\nГордится тем, что ловкачом слывет.\nНагнав на баев страхи мнимых бед,\nОн выгоду свою и тут найдет.\nТалант, терпенье, совесть, доблесть, честь —\nВсе не по ним, хотя и выбор есть.\nБегут от знанья, от глубоких дум,\nНо ложь и сплетни теребят, как шерсть."
ABAI033ABAI,1887,"Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы","Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы,\nҚиыннан қиыстырар ер данасы.\nТілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,\nТеп-тегіс жұмыр келсін айналасы.\n\nБөтен сөзбен былғанса сөз арасы,\nОл — ақынның білімсіз бишарасы. \nАйтушы мен тындаушы көбі надан,\nБұл жұрттың сөз танымас бір парасы.\n\nӘуелі аят , хәдис– сөздің басы,\nҚосарлы бәйітмысал келді арасы. \nҚисынымен қызықты болмаса сөз,\nНеге айтсын пайғамбар мен және Алласы.\n\nМешіттің құтпаоқыған ғұламасы, \nМінажатғалымдардың зар наласы.\nБір сөзін бір сөзіне қиыстырар,\nӘрбірі келгенінше өз шамасы.\n\nӨлеңге әркімнің-ақ бар таласы,\nСонда да солардың бар таңдамасы.\nІші алтын, сырты күміс сөз жақсысын \nҚазақтың келістірер қай баласы?\n\nБұрынғы ескі биді тұрсам барлап, \nМақалдап айтады екен сөз қосарлап. \nАқындары ақылсыз, надан келіп, \nКөр-жерді өлең қыпты жоқтан қармап.\n\nҚобыз бен домбыра алып топта сарнап, \nМақтау өлең айтыпты әркімге арнап.\nӘр елден өлеңменен қайыр тілеп,\nКетірген сөз қадірін жұртты шарлап.\n\nМал үшін тілін безеп, жанын жалдап,\nМал сұрап біреуді алдап, біреуді арбап.\nЖат елде қайыршылық қылып жүріп,\nӨз елін бай деп мақтар құдай қарғап.\n\nҚайда бай мақтаншаққа барған таңдап, \nЖиса да, бай болмапты, қанша малды ап, \nҚазаққа өлең деген бір қадірсіз,\nБылжырақ көрінеді солар дандақ.\n\nЕскі бише отырман бос мақалдап,\nЕскі ақынша мал үшін тұрман зарлап.\nСөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел, \nСендерге де келейін енді аяңдап.\n\nБатырды айтсам ел шауып алған талап, \nҚызды айтсам, қызықты айтсам қыздырмалап, \nӘншейін күн өткізбек әңгімеге \nТыңдар едің әр сөзін мыңға балап.\n\nАқыл сөзге ынтасыз, жұрт шабандап, \nКөнгенім-ақ соған деп жүр табандап. \nКісімсінген жеп кетер білімсіз көп, \nЖіберсем, өкпелеме, көп жамандап.\n\nАмалдап қарағайды талға жалғап,\nӘркім жүр алар жердің ебін қамдап.\nМақтан қуған, малқұмар нені ұға алсын, \nШықпаса мыңнан біреу талғап-талғап.\n\nМал жиып арамдықпен ұрлап-қарлап,\nҚусың десе, қуанып жүр алшаңдап. \nҚақса-соқса бір пайда түсе ме деп,\nЕлдің байын еліртіп «жау мұндалап».\n\nЫнсап, ұят, ар, намыс, сабыр, талап –\nБұларды керек қылмас ешкім қалап.\nТерең ғылым, терең ой іздемейді,\nӨтірікті өсекпен жүндей сабап.",V. Rozhdestvensky,"Стих — это вождь средь слов, ценнейший их убор,\nТалантливый поэт слагает речь в узор,\nГде все слова ровны, густы, округлены,\nЛегки для языка, ласкают слух и взор.\nИзлишнему в стихе, конечно, места нет,\nИ слов не бережет ничтожный лишь поэт.\nИз тех, кто говорит иль слушает, он тот,\nКому напрасно бы давал ты свой совет.\nСперва Корана стих, пословицы потом,\nЗа ними ставь байт — и речь пойдет шитьем.\nНе стоило б ее к пророку обращать,\nЛишенной разума и бедную стихом.\nПусть каждый борется, чтоб стих создать живой,\nИ пусть избранников он радует собой.\nНо редко может кто составить звонкий стих,\nНа вид — серебряный, по сути — золотой.\nКоль вспомнить, что за речь была у стариков,\nУвидишь, сколько там пословиц между слов.\nПоэты прошлого невежды и глупцы,\nНичтожны их слова и мысли прост покров.\nИ слово, и душа выклянчивали скот –\nКого обманом взять, кому воздать почет.\nТак, в нищете бродя среди чужих племен,\nОни, презренные, лишь свой хвалили род.\nИскали богачей, у коих гордый нрав,\nНо сами баями не стали, скот собрав.\nКазахам кажутся пустыми их стихи,\nУтратившими смысл для суетных забав.\nПословиц стариков в моем запасе нет,\nЯ выть из-за скота не стану, я поэт,\nИные у меня слова, иная цель,\nИ тот, кто слушает, сейчас мне даст ответ.\nКогда б я пел о тех, кто грабит бедняков,\nИль девушек красу восславить был готов,\nМеня бы слушали, дыханье затаив,\nНе находя цены для легковесных слов.\nК реченьям разума упорно глух народ,\nПренебрегая тем, что нас к добру ведет.\nНевежд, захватчиков, ленивых — не сочтешь.\nНе обижайтесь же, коль стих мой больно бьет!\nИные там и тут из кожи лезут вон\nИ к тепленьким местам ползут со всех сторон.\nНо что они поймут, пока хотя б один\nИз тысячи — умом не будет вознесен?\nСтремленье к скромности, терпенье, совесть честь\nНикто здесь нужным уж не желает счесть,\nНе ищет знания, не хочет жить умом,\nЗлословие и ложь взбивая, словно шерсть."
ABAI033ABAI,1887,"Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы","Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы,\nҚиыннан қиыстырар ер данасы.\nТілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,\nТеп-тегіс жұмыр келсін айналасы.\n\nБөтен сөзбен былғанса сөз арасы,\nОл — ақынның білімсіз бишарасы. \nАйтушы мен тындаушы көбі надан,\nБұл жұрттың сөз танымас бір парасы.\n\nӘуелі аят , хәдис– сөздің басы,\nҚосарлы бәйітмысал келді арасы. \nҚисынымен қызықты болмаса сөз,\nНеге айтсын пайғамбар мен және Алласы.\n\nМешіттің құтпаоқыған ғұламасы, \nМінажатғалымдардың зар наласы.\nБір сөзін бір сөзіне қиыстырар,\nӘрбірі келгенінше өз шамасы.\n\nӨлеңге әркімнің-ақ бар таласы,\nСонда да солардың бар таңдамасы.\nІші алтын, сырты күміс сөз жақсысын \nҚазақтың келістірер қай баласы?\n\nБұрынғы ескі биді тұрсам барлап, \nМақалдап айтады екен сөз қосарлап. \nАқындары ақылсыз, надан келіп, \nКөр-жерді өлең қыпты жоқтан қармап.\n\nҚобыз бен домбыра алып топта сарнап, \nМақтау өлең айтыпты әркімге арнап.\nӘр елден өлеңменен қайыр тілеп,\nКетірген сөз қадірін жұртты шарлап.\n\nМал үшін тілін безеп, жанын жалдап,\nМал сұрап біреуді алдап, біреуді арбап.\nЖат елде қайыршылық қылып жүріп,\nӨз елін бай деп мақтар құдай қарғап.\n\nҚайда бай мақтаншаққа барған таңдап, \nЖиса да, бай болмапты, қанша малды ап, \nҚазаққа өлең деген бір қадірсіз,\nБылжырақ көрінеді солар дандақ.\n\nЕскі бише отырман бос мақалдап,\nЕскі ақынша мал үшін тұрман зарлап.\nСөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел, \nСендерге де келейін енді аяңдап.\n\nБатырды айтсам ел шауып алған талап, \nҚызды айтсам, қызықты айтсам қыздырмалап, \nӘншейін күн өткізбек әңгімеге \nТыңдар едің әр сөзін мыңға балап.\n\nАқыл сөзге ынтасыз, жұрт шабандап, \nКөнгенім-ақ соған деп жүр табандап. \nКісімсінген жеп кетер білімсіз көп, \nЖіберсем, өкпелеме, көп жамандап.\n\nАмалдап қарағайды талға жалғап,\nӘркім жүр алар жердің ебін қамдап.\nМақтан қуған, малқұмар нені ұға алсын, \nШықпаса мыңнан біреу талғап-талғап.\n\nМал жиып арамдықпен ұрлап-қарлап,\nҚусың десе, қуанып жүр алшаңдап. \nҚақса-соқса бір пайда түсе ме деп,\nЕлдің байын еліртіп «жау мұндалап».\n\nЫнсап, ұят, ар, намыс, сабыр, талап –\nБұларды керек қылмас ешкім қалап.\nТерең ғылым, терең ой іздемейді,\nӨтірікті өсекпен жүндей сабап.",M. Adibayev,"Поэзия — властитель слов, ее глубины\nИ мыслей вязь, доступны только гению мужчины.\nДостойные слова согреют сердце,\nЛишь реченья и в камне открывают вдохновенье.\nПоследним станет тот поэт несчастный,\nУбогим словом ранивший язык прекрасный.\nНевежды многие кто говорит и внемлет,\nТолпа достойна их, здесь все напрасно.\nКоран священный, речь пророка — словам начало,\nИ в бейтах-притч смешались все начала.\nКогда бы слово не имело глубины,\nАллах не говорил устами Пайгамбара.\nВ мечети и ученый хутбу читает,\nИ уали Всевышнему молитву посылает.\nЗдесь каждый всяк на свой манер,\nСлова к словам как может подбирает.\nСтихи незримо всех влекут,\nК вершинам избранные лишь взойдут.\nМысль — золото, звук слова — серебро,\nКазахам сотворить такое ль суждено?\nК предшествующим биям обратись,\nВитийством речи исказили.\nБездумные поэты собрались,\nЧушь всякую уподобляя песне.\nДомброй и кобызом трясут, голося,\nХвалу воспевают кому почем зря.\nӨлең, превратив в попрошайку, бредут,\nСлова погубили — народ оберут.\nДушу продаст за скотину, наговорит,\nОбманет за скот, закружит, заговорит.\nБогатства рода хваля, в чужих краях,\nПроклятый богом, клянчит — бродяжка я.\nГде бай хвастун и тот бежит туда,\nБогатым он не будет никогда.\nКазахам, все стихи не стоят и гроша,\nНужды в них нет, пустая болтовня.\nНе пустословлю, биям уподобясь старым,\nНе краснобайствую, выпрашивая даром.\nВозвысился глагол и ты возвысься с ним,\nЯ слово истины пришел сказать вам.\nСкажу ль о батыре, зорившем чужую страну,\nО девице ль красной скажу — приукрашу, присочиню,\nЗная, в пустом разговоре время убить свое,\nСлушали б вы, замирая, каждое слово мое.\nК мудрому слову люди ленивы,\nВ мыслях привычных упрямо застыли.\nНе знающих толпы себя возвышают,\nНе обессудьте — в лицо говорю я.\nМогу сноровкою лозу с сосной связать,\nНо всякий ищет путь, где даром взять.\nНаживы жаждущие, что поймут,\nДостойного из тысяч — поискать.\nСворуют скот, присвоят, приберут,\nОт счастья распирает, коль хитрым назовут.\nЛишь выгоду узрев, столкнут всех лбами,\nНатравят, будто враг, с ума тебя сведут.\nНет совести, таланта, чести, меры –\nНикто достоинство не выберет, уверав.\nГлубоких мыслей, знаний здесь не ищут,\nБез устали взбивая ложь и сплетни."
ABAI034ABAI,1887,"Сабырсыз, арсыз, еріншек","Сабырсыз, арсыз, еріншек,\nКөрсеқызар, жалмауыз,\nСорлы қазақ сол үшін \nАлты бақан алауыз.\nӨзін-өзі күндейді,\nЖақынын жалған міндейді,\nОл — арсыздық белгісі. \nҰятсынбай, ойланбай,\nҚой дегенге тіл алмай,\nІс қылмай ма ол кісі?\nБір-ақ секіріп шығам деп,\nБір-ақ ырғып түсем деп, \nМертігеді, жатады.\nҰрлықпен мал табам деп,\nЕгессе ауыл шабам деп,\nСүйтіп құдай атады.\nБұл нең десе біреуге,\nЖоқ нәрсені шатады.\nҚұтылам деп ісінен,\nБәрін көріп кісіден,\nШығынға әбден батады.\nБұл болмаса, онысы,\nАударылып қонысы,\nАлыстан дәм татады.\nҚызмет қылып мал таппай, \nҒылым оқып ой таппай,\nҚұр үйінде жатады.\nЕл қыдырып ас ішіп,\nЕркек арын сатады.\nБала-шаға, ұрғашы \nҮйде жарап қатады\nЕңбегі жоқ, еркесіп,\nБір шолақпен серкесіп,\nПысық деген ант шықты.\nБір сөз үшін жау болып,\nБір күн үшін дос болып, \nЖүз құбылған салт шықты. \nПысық кім деп сұрасаң –\nҚалаға шапса дем алмай, \nӨтірік арыз көп берсе, \nКөргендерден ұялмай. \nСыбырдан басқа сыры жоқ, \nШаруаға қыры жоқ,\nӨтірік, өсек мақтанға \nАғып тұрса бейне су. \nАт-шапаннан кем көрмес, \nБіреу атын қойса «қу».\nҚу нәпсісін тыя алмай, \nАтым шығып жүрсін деп, \nБерекеге қас болса, \nЖеліктірген айтаққа \nАрақ ішпей мас болса.\nЕл тыныш болса азады, \nЕрігіп өле жазады.\nҮйде отырса салбырап,\nТүзге шықса албырап,\nКісіні көрсе қылжаңдап, \nҚалжыңшылсып ыржаңдап, \nӨз үйінде қипаңдап,\nКісі үйінде күй таңдап. \nАқылы бар кісіні \nҒайбаттайды, даттайды. \nАуқаты бар туғанды \nҚайырсыз ит деп жаттайды.\nМал мен бақтың дұшпаны, \nКеселді пысық көбейді, \nКүшік иттей үріп жүр, \nКісіден кеммін демейді.\nҚу тілменен құтыртып, \nКетер бір күн отыртып, \nҚызмет қылған кісісін \nҚұрытуға таяйды.\nҚылып жүрген өнері:\nХарекәті — әрекет.\nӨзі оңбаған антұрған \nКімге ойлайды берекет? \nКімді ұялып аяйды?\nРасы жоқ сөзінің,\nЫрысы жоқ өзінің,\nӨңкей жалған мақтанмен \nШынның бетін бояйды.\nБұл сөзімде жалған жоқ, \nАйтылмай сөзім қалған жоқ, \nАбайлаңыз, байқаңыз –\nЕлдің жайы солай-ды.",P. Karaban,"Бесчестный, зверя жадней,\nГрязный в словах и делах —\nТакой герой наших дней\nПравит тобою, казах.\n\nЗабыв и совесть и честь,\nВесь завистью налитой,\nОн всех бы готов известь\nХулою и клеветой.\n\nНичто ему не позор.\nОткажешь — ты враг навек.\nОзлясь, грабитель и вор\nСвершит на тебя набег.\n\nЛюдьми ненавидим он,\nА богом проклят давно.\nПускай кругом уличён —\nОтвертится всё равно.\n\nОн всё припишет другим,\nХоть в доводах смысла нет.\nНемало награблено им —\nОн взятку суёт в ответ.\n\nНе вышло — на новый лад\nНачнеёт вести канитель.\nУгроз, оскорблений ряд…\nГлядишь — достигнута цель.\n\nНа крайний случай готов\nПодальше откочевать.\nЕго мечта — без трудов\nБогатым и важным стать.\n\nЛежать на боку в дому,\nШататься с пира на пир\nИ на бесплатном корму,\nКак скот, нагуливать жир.\n\nНет гордости мужа в нём.\nОн вовсе лишён стыда:\nЗаброшен собственный дом.\nСемья голодна всегда.\n\nВ товарищи он возьмёт\nТакого же плута, как сам.\n«Пройдохи»,— зовёт их народ.\nСегодня грозит он вам,\n\nА завтра он друг на час.\nНа всё лихое горазд.\nОн оптом и в розницу вас\nСто раз предаст и продаст.\n\n«Кто сведущий человек?» —\nСпроси здесь любого ты.\n«Тот, кто, пролгав весь век,\nПри помощи клеветы\n\nПорочит, утратив стыд,\nРавно своих и чужих,\nИ по начальству летит\nС кипой доносов на них.\n\nИ там, опростав карман,\nВ аулах новый навет\nСтрочит, и ретив и рьян»,\nУслышишь от всех ответ.\n\nОтвет клеймящий — и что ж?\nКому он замкнул уста?\nСнова такая же ложь.\nТакая же клевета!\n\nИ снова плач без конца.\nКоль все спокойно живут, —\nНет корма у подлеца,\nКак пёс бродячий, он худ.\n\nОн жизни своей не рад…\nГрош — дома цена ему.\nПокой для него, что яд.\nОн скряга в своём дому.\n\nОн ищет в чужом утех.\nОн враг тому, кто умён.\nОн псами ругает тех.\nКто лучше живёт, чем он.\n\nСтал изобиловать край\nВрагами жизни людской.\nНа всех подымают лай.\nКуснут — хоть иди, хоть стой.\n\nЯзык ядовит у них.\nДуша их — чёрная грязь.\nНа честных и на прямых\nБросаются, разъярясь.\n\nЧтоб им привольней жилось —\nВсё очернят, что светло.\nПропитаны злом насквозь,\nИ все их деянья — зло.\n\nК акая выгода им\nЖелать для других добра?\nИм правда — что едкий дым,\nИх ненависть к ней остра.\n\n(Тьма ненавидит зарю!)\nПод правду раскрасят ложь.\nЧестные, вам говорю:\nНет правды в них ни на грош!\n\nПора уж в конце концов\nК столбу пригвоздить подлецов!"
ABAI034ABAI,1887,"Сабырсыз, арсыз, еріншек","Сабырсыз, арсыз, еріншек,\nКөрсеқызар, жалмауыз,\nСорлы қазақ сол үшін \nАлты бақан алауыз.\nӨзін-өзі күндейді,\nЖақынын жалған міндейді,\nОл — арсыздық белгісі. \nҰятсынбай, ойланбай,\nҚой дегенге тіл алмай,\nІс қылмай ма ол кісі?\nБір-ақ секіріп шығам деп,\nБір-ақ ырғып түсем деп, \nМертігеді, жатады.\nҰрлықпен мал табам деп,\nЕгессе ауыл шабам деп,\nСүйтіп құдай атады.\nБұл нең десе біреуге,\nЖоқ нәрсені шатады.\nҚұтылам деп ісінен,\nБәрін көріп кісіден,\nШығынға әбден батады.\nБұл болмаса, онысы,\nАударылып қонысы,\nАлыстан дәм татады.\nҚызмет қылып мал таппай, \nҒылым оқып ой таппай,\nҚұр үйінде жатады.\nЕл қыдырып ас ішіп,\nЕркек арын сатады.\nБала-шаға, ұрғашы \nҮйде жарап қатады\nЕңбегі жоқ, еркесіп,\nБір шолақпен серкесіп,\nПысық деген ант шықты.\nБір сөз үшін жау болып,\nБір күн үшін дос болып, \nЖүз құбылған салт шықты. \nПысық кім деп сұрасаң –\nҚалаға шапса дем алмай, \nӨтірік арыз көп берсе, \nКөргендерден ұялмай. \nСыбырдан басқа сыры жоқ, \nШаруаға қыры жоқ,\nӨтірік, өсек мақтанға \nАғып тұрса бейне су. \nАт-шапаннан кем көрмес, \nБіреу атын қойса «қу».\nҚу нәпсісін тыя алмай, \nАтым шығып жүрсін деп, \nБерекеге қас болса, \nЖеліктірген айтаққа \nАрақ ішпей мас болса.\nЕл тыныш болса азады, \nЕрігіп өле жазады.\nҮйде отырса салбырап,\nТүзге шықса албырап,\nКісіні көрсе қылжаңдап, \nҚалжыңшылсып ыржаңдап, \nӨз үйінде қипаңдап,\nКісі үйінде күй таңдап. \nАқылы бар кісіні \nҒайбаттайды, даттайды. \nАуқаты бар туғанды \nҚайырсыз ит деп жаттайды.\nМал мен бақтың дұшпаны, \nКеселді пысық көбейді, \nКүшік иттей үріп жүр, \nКісіден кеммін демейді.\nҚу тілменен құтыртып, \nКетер бір күн отыртып, \nҚызмет қылған кісісін \nҚұрытуға таяйды.\nҚылып жүрген өнері:\nХарекәті — әрекет.\nӨзі оңбаған антұрған \nКімге ойлайды берекет? \nКімді ұялып аяйды?\nРасы жоқ сөзінің,\nЫрысы жоқ өзінің,\nӨңкей жалған мақтанмен \nШынның бетін бояйды.\nБұл сөзімде жалған жоқ, \nАйтылмай сөзім қалған жоқ, \nАбайлаңыз, байқаңыз –\nЕлдің жайы солай-ды.",P. Karaban,"Грязный в словах и делах,\nЖадностью обуян, —\nВот кто тебя, казах,\nГубит, вводя в обман.\n\nЗабыв и совесть, и честь,\nВесь завистью налитой,\nОн всех бы готов известь\nХулою и клеветой.\n\nНичто ему не позор.\nОткажешь — ты враг навек.\nОзлясь, грабитель и вор\nСвершит на тебя набег.\n\nЛюдьми ненавидим он,\nА Богом проклят давно.\nПускай кругом уличен —\nОтвертится все равно.\n\nОн все припишет другим,\nХоть в доводах смысла нет.\nНемало награблено им —\nОн взятку сует в ответ.\n\nНе вышло — на новый лад\nНачнет вести канитель.\nУгроз, оскорблений ряд…\nГлядишь — достигнута цель.\n\nНа крайний случай готов\nПодальше откочевать.\nЕго мечта — без трудов\nБогатым и знатным стать.\n\nЛежать на боку в дому,\nШататься с пира на пир\nИ на бесплатном корму,\nКак скот, нагуливать жир.\n\nНет гордости мужа в нем,\nОн вовсе лишен стыда:\nЗаброшен собственный дом,\nСемья голодна всегда.\n\nВ товарищи он возьмет\nТакого ж плута, как сам. \n«Пройдохи», — зовет их народ.\nСегодня грозит он вам.\n\nА завтра он друг на час,\nНа все лихое горазд,\nОн оптом и в розницу вас\nСто раз предаст и продаст.\n\n«Кто сведущий человек?» —\nСпроси здесь любого ты. \n«Тот, кто, пролгав весь век,\nПри помощи клеветы\n\nПорочит, утратив стыд,\nРавно своих и чужих\nИ по начальству летит\nС кипой доносов на них.\n\nИ там, опростав карман,\nВ аулах новый навет\nСтрочит, и ретив и рьян», —\nУ слышишь от всех ответ.\n\nОтвет клеймящий — и что ж?\nКому он замкнул уста?\nСнова такая же ложь,\nТакая же клевета!\n\nИ снова плач без конца.\nКоль все спокойно живут, —\nНет корма у подлеца,\nКак пес бродячий, он худ.\n\nОн жизни своей не рад…\nГрош — дома цена ему.\nПокой для него — что яд.\nОн скряга в своем дому.\n\nОн ищет в чужом утех,\nОн враг тому, кто умен.\nОн псами ругает тех,\nКто лучше живет, чем он.\n\nСтал изобиловать край\nВрагами жизни людской.\nНа всех поднимают лай,\nКуснут — хоть иди, хоть стой.\n\nЯзык ядовит у них,\nДуша их — черная грязь.\nНа честных и на прямых\nБросаются, разъярясь.\n\nЧтоб им привольно жилось —\nВсе очернят, что светло.\nПропитаны злом насквозь,\nИ все их деянья — зло.\n\nКакая выгода им\nЖелать для других добра?\nИм правда — что едкий дым,\nИх ненависть к ней остра.\n\n(Тьма ненавидит зарю!)\nПод правду раскрасят ложь.\nЧестные, вам говорю:\nНет правды в них ни на грош!\n\nПора уж в конце концов\nК столбу пригвоздить подлецов!"
ABAI035ABAI,1887,Біреуден біреу артылса,"Біреуден біреу артылса,\nӨнер өлшеніп тартылса, \nОқыған, білген — білген-ақ, \nНадан — надан-ақ сан қылса.\n\nОқыған білер әр сөзді, \nНадандай болмас ақ көзді.\nНадан жөндіге жөн келмей, \nБілер қайдағы шәргезді.\n\nНадан қуанар, арсаңдар, \nТаңырқап тұра қалсаңдар. \nТатымды ештеме болмас, \nАдамсып босқа талтаңдар.\n\nАқыл қайғы жоқ онда, \nІсі жоқ — теріс пе, оң ба? \nТіленіп, телміріп жоқ ізденіп,\nТыйын ба, яки бір сом ба?\n\nИт көрген ешкі көзденіп, \nЕлерме жынды сөзденіп. \nЖасынан үлгісіз шіркін,\nНе қылсын өнер ізденіп.\n\nКісімсіп белгілі білгіш, \nБіреуге сондай-ақ күлгіш. \nБұлықсып, бұлданып босқа, \nӨзімшіл, оңбаған шерміш .\n\nКісіде бар болса талап, \nОтырмас ол бойын балап, \nЖүрер, әрқайдан ізденер, \nАлар өз сүйгенін қалап.",A. Gatov,"Всё взвесит справедливость на весах.\nСравнение людей у ней в руках\nТак знайте, перевешивает умный, —\nВзлетает кверху глупый, вертопрах.\n\nМы к истине стремимся день за днём.\nНевежда — это человек с бельмом.\nВсю жизнь он мелкими делами занят\nИ, чуждый правде, с нею незнаком.\n\nНевежду шумный радует успех,\nСтремится он привлечь вниманье всех.\nОт пустоты своей не понимал,\nПаясничая, вызывает смех.\n\nПустоголов — ни мыслей, ни забот! —\nВиновен или прав, всегда он ждёт\nЦеной хоть в рубль, хоть в грош — похвал ничтожных\nИ, выклянчив их, рад и скалит рот.\n\nСобаку увидав, визжит коза.\nТак он орёт — бесстыжие глаза.\nНевежда и к тому же плут отменный.\nНе смыслящий в науках ни аза.\n\nНасмешек над другими полон рот.\nОн зазнаётся, лезет он вперёд,\nСобой изображая человека,\nКогда душой н телом он — урод.\n\nКоль есть у человека идеал,\nСтремленье к правде, — он не ждёт похвал.\nОн ищет всюду, вечно непокоен\nИ он находит всё, чего искал."
ABAI036ABAI,1888,"Біреудің кісісі өлсе, қаралы — ол","Біреудің кісісі өлсе, қаралы — ол,\nҚаза көрген жүрегі жаралы — ол.\nКөзінің жасын тыймай жылап жүріп,\nЗарланып неге әнге салады ол?\n\nКүйеу келтір, қыз ұзат, тойыңды қыл,\nҚыз таныстыр — қызыққа жұрт ыржаңшыл. \nҚынаменде , жар-жар мен беташар бар,\nӨлеңсіз солар қызық бола ма гүл?\n\nБала туса, күзетер шілдехана,\nОлар да өлең айтар шулап жана.\nБұрынғы жақсылардан өрнек қалған,\nБиде тақпақ, мақал бар, байқап қара.\n\nТуғанда дүние есігін ашады өлең,\nӨлеңмен жер қойнына кірер денең.\nӨмірдегі қызығың бәрі өлеңмен,\nОйлансаңшы, бос қақпай елең-селең.\n\nӨлеңді айтпақ түгіл, ұға алмайсың,\nАйтсаң да, үддасынаншыға алмайсың.\nСен білмейді екен деп айтпасын ба,\nНеге мұнша сіресіп құп алмайсың?\n\nӨлең деген — әр сөздің ұнасымы,\nСөз қосарлық, орайлы жарасымы.\nСөзі тәтті, мағынасы түзу келсе,\nОған кімнің ұнасар таласуы?\n\nҚарны тоқ хасанадан ұқпас сөзді,\nСөзді ұғар көкірегі болса көзді.\nҚадірін жақсы сөздің білер жанға,\nТаппай айтпа оған да айтар кезді.\n\nСый дәметпе, берсе алма еш адамнан, \nНең кетеді жақсы өлең сөз айтқаннан? \nСүйсінерлік адамды құрмет қыл\nАулақ бол әнін сатып нәрсе алғаннан.\n\nКөп топта сөз танырлық кісі де аз-ақ, \nОндай жерде сөз айтып болма мазақ. \nБіреуі олай, біреуі бұлай қарап,\nТүгел сөзді тыңдауға жоқ қой қазақ.\n\nШортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау, \nӨлеңі бірі — жамау, бірі — құрау. \nӘттең дүние-ай, сөз таныр кісі болса, \nКемшілігі әр жерде-ақ көрініп тұр-ау!\n\nМақсұтым — тіл ұстартып, өнер шашпақ,\nНаданның көзін қойып, көңілін ашпақ. \nҮлгі алсын деймін ойлы жас жігіттер, \nДуман-сауық ойда жоқ әуел баста-ақ.",P. Karaban,"Если умер близкий — скорбен человек,\nСердце злой утратой ранено навек.\nПочему ж он в песню облекает боль,\nЖемчуг слез роняя с увлажненных век?\n\nСвадьба — женят сына, дочку отдают –\nРадуются люди, от души поют.\nСколько есть обрядов: беташар, жар-жар –\nРазве мы без песен обойдемся тут?\n\nРодился младенец — пир, шилдехана,\nИ ночами песня звонкая слышна,\nВспомни поговорок звонкие стихи –\nВ песне мудрость предков нам сохранена.\n\nДвери в мир открыла песня для тебя.\nПесня провожает в землю прах, скорбя.\nПесня — вечный спутник радости земли.\nТак внимай ей чутко и цени, любя!\n\nЕсли не откроешь ей любовно слух,\nЕсли не постигнешь сокровенный дух, —\nНе споешь ты песню, не поймешь ее,\nНо молчать ли песне, если ты к ней глух?\n\nСтих — узор словесный, стих — что кружева,\nПригнанные тесно, в нем поют слова.\nЕсли слово звучно, если мысль верна, —\nНе отвергнуть песни, песня век жива!\n\nСлово не взволнует сытого глупца.\nВидят мудрость только зрячие сердца.\nНо и тем, кто ценит слово, песню пой\nВ час, когда открыты души для певца.\n\nНе проси за песню денег и наград:\nТы ж, пропевший песню, не понес утрат!\nПродающих песню дальше обходи, —\nПесню пой пред теми, кто ей сердцем рад.\n\nСредь толпы немного ты найдешь таких.\nТы не отдавай ей на потеху стих:\nОтвернется вскоре для других забав, —\nМало кто услышит мудрость слов таких.\n\nШортанбай, Бухар-жырау и Дулат…\nПесни их — обноски из сплошных заплат.\nО, когда б нашелся хоть один знаток, —\nВмиг изъяны б эти обнаружил взгляд!\n\nМастерство и правда — в этом цель певца,\nЧтоб раскрыть не только очи, но сердца,\nДать примеры юным, просветить невежд.\nДаже нет и в мыслях — забавлять глупца!"
ABAI036ABAI,1888,"Біреудің кісісі өлсе, қаралы — ол","Біреудің кісісі өлсе, қаралы — ол,\nҚаза көрген жүрегі жаралы — ол.\nКөзінің жасын тыймай жылап жүріп,\nЗарланып неге әнге салады ол?\n\nКүйеу келтір, қыз ұзат, тойыңды қыл,\nҚыз таныстыр — қызыққа жұрт ыржаңшыл. \nҚынаменде , жар-жар мен беташар бар,\nӨлеңсіз солар қызық бола ма гүл?\n\nБала туса, күзетер шілдехана,\nОлар да өлең айтар шулап жана.\nБұрынғы жақсылардан өрнек қалған,\nБиде тақпақ, мақал бар, байқап қара.\n\nТуғанда дүние есігін ашады өлең,\nӨлеңмен жер қойнына кірер денең.\nӨмірдегі қызығың бәрі өлеңмен,\nОйлансаңшы, бос қақпай елең-селең.\n\nӨлеңді айтпақ түгіл, ұға алмайсың,\nАйтсаң да, үддасынаншыға алмайсың.\nСен білмейді екен деп айтпасын ба,\nНеге мұнша сіресіп құп алмайсың?\n\nӨлең деген — әр сөздің ұнасымы,\nСөз қосарлық, орайлы жарасымы.\nСөзі тәтті, мағынасы түзу келсе,\nОған кімнің ұнасар таласуы?\n\nҚарны тоқ хасанадан ұқпас сөзді,\nСөзді ұғар көкірегі болса көзді.\nҚадірін жақсы сөздің білер жанға,\nТаппай айтпа оған да айтар кезді.\n\nСый дәметпе, берсе алма еш адамнан, \nНең кетеді жақсы өлең сөз айтқаннан? \nСүйсінерлік адамды құрмет қыл\nАулақ бол әнін сатып нәрсе алғаннан.\n\nКөп топта сөз танырлық кісі де аз-ақ, \nОндай жерде сөз айтып болма мазақ. \nБіреуі олай, біреуі бұлай қарап,\nТүгел сөзді тыңдауға жоқ қой қазақ.\n\nШортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау, \nӨлеңі бірі — жамау, бірі — құрау. \nӘттең дүние-ай, сөз таныр кісі болса, \nКемшілігі әр жерде-ақ көрініп тұр-ау!\n\nМақсұтым — тіл ұстартып, өнер шашпақ,\nНаданның көзін қойып, көңілін ашпақ. \nҮлгі алсын деймін ойлы жас жігіттер, \nДуман-сауық ойда жоқ әуел баста-ақ.",L. Rust,"Родич умрет у кого, траур по нем глубок:\nСердца в родной груди кровоточит клубок.\nСлезы тогда текут горестною рекой…\nРазве не песня в русло скорбный введет поток?\nДочери дав жениха, устраивай свадебный той;\nПроводы справь: склонны люди к забаве той…\nЧти бет-ашар и жар-жар, за обрядом верши обряд;\nРазве без песни сверкнет кынаменде красотой?..\nСын ли родился, — всю ночь длится шильдекана.\nЗвонкая песня и здесь — желаннейший гость она!\nНе отрекайся от притч и от бийских пословиц ты:\nМного достойного нам сберегла старина.\nВ мир ли приходишь ты, песня встречает в дверях…\nВ землю ль отходишь ты, песня напутствует прах…\nВ радости каждой твоей пестует песня тебя.\nВдумайся в то, не скользи поверху, вертопрах!\nЧасто не только что петь, не умеешь внять голосам,\nА иногда и поешь — да не чувствуешь песни сам.\nСмолкнуть ли и другим в угоду твоей глухоте?\nЧто же артачишься ты, мешая упрямством нам?\nИз драгоценнейших слов мастера заплетают стих;\nВсе обаянье стиха — в сочетаньи уместном их.\nЕсли ж и мысль верна, и певучи слова,\nКто их отвергнуть дерзнет, кто ополчится на них?\nСлов не почувствует, знай, пресыщенный олух-богач.\nЛьнет к вдохновенному тот, кто душой от рожденья зряч!\nНо и ценителю все ж не навязывай песни ты,\nПристальный час улучи и до времени пыл свой прячь.\nОт подношений себя и от всяких даров отреши:\nПесня — сама по себе воздаяние для души.\nТолько достойных любя, неустанно следи, певец,\nЧтобы не могли замутить песню твою торгаши.\nИстых ценителей ты в разношерстной толпе не найдешь.\nЛучше молчать пред людьми, чем посмешищем сделаться все ж.\nПесне внимала ль когда благоговейно толпа?\nЕй бы судить да рядить, перекрестный подняв галдеж.\nВот погляди: Шортанбай, и Бухар, и Дулат…\nСколько в стихах лоскутков, и пустот, и заплат!\nКто, если бы люди и впрямь понимали в искусстве толк,\nНе укорил бы стиха, что изъянами столь богат?\nИстины сеять зерно я хочу и крылить язык,\nЧтобы не только в глаза, но и в души чтоб свет проник.\nПусть же берет молодежь достойный пример с того,\nКто не унизит стиха, кто в нем высшую мудрость постиг."
ABAI036ABAI,1888,"Біреудің кісісі өлсе, қаралы — ол","Біреудің кісісі өлсе, қаралы — ол,\nҚаза көрген жүрегі жаралы — ол.\nКөзінің жасын тыймай жылап жүріп,\nЗарланып неге әнге салады ол?\n\nКүйеу келтір, қыз ұзат, тойыңды қыл,\nҚыз таныстыр — қызыққа жұрт ыржаңшыл. \nҚынаменде , жар-жар мен беташар бар,\nӨлеңсіз солар қызық бола ма гүл?\n\nБала туса, күзетер шілдехана,\nОлар да өлең айтар шулап жана.\nБұрынғы жақсылардан өрнек қалған,\nБиде тақпақ, мақал бар, байқап қара.\n\nТуғанда дүние есігін ашады өлең,\nӨлеңмен жер қойнына кірер денең.\nӨмірдегі қызығың бәрі өлеңмен,\nОйлансаңшы, бос қақпай елең-селең.\n\nӨлеңді айтпақ түгіл, ұға алмайсың,\nАйтсаң да, үддасынаншыға алмайсың.\nСен білмейді екен деп айтпасын ба,\nНеге мұнша сіресіп құп алмайсың?\n\nӨлең деген — әр сөздің ұнасымы,\nСөз қосарлық, орайлы жарасымы.\nСөзі тәтті, мағынасы түзу келсе,\nОған кімнің ұнасар таласуы?\n\nҚарны тоқ хасанадан ұқпас сөзді,\nСөзді ұғар көкірегі болса көзді.\nҚадірін жақсы сөздің білер жанға,\nТаппай айтпа оған да айтар кезді.\n\nСый дәметпе, берсе алма еш адамнан, \nНең кетеді жақсы өлең сөз айтқаннан? \nСүйсінерлік адамды құрмет қыл\nАулақ бол әнін сатып нәрсе алғаннан.\n\nКөп топта сөз танырлық кісі де аз-ақ, \nОндай жерде сөз айтып болма мазақ. \nБіреуі олай, біреуі бұлай қарап,\nТүгел сөзді тыңдауға жоқ қой қазақ.\n\nШортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау, \nӨлеңі бірі — жамау, бірі — құрау. \nӘттең дүние-ай, сөз таныр кісі болса, \nКемшілігі әр жерде-ақ көрініп тұр-ау!\n\nМақсұтым — тіл ұстартып, өнер шашпақ,\nНаданның көзін қойып, көңілін ашпақ. \nҮлгі алсын деймін ойлы жас жігіттер, \nДуман-сауық ойда жоқ әуел баста-ақ.",M. Adibayev,"Уйдет ли близкий — скорбь заточит,\nСмерть видевшее сердце — кровоточит.\nНе унимая слез, живем и плачем,\nЗачем-то горечь мы на песни ладим?\nЗятя бери, дочь отдавай, свадьбы играй,\nНевесту представь — лучшим народ привечай.\nВсе по порядку: жар-жар, беташар,\nБез песен цветок распустится ль, ай?\nДитя родится, буду празднеств ждать,\nНа пире этом будут петь, плясать.\nОставшийся узор от прошлых поколений,\nПопробуй биев в них реченья распознать.\nРожденному дверь мира песня открывает,\nИ песня прах твой в землю провожает.\nВсе связано по жизни с песней,\nНе суетись и вдумайся — ей все внимает.\nНе то чтоб петь, постигнуть невозможно,\nЗапев, всю мощь не сможешь донести.\nНе петь, лишь потому что ты не знаешь,\nУже напыжился, зачем все отвергаешь?\nСлова и мысли — украшенье речи,\nСтихи и песни украшают встречи.\nКоль смысл есть — и слово сладко,\nХоть этому кум не придет перечить?\nДля сытого невежды слово звук пустой,\nЛишь сердцем зрячему его открой.\nНо даже до конца постигшим слово,\nЯзык свой придержи, всуе не беспокой.\nДаров не жаждуй, а дают — беги,\nНе потеряешь, коль прочтешь стихи.\nТы благородным отдавай почтенье,\nПродавших стих, на веру не бери.\nВ толпе немногие воспримут слово,\nПосмешищем невольно станешь снова.\nОдни посмотрят так, другие по-иному,\nЧтоб выслушал казах все — нет такого.\nШортанбай, с Дулатом Бухар-жырау певец,\nИз лоскутьев их песни — где начало? Конец?\nСлово знающий, о мирозданье, был бы один,\nЛишь изъянов одних виден кругом венец!\nПредназначением нес слово, искусство дарил,\nПро душу пустую, глаза открывая невеждам, забыл.\nХочется, чтоб молодые взяли в пример,\nВ глупом веселье пустом кто ж себя сотворил?"
ABAI036ABAI,1888,"Біреудің кісісі өлсе, қаралы — ол","Біреудің кісісі өлсе, қаралы — ол,\nҚаза көрген жүрегі жаралы — ол.\nКөзінің жасын тыймай жылап жүріп,\nЗарланып неге әнге салады ол?\n\nКүйеу келтір, қыз ұзат, тойыңды қыл,\nҚыз таныстыр — қызыққа жұрт ыржаңшыл. \nҚынаменде , жар-жар мен беташар бар,\nӨлеңсіз солар қызық бола ма гүл?\n\nБала туса, күзетер шілдехана,\nОлар да өлең айтар шулап жана.\nБұрынғы жақсылардан өрнек қалған,\nБиде тақпақ, мақал бар, байқап қара.\n\nТуғанда дүние есігін ашады өлең,\nӨлеңмен жер қойнына кірер денең.\nӨмірдегі қызығың бәрі өлеңмен,\nОйлансаңшы, бос қақпай елең-селең.\n\nӨлеңді айтпақ түгіл, ұға алмайсың,\nАйтсаң да, үддасынаншыға алмайсың.\nСен білмейді екен деп айтпасын ба,\nНеге мұнша сіресіп құп алмайсың?\n\nӨлең деген — әр сөздің ұнасымы,\nСөз қосарлық, орайлы жарасымы.\nСөзі тәтті, мағынасы түзу келсе,\nОған кімнің ұнасар таласуы?\n\nҚарны тоқ хасанадан ұқпас сөзді,\nСөзді ұғар көкірегі болса көзді.\nҚадірін жақсы сөздің білер жанға,\nТаппай айтпа оған да айтар кезді.\n\nСый дәметпе, берсе алма еш адамнан, \nНең кетеді жақсы өлең сөз айтқаннан? \nСүйсінерлік адамды құрмет қыл\nАулақ бол әнін сатып нәрсе алғаннан.\n\nКөп топта сөз танырлық кісі де аз-ақ, \nОндай жерде сөз айтып болма мазақ. \nБіреуі олай, біреуі бұлай қарап,\nТүгел сөзді тыңдауға жоқ қой қазақ.\n\nШортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау, \nӨлеңі бірі — жамау, бірі — құрау. \nӘттең дүние-ай, сөз таныр кісі болса, \nКемшілігі әр жерде-ақ көрініп тұр-ау!\n\nМақсұтым — тіл ұстартып, өнер шашпақ,\nНаданның көзін қойып, көңілін ашпақ. \nҮлгі алсын деймін ойлы жас жігіттер, \nДуман-сауық ойда жоқ әуел баста-ақ.",B. Momyshuly,"Если у кого-то умрет человек, в трауре он,\nгибель видевшее сердце, ранено оно.\nНе унимая слез, живя плача,\nПочему заплачки с горечью на песни кладут?\nЗятя вводи, дочь отдавай, свадьбу делай,\nНевесту знакомь — люди, смеясь, последуют\nза развлечением.\n(Невеста, прежде чем покинуть дом отца, объезжает, прощаясь, аулы близких и дальних родичей — для переводчика).\nПоследний день проводов невесты подругами, песня-напутствие свадебный «жар-жар», открывание лица невесты (бет-ашар) есть разве расцветут они цветком без песен, станут ли интересными?\nЕсли ребенок родится, буду ждать праздника рождения (колыбели),\nИ на этом веселье станут снова петь песни, шумя.\nОставшийся узор от прошлых хороших людей\n(след, образец), есть и бия присказки, стихи, пословицы, приглядись и увидь.\nПри рождении двери мира открывает песня, с песней в лоно земли войдет твое тело.\nВсе радости (все интересное) в жизни тоже неразрывно с песней, поду май же об этом, чем суетиться попусту.\nНе то чтобы петь песни, (читать стихи) ты.\nи понять их не сможешь.\nЕсли и станешь петь, не сумеешь донести ее мощь.\nРазве можно не петь, только потому что ты не знаешь, почему ты так напыжился и не принимаешь (не одобряешь)?\nПесня (стихи) — это украшение каждой речи (каждого слова),\nПрибавляющие слове (мысль) гармоничное единство, что уместно и к лицу.\nСлово сладко, если смысл (содержание) верно, придет к месту,\nКто с этим сможет спорить (кому к лицу оспаривать это)?\nСытый брюхом, настоящий невежда вряд ли поймет слово,\nслово поймет лишь тот, у кого зрячее сердце (у кого глаз в душе).\nДуше, хорошо знающей достоинство слова,\nдаже ему не вовремя, не выбрав момент, свое слово (не выскажи)\nНе надейся втайне на подарок, если дадут, не бери ни от кого (ни от одного человека).\nЧто у тебя убудет от того, что ты прочтешь хорошие стихи?\nПочитай человека надежного, на которого можно опереться,\nдержись подальше от тех, кто продает стихи, берет вещи.\nВ большой толпе, понимающих слов, людей-то мало.\nВ таких местах, говоря слово, не будь посмешищем.\nОдин так посмотрит, другие по-другому глянут, ведь выслушать полностью слово не может казах (нет казаха).\nШортанбай, вместе Дулатом Бухар-жырау (поэт-певец-композитор), все песни у них в заплатах, все из лоскутов.\nЭх, дуние (вселенная), если бы был человек понимающий слово,\nтолько ведь всюду и везде видны недостатки.\nМаксут мой хотел слово дать (разъяснить) разбросать искусство (щедро раскидать)\nОставив душу невежды, (забыв о душе) хочет открыть глаза ему.\nХочется, чтобы думающие джигиты взяли пример (в образец),\nведь в шумном веселье нет мысли (чем гулять попусту)."
ABAI037ABAI,1888,Желсіз түнде жарық ай,"Желсіз түнде жарық ай,\nСәулесі суда дірілдеп, \nАуылдың жаны терең сай, \nТасыған өзен күрілдеп.\n\nҚалың ағаш жапырағы \nСыбырласып өзді-өзі, \nКөрінбей жердің топырағы, \nҚұлпырған жасыл жер жүзі.\n\nТау жаңғырып, ән қосып \nҮрген ит пен айтаққа. \nКелмеп пе едің жол тосып \nЖолығуға аулаққа?\n\nТаймаңдамай тамылжып,\nБір суынып, бір ысып,\nДем ала алмай дамыл қып, \nЕлең қағып, бос шошып.\n\nСөз айта алмай бөгеліп, \nДүрсіл қағып жүрегі,\nТұрмап па еді сүйеніп, \nТамаққа кіріп иегі?",Y. Neiman,"Тихой ночью при луне\nЛуч в воде дрожит слегка,\nЗа аулом в тишине\nПо камням гремит река.\nЛистья дремлющих лесов\nМеж собою говорят.\nТемной зелени покров\nЗемлю всю одел до пят.\nГоры ловят дальний гул,\nКрик пастуший — в тишине…\nНа свиданье за аул\nПриходила ты ко мне.\nИ отважна и кротка,\nТы прекрасна, как дитя,\nПрибежав издалека,\nДух с трудом переводя.\nМеста не было словам.\nПомню сердца частый стук\nВ миг, когда к моим губам\nМолча ты прильнула вдруг."
ABAI037ABAI,1888,Желсіз түнде жарық ай,"Желсіз түнде жарық ай,\nСәулесі суда дірілдеп, \nАуылдың жаны терең сай, \nТасыған өзен күрілдеп.\n\nҚалың ағаш жапырағы \nСыбырласып өзді-өзі, \nКөрінбей жердің топырағы, \nҚұлпырған жасыл жер жүзі.\n\nТау жаңғырып, ән қосып \nҮрген ит пен айтаққа. \nКелмеп пе едің жол тосып \nЖолығуға аулаққа?\n\nТаймаңдамай тамылжып,\nБір суынып, бір ысып,\nДем ала алмай дамыл қып, \nЕлең қағып, бос шошып.\n\nСөз айта алмай бөгеліп, \nДүрсіл қағып жүрегі,\nТұрмап па еді сүйеніп, \nТамаққа кіріп иегі?",A. Globa,"На воде, как челнок, луна.\nТишина ясна, глубока.\nЛишь в овраге полночь черна,\nДа шумит в тишине река.\n\nВверху и внизу глубина.\nЛунный свет в лепестках цветка.\nПробежит по деревьям волна —\nИ затих порыв ветерка.\n\nС гор ответит эхо на лай\nИ на окрики пастухов.\nКрадучись, минуты считай\nИ пугайся своих шагов.\n\nУпадёт листок невзначай —\nТебе уже чудится зов: —\nАх, скорее, милый, встречай\nЗдесь, в тени прибрежных кустов.\n\nГоря, холодея, дрожа,\nС немеющим сердцем в груди.\nТы придёшь без слов, не дыша, —\nАх, сколько тревог позади!"
ABAI037ABAI,1888,Желсіз түнде жарық ай,"Желсіз түнде жарық ай,\nСәулесі суда дірілдеп, \nАуылдың жаны терең сай, \nТасыған өзен күрілдеп.\n\nҚалың ағаш жапырағы \nСыбырласып өзді-өзі, \nКөрінбей жердің топырағы, \nҚұлпырған жасыл жер жүзі.\n\nТау жаңғырып, ән қосып \nҮрген ит пен айтаққа. \nКелмеп пе едің жол тосып \nЖолығуға аулаққа?\n\nТаймаңдамай тамылжып,\nБір суынып, бір ысып,\nДем ала алмай дамыл қып, \nЕлең қағып, бос шошып.\n\nСөз айта алмай бөгеліп, \nДүрсіл қағып жүрегі,\nТұрмап па еді сүйеніп, \nТамаққа кіріп иегі?",Y. Kuznetsov,"В ночной тиши луна царит,\nИ отблеск на воде дрожит,\nВ глухом овраге дремлет мгла.\nРека весенняя шумит.\n\nВ лесу деревья меж собой\nЛепечут новою листвой.\nПомолодевшая земля\nПокрыта зеленью густой.\n\nИ ловит слухом горный край\nПастуший клик и пёсий лай.\nА ты сюда не приходил?\nТак приходи и ожидай.\n\nОна бледнеет и горит,\nЕй грудь дыхание теснит.\nПугаясь каждого куста,\nТо замирает, то дрожит.\n\nСердечной дрожи не уняв\nИ тайных слов не прошептав, —\nСкажи, — стояла ли она,\nЛицом к груди твоей припав?"
ABAI038ABAI,1888,Көкбайға,"Бұралып тұрып,\nБуыны құрып,\nҚисайта тартып мұрынын; \nӘсемсіп, сәнсіп,\nБілгенсіп, бәлсіп,\nӘр нәрсенің орынын.\n\nКеренау, кердең, бір керім, \nЖақпайды маған сол жерің.",P. Karaban,"Ты — сплошной излом.\nПростоты — ни в чём,\nПолн самовлюблённости.\nЛюбишь щегольнуть,\nВыпятивши грудь,\nХвастаешь учёностью.\nСмотришь с высоты..\nМне противен ты!"
ABAI039ABAI,1888,Күз,"Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,\nКүз болып, дымқыл тұман жерді басқан.\nТойғаны ма, білмеймін, тоңғаны ма,\nЖылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.\n\nЖасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, \nЖастар күлмес, жүгірмес бала шулай. \nҚайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, \nЖапырағынан айрылған ағаш, қурай.\n\nБіреу малмасапсиды, салып иін , \nСалбыраңқы тартыпты жыртық киім.\nЕнесіне иіртіп шуда жібін,\nЖас қатындар жыртылған жамайды үйін.\n\nҚаз, тырна қатарланып қайтса бермен, \nАстында ақ шомшыжүр, ол бір керуен. \nҚай ауылды көрсең де, жабырқаңқы, \nКүлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.\n\nКемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең, \nКөңілсіз қара суық қырда жүрсең.\nКемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,\nҮйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.\n\nКүзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,\nТұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.\nОт жақпаған үйінің сұры қашып,\nЫстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.",E. Kurdakov,"Ползет ненастье. Зябко и уныло\nСырая зависает мгла с утра.\nИграют кони в поле, ржут кобылы,\nИ годовалых взнуздывать пора.\nВ работе и заботах день недолог:\nВыделывают шкуры, кожи мнут,\nПлетут ремни, латают дряхлый полог,\nПросушивают скарб и шерсть прядут.\nНи радостного возгласа, ни крика,\nНи яркого пятна средь жухлых трав.\nПо-нищенски печально и безлико\nДеревья мерзнут, листья растеряв.\nИ только отлетающие стаи,\nСпешащие к теплу иной страны,\nАулам остающимся бросают\nГортанный клик прощанья до весны.\nВздыхают старики, и зябнут дети…\nИ, коротая долгие часы,\nЯ по холмам брожу, где веет ветер,\nГде бегают некормленые псы,\nОткуда виден весь наш быт убогий\nВ осенней мгле темнеющего дня,\nПотертый войлок юрт, тоска дороги\nИ степи без единого огня."
ABAI039ABAI,1888,Күз,"Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,\nКүз болып, дымқыл тұман жерді басқан.\nТойғаны ма, білмеймін, тоңғаны ма,\nЖылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.\n\nЖасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, \nЖастар күлмес, жүгірмес бала шулай. \nҚайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, \nЖапырағынан айрылған ағаш, қурай.\n\nБіреу малмасапсиды, салып иін , \nСалбыраңқы тартыпты жыртық киім.\nЕнесіне иіртіп шуда жібін,\nЖас қатындар жыртылған жамайды үйін.\n\nҚаз, тырна қатарланып қайтса бермен, \nАстында ақ шомшыжүр, ол бір керуен. \nҚай ауылды көрсең де, жабырқаңқы, \nКүлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.\n\nКемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең, \nКөңілсіз қара суық қырда жүрсең.\nКемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,\nҮйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.\n\nКүзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,\nТұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.\nОт жақпаған үйінің сұры қашып,\nЫстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.",L. Nechai,"Неприветливы тучи осенней порой.\nЛожится на землю туман сырой.\nРезвясь или с холоду окоченев,\nВ степи разыгрался табун молодой.\n\nСловно выжжена степь. Ни тюльпанов, ни трав…\nНо слыхать быстроногих ребячьих орав.\nКак иссохшие старцы, стоят дерева,\nЛисток за листком всю красу растеряв.\n\nВремя шкуру овечью закладывать в чан.\nИстрепался чекмень, износился шапан.\nНить за нитью старухи прядут и прядут…\nА молодки на юрту заплаты кладут.\n\nПотянулись на юг косяки журавлей,\nЛюдя едут за хлебом с кочёвки своей.\nПо аулам — уныло, ни игр, ни забав,\nТолько ветер гудит всё слышней и слышней.\n\nЖмутся дети друг к дружке, угрюмый старик\nУ костра над потухшей золою поник.\nВсе обглоданы кости, голодные псы\nПробавляются ловлей мышей полевых.\n\nНи травинки в степи. Неприветливый вид.\nТолько ветер взбитой дорогой пылит.\nВ чёрных юртах нигде не найдёшь ты огня:\nПлох обычай, очаг разводить не велит."
ABAI039ABAI,1888,Күз,"Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,\nКүз болып, дымқыл тұман жерді басқан.\nТойғаны ма, білмеймін, тоңғаны ма,\nЖылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.\n\nЖасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, \nЖастар күлмес, жүгірмес бала шулай. \nҚайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, \nЖапырағынан айрылған ағаш, қурай.\n\nБіреу малмасапсиды, салып иін , \nСалбыраңқы тартыпты жыртық киім.\nЕнесіне иіртіп шуда жібін,\nЖас қатындар жыртылған жамайды үйін.\n\nҚаз, тырна қатарланып қайтса бермен, \nАстында ақ шомшыжүр, ол бір керуен. \nҚай ауылды көрсең де, жабырқаңқы, \nКүлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.\n\nКемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең, \nКөңілсіз қара суық қырда жүрсең.\nКемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,\nҮйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.\n\nКүзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,\nТұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.\nОт жақпаған үйінің сұры қашып,\nЫстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.",A. Kodar,"Обложено небо нашествием сумрачных туч,\nПромозглый туман покрывает округу, тягуч.\nПроносятся кони, кобылы бегут, стригунки,\nКак будто их кто-то согреет велик и могуч.\nНи зелени нет, ни цветов, как в прошедшие дни,\nНе слышно ни смеха, ни детской шумливой возни.\nДеревья без листьев… тростник, что потерян и гол…\nНа нищих семейку похожи соседством они.\nВон кто-то собрался заняться дублением кож.\nВ чапане дырявом- не очень, однако, пригож.\nМолодки латают изодранный войлок у юрт,\nСвекрови доверив пряденья упругую дрожь.\nВон птиц вереницы. Не надо далеких им стран.\nЗа житом собравшись, белеет вдали караван,\nНе слышно нигде ни гулянья, ни праздничных толп, —\nКуда ни приедешь, унынье раскинуло стан.\nСтарик со старухой… ребенок, что сжался в комок…\nВ степи только холод угрюмо свой празднует срок.\nОставшись однажды без жижи, сурпы и костей,\nСобаки мышуют, им дома лежать невдомек.\nКочевье хиреет, повсюду — бестравная плешь,\nКак ветер ударит, сквозь пыль никому не пролезть.\nКазахов, в чьих юртах не принято копоть плодить,\nВ такой холодине к чему недалекая спесь?!"
ABAI039ABAI,1888,Күз,"Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,\nКүз болып, дымқыл тұман жерді басқан.\nТойғаны ма, білмеймін, тоңғаны ма,\nЖылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.\n\nЖасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, \nЖастар күлмес, жүгірмес бала шулай. \nҚайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, \nЖапырағынан айрылған ағаш, қурай.\n\nБіреу малмасапсиды, салып иін , \nСалбыраңқы тартыпты жыртық киім.\nЕнесіне иіртіп шуда жібін,\nЖас қатындар жыртылған жамайды үйін.\n\nҚаз, тырна қатарланып қайтса бермен, \nАстында ақ шомшыжүр, ол бір керуен. \nҚай ауылды көрсең де, жабырқаңқы, \nКүлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.\n\nКемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең, \nКөңілсіз қара суық қырда жүрсең.\nКемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,\nҮйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.\n\nКүзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,\nТұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.\nОт жақпаған үйінің сұры қашып,\nЫстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.",M. Sultanbekov,"По небу плывут темно-серые тучи.\nОсенний туман распластался тягуче,\nНе знаю, от сытости или от скуки\nВ бегах стригунки, кобылицы в отлучке.\nТрава и подснежники в поле пожухли.\nИ шутки, и смех молодежи потухли.\nКусты и деревья без листьев округлых\nСтояли бледны, как старик со старухой.\nЗадублена кожа для новой дубленки:\nНа ком-то обвисла тряпьем одежонка.\nВсучив свои прялки свекрови, невестки\nЛатают прорехи на юртах в сторонке.\nЛетят журавлиные стаи рядами.\nВнизу верблюды с зерновыми вьюками\nИ в каждом ауле тоскливо немного:\nНе видно ни игр, ни невест за холмами.\nКряхтят старики, коченеют ребята,\nЕще до зимы холодами объяты.\nСобаки, лишившись костей и бульона,\nУмчались на ловлю мышей до заката.\nОгня не разводят на стойбище этом:\nТуманом окутает копоть под ветром.\nТоска одолела людей в темноте:\nДа сгинет обычай быть ночью без света."
ABAI039ABAI,1888,Күз,"Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,\nКүз болып, дымқыл тұман жерді басқан.\nТойғаны ма, білмеймін, тоңғаны ма,\nЖылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.\n\nЖасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, \nЖастар күлмес, жүгірмес бала шулай. \nҚайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, \nЖапырағынан айрылған ағаш, қурай.\n\nБіреу малмасапсиды, салып иін , \nСалбыраңқы тартыпты жыртық киім.\nЕнесіне иіртіп шуда жібін,\nЖас қатындар жыртылған жамайды үйін.\n\nҚаз, тырна қатарланып қайтса бермен, \nАстында ақ шомшыжүр, ол бір керуен. \nҚай ауылды көрсең де, жабырқаңқы, \nКүлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.\n\nКемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең, \nКөңілсіз қара суық қырда жүрсең.\nКемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,\nҮйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.\n\nКүзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,\nТұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.\nОт жақпаған үйінің сұры қашып,\nЫстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.",M. Adibayev,"Свинцом тяжелым облака покрыли грозно небеса,\nПромозглой осенью земля в сырой туман погружена.\nРезвясь от сытости, от холода ль гоняя,\nИграют жеребцы, кобылок догоняя.\nНет зелени, цветов срок минул,\nИ дети не шумят, и молодежь уныла.\nКак будто старики и нищие старухи,\nДеревья без листвы протягивают руки.\nТам, кто-то варит шерсть, не разгибаясь,\nОдежд изношенных изорванных стесняясь.\nВеретеном прядут свекровки, нити тянут,\nМолодки шьют, заплаты в юртах ставят.\nА гуси, журавли пошли уж клином,\nПод ними с шомом караван неторопливый.\nВ какой аул ни глянь — народ понурый,\nНе слышно смеха, не увидишь люда.\nОзябли старики, продрогли дети,\nВ степи холодной черный ветер веет.\nОбглоданной кости псам не досталось,\nИз дома прочь — туда, где мышь осталась.\nВсе обветшало, нет огня в ауле,\nБоятся угореть; пыль — чуть задует.\nМытарить без тепла в кошмах дырявых,\nТак пропади ж она, такая жизнь казахов."
ABAI039ABAI,1888,Күз,"Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,\nКүз болып, дымқыл тұман жерді басқан.\nТойғаны ма, білмеймін, тоңғаны ма,\nЖылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.\n\nЖасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, \nЖастар күлмес, жүгірмес бала шулай. \nҚайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, \nЖапырағынан айрылған ағаш, қурай.\n\nБіреу малмасапсиды, салып иін , \nСалбыраңқы тартыпты жыртық киім.\nЕнесіне иіртіп шуда жібін,\nЖас қатындар жыртылған жамайды үйін.\n\nҚаз, тырна қатарланып қайтса бермен, \nАстында ақ шомшыжүр, ол бір керуен. \nҚай ауылды көрсең де, жабырқаңқы, \nКүлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.\n\nКемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең, \nКөңілсіз қара суық қырда жүрсең.\nКемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,\nҮйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.\n\nКүзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,\nТұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.\nОт жақпаған үйінің сұры қашып,\nЫстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.",Y. Kuznetsov,"Тучи серое небо сгущают во мрак.\nВоздух осени мглою сырою набряк.\nТо ль от холода, то ли от сытных кормов\nТабуны оживились и резв молодняк.\nНи травы, ни цветов. В безотрадные дни\nНи веселого смеха, ни детской возни.\nИ кусты, и деревья стоят без листвы;\nКак унылые, нищие старцы они.\nКто-то занят дубленьем, он мрачен и худ,\nСтарый драный халат его ветром продут.\nБабки пряжу прядут, молодайки меж тем\nНа дырявые юрты заплаты кладут.\nПтичьи стаи летят из неведомых мест,\nКаравана следы озирая окрест.\nВсе притихло, угрюмые лица везде,\nНи веселых потех, ни народных торжеств.\nЗнобкий холод трясет стариков и детей.\nЧто ни день, грусть-тоска донимает сильней.\nНе дождавшись помоев и сладких костей,\nТем и живы собаки, что ловят мышей.\nТабунами повыбиты травы в степях.\nСвищет ветер, вздымая, как облако, прах.\nНеуютно и холодно в юрте зимой.\nО, проклятая жизнь дым и копоть, и страх."
ABAI039ABAI,1888,Күз,"Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,\nКүз болып, дымқыл тұман жерді басқан.\nТойғаны ма, білмеймін, тоңғаны ма,\nЖылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.\n\nЖасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, \nЖастар күлмес, жүгірмес бала шулай. \nҚайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, \nЖапырағынан айрылған ағаш, қурай.\n\nБіреу малмасапсиды, салып иін , \nСалбыраңқы тартыпты жыртық киім.\nЕнесіне иіртіп шуда жібін,\nЖас қатындар жыртылған жамайды үйін.\n\nҚаз, тырна қатарланып қайтса бермен, \nАстында ақ шомшыжүр, ол бір керуен. \nҚай ауылды көрсең де, жабырқаңқы, \nКүлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.\n\nКемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең, \nКөңілсіз қара суық қырда жүрсең.\nКемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,\nҮйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.\n\nКүзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,\nТұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.\nОт жақпаған үйінің сұры қашып,\nЫстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.",K. Doszhan,"Свинцово-сине тёмные облака с грозным\n(тяжелым, холодным) видом покрывают небо,\nОсень настала, мокрый туман придавил землю.\nНе знаю отчего: от сытости, или холода и промозглости,\nЛошади играют, резвятся, кобылы убегают, жеребцы догоняют.\nНет зеленой травы, как раньше, давно увяли, отцвели подснежники,\nМолодежь не смеется, дети не бегают, не шумят.\nСловно нищие старики и старухи бесцветные,\nВыглядят деревья и кусты без листьев.\nКто-то шерсть варит, вымачивает, ссутулившись,\nсогнувшись, не разгибаясь,\nВ изношенной, порванной одежде.\nСвекровки прядут, тянут на веретене нить шерстяную,\nА молодки (молодые женщины) шьют, кладут заплаты на порванные юрты.\nЕсли гуси, журавли в ряд летят в нашу сторону,\nТо под ними караван идет с белым грузом «шом».\nВ какой аул ни глянь, все без настроения, унылые, понурые,\nНе видно, не слышно смеха, игры, не гуляют, не заходят (в гости).\nСтарики и старухи озябшие, дети охолодевшие,\nзамерзшие, продрогшие,\nЛютый черный холодный ветер на степной равнине.\nНи половинки обглоданной косточки, ни водянистого супа не досталось псу,\nУбегает он из дома ловить мышей туда, где они есть (в зажиточные аулы).\nВсе в ауле износилось, обветшало, огня нет поблизости,\nКак ветер подует, пыль поднимается как туман.\nВ доме не разводят огонь, поэтому непригляден очаг,\nБоятся, что запах-копоть (задохнуться?) будет в доме, такова есть жизнь казаха."
ABAI039ABAI,1888,Күз,"Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,\nКүз болып, дымқыл тұман жерді басқан.\nТойғаны ма, білмеймін, тоңғаны ма,\nЖылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.\n\nЖасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, \nЖастар күлмес, жүгірмес бала шулай. \nҚайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, \nЖапырағынан айрылған ағаш, қурай.\n\nБіреу малмасапсиды, салып иін , \nСалбыраңқы тартыпты жыртық киім.\nЕнесіне иіртіп шуда жібін,\nЖас қатындар жыртылған жамайды үйін.\n\nҚаз, тырна қатарланып қайтса бермен, \nАстында ақ шомшыжүр, ол бір керуен. \nҚай ауылды көрсең де, жабырқаңқы, \nКүлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.\n\nКемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең, \nКөңілсіз қара суық қырда жүрсең.\nКемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,\nҮйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.\n\nКүзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,\nТұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.\nОт жақпаған үйінің сұры қашып,\nЫстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.",A. Gatov,"Тучи серые, хмурые, дождь недалек.\nОсень. Голую землю туман заволок.\nТо ль от сытости, то ль чтоб согреться, резвясь,\nСтригунка догоняет в степи стригунок.\nНи травы, ни тюльпанов. И всюду затих\nЗвонкий гомон детей, смех парней молодых.\nИ деревья, как нищие старцы, стоят\nОголенные, листьев лишившись своих.\nКожу бычью, овечью в кадушках дубят.\nЧинят шубы и стеганый старый халат.\nМолодухи латают дырявые юрты,\nА старухи неделями нитки сучат.\nКосяком потянулись на юг журавли.\nКараваны верблюдов под ними прошли,\nИ в аулах — уныние и тишина.\nСмех веселые игры остались вдали:\nДуют ветры, становится все холодней,\nСтужа мучает и стариков и детей.\nПсы голодные ловят мышей полевых,\nНе найдя, как бывало, объедков, костей,\nВетер пыль поднимает — над степью черно.\nОсень, сыро. Но так уже заведено,—\nПлох обычай!— нельзя разжигать очага.\nВ наших юртах теперь неуютно, темно."
ABAI040ABAI,1888,Күлембайға,"Уағалайкүмүссәләм,\nБолыс, мал-жан аман ба? \nМынадайға кез болдың \nАума-төкпе заманда.\nЕл билеген адам жоқ \nАта менен бабаңда.\nБолыстықтан пайда қып, \nШығыныңды алсаң жаман ба? \nҚалжыңдаймын әншейін,\nОған келе де бермес шамаң да.\n\nОрныңнан тұра шабасың, \nАтшабар келсе қышқырып.\nОяз келсе қайтер ең, \nАйдаһардай ысқырып?\nОтырасың үйіңде,\nӨз-өзіңнен күш кіріп.\nБосқа-ақ түсіп қаларсың,\nБіреу кетсе үшкіріп!..",P. Karaban,"Привет, управитель! Привет и почёт!\nЗдоровы ли детки? В порядке ль твой скот?\nНе в трудное ль время ты стал волостным?\nНе тяжко ли бремя безмерных забот?\n\nИз всех твоих предков, дожив до седин,\nНе правил народом вовек ни один.\nЧто ж, — слава судьбе, коль поправить дела\nПоможет тебе управителя чин?\n\nНо это я в шутку. Ведь скромен твой нрав!\nТы мчишься, посыльного тут увидав…\nА если уездный приедет, — мой бог! —\nКак ты со всех ног понесёшься стремглав.\n\nКак дома ты грозен! Как выпятил грудь!\nПосмей тебе слово сказать кто-нибудь.\nВот сила, вот вес-то!.. Но сразу слетишь\nТы с этого места — лишь стоит подуть!"
ABAI041ABAI,1888,Қара қатынға,"Қара қатын дегенге, қара қатын,\nҮзіп-жұлып, алып жүр қанағатын.\nАла жаздай байың кеп бір жатпайды, \nҚазақтың не қыласың шарағатын.",,
ABAI042ABAI,1888,Қыс,"Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,\nСоқыр, мылқау, танымас тірі жанды. \nҮсті-басы ақ қырау, түсі суық,\nБасқан жері сықырлап, келіп қалды.\nДем алысы — үскірік, аяз бен қар,\nКәрі құдаң — қыс келіп, әлек салды. \nҰшпадайбөркін киген оқшырайтып, \nАязбенен қызарып ажарланды.\nБұлттай қасы жауып екі көзін,\nБасын сіліксе, қар жауып, мазаңды алды. \nБорандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда, \nАлты қанат ақ орда үй шайқалды.\nӘуес көріп жүгірген жас балалар, \nБеті-қолы домбығып, үсік шалды.\nШидеммен тон қабаттап киген малшы \nБет қарауға шыдамай теріс айналды.\nҚар тепкенге қажымас қайран жылқы \nТитығы құруына аз-ақ қалды.\nҚыспен бірге тұмсығын салды қасқыр,\nМалшыларым, қор қылма итке малды. \nСоныға малды жайып, күзетіңдер,\nҰйқы өлтірмес, қайрат қыл, бұз қамалды! \nИт жегенше Қондыбай, Қанайжесін,\nҚұр жібер мына антұрған кәрі шалды.",M. Sultanbekov,"Белобородый, в белой одежде старик\nГлух и нем ко всему и ко всем без разбора.\nБелый иней на нем и по виду суров,\nПо скрипучему снегу ступает упорно.\nДышит лютым морозом, сковавшим простор,\nСтарый сват, не зима, разгулявшись на славу.\nТучу шапкой одел набекрень впопыхах,\nИ от стужи покрылся румянцем лукавым.\nОблаками ресницы легли на глаза.\nГоловой шевельнет — снег завалит по пояс.\nЗабушует от злости, как сильный буран,\nШестикрылая юрта выходит из строя.\nУвлеченные дети в азартной игре\nОбморозят и руки, и щеки случайно.\nПотому и пастух, облаченный вдвойне,\nОтвернулся от ветра, кряхтя и качаясь.\nРасчищают без устали лошади снег.\nПоистратили кони последние силы.\nВместе с лютой зимой пробирается волк.\nПастухи лишь бы хищнику не уступили.\nОхраняйте, угнав скот к надежной черте,\nНе умрете от сна, одолев эту крепость.\nПусть съедят до весны Кондыбай и Канай,\nИ оставите старца ни с чем за свирепость."
ABAI042ABAI,1888,Қыс,"Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,\nСоқыр, мылқау, танымас тірі жанды. \nҮсті-басы ақ қырау, түсі суық,\nБасқан жері сықырлап, келіп қалды.\nДем алысы — үскірік, аяз бен қар,\nКәрі құдаң — қыс келіп, әлек салды. \nҰшпадайбөркін киген оқшырайтып, \nАязбенен қызарып ажарланды.\nБұлттай қасы жауып екі көзін,\nБасын сіліксе, қар жауып, мазаңды алды. \nБорандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда, \nАлты қанат ақ орда үй шайқалды.\nӘуес көріп жүгірген жас балалар, \nБеті-қолы домбығып, үсік шалды.\nШидеммен тон қабаттап киген малшы \nБет қарауға шыдамай теріс айналды.\nҚар тепкенге қажымас қайран жылқы \nТитығы құруына аз-ақ қалды.\nҚыспен бірге тұмсығын салды қасқыр,\nМалшыларым, қор қылма итке малды. \nСоныға малды жайып, күзетіңдер,\nҰйқы өлтірмес, қайрат қыл, бұз қамалды! \nИт жегенше Қондыбай, Қанайжесін,\nҚұр жібер мына антұрған кәрі шалды.",K. Doszhan,"В белой одежде, мощный, большой, дебелый, с белой бородой,\nСлепой, немой, никого не признает.\n(Живого существа не видит).\nВесь инеем покрыт, с головы до ног, холодным лицом, обликом ледяным,\nГде наступит там хрустит, трещит, вот он явился.\nС дыханием выходит метель, мороз и снег.\nСтарый твой сват — зима пришла, все перевернул.\nШапка (борт) несуразная, как облако, стог сена\nнахлобучена на голову.\nЛицо, зарумянившееся на морозе.\nБрови — тучи, грозно сдвинутые над глазами.\nТряхнет головой, снег сыплется, нарушая твой покой, Сварливый вздорный как буран,\nБольшая шестиканатная юрта трясется\n(А порой, он как вздорная баба — начинает трясти, раскидывать, переворачивать все вверх дном.\nБольшая шестиканатная юрта ходит ходуном, раскачивается от этого бурана).\nДети, которым все интересно (любопытным детям)\nНе замечают, что у них слегка обморозились лицо и руки.\nВесь укутанный в чапан и в тулуп чабан,\nНе может смотреть и идти прямо, отворачивается от морозного ветра.\nНеутомимому коню, который без устали может идти по снегу и по льду,\nБедному, осталось недолго (немного) жить на этом морозе.\nВместе с лютой зимой и волк не отстает, нападает, пуская свои клыки на скот.\nЧабаны мои, не давайте зверю надругаться, рвать, губить свой скот.\nПасите охраняйте его, угоняйте на новые нетронутые места.\nБез сна не умрете, крепитесь, держитесь и преодолеете ту беду!\nЧем кормить хищников, лучше пусть кушают Кондыбай и Капай.\nПусть с пустыми руками уходит этот лютый старец."
ABAI042ABAI,1888,Қыс,"Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,\nСоқыр, мылқау, танымас тірі жанды. \nҮсті-басы ақ қырау, түсі суық,\nБасқан жері сықырлап, келіп қалды.\nДем алысы — үскірік, аяз бен қар,\nКәрі құдаң — қыс келіп, әлек салды. \nҰшпадайбөркін киген оқшырайтып, \nАязбенен қызарып ажарланды.\nБұлттай қасы жауып екі көзін,\nБасын сіліксе, қар жауып, мазаңды алды. \nБорандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда, \nАлты қанат ақ орда үй шайқалды.\nӘуес көріп жүгірген жас балалар, \nБеті-қолы домбығып, үсік шалды.\nШидеммен тон қабаттап киген малшы \nБет қарауға шыдамай теріс айналды.\nҚар тепкенге қажымас қайран жылқы \nТитығы құруына аз-ақ қалды.\nҚыспен бірге тұмсығын салды қасқыр,\nМалшыларым, қор қылма итке малды. \nСоныға малды жайып, күзетіңдер,\nҰйқы өлтірмес, қайрат қыл, бұз қамалды! \nИт жегенше Қондыбай, Қанайжесін,\nҚұр жібер мына антұрған кәрі шалды.",V. Rozhdestvensky,"В белой шубе, плечист, весь от снега седой,\nСлеп и нем, с серебристой большой бородой,\nВраг всему, что живет, с омраченным челом,\nОн, скрипучий, шагает зимой снеговой.\nСтарый сват, белый дед натворил много бед.\nОт дыханья его — стужа, снег и буран.\nТучу шапкой надвинув на брови себе,\nОн шагает, кряхтя, разукрашен, румян.\nБрови грозно нависли — нахмуренный вид;\nГоловою тряхнет — скучный снег повалит.\nЗлится он, словно бешеный старый верблюд,\nИ тогда шестистворная юрта дрожит.\nЕсли дети играть выбегают во двор,\nЩиплет нос он и щеки им злою рукой;\nВ армяке, полушубке дубленом пастух\nПовернулся к холодному ветру спиной,\nКонь разбить безуспешно пытается лед,\nИ голодный табун еле-еле бредет.\nСкалит жадную пасть волк — приспешник зимы.\nПастухи, день и ночь охраняйте свой скот!\nУгоняйте на новое место табун,\nНе поспав, не умрешь, надо быть посмелей!\nВсе же лучше, чем волк Кондыбай и Конай.\nДеду мы не дадим пировать средь степей."
ABAI042ABAI,1888,Қыс,"Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,\nСоқыр, мылқау, танымас тірі жанды. \nҮсті-басы ақ қырау, түсі суық,\nБасқан жері сықырлап, келіп қалды.\nДем алысы — үскірік, аяз бен қар,\nКәрі құдаң — қыс келіп, әлек салды. \nҰшпадайбөркін киген оқшырайтып, \nАязбенен қызарып ажарланды.\nБұлттай қасы жауып екі көзін,\nБасын сіліксе, қар жауып, мазаңды алды. \nБорандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда, \nАлты қанат ақ орда үй шайқалды.\nӘуес көріп жүгірген жас балалар, \nБеті-қолы домбығып, үсік шалды.\nШидеммен тон қабаттап киген малшы \nБет қарауға шыдамай теріс айналды.\nҚар тепкенге қажымас қайран жылқы \nТитығы құруына аз-ақ қалды.\nҚыспен бірге тұмсығын салды қасқыр,\nМалшыларым, қор қылма итке малды. \nСоныға малды жайып, күзетіңдер,\nҰйқы өлтірмес, қайрат қыл, бұз қамалды! \nИт жегенше Қондыбай, Қанайжесін,\nҚұр жібер мына антұрған кәрі шалды.",M. Adibayev,"Весь в белом, мощный, с белой бородой,\nГлухой, немой, живых не видит,\nПокрытый инеем с головы до ног,\nСтупая с хрустом, без дорог, явился он.\nМетелью дышит и морозом, округу снегом запорошив,\nЗима — старинный сват, перевернул все разворошив.\nБерж как сена нахлобучен стог,\nЛицом румяным на морозе строг.\nА брови сдвинутые грозно на глаза,\nКак тучи, сыплют снег, трясется голова.\nА то, вдруг, бабой вздорной, не шутя,\nБураном свалит юрты на бока.\nА детвору, что бегает снует повсюду,\nЗа щеки щиплет, нос кусает, руки.\nПастух, укутанный в тулуп, в чапан — от ветра\nСвернет и повернет, дойдет ль до места?\nКоню могучему, что сотню отмахнет по насту,\nНемного жить на ледяном ветру осталось.\nС Зимой и волк, точит свои клыки на скот.\nНе дозволяйте, чабаны, рвать зверю и губить приплод.\nХраните мирные стада, гоните в лучшие места,\nБез сна крепитесь, не помрете, переживете холода!\nЧем Старца Лютого и хищников кормить,\nлучше с Кондыбаем Коная утолить."
ABAI042ABAI,1888,Қыс,"Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,\nСоқыр, мылқау, танымас тірі жанды. \nҮсті-басы ақ қырау, түсі суық,\nБасқан жері сықырлап, келіп қалды.\nДем алысы — үскірік, аяз бен қар,\nКәрі құдаң — қыс келіп, әлек салды. \nҰшпадайбөркін киген оқшырайтып, \nАязбенен қызарып ажарланды.\nБұлттай қасы жауып екі көзін,\nБасын сіліксе, қар жауып, мазаңды алды. \nБорандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда, \nАлты қанат ақ орда үй шайқалды.\nӘуес көріп жүгірген жас балалар, \nБеті-қолы домбығып, үсік шалды.\nШидеммен тон қабаттап киген малшы \nБет қарауға шыдамай теріс айналды.\nҚар тепкенге қажымас қайран жылқы \nТитығы құруына аз-ақ қалды.\nҚыспен бірге тұмсығын салды қасқыр,\nМалшыларым, қор қылма итке малды. \nСоныға малды жайып, күзетіңдер,\nҰйқы өлтірмес, қайрат қыл, бұз қамалды! \nИт жегенше Қондыбай, Қанайжесін,\nҚұр жібер мына антұрған кәрі шалды.",Y. Kuznetsov,"Великан в белой шубе, с седой бородой,\nНикого он не видит, слепой и немой,\nНа суровом лице белый иней блестит.\nВсе скрипит и трещит под тяжелой стопой.\nПар дыхания снежен, морозен и лют.\nТак пришел старый сват — и потряс наш покой.\nСловно облако, шапку надвинул на лоб,\nОт мороза багров, как батыр молодой;\nБрови-тучи свисают, скрывая глаза.\nА тряхнет головой — снег валит день-деньской.\nЕго гнев превращается в снежный буран,\nБелой юрты-орды потрясая устой.\nДетям в радость мороз, высыпают из юрт,\nНо лицо опалив, убегают домой.\nВ чекмене и тулупе пастух, но и тот\nНе стерпел, повернулся от ветра спиной.\nКони слабо по насту копытами бьют,\nСил уж нет, а трава под корой ледяной.\nВоют волки, ощерясь с приходом зимы.\nЭй, пастух, опасайся потравы лихой!\nУгоняй табуны на другие места. Сон не в сон!..\nЛошадьми поживятся зимой\nНе какой-нибудь волк, а Канай, Кондыбай,\nА потом с глаз долой старика с бородой."
ABAI043ABAI,1888,"Қараша, желтоқсан мен сол бір-екі ай","Қараша, желтоқсан мен сол бір-екі ай\nҚыстың басы бірі ерте, біреуі жәй.\nЕрте барсам жерімді жеп қоям деп, \nЫқтырмамен күзеуде отырар бай.\n\nКедейдің өзі жүрер малын бағып,\nОтыруға отын жоқ үзбей жағып.\nТоңған иін жылытып, тонын илеп,\nШекпен тігер қатыны бүрсең қағып.\n\nЖас балаға от та жоқ тұрған маздап, \nТалтайып қақтана алмай, өле жаздап. \nКемпір-шалы бар болса, қандай қиын,\nБір жағынан қысқанда о да азынап.\n\nКәрі қой ептеп сойған байдың үйі,\nҚай жерінде кедейдің тұрсын күйі?\nҚара қидан орта қап ұрыспай берсе,\nО да қылған кедейге үлкен сыйы.\n\nҚар жауса да, тоңбайды бай баласы,\nҮй жылы, киіз тұтқан айналасы.\nБай ұлына жалшы ұлы жалынышты,\nАғып жүріп ойнатар көздің жасы.\n\nБай үйіне кіре алмас тұра ұмтылып,\nБала шықса асынан үзіп-жұлып,\nЫқ жағынан сол үйдің ұзап кетпес,\nҮйген жүктің күн жағын орын қылып.\n\nӘкесі мен шешесі баланы аңдыр,\nО да өзіңдей ит болсын, азғыр-азғыр.\nАсын жөндеп іше алмай қысылады, \nҚұрбысынан ұялып өңшең жалбыр.\n\nЖалшы үйіне жаны ашып ас бермес бай, \nАртық қайыр артықша қызметке орай.\nБайда мейір, жалшыда пейіл де жоқ, \nАңдыстырған екеуін құдайым-ай!\n\nАлса да аяншақтау кедей сорлы,\nЕңбек білмес байдың да жоқ қой орны.\nЖас бала, кемпір-шалын тентіретпей,\nБір қыс сақта, тас болма сен де о құрлы.",K. Doszhan,"Ноябрь, декабрь и еще те два месяца –\nНачало зимы одной — на месяц раньше, другой — позже.\nЕсли приду пораньше, съем свою землю\n(т. е. если пораньше приду на зимовье, скоту до весны не хватит кормов),\nДумает бай, и сидит на перегоне, поставив заграждение от ветра.\nБедняк, босяк пасущий скот,\nНет у него дров, чтобы постоянно поддерживать огонь и тепло.\nИз задубевшей грубой невыделанной шкуры\nшьет его жена (бедняка) дерюгу, накидку, сама сидит мерзнет.\nРебенок не видит огня,\nДрожит от холода, раскорячившись над тлеющими углями.\nКак тяжело, если в таком доме есть еще старые люди,\nИ они с другой (со своей) стороны причитают, бедолаги, из своего угла.\nДаже баю нелегко, еле зарезал старого барана,\nТогда о чем говорить про бедняка?\nЕсли бай даст пол мешка кизяка, не отругав тебя,\nЭто и есть большой подарок для батрака.\nДаже в снег, метель не мерзнет дитя богатого,\nВ доме, отделанном вокруг кошмой тепло.\nНа сына богача дитя бедно смотрит с завистью и обидой,\nСо слезами на глазах играет с ним.\nВ дом богатого он не зайдет, не сможет войти,\nРебенок богатого и на улицу выходит с куском еды, мяса.\nНе отходит от дома откуда доносится запах еды,\nНаходя себе место (для игры) с солнечной теплой стороны.\nОтец и мать (богатые родители) следят, пасут свое дитя,\nЧтоб не делился ни с кем, пусть и он будет таким как родители — собакой.\nА он не может от стыда нормально поесть,\nКогда сверстники — дети бедняков — голодны.\nВ дом бедняка-босяка бай не даст еды, куска хлеба,\nЧтобы это заслужить, надо еще больше работать.\nНет у богача доброты, у бедного — нрава, характера, гордости,\nО Боже, сидят следят друг за другом, пасут друг друга.\nЕсли даже берет бедняк ни к месту (больше),\nБаю не знать, как оценить труд, на сколько трудился его босяк.\nНе давай умереть, идти по миру ребенку и старикам,\nХоть одну зиму помоги прожить, не будь каменным."
ABAI043ABAI,1888,"Қараша, желтоқсан мен сол бір-екі ай","Қараша, желтоқсан мен сол бір-екі ай\nҚыстың басы бірі ерте, біреуі жәй.\nЕрте барсам жерімді жеп қоям деп, \nЫқтырмамен күзеуде отырар бай.\n\nКедейдің өзі жүрер малын бағып,\nОтыруға отын жоқ үзбей жағып.\nТоңған иін жылытып, тонын илеп,\nШекпен тігер қатыны бүрсең қағып.\n\nЖас балаға от та жоқ тұрған маздап, \nТалтайып қақтана алмай, өле жаздап. \nКемпір-шалы бар болса, қандай қиын,\nБір жағынан қысқанда о да азынап.\n\nКәрі қой ептеп сойған байдың үйі,\nҚай жерінде кедейдің тұрсын күйі?\nҚара қидан орта қап ұрыспай берсе,\nО да қылған кедейге үлкен сыйы.\n\nҚар жауса да, тоңбайды бай баласы,\nҮй жылы, киіз тұтқан айналасы.\nБай ұлына жалшы ұлы жалынышты,\nАғып жүріп ойнатар көздің жасы.\n\nБай үйіне кіре алмас тұра ұмтылып,\nБала шықса асынан үзіп-жұлып,\nЫқ жағынан сол үйдің ұзап кетпес,\nҮйген жүктің күн жағын орын қылып.\n\nӘкесі мен шешесі баланы аңдыр,\nО да өзіңдей ит болсын, азғыр-азғыр.\nАсын жөндеп іше алмай қысылады, \nҚұрбысынан ұялып өңшең жалбыр.\n\nЖалшы үйіне жаны ашып ас бермес бай, \nАртық қайыр артықша қызметке орай.\nБайда мейір, жалшыда пейіл де жоқ, \nАңдыстырған екеуін құдайым-ай!\n\nАлса да аяншақтау кедей сорлы,\nЕңбек білмес байдың да жоқ қой орны.\nЖас бала, кемпір-шалын тентіретпей,\nБір қыс сақта, тас болма сен де о құрлы.",M. Adibayev,"За ноябрем декабрь, там январь, февраль —\nЗимы начало вряд ли угадать. Бай думает:\n«В зимовье раньше бы корма не потравить,\nНа перегонах скот сдержать, от ветра сохранить».\nБедняк тот скот пасет давно,\nНет дров, чтоб поддержать тепло.\nЕго жена из шкур негожих,\nДерюги шьет, дрожит в рогоже.\nРебенку бедному огня не увидать,\nНад тлеющим углем от холода страдать.\nКоль в доме этом есть и старики,\nИм из угла осталось причитать.\nБарана старого не режет баяке,\nТак что же говорить о босяке?\nКоль даст хозяин пол мешка кизяка,\nНе обругав — подарок для батрака.\nДитя богатого не мерзнет и в метель,\nТепло, где кошмами оббиты стены, дверь.\nРебенок бедняка сквозь слезы, и не диво,\nНа сына богача взирает сиротливо.\nВ достойный дом бедняге не войти,\nБогатых ж чадо на дворе с куском еды.\nМалыш несчастный от хором нейдет,\nВсе запахи ловя, заглядывает в рот.\nОтец и мать пасут свое дитя,\nЧтоб не делился, им вторя.\nНо тот стыдится, есть не может —\nГлядят на сверстника голодные глаза.\nВ лачугу бедному и крохи бай не даст,\nПрислуживать, работать — будь горазд.\nНи доброты в имущих, в нищих — нрава,\nСидят и бдят друг друга, Боже правый!\nНу взял бедняк чуть больше меры,\nОткуда баю знать за труд тот меру?\nНе дай младенцам, старикам бродить по миру,\nНе камень ведь, хоть зиму помоги ты миру."
ABAI043ABAI,1888,"Қараша, желтоқсан мен сол бір-екі ай","Қараша, желтоқсан мен сол бір-екі ай\nҚыстың басы бірі ерте, біреуі жәй.\nЕрте барсам жерімді жеп қоям деп, \nЫқтырмамен күзеуде отырар бай.\n\nКедейдің өзі жүрер малын бағып,\nОтыруға отын жоқ үзбей жағып.\nТоңған иін жылытып, тонын илеп,\nШекпен тігер қатыны бүрсең қағып.\n\nЖас балаға от та жоқ тұрған маздап, \nТалтайып қақтана алмай, өле жаздап. \nКемпір-шалы бар болса, қандай қиын,\nБір жағынан қысқанда о да азынап.\n\nКәрі қой ептеп сойған байдың үйі,\nҚай жерінде кедейдің тұрсын күйі?\nҚара қидан орта қап ұрыспай берсе,\nО да қылған кедейге үлкен сыйы.\n\nҚар жауса да, тоңбайды бай баласы,\nҮй жылы, киіз тұтқан айналасы.\nБай ұлына жалшы ұлы жалынышты,\nАғып жүріп ойнатар көздің жасы.\n\nБай үйіне кіре алмас тұра ұмтылып,\nБала шықса асынан үзіп-жұлып,\nЫқ жағынан сол үйдің ұзап кетпес,\nҮйген жүктің күн жағын орын қылып.\n\nӘкесі мен шешесі баланы аңдыр,\nО да өзіңдей ит болсын, азғыр-азғыр.\nАсын жөндеп іше алмай қысылады, \nҚұрбысынан ұялып өңшең жалбыр.\n\nЖалшы үйіне жаны ашып ас бермес бай, \nАртық қайыр артықша қызметке орай.\nБайда мейір, жалшыда пейіл де жоқ, \nАңдыстырған екеуін құдайым-ай!\n\nАлса да аяншақтау кедей сорлы,\nЕңбек білмес байдың да жоқ қой орны.\nЖас бала, кемпір-шалын тентіретпей,\nБір қыс сақта, тас болма сен де о құрлы.",P. Shubin,"Ноябрь — преддверие зимы, пора в аул, пора!\nНа летних пастбищах гремят холодные ветра.\nНо чтоб окрестные луга до снега не топтать,\nБай держит стадо далеко от своего двора.\n\nУ бая много пастухов и юрта хороша,\nА бедный мерзнет сам в степи, скотину сторожа;\nОн квасит кожи и дубит их в ледяном чану;\nЖена, бедняга, ткет чекмень, от холода дрожа.\n\nИ для ребенка нет костра, и в юрту натекло,\nИ улетучилось давно последнее тепло;\nА старикам совсем беда, ложись и помирай:\nИ пищи нет, и солнца нет, и ветер воет зло.\n\nУж если бай пока что бьет свой самый худший скот,\nТо где ж бедняк себе еды и топлива найдёт?\nКоль даст богатый полмешка сухого кизяка,\nБлагодари скорей его, семью его и род.\n\nПускай над степью снеговой буран гремит опять,\nВедь байский сын одет и сыт, ему тепло гулять,\nИ батрачонок целый день обязан быть при нем\nИ со слезами на глазах ублюдка забавлять.\n\nПотом несмело, словно тень, войдет он в байский дом\nИ сядет, прислонясь спиной к горе мешков с добром;\nУкрадкой подобрав кусок, что бросил байский сын,\nЗадремлет тихо в уголке, обласканный теплом.\n\nА бай балованным сынком доволен без конца;\nНа радость баю он растет собакой весь в отца;\nГолодных сверстников своих стыдится байский сын,\nВ нем жадность вора, кровь отца и совесть подлеца.\n\nБай не поможет бедняку. Зачем его жалеть?\nА если даст кусок гляди, длинна у бая плеть:\nТрудись, бедняк, проклятый долг сторицей возврати,\nВедь баю жить и богатеть, тебе в могиле тлеть.\n\nПечальна горестная жизнь голодных бедняков!\nВладелец тысячных отар, верблюдов и быков,\nБогатый бай, не будь скупцом, убийцею не будь,\nХоть эту зиму прокорми детей и стариков!"
ABAI043ABAI,1888,"Қараша, желтоқсан мен сол бір-екі ай","Қараша, желтоқсан мен сол бір-екі ай\nҚыстың басы бірі ерте, біреуі жәй.\nЕрте барсам жерімді жеп қоям деп, \nЫқтырмамен күзеуде отырар бай.\n\nКедейдің өзі жүрер малын бағып,\nОтыруға отын жоқ үзбей жағып.\nТоңған иін жылытып, тонын илеп,\nШекпен тігер қатыны бүрсең қағып.\n\nЖас балаға от та жоқ тұрған маздап, \nТалтайып қақтана алмай, өле жаздап. \nКемпір-шалы бар болса, қандай қиын,\nБір жағынан қысқанда о да азынап.\n\nКәрі қой ептеп сойған байдың үйі,\nҚай жерінде кедейдің тұрсын күйі?\nҚара қидан орта қап ұрыспай берсе,\nО да қылған кедейге үлкен сыйы.\n\nҚар жауса да, тоңбайды бай баласы,\nҮй жылы, киіз тұтқан айналасы.\nБай ұлына жалшы ұлы жалынышты,\nАғып жүріп ойнатар көздің жасы.\n\nБай үйіне кіре алмас тұра ұмтылып,\nБала шықса асынан үзіп-жұлып,\nЫқ жағынан сол үйдің ұзап кетпес,\nҮйген жүктің күн жағын орын қылып.\n\nӘкесі мен шешесі баланы аңдыр,\nО да өзіңдей ит болсын, азғыр-азғыр.\nАсын жөндеп іше алмай қысылады, \nҚұрбысынан ұялып өңшең жалбыр.\n\nЖалшы үйіне жаны ашып ас бермес бай, \nАртық қайыр артықша қызметке орай.\nБайда мейір, жалшыда пейіл де жоқ, \nАңдыстырған екеуін құдайым-ай!\n\nАлса да аяншақтау кедей сорлы,\nЕңбек білмес байдың да жоқ қой орны.\nЖас бала, кемпір-шалын тентіретпей,\nБір қыс сақта, тас болма сен де о құрлы.",A. Kodar,"Вот ноябрь и декабрь. В эти месяцы тих,\nБай не тронет угодий предзимних своих.\nРаньше времени корм не желая пожрать,\nНа осеннем становье ждет дней он лихих.\nБайских стад пастухи скот лишь знают пасти.\nИм бы дров, чтоб огонь побойчей развести.\nЖены их, мельтеша, кожу дубят в чану,\nШьют чекмени, иглу уминая в горсти.\nБез огня малышам и ни встать, и не сесть.\nРаскорячась вовсю, не погреешь всех мест.\nЕсли есть старики, как же им нелегко,\nВоет ветер и стужа на версты окрест.\nБай зарезал барана, что стар был и хром,\nА бедняк не мечтает о пире таком.\nЕсли даст байбише кизяка с полмешка,\nЭто надо считать величайшим добром.\nСыну бая тепло и в буран, снегопад.\nЮрта войлоком крыта, чей плотен обхват.\nСын слуги у него в услуженья всегда,\nВсюду рядом он с ним, рад тому иль не рад.\nВ юрту бая ему путь заказан пока.\nПробавляется тем, что сопрет у сынка.\nЛюбит вечно крутиться за юртой, где вьюк,\nВыбрав место, где солнце согреет бока.\nЗа сынком наблюдают и мать, и отец,\nВот и вырастет он, как последний стервец.\nОт стыда пред дружком ему пища не впрок,\nХоть и мал, но умом он уже не малец.\nС бедняком никогда не поделится бай,\n«Будь усерден в труде и тогда получай».\nБай — бездушен, слуга — равнодушен к труду,\nЭту пару создав бог хватил через край.\nПусть и стащит порой потихоньку бедняк,\nБай, учти его труд, скот пасти — не пустяк.\nОбогрей до весны стариков и детей,\nВсе же, ты — не буран, чтоб безумствовать так."
ABAI044ABAI,1889,Білектей арқасында өрген бұрым,"Білектей арқасында өрген бұрым, \nШолпысы сылдыр қағып жүрсе ақырын. \nКәмшат бөрік, ақ тамақ, қара қасты, \nСұлу қыздың көріп пе ең мұндай түрін?\n\nАласыз қара көзі айнадайын,\nЖүрекке ыстық тиіп салған сайын, \nҮлбіреген ақ етті, ашық жүзді,\nТісі әдемі көріп пе ең қыздың жайын?\nБұраң бел, бойы сұлу, кішкене аяқ, \nБолады осындай қыз некен-саяқ.\nПіскен алма сықылды тәтті қызды \nБоламын да тұрамын көргендей-ақ.\nЕгерде қолың тисе білегіне,\nЛүпілдеп қан соғады жүрегіңе.\nБетіңді тамағына таяп барсаң, \nШымырлап бу енеді сүйегіңе.",M. Dudin,"Заплетенная круто коса за спиной\nВся в серебряном звоне о жизни иной.\nИ бобровая шапка над гибкою шеей,\nА глаза — хоть умри — не пройдешь стороной!\n\nТы потонешь навек в черном зеркале глаз,\nПерепутав случайно призыв и отказ,\nБудешь маяться памятью белой улыбки\nИ ее жемчугами зубов напоказ.\n\nГибок стан ее. Милые ножки малы,\nОбрисовываются изгибом полы,\nА сама она — яблочко сладостной жизни,\nВ поле жизни прекрасней любой похвалы.\n\nЕсли пальцем коснешься ее локотка,\nРадость жизни поднимет тебя в облака,\nКровь толчками войдет в истомленное сердце,\nМука страсти смертельной с ней будет легка."
ABAI044ABAI,1889,Білектей арқасында өрген бұрым,"Білектей арқасында өрген бұрым, \nШолпысы сылдыр қағып жүрсе ақырын. \nКәмшат бөрік, ақ тамақ, қара қасты, \nСұлу қыздың көріп пе ең мұндай түрін?\n\nАласыз қара көзі айнадайын,\nЖүрекке ыстық тиіп салған сайын, \nҮлбіреген ақ етті, ашық жүзді,\nТісі әдемі көріп пе ең қыздың жайын?\nБұраң бел, бойы сұлу, кішкене аяқ, \nБолады осындай қыз некен-саяқ.\nПіскен алма сықылды тәтті қызды \nБоламын да тұрамын көргендей-ақ.\nЕгерде қолың тисе білегіне,\nЛүпілдеп қан соғады жүрегіңе.\nБетіңді тамағына таяп барсаң, \nШымырлап бу енеді сүйегіңе.",A. Globa,"Жгут тяжёлой косы — в руку толщиной.\nСеребро в косе — звенят шолпы в тугой.\nБобровая шапка, чёрная коса —\nТы видал красавицу с такой косой?\n\nПосмотришь в зеркало очей дорогой —\nЗагорится сердце, будешь сам не свой.\nБелотела, лицо — всю бы жизнь глядеть!\nТы видал красавицу красы такой?\n\nСтройный стан, тонкий стан, лёгкая нога —\nКрасивая девушка всем дорога.\nКак спелое яблоко, я бы сорвал\nЖеланную, что прекрасна и строга.\n\nНевзначай коснись руки её своей —\nКровь по жилам твоим побежит быстрей.\nПриблизишь лицо к милому лицу —\nУмереть захочешь на груди у ней."
ABAI045ABAI,1889,Жарқ етпес қара көңілім не қылса да,"Жарқ етпес қара көңілім не қылса да,\nАспанда ай менен күн шағылса да,\nДүниеде, сірә, сендей маған жар жоқ,\nСаған жар менен артық табылса да.\n\nСорлы асық сарғайса да, сағынса да,\nЖар тайып, жақсы сөзден жаңылса да, \nШыдайды риза болып жар ісіне,\nҚорлық пен мазағына табынса да.",M. Zamakhovskaya,"Вовек моя душа не расцветёт —\nПусть блещет солнце, пусть луна взойдёт!\nТебя одну люблю я в целом свете,\nА ты влюблённым потеряла счёт.\n\nВозлюбленной проделки я терплю.\nОна изменит — я не разлюблю.\nИ если надо мной она смеётся,\nМолчать я сердцу страстному велю."
ABAI045ABAI,1889,Жарқ етпес қара көңілім не қылса да,"Жарқ етпес қара көңілім не қылса да,\nАспанда ай менен күн шағылса да,\nДүниеде, сірә, сендей маған жар жоқ,\nСаған жар менен артық табылса да.\n\nСорлы асық сарғайса да, сағынса да,\nЖар тайып, жақсы сөзден жаңылса да, \nШыдайды риза болып жар ісіне,\nҚорлық пен мазағына табынса да.",M. Dudin,"Хоть Солнце и Луна вдруг засияют вместе —\nМрак не сойдёт с души моей и песни.\nТы можешь для себя найти другого в мире.\nНет в мире для меня — тебя прелестней.\n\nМоя тоска в душе моей извечна,\nЛюбовь — обманна. Верность — быстротечна.\nЯ всё стерплю: насмешки и упрёки —\nТы для меня навеки безупречна."
ABAI046ABAI,1889,Әуелде бір суық мұз — ақыл зерек,"Әуелде бір суық мұз — ақыл зерек,\nЖылытқан тұла бойды ыстық жүрек. \nТоқтаулылық, талапты, шыдамдылық,\nБұл — қайраттан шығады, білсең керек.\nАқыл, қайрат, жүректі бірдей ұста,\nСонда толық боласың елден бөлек.\nЖеке-жеке біреуі жарытпайды,\nЖол да жоқ жарыместі жақсы демек.\nАқыл да, ашу да жоқ, күлкі де жоқ, \nТулап, қайнап бір жүрек қылады әлек. \nБіреуінің күні жоқ біреуінсіз,\nҒылым сол үшеуінің жөнін білмек.",A. Steinberg,"Разум льду подобен: он ясен, остёр,\nСердце жарко пылает, словно костёр.\nКоль терпенье и страсть подвластны тебе,\nВолей ты победил их, настиг в упор.\n\nЧувство, волю и разум сведи в одно,\nЛишь тогда величье тебе суждено.\nДруг без друга они цены лишены,\nИ безвольное сердце, поверь, смешно!\n\nНет ни гнева, ни радости, ни ума,\nНоет сердце, постыла ему тюрьма.\nРазноречье трёх сочетать умей, —\nЭтой мудрости, учит нас жизнь сама.\n\nДва пути я знаю: любовь и страсть.\nЛишь над плотью похоть имеет власть.\nЯ ж тебя полюбил. Будь счастлива ты.\nДаже если мне суждено пропасть!\n\nТы — мой разум и воля. Ты — ясный свет!\nОзари души моей тёмный бред.\nЛюди любят одних, не любят других.\nТы же всем мила, и милее нет.\n\nЯ невольник твой, царица-любовь!\nЛихорадкою ты накаляешь кровь.\nУлетит надежда, тело — как лёд.\nПрилетит, — и сердце пылает вновь…"
ABAI046ABAI,1889,Әуелде бір суық мұз — ақыл зерек,"Әуелде бір суық мұз — ақыл зерек,\nЖылытқан тұла бойды ыстық жүрек. \nТоқтаулылық, талапты, шыдамдылық,\nБұл — қайраттан шығады, білсең керек.\nАқыл, қайрат, жүректі бірдей ұста,\nСонда толық боласың елден бөлек.\nЖеке-жеке біреуі жарытпайды,\nЖол да жоқ жарыместі жақсы демек.\nАқыл да, ашу да жоқ, күлкі де жоқ, \nТулап, қайнап бір жүрек қылады әлек. \nБіреуінің күні жоқ біреуінсіз,\nҒылым сол үшеуінің жөнін білмек.",P. Karaban,"Острый разум чист, словно пласт ледяной.\nВ непослушливом сердце — кипучий зной.\nТерпеливую мысль и пылкую страсть\nВ силах ты обуздать лишь волей одной.\nТолько тот, кто сердце и разум скует\nНепреклонной волей — достигнет высот.\nЭти свойства не стоят врозь ни гроша,\nИ любое из них тебя не спасет.\nЧто без воли и страсти сила ума?\nНеразумному сердцу — и в полдень тьма.\nРазноречье троих сумей сочетать,\nЭтой мудрости учит нас жизнь сама!"
ABAI047ABAI,1889,"Ішім өлген, сыртым сау","Ішім өлген, сыртым сау,\nКөрінгенге деймін-ау:\nБүгінгі дос — ертең жау, \nМен не қылдым, япырмау?! \nӨз үйінде өзендей \nКүркірейді, айтса дау.\nКісі алдында кірбеңдеп, \nШабан, шардақ және шау. \nМұндай ма едің ана күн, \nМұның қалай, батыр-ау?\nҮш күн арқаң босаса,\nБола қалдың бас асау.\nЖан қысылса, жайтаңдап, \nЖанды еріткен жайдары-ау. \nЖан жай тапса, сен неге\nЖат мінезсің жабырқау? \nҰрлық пенен қулыққа \nБайлағанда, кестің бау. \nБерерменде бесеусің, \nАларманда және алтау.\nТоп болғанда көресің \nТүрлі дауды жүз тарау. \nАяғында сендейлер \nКөрмей жүр ме ханталау? \nҚайтып кірер есікті \nҚатты серіппе, жарқын-ау! \nЖетілсең де, жетсең де, \nКерек күні бір бар-ау.",A. Gatov,"Нет жизни у меня в груди…\nЯ все твержу одно и то же:\n“Не верь друзьям, измены жди…”\nЗа что мне это все, о боже!\nЕсть люди: дома, как поток\nНеугомонный, он грохочет.\nКогда же речь сказать захочет,\nОн вял — язык ему не впрок.\nКогда пасется конь три дня,\nОн распускает хвост и гриву.\nБатыр, ты дома у огня\nВсегда ли был такой ретивый?\nТы льстишь и малым, и большим.\nКогда тебе порою туго.\nА только вырвался из круга —\nЗаносчив и недостижим.\nУмеешь, уплатив пятак,\nС него взять сдачи пять целковых.\nИз-под наездника чепрак\nТы стащишь, вороват и ловок.\nКогда же тяжбу заведешь,\nИдешь обходными путями.\nНо, для другого вырыв яму,\nСам в эту яму попадешь.\nНе хлопай сильно дверью той,\nВ какую (всяко может статься!)\nЕще придется постучаться\nВ час неожиданно крутой."
ABAI047ABAI,1889,"Ішім өлген, сыртым сау","Ішім өлген, сыртым сау,\nКөрінгенге деймін-ау:\nБүгінгі дос — ертең жау, \nМен не қылдым, япырмау?! \nӨз үйінде өзендей \nКүркірейді, айтса дау.\nКісі алдында кірбеңдеп, \nШабан, шардақ және шау. \nМұндай ма едің ана күн, \nМұның қалай, батыр-ау?\nҮш күн арқаң босаса,\nБола қалдың бас асау.\nЖан қысылса, жайтаңдап, \nЖанды еріткен жайдары-ау. \nЖан жай тапса, сен неге\nЖат мінезсің жабырқау? \nҰрлық пенен қулыққа \nБайлағанда, кестің бау. \nБерерменде бесеусің, \nАларманда және алтау.\nТоп болғанда көресің \nТүрлі дауды жүз тарау. \nАяғында сендейлер \nКөрмей жүр ме ханталау? \nҚайтып кірер есікті \nҚатты серіппе, жарқын-ау! \nЖетілсең де, жетсең де, \nКерек күні бір бар-ау.",L. Schiffers,"Креплюсь, а в сердце — боль и мрак.\nС кем ни толкуешь — гадок всяк.\nВчерашний друг — сегодня враг,\nНе угодишь ему никак.\n\nВ семье он грозен, как поток,\nГремя спадающий в овраг.\nНо вот заговорил с людьми —\nИ оробел, поник, обмяк."
ABAI048ABAI,1889,Білімдіден шыққан сөз,"Білімдіден шыққан сөз\nТалаптыға болсын кез.\nНұрын, сырын көруге\nКөкірегінде болсын көз.\n\nЖүрегі — айна, көңілі ояу,\nСөз тыңдамас ол баяу.\nӨз өнері тұр таяу,\nҰқпасын ба сөзді тез?\n\nӘбілет басқанелерме,\nСөзге жуық келер ме?\nТүзу сөзге сенер ме\nТүзелмесін білген ез?\n\n«Айтшы-айтшылап» жалынар,\nҰққыш жансып шабынар.\nҰқпай жатып жалығар,\nҰйқылы-ояу бойкүйез.\n\nЖас баладай жеңсікқой,\nБайлаулы емес ақыл, ой,\nОйлағаны — айт пен той,\nЫржаң-қылжаң ит мінез.\n\nСұлу қыз бен я батыр\nБолмаған соң, тәңірі алғыр,\nШығып кетер, я қалғыр,\nОған ақыл — арам без.\n\nЖақсыға айтсаң, жаны еріп,\nҰғар көңіл шын беріп,\nДертті ішіне ем көріп,\nНеге алтынды десін жез.\n\n«Ой, тәңір-айшыл» кер есек,\nҚулық, сұмдық я өсек.\nБолмаған соң, бір есеп –\nМейлі қамқа, мейлі бөз.",P. Karaban,"Да будет слово мудреца\nНе достоянием глупца.\nЧтоб светоч истины узреть —\nДолжны быть зрячими сердца!\n\nКто сердцем чист, чей светел ум.\nТем речь твоя — не праздный шум.\nОни, полны огня и дум,\nПостигнут правду до конца.\n\nТупа невежды голова,\nИ что ей мудрые слова?\nБолтун,— он устаёт, едва\nЗаслышит мудрого певца.\n\nЕму мила лишь болтовня.\nОн пристаёт к тебе три дня.\nНо петь начни — чело склоня,\nГлядит тупее, чем овца.\n\nОн ищет, как дитя, утех.\nОн развлеченья ждёт от всех.\nЕму бы игры всё да смех.\nЗвон шутовского бубенца.\n\nОн всякой мысли чужд совсем.\nОн ко всему и глух, и нем.\nЗа исключением поэм\nПро девушку и храбреца.\n\nТы спел тому, в ком есть душа;\nОн скажет — песня хороша!\nИ слушает, едва дыша,\nНе спутав с золотом свинца!\n\nГлупцы же смотрят, сторонясь:\nИм только б сплетни, хитрость, грязь.\nИм всё равно — что плюш, что бязь…\nОслу подай лишь клок сенца!"
ABAI049ABAI,1889,"Болыс болдым, мінеки","Болыс болдым, мінеки,\nБар малымды шығындап.\nТүйеде қом, атта май \nҚалмады елге тығындап.\nСүйтсе дағы елімді\nҰстай алмадым мығымдап.\nКүштілерім сөз айтса,\nБас изеймін шыбындап.\nӘлсіздің сөзін салғыртсып,\nШала ұғамын қырындап.\nСыяз бар десе, жүрегім\nОрнықпайды суылдап.\nСыртқыларға сыр бермей,\nҚұр күлемін жымыңдап.\n\nЖай жүргенде бір күні\nАтшабар келді лепілдеп:\n«Оязшықты, сыяз бар»,\n«Ылау » деп, «үй» деп дікілдеп.\nСасып қалдым, күн тығыз,\nЖүрек кетті лүпілдеп.\nТың тұяқ күнім, сүйтсе де,\nҚарбаңдадым өкімдеп.\nСтаршын , биді жиғыздым:\n«Береке қыл» деп, «бекін» деп,\n«Ат жарамды, үй жақсы\nБолсын, бәрің күтін» деп.\nҚайраттанып халқыма\nСөз айтып жүрмін күпілдеп:\n«Құдай қосса, жұртымның\nАқтармын осы жол сүтін» деп,\nҚайраттысып, қамқорсып,\nСайманымды бүтіндеп.\n\nОңашада оязға \nМақтамаймын елімді,\nӨз еліме айтамын:\n«Бергем жоқ, — деп, — белімді». \nМақтанамын кісімсіп,\nОязға сөзім сенімді.\nКөрсеттім деймін, ымдаймын \nКәдік қылар жерімді.\nСөз көбейді, ұлғайды, \nМақтанның көті көрінді.\nҚазақты жеген қайратты «ер»\nҰрынды да берінді.\nӘрлі-берлі тартысып,\nІсі арамы жеңілді.\nАлқыны күшті асаулар \nНоқтаға басы керілді. \nҮлкен-кіші ақының\nБәрі сөз боп терілді.\nҚайрауы жеткен қатты би \nҚайрылып нетсін көңілді.\nӨз малым деп қойған мал \nИесіне берілді.\nАқылы жандар қамалап, \nКептірді сонда ерінді. \nАрызшылар көбейді,\nБолыстың көті шөмейді, \nҚайтсін байғұс демейді,\nБір кептірмей терімді.\nКүн батқанша шабамын \nӘрлі-берлі далпылдап.\nЕтек кеткен жайылып \nАт көтіне жалпылдап.\nОязға жетсін деген боп, \nБоқтап жүрмін барқылдап. \nКейбіреуге таяғым \nТиіп те кетті бартылдап. \nПысықтың көбі бұғып жүр,\nБеттесе алмай шаңқылдап. \nАшылып омырау, күн ыстық, \nҚойын кетті алқылдап.\nЕлі жөнді болыстар \nМақтанып жүр тарқылдап. \nКүлкісі бөлек қарқылдап,\nҮні бөлек сартылдап.\nСөйлесе кетсе бір жерде, \nАғыны қатты аңқылдап.\nОязға кірсе, өзгеден \nМерейі үстем жарқылдап.\nЕлің бұзық болған соң,\nОяз жатыр шартылдап. \nТабаныңнан тозасың,\nҚұр жүгіріп тарпылдап.\nАнтұрғанмын өзім де,\nБір мінезбен өтпеймін.\nМомындық күшті екенін,\nКөрсем дағы күтпеймін.\nСыяздан соң елімді\nҚысып алып кетпеймін.\nӘуелде көтім бос кәпір,\nМықтыға не қып беттеймін?\nЖуанды қойып, жуасты\nБіраз ғана шеттеймін.\nОяз бардағы қылықты\nОяз жоқта етпеймін.\nКәкір-шүкір, көр-жерді\nПайда көріп ептеймін.\nМынау арам, тентек деп,\nЕш кісіні теппеймін.\nӨзімдік бол деп ел жиып,\nҚұрастырып, септеймін.\nБұзақының бүлігін\n«Жақсы ақыл» деп, «құп» деймін.\n\nСүйегім жасық, буын бос,\nБіраз ғана айлам бар.\nАйлам құрсын, білемін — \nБолыстықтың жолы тар.\nҚайтіп көмек болады\nАнтұрған өңкей ұры-қар?\nКөргенім әлгі, ойлашы,\nҰят, намыс, қалды ма ар?\nЕндігі сайлау болғанда,\nТүсе ме деп тағы шар,\nБұл күніме бір күні\nБоламын ғой деймін зар.\nАқыл жеткен туғандар,\nБұл сөзімді ойлаңдар.\nКәтелешкекөбейді,\nСөгіс естіп, тозды ажар.\nМынау елді ұстарлық\nКісі емеспін, кел, құтқар!\nҚолдан келмес қорлыққа\nНеге болдым мұнша іңкәр?\nЕл жайылды, жетпей ме\nОязға да бір хабар?\nТағы бүйтіп кеттің деп\nҚозғау салар, қолға алар.\nҚатты қысым қылған соң,\nБасым сотқа айналар. \nКірік болып түскен соң, \nКөрген күнім не болар? \nӨзіне мәлім, тентектер \nӨз бетімен не табар? \nҚағаз берер, қарманар, \nАяғында сандалар.\n\nБұрынғыдай дәурен жоқ, \nҰлық жолы тарайды. \nӨтірік берген қағаздың \nАлды-артына қарайды.\nӨз қағазы өз көзін \nЖоғалтуға жарайды. \nТауып алып жалғанын, \nҚылмысыңды санайды. \nӨзі залым закүншік \nТанып алды талайды, \nКөрмей тұрып құсамын\nТемір көзді сарайды.",D. Brodsky,"Наконец волостным я стал.\nВсё добро на взятки спустив;\nБез горбов верблюды мои,\nУ коней не осталось грив,\nА волостью управлять\nНе сумел, хоть, кажись, ретив…\nЕсли сильные позовут —\nОборачиваюсь на призыв;\nЕсли слабые говорят.\nЕле слушаю, вял, сонлив…\n\nБлизок съезд! Эта весть, как гром,\nПрогремела, сердце пронзив.\nНо тревоги не выдаю,\nУлыбаюсь, а сам чуть жив.\nВот в один из обычных дней\nВижу нарочного у ворот:\n«Уездный уже в пути.\nПриготовь побольше подвод».\nЯ смутился — срок-то ведь мал.\nСердце — будто бы молот бьёт,\nНо стараюсь я, что есть сил,\nОшалев от своих забот.\nВсех старшин всех биев собрав,\nГоворю им: «Время не ждёт,\nЗаготовьте побольше юрт,\nУездный будет вот-вот!..»\nОсмелев, пред народом речь\nЯ держу: «Мол, честной народ,\nОправдать я доверье готов.\nЕсли милость господь пошлёт…»\nБудто бы обо всех пекусь,\nА на деле — наоборот.\nЯ, с уездным уединясь,\nВсё ругаю людей своих,\nА потом возвещаю им:\n«Не сгибал спины ни на миг. —\nПохваляюсь: — Уездный сам\nВерит в правду речей моих. —\nЯ подмигиваю: «Мол, ему\nО сомненьях твердил больших…»\n\nНачинаются толки, шум…\nТот хвастун, что был груб и лих.\nТот храбрец, что всех прижимал.\nВдруг на съезде сделался тих…\nНо недолго длилась борьба,\nУбедили одних; других,\nНепокорных, в бараний рог\nПосгибали в единый миг;\nО великих и малых делах\nГоворили, решили их…\nОзверел науськанный бий, —\nЧто ему до тягот чужих?\nБыл изъят опознанный скот\nДля своих хозяев прямых.\nКредиторы со всех сторон\nОбступили людей простых…\nНету жалобщикам числа.\nГомовят: «Нам жизнь не мила!»\nУораютель на ноги сел, —\nКто бедняжку станет жалеть?\n\nЯ сил не щажу своих,\nЯ скачу с зари до зари,\nЯ мечусь туда и сюда.\nРазвевается мой халат.\nОтпустил я совсем повода…\nЧтоб уездный услышал, я\nПосильнее бранюсь тогда, —\nКой-кого и палка моя\nСаданула, тяжка, тверда.\nУж ретивых не вижу я.\nНе осталось от них следа,\nРасстегнул я ворот, жара,\nПрохлаждаюсь — хватит труда!\n\nУправитель исправный он.\nШумно хвастается всегда.\nСмех раскатистый у него,\nГолос грохает; и когда\nОн, случается, заговорит,\nТо слова текут, как вода.\nЕсли входит к уездному он,\nТо другим волостям беда…\nА бывает, народ строптив\nИ уездный в гневе, тогда\nНоги попусту бьёшь весь день,\nПролетая туда-сюда.\nСам я тоже едва ль хорош,\nМой характер — он как когда…\nИ хоть знаю, что скромным быть —\nДобродетель большая, но всё ж \nНе придерживаюсь её.\n\nИ к рукам весь народ потом\nПрибирать начинаю я.\nСперва полегоньку, тишком.\nПротив сильных не говорю;\nИх не тронув, я день за днём\nБезобидных травлю, но слегка.\nПри уездном твердил об одном,\nА теперь другое творю, —\nКаждой мелочью, пустяком\nПотихоньку довольствуюсь я.\nНи злодеем, ни мозгляком\nНикого не браню, рассердясь…\nСобираю людей кругом,\nЗа меня прошу их стоять.\n«Ладно, ладно, — твержу, — незнаком\nС плутовскими проделками я.\nДа и хитрости нет притом…»\nПровалиться бы в землю им…\nЗнаю: путь мой колюч я остёр.\nЧто за прок мне от них, когда\nЧуть не каждый обманщик и вор.\nДа, нерадостна жизнь моя!\nКак посмотришь, — стыд и позор!\nМожет быть, я в будущий год\nПолучу всех шаров набор…\nНу, а вдруг сегодняшним дням\nБуду слать я грустный укор?\n\nО родные советники, вам\nСказать я хочу в упор:\nТюрьмы множатся что ни год;\nОт хулы прохудился почёт…\nМой от горести меркнет взор —\nЯ не в силах народ держать.\nПочему ж на такой позор\nПадок я? Стал строптив народ!\nВсё мерещится — донесут…\nВдруг узнает про всякий вздор\nНаш уездный — возьмётся он.\nНа расправу жесток и скор,\nПриберёт он меня к рукам.\nИ под суд я пойду, как вор,\nВ бездну мерзкую бросит меня\nНемилостивый приговор…\nВсе эти плуты — они\nСами ль выберутся на простор?\nБудут жалобы подавать,\nК справедливости будут взывать.\nНет того, что бывало встарь!\nУправителя скользок путь —\nНынче всякий поклёп идёт\nНа внимательнейший разбор.\nТвой собственный может донос\nТебя погубить: найдут\nЛожь, неправду, начнут допрос.\nПодсчитают проступки твои.\nВсё, что сделать тебе довелось, —\nВедь законники и хитрецы\nПонимают каждый вопрос.\nЛучше всякую бросить власть,\nПокуда ещё не пришлось\nВ дом с решёткой стальной попасть!"
ABAI050ABAI,1889,"Жастықтың оты, қайдасың","Жастықтың оты, қайдасың, \nЖүректі түртіп қозғамай? \nҒылымның біліп пайдасын, \nДүниенің көркін болжамай?\n\nАдамның тауып айласын, \nКісілікті ойламай.\nҚаруын көңіл сайласын,\nҚолға ол түспес бойламай.\n\nМахаббат, қызық кім көрер, \nОның да дәмін татпаса?\nБіржола басты кім берер, \nЖаныңа қайғы батпаса?\n\nАямай жанын дос ерер, \nЖолдастықты ақтаса.\nАлдыңа айдап кім келер, \nЕрінбей жүріп бақпаса.\n\nМал бақпақтық шаруа боп, \nАдал тауып асықпай.\nҚұр айғаймен әуре боп, \nӨнердің жайын баса ұқпай.\n\nЕнді нені істейміз,\nБәрінен де бос қалдық? \n«Ауызға келіп түс» дейміз, \nҚылып жүріп құр салдық!",V. Zvyagintseva,"Где ж ты, пламя юности моей?\nНе взволнуешь сердца почему?\nЯ постиг премудрость жизни сей,\nКрасоты ж не разгадать уму.\n\nЗная цену хитроумью, лжи,\nНе старайся слишком добрым быть.\nСердце силою вооружи,\nБез усилий счастья не добыть.\n\nРадостей любви не испытав,\nКак поймёте их значенье вы?\nЕсли горе слишком тяжко — прав\nТот, кто не жалеет головы.\n\nДруг тогда поистине хорош,\nЕсли он с тобой в беде, в борьбе.\nЕсли сам свой скот ты не пасёшь,\nКто ж его пригонит вдруг к тебе?\n\nСам хозяин ты судьбы своей,\nТруд — отрада, лень — жестокий бич.\nМало толку в пышности речей,\nЕсли смысла знанья не постичь.\n\nНадобно запомнить это всем:\nКто живет без цели, без забот —\nПод конец останется ни с чем,\nВ рот само ничто не упадёт."
ABAI051ABAI,1889,"Ғашықтық, құмарлық пен — ол екі жол","Ғашықтық, құмарлық пен — ол екі жол,\nҚұмарлық бір нәпсі үшін болады сол.\nСенен артық жан жоқ деп ғашық болдым, \nМен не болсам болайын, сен аман бол.\n\nКөңілімнің рақаты сен болғансың,\nЖасырынба, нұрыңа жан қуансын.\nБірге жаққан біреуге жақпаушы еді,\nСүйкімді тірі жанға неткен жансың?!\n\nҒашықтық келсе, жеңер бойыңды алып, \nЖүдетер безгек ауру сықылданып.\nТұла бой тоңар, суыр, үміт үзсе,\nДәмеленсе өртенер күйіп-жанып.",A. Steinberg,"Две дороги — любовь и страсть — предо мной.\nПохоть властвует плотью моей земной.\nНо тебя я люблю. Будь счастлива ты,\nХоть погибну я, сгину во мгле ночной!\n\nТы — мой разум! Ты волю мою взяла.\nБез тебя в душе только мгла и зола.\nЛюди любят одних, не любят других,\nТы же — всех милей и для всех ты мила!\n\nЯ — твой раб, любовь! Истерзав и дразня,\nТы меня леденишь, сжигая меня.\nУлетит надежда — и стынет душа.\nПрилетит — и в сердце потоки огня."
ABAI052ABAI,1889,Жігіт сөзі,"Айттым сәлем, қалам қас,\nСаған құрбан мал мен бас. \nСағынғаннан сені ойлап,\nКелер көзге ыстық жас.\n\nСенен артық жан тумас,\nТуса туар — артылмас.\nБір өзіңнен басқаға \nЫнтықтығым айтылмас.\n\nАсыл адам айнымас,\nБір бетінен қайрылмас. \nКөрмесем де, көрсем де, \nКөңілім сенен айрылмас.\n\nКөзім жатқа қарамас,\nЖат та маған жарамас.\nТар төсекте төсіңді \nИіскер ме едім жалаңаш?\n\nИығымда сіздің шаш, \nАйқаласып тай-талас,\nЛәззат алсақ болмай ма,\nКөз жұмулы, көңіл мас?\n\nСізде сымбат, бізде ықылас, \nОсы сөзім бәрі рас.\nСіздей жардың жалғанда, \nҚызығына жан тоймас.\n\nЕтің етке тигенде,\nДемің тиіп сүйгенде,\nБой шымырлап, тән еріп, \nІшім оттай күйгенде.\n\nЖүрек балқып игенде, \nІшкі сырды түйгенде, \nІздеп табар сұңқармын, \nЖарастықты шүйгенде.\n\nҚылығыңда жоқ оғат,\nҚарап тойман жүз қабат. \nЫстық тартып барасың,\nБір сағаттан бір сағат.\n\nСіз — қырғауыл жез қанат, \nАш бетінді, бері қарат. \nЖақындай бер жуықтап, \nТамағыңнан айқалат!",P. Shubin,"Шлю, тонкобровая, привет!\nПохожей не было и нет!\nКогда тоскую по тебе,\nМне слезы затмевают свет.\nТы лучше всех. За сотни лет\nПодобной не был мир согрет.\nОдной тебе моя любовь,\nТвой образ — он давно воспет.\nИ пусть я стану нищ и сед,\nНо мне иной дороги нет;\nТы в сердце у меня живешь,\nВо сне преследуешь, как бред;\nИ ни враги, ни злой навет,\nНи женщины чужой привет\nНе смогут остудить во мне\nТвоей красы горящей след.\nНа тесном ложе хоть на миг\nПрипасть к пожару губ твоих,\nВдыхать пьянящий запах кос\nИ грудей маленьких,тугих;\nВ глазах бездонных и сухих\nУвидеть страсть, глядеться в них\nИ понимать, что ты одна,\nЧто нет таких, как ты, других.\nТобой насытиться нельзя,—\nРукою по шелкам скользя.\nЯ замираю, потрясен,\nИ ты огнем пылаешь вся..\nМы — вместе…\nЮрта нам мала…\nНо ты не здесь, ты не пришла…\nИ все ж я — сокол, и тебя\nНастигну, где б ты ни была.\nВ тебе — ни жадности, ни зла;\nИ горделива, и смела,\nТы час от часу ближе мне,\nТы мне все более мила.\nПриди, приблизь свиданья час.\nО мой фазан, позволь хоть раз\nПрильнуть к тебе и заглянуть\nВ горячий мрак бездонных глаз!"
ABAI052ABAI,1889,Жігіт сөзі,"Айттым сәлем, қалам қас,\nСаған құрбан мал мен бас. \nСағынғаннан сені ойлап,\nКелер көзге ыстық жас.\n\nСенен артық жан тумас,\nТуса туар — артылмас.\nБір өзіңнен басқаға \nЫнтықтығым айтылмас.\n\nАсыл адам айнымас,\nБір бетінен қайрылмас. \nКөрмесем де, көрсем де, \nКөңілім сенен айрылмас.\n\nКөзім жатқа қарамас,\nЖат та маған жарамас.\nТар төсекте төсіңді \nИіскер ме едім жалаңаш?\n\nИығымда сіздің шаш, \nАйқаласып тай-талас,\nЛәззат алсақ болмай ма,\nКөз жұмулы, көңіл мас?\n\nСізде сымбат, бізде ықылас, \nОсы сөзім бәрі рас.\nСіздей жардың жалғанда, \nҚызығына жан тоймас.\n\nЕтің етке тигенде,\nДемің тиіп сүйгенде,\nБой шымырлап, тән еріп, \nІшім оттай күйгенде.\n\nЖүрек балқып игенде, \nІшкі сырды түйгенде, \nІздеп табар сұңқармын, \nЖарастықты шүйгенде.\n\nҚылығыңда жоқ оғат,\nҚарап тойман жүз қабат. \nЫстық тартып барасың,\nБір сағаттан бір сағат.\n\nСіз — қырғауыл жез қанат, \nАш бетінді, бері қарат. \nЖақындай бер жуықтап, \nТамағыңнан айқалат!",P. Shubin,"Красавица, привет тебе!\nМоей любви, моей судьбе!\nВот — дни тоски и слёз, гляди.\nВот — жизнь моя, возьми себе.\nТы лучше всех. За сотни лет\nПодобной не увидит свет;\nОдной тебе моя любовь,\nОдной тобою мир согрет.\nИ пусть я стану нищ и сед.\nНо мне иной дороги нет;\nТы в сердце у меня живёшь.\nВо сне преследуешь, как бред;\nИ ни враги, ни злой навет.\nНи женщины чужой привет\nНе смогут остудить во мне\nТвоей красы горящей след.\nНа тесном ложе хоть на миг\nПрипасть к пожару губ твоих.\nВдыхать пьянящий запах кос\nИ грудей маленьких, тугих;\nВ глазах бездонных и сухих\nУвидеть страсть, глядеться в них\nИ понимать, что ты одна.\nЧто нет таких, как ты, других.\nТобой насытиться нельзя, —\nПо телу твоему скользя,\nЯ замираю, потрясён.\nИ ты огнём пылаешь вся.\nМы — вместе… Юрта нам, мала…\nНо ты не здесь, ты не пришла…\nИ всё ж я — сокол и тебя\nНастигну, где б ты ни была.\nВ тебе — ни жадности, ни зла;\nИ горделива, и смела,\nТы час от часу ближе мне,\nТы мне всё более мила.\nПриди, приблизь свиданья час —\nО мой фазан, позволь хоть раз\nПрильнуть к тебе и заглянуть\nВ горячий мрак бездонных глаз!"
ABAI053ABAI,1889,Қажымас дос халықта жоқ,"Қажымас дос халықта жоқ, \nАйнымас серт қайда бар?\nАлда көрген артта жоқ,\nМысқыл, өсек, айла бар.\n\nЖақсылығың күнде ұмыт,\nБір жаңылсаң, болды кек. \nПайдасынан бой суыт,\nӨзі тимей жүрсе тек.\n\nПайда, мақтан өзінен,\nАртыла ма ант ұрып?\nЖарыса өсек сөзінен,\nАйта берсін шарқ ұрып.\n\nКімге достық көп еттім,\nТүбі болды бір кейіс.\nЖақсы өмірім, әуре өттің\nЖар таба алмай бір тегіс.\n\nЖау қожаңдап бұртайып,\nДос құбылып, әуре етер.\nКімі тентек, кімде айып, \nТексере алмай өмір өтер.\n\nСыйласарлық тектінің,\nКім танымас нұсқасын?\nКүнде өзімшіл ептінің,\nНесін адам ұстасын?",P. Karaban,"Где ты, стойкий друг народа?\nИсчезла верность слову.\nКто честен — нет им хода,\nКоварство, сплетни, ковы…\nЗаслугам нет признанья.\nСпоткнулся — нет прощенья.\nДержись на расстоянья.\nНе знай ни с кем общенья.\nНад всем царит нажива,\nТщеславью нет предела.\nВсе в болтовне хвастливой\nСебе находят дело.\nНаглеет враг лукавый,\nИзменой друг изводит,\nВ догадках — кто же правый?\nНарод всю жизнь проводит.\nНо честных и отважных\nУзнает всякий сразу.\nЛишь не узнать продажных\nПройдоху и пролазу."
ABAI054ABAI,1889,Қор болды жаным,"Қор болды жаным,\nСенсізде менің күнім,\nБек бітті халім,\nТағдырдан келген зұлым. \nТағдыр етсе Алла,\nНе көрмейді пәндә?\n\nСайрай бер, тілім,\nСарғайған соң бұл дерттен. \nБүгілді белім,\nЖар тайған соң әр серттен. \nҚамырықты көңіл, \nҚайтсе болар жеңіл?\n\nСағындым сені,\nКөрмедім деп көп заман. \nАдам деп мені,\nСалмадың сен хат маған. \nЖай таба алмай жүрек,\nЖасыған соң сүйек.\n\nБұл қылған зарым \nБарса жардың маңына,\nОл — қылған дәрім \nБарса ғашық жанына. \nОңалдырып ойды,\nТүзетпей ме бойды?",A. Globa,"Дух унижен мой,\nЯ убит разлукой злой,\nПозабыт тобой.\nОбойдён своей судьбой.\nАллах мой, как я слаб!\nРази — покорен раб!\n\nСон мой и покой!\nПожелтел от горя я.\nСердце сжёг тоской,\nСгорбилась спина моя.\nИ тело — как в огне,\nИ кости в тягость мне.\n\nОт любви тоска,\nОт тоски не сплю ночей:\nМне издалека.\nМилая, не шлёшь вестей.\nОбетов верных нет, —\nЗачем же светит свет?!\n\nЕсли б к ней могла\nДолететь моя мольба.\nСтала бы светла,\nХоть час, моя судьба.\nЯ знал бы в этот час:\nМысль общая у нас."
ABAI055ABAI,1889,Қыз сөзі,"Қиыстырып мақтайсыз,\nОйласаң не таппайсыз?\nБізде ерік жоқ, өзің біл,\nӘлде неге бастайсыз.\n\nБіз де әркімді байқаймыз,\nТап бергеннен тайқаймыз.\nСіздей асыл кез болса,\nҚайтіп басты шайқаймыз?\n\nАқылыңа сөзің сай,\nСіз — жалын шоқ, біз — бір май. \nЫстық сөзің кірді ішке,\nМай тұра ма шыжымай.\n\nҚабыл көрсең, көңілім жай,\nТастап кетсең, япырмай,\nИт қор адам болар ма,\nБұл жалғанда сорлыңдай?\n\nТілегімді бермесең,\nАмалым не жерлесең?\nҮйір қылма бойыңа,\nШыны жақсы көрмесең.\n\nҚайғың болар шермен тең,\nҚара көңілім жермен тең.\nСенсіз маған жат төсек \nБолар бейне көрмен тең.\n\nСіз — бір сұңқар шаһбаз,\nЖер жүзінен алған баж.\nБіздей ғаріп есепсіз,\nЕсігіңде жүр мұқтаж.\n\nКөңілің тұрса бізді алып,\nШыныменен қозғалып,\nБіз — қырғауыл, сіз — тұйғын, \nТояттай бер, кел де алып.\n\nТал жібектей оралып,\nГүл шыбықтай бұралып. \nСалмағыңнан жаншылып, \nҚалсын құмар бір қанып…\n\nМұны жаздым ойланып,\nОйда бардан толғанып.\nКірсе ішіңе оқи бер, \nБозбалалар, қолға алып.\n\nМұны оқыса кім танып, \nЖүрегіне от жанып,\nСөзді ұғарлық жан тапса,\nАйтса жарар ән салып.\n\nӨлең жиған тырбанып,\nӘн үйренген ырғалып.\nСорлы Көкбай қор болды-ау, \nОсыншадан құр қалып.",P. Shubin,"Своим письмом к себе маня,\nСумел ты покорить меня;\nРешай же сам мою судьбу, —\nМне без тебя не жить и дня.\n\nЛьстецов настойчивых гоня,\nЖар неподдельного огня\nВ тебе я вижу, для тебя\nНет слов отказа у меня.\n\nТвои слова умны вдвойне,\nЯ — словно масло на огне;\nСлова горят в моей груди,\nИ закипает кровь во мне.\n\nУмчишь с собою на коне —\nЯ буду счастлива вполне;\nУйдешь — несчастнее меня\nНе будет девушки в стране.\n\nНо милость любящей яви:\nМеня на слове не лови,\nНе увлекай, не унижай,\nК себе в насмешку не зови.\n\nУж лучше сразу отрави, —\nПотухнет жар в моей крови;\nМне легче умереть, чем лечь\nС другим на ложе без любви.\n\nО дерзкий сокол боевой,\nТы сыт добычею живой!\nНемало девушек стоят\nУ входа в дом просторный твой.\n\nНо если ты навеки мой,\nНе надо мне судьбы иной,\nТы — белый сокол, я — фазан,\nБери и насыщайся мной.\n\nПусть шелковинкой полевой,\nТростинкою береговой\nВ твоих объятьях изогнусь,\nЗамру от страсти огневой.\n\nОбдумала ответ я свой,\nИ простодушный и прямой,\nПойми слова мои, жигит,\nПочувствуй сердцем и душой…\n\nЗапомнит юный и седой\nПусть девушки ответ простой,\nИ сложит песню, и зажжет\nСердца жигитов песней той.\n\nИ слово песни золотой\nПусть радостью, а не бедой\nЗвучит для всех, кто полюбил,\nДля всех, кто сердцем молодой."
ABAI056ABAI,1889,Мәз болады болысың,"Мәз болады болысың,\nАрқаға ұлық қаққанға. \nШелтірейтіп орысың,\nШенді шекпен жапқанға.\n\nКүнде жақсы бола ма,\nБір қылығы жаққанға? \nОқалы тон тола ма, \nАр-ұятын сатқанға?!\n\nКүлмең қағып қасқайып, \nСалынып ап мақтанға.\nТаң қаламын қампайып, \nЖоқты-барды шатқанға.\n\nҮйі мәз боп, қой сойды \nШүйіншіге шапқанға.\nӘуре қылды, салды ойды \nҮйдегі тыныш жатқанға.\n\nЕш нәрсе емес жұбанар \nАқыл көзбен баққанға.\nЖас баладай қуанар,\nБір тәттіні татқанға.\n\nКөзі барлар ойының \nКүлер көтін ашқанға, \nҚасиетін бойының \nБекер төгіп шашқанға.\n\nҚуанарлық қыз емес \nЖылтырауық таққанға. \nӨзгелерді, біз емес,\nТүсірмекші қақпанға.\n\nОсы да есеп бола ма \nАр, абұйыр тапқанға?\nМиың болса жолама \nБос желігіп шапқанға.\n\nБір бес надан, оңбассың,\nНансаң, онын қосқанға.\nЖасық, жаман болмассың,\nЖамандықтан қашқанға.\n\nОл «болдым-ақ» дей берер,\nБұлғақ қағып басқанға.\nЕлең қағып елбірер,\nЕлертіп көзді аспанға.\n\nЖайы мәлім шошқаның,\nТүрткенінен жасқанба.\nБір ғылымнан басқаның\nКеселі көп асқанға.\n\nОдан үміт кім қылар,\nЖол табар деп сасқанда?\nҮйтіп асқан жолығар\nКешікпей-ақ тосқанға.",V. Rozhdestvensky,"Управитель начальству рад.\nОн не может от счастья дохнуть,\nЕсли русский дарит халат\nИ большую медаль на грудь.\n\nНо не вечно в почёте тот,\nКто начальству стал чем-то мил.\nОн галун на шапан кладёт,\nНо бесчестьем он честь купил.\n\nТо унижен, то вознесён,\nОн всегда хвастовства не чужд.\nУдивляюсь тому, как он\nС важным видом вещает чушь.\n\nБыл зарезан баран, когда\nЭту радость привёз гонец.\nНо в известии том — беда\nДля того, кто видит конец.\n\nОб удачах-пусть говорят.\nНе пойдёт это счастье впрок.\nТолько малый ребёнок рад,\nКоль получит вкусный кусок.\n\nУ кого же рассудок есть.\nТот отметит насмешкой злой\nВсех, кто сам позабыл про честь\nИ хвастнул своей наготой.\n\nСловно девушка, гнёшь ты стан,\nПобрякушки душой любя.\nУтешаясь тем, что капкан\nДля других, а не для тебя.\n\nНо возможно ль таким путём\nСтать других умней и знатней?\nБудь подальше, коль ты с умом,\nОт тщеславных пустых людей.\n\nНе научишь глупцов пятерых,\nКоль десяток прибавишь к ним, —\nНет плохого в делах твоих,\nЕсли сам ты не ходишь к злым.\n\nПусть твердит: «Я достиг всего!» —\nИ вразвалку, гордясь, идёт.\nТак и блещут глаза его,\nКоль, вскочив, он кого ругнёт.\n\nЧто ж! Свинья — это лишь свинья!\nНе страшись понуканий злых.\nГордецов как исправлю я?\nЛишь наука наставит их.\n\nНи к чему нам тот молодец,\nНе поможет он всё равно,\nИ получит скоро гордец\nТо, что сам заслужил давно."
ABAI057ABAI,1889,Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін,"Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін,\nЖоқ-барды, ертегіні термек үшін.\nКөкірегі сезімді, тілі орамды,\nЖаздым үлгі жастарға бермек үшін.\nБұл сөзді тасыр ұқпас, талапты ұғар, \nКөңілінің көзі ашық, сергек үшін.\n\nТүзу кел, қисық-қыңыр, қырын келмей, \nСыртын танып іс бітпес, сырын көрмей. \nШу дегенде құлағың тосаңсиды.\nӨскен соң мұндай сөзді бұрын көрмей. \nТаң қаламын алдыңғы айтқанды ұқпай, \nЖәне айта бер дейді жұрт тыным бермей.\n\nСөз айттым «Әзірет Әлі, айдаһарсыз», \nМұнда жоқ алтын иек, сары ала қыз. \nКәрілікті жамандап, өлім тілеп,\nБолсын деген жерім жоқ жігіт арсыз. \nӘсіре қызыл емес деп жиренбеңіз,\nТүбі терең сөз артық, бір байқарсыз.\n\nБатырдан барымташы туар даңғой, \nҚызшыл да, қызықшыл да әуре жан ғой. \nАрсыз, малсыз, ақылсыз, шаруасыз, \nЕлірмелі маскүнем байқалған ғой.\nБес-алты мисыз бәңгікүлсе мәз боп, \nҚинамай қызыл тілді кел, тілді ал, қой!\n\nӨлеңі бар өнерлі інім, сізге \nЖалынамын, мұндай сөз айтпа бізге.\nӨзге түгіл өзіңе пайдасы жоқ,\nЕсіл өнер қор болып кетер түзге.\nСәнқой, даңғой, ойнасшы, керім-кербез, \nҚанша қызық болады өзіңізге?",D. Brodsky,"Не для забавы я слагаю стих,\nНе выдумками наполняю стих.\nДля чутких ухом, сердцем и душой,\nДля молодых я свой рождаю стих.\nКто сердцем прозорлив и чуток, тот\nПоймет, что в каждый я влагаю стих.\nКо мне дорогой приходи прямой.\nВсе то, что скрыто, стих раскроет мой –\nНе сразу ты воспримешь, может быть,\nСлова такие слышишь ты впервой.\nКак странно мне, что люди, не поняв,\nНемедля речи требуют другой.\nАли-азрету не слагаю гимн,\nКрасавиц с подбородком золотым\nЯ не пою; я к смерти не зову,\nНе говорю джигитам молодым,\nЧтоб совестью они пренебрегли,—\nПрошу: прислушайтесь к словам моим!\nРодятся из барымтачей лгуны,\nБездельники родятся, болтуны\nБез разума, без дома, без скота;\nВсе знают их, и всем они видны.\nНавек замолкни лучше ты, мой стих,\nКогда тобой они восхищены,\nТебя молю, о песнопевец-брат,\nПускай слова пустые не прельстят\nТвоей души. Что пользы в них тебе?\nТвой дар исчезнет, не вернешь назад.\nЧто в людях доброго, скажи, таких,\nКак бабник, и хвастун, и верхогляд?"
ABAI058ABAI,1889,Сәулең болса кеудеңде,"Сәулең болса кеудеңде,\nМына сөзге көңілің бөл.\nЕгер сәулең болмаса,\nМейлің тіріл, мейлің өл.\nТанымассың, көрмессің,\nҚаптаған соң көзді шел.\nИмамсыздық намазда –\nҚызылбастыңсалған жол.\nКөп шуылдақ не табар,\nБилемесе бір кемел?\nБерекелі болса ел –\nЖағасы жайлау ол бір көл.\nЖапырағы жайқалып,\nБұлғақтайды соқса жел.\nЖан-жағынан күркіреп \nҚұйып жатса аққан сел,\nОның малы өзгеден \nӨзгеше боп өсер тел.\n\nБерекесі кеткен ел –\nСуы ашыған батпақ көл.\nҚұс қаңқылдап, жағалап,\nСулай алмас жазғы төл.\nОның суын ішкен мал \nТышқақ тиіп, аспас бел.\nКөл деп оны кім жайлар,\nСуы құрсын, ол бір — шөл.\nЕдиница– жақсысы,\nЕрген елі бейне нөл.\nЕдиница нөлсіз-ақ,\nӨз басындық болар сол.\nЕдиница кеткенде,\nНе болады өңкей нөл?\nБерекеңді қашырма,\nЕл тыныш болса, жақсы сол.\nРас сөзге таласып,\nАқжем болма, жаным, кел!",A. Gatov,"Моим взволнованным словам\nВнемли открытою душой.\n\nНо, если тьма в душе твоей,\nЖив или мёртв, — ты мне чужой.\n\nВедь, если на глазу бельмо,\nВсё в мире скрыто пеленой.\n\nМы без имама сотворим\nМолитвы в час вечеровой.\n\nСлепой толпе — без мудреца\nУдастся ль путь найти прямой?\n\nСтепь изобильна, вся в цвету,\nКак берег озера весной.\n\nИ, пролетая, ветерок\nЗвенит и шелестит листвой.\n\nКоль озеро ручьи поят\nКристальной влагой ключевой,\n\nПасущийся доволен скот\nЗелёной сочною травой.\n\nА край, где изобилья нет, —\nБолото с горькою водой.\n\nНе слышно птичьих голосов,\nГде непригодный водопой.\n\nСкот, пивший там, не добредёт\nДо гор дорогою степной.\n\nИ кочевать не стоит там —\nВ пустыне чахлой и гнилой.\n\n«Лишь единица — на счету,\nНарод — нули», — кричат порой.\n\nДа, единице без нуля\nЖивётся хорошо одной.\n\nНо если единицы нет,\nТо выход для нулей — какой?\n\nНе надо войн, и — благо благ —\nДа будет мир в стране родной!\n\nЗа правду стой, борись,— не то\nОтправлен будешь на убой!"
ABAI058ABAI,1889,Сәулең болса кеудеңде,"Сәулең болса кеудеңде,\nМына сөзге көңілің бөл.\nЕгер сәулең болмаса,\nМейлің тіріл, мейлің өл.\nТанымассың, көрмессің,\nҚаптаған соң көзді шел.\nИмамсыздық намазда –\nҚызылбастыңсалған жол.\nКөп шуылдақ не табар,\nБилемесе бір кемел?\nБерекелі болса ел –\nЖағасы жайлау ол бір көл.\nЖапырағы жайқалып,\nБұлғақтайды соқса жел.\nЖан-жағынан күркіреп \nҚұйып жатса аққан сел,\nОның малы өзгеден \nӨзгеше боп өсер тел.\n\nБерекесі кеткен ел –\nСуы ашыған батпақ көл.\nҚұс қаңқылдап, жағалап,\nСулай алмас жазғы төл.\nОның суын ішкен мал \nТышқақ тиіп, аспас бел.\nКөл деп оны кім жайлар,\nСуы құрсын, ол бір — шөл.\nЕдиница– жақсысы,\nЕрген елі бейне нөл.\nЕдиница нөлсіз-ақ,\nӨз басындық болар сол.\nЕдиница кеткенде,\nНе болады өңкей нөл?\nБерекеңді қашырма,\nЕл тыныш болса, жақсы сол.\nРас сөзге таласып,\nАқжем болма, жаным, кел!",L. Dligach,"Если в душе твоей светят лучи,\nТы ко вниманью себя приучи.\nЕсли же в сердце безрадостный мрак,\nЗря над строкою моей не торчи:\nТы не осилишь её, не поймёшь,\nСколько ни бейся и ни хлопочи,\nСколько тебя от бельма ни лечи.\n\nБудет топтаться толпа без вождя,\nСловно ребёнок в беззвёздной ночи.\n\nМирные страны, как царство озёр, —\nБьют с берегов молодые ключи.\nНежно и робко шуршат камыши.\nВетры не резки и не горячи.\nМчатся притоки к озёрной воде.\nСветлые волны богаче парчи.\nСкот потучневший пасётся вблизи;\nМного на пастбище вкусной еды.\n\nСтраны, где грозно сверкают мечи.\nХуже болота. Над ними сычи\nУхают глухо. И стелется мгла.\nЛюди болеют и, как ни лечи,\nСкот погибает от горькой воды.\nСколько ни бейся, ни злись, ни кричи,\nХодит он вяло по вязкой земле.\nЗдесь не спасут никакие врачи:\nВыбрал болото — болей и молчи.\n\nЕсть в единице значенье своё.\nМчатся за нею нули-лихачи.\nЦифра один проживёт без нулей;\nНу, а с нулями, хоть громы мечи.\nТе же пожнёшь ты гнилые плоды.\n\nЛучше без нужды меча не точи:\nМир — это высшее счастье страны.\nПраво, и веру, и честь не топчи.\nВнемли разумному слову певца\nИ для труда рукава засучи."
ABAI059ABAI,1889,Сегіз аяқ,"Алыстан сермеп,\nЖүректен тербеп,\nШымырлап бойға жайылған; \nҚиуадан шауып,\nҚисынын тауып,\nТағыны жетіп қайырған –\nТолғауы тоқсан қызыл тіл, \nСөйлеймін десең өзің біл.\n\nӨткірдің жүзі,\nКестенің бізі\nӨрнегін сендей сала алмас.\nБілгенге маржан,\nБілмеске арзан,\nНадандар бәһраала алмас.\nҚиналма бекер, тіл мен жақ, \nКөңілсіз құлақ — ойға олақ.\n\nБасында ми жоқ,\nӨзінде ой жоқ,\nКүлкішіл кердең наданның.\nКөп айтса көнді,\nЖұрт айтса болды –\nӘдеті надан адамның.\nБойда қайрат, ойда көз \nБолмаған соң, айтпа сөз.\n\nҚайнайды қаның,\nАшиды жаның,\nМінездерін көргенде.\nЖігерлен, сілкін,\nҚайраттан, беркін\nДеп насихат бергенде,\nҰятсыз, арсыз салтынан, \nҚалғып кетер артынан.\n\nАулаққа шықпай,\nСыбырлап бұқпай,\nМейірленбес еш сөзге.\nПайдасыз тақыл–\nБайлаусыз ақыл,\nАтадан бала ойы өзге.\nСанасыз, ойсыз, жарым ес,\nӨз ойында ар емес.\n\nТасыса өсек,\nЫсқыртса кесек,\nҚұмардан әбден шыққаны.\nКүпілдек мақтан\nТабытын қаққан –\nАңдығаны, баққаны.\nЫнсап, ұят, терең ой \nОйлаған жан жоқ, жауып қой.\n\nБолмасын кекшіл,\nБолсайшы көпшіл,\nЖан аямай, кәсіп қыл.\nОрынсыз ыржаң,\nБолымсыз қылжаң\nБола ма дәулет, нәсіп бұл?\nЕңбек қылсаң ерінбей –\nТояды қарның тіленбей.\n\nЕгіннің ебін,\nСауданың тегін\nҮйреніп, ойлап, мал ізде.\nАдал бол — бай тап,\nАдам бол — мал тап,\nҚуансаң қуан сол кезде.\nБіріңді қазақ, бірің дос \nКөрмесең, істің бәрі бос.\n\nМалыңды жауға,\nБасыңды дауға\nҚор қылма, қорға, татулас.\nӨтірік, ұрлық,\nҮкімет зорлық\nҚұрысын, көзің ашылмас.\nҰятың, арың оянсын,\nБұл сөзімді ойлансын.\n\nТамағы тоқтық,\nЖұмысы жоқтық\nАздырар адам баласын.\nТаласып босқа,\nЖау болып досқа,\nҚор болып, құрып барасың. \nӨтірік шағым толды ғой, \nӨкінер уақытың болды ғой.\n\nЖұмыссыз сандал,\nЕріксіз малды ал\nДеген кім бар сендерге? \nҚулықты көргіш,\nСұмдықты білгіш\nТабылар кісі жөндерге.\nҮш-төрт жылғы әдетің \nӨзіңе болар жендетің.\n\nАуырмай тәнім,\nАуырды жаным,\nҚаңғыртты, қысты басымды. \nТарылды көкірек,\nҚысылды жүрек,\nАғызды сығып жасымды. \nСүйеніп күлкі, тоқтыққа, \nТартыпты өнер жоқтыққа.\n\nҚайратым мәлім,\nКелмейді әлім,\nМақсұт — алыс, өмір — шақ. \nӨткен соң базар,\nҚайтқан соң ажар,\nНе болады құр қожақ?!\nКеш деп қайтар жол емес, \nЖол азығым мол емес.\n\nБір кісі мыңға,\nЖөн кісі сұмға\nӘлі жетер заман жоқ.\nҚадірлі басым,\nҚайратты жасым\nАйғаймен кетті, амал жоқ. \nБолмасқа болып қара тер, \nҚорлықпен өткен қу өмір.\n\nСөзуар білгіш,\nЗакүншік, көргіш,\nАтанбақ — мақсұт, мақтанбақ. \nЖасқанып, қорқып,\nЖорғалап, жортып,\nИменсе елің, баптанбақ. \nҚарғағанын жер қылмақ, \nАлқағанын зор қылмақ.\n\nХош, қорықты елің,\nҚорқытқан сенің\nӨнерің қайсы, айтып бер.\nЕл аңдып сені,\nСен аңдып оны,\nҚылт еткізбей бағып көр. \nОйнасшы қатын болса қар, \nАңдыған ерде қала ма ар?\n\nКөмексіз кезің,\nБір жалғыз өзің\nБаға алмай, басың сандалар. \nБауырыңа тартқан,\nСырыңды айтқан\nСырласың сырт айналар.\nОл қаны бұзық ұры, қар, \nҚапысын тауып сені алар.\n\nБасы-көзі қан боп,\nАрқа-басы шаң боп,\nЖәне тұрып жалпылдап; \nЖығылып тұрып,\nБуыны құрып,\nТағы қуып салпылдап –\nАбұйыр қайда, ар қайда? \nӘз басыңа не пайда?\n\nИт үрсе, бала \nТаяғын ала,\nҚуады итпен кектесіп. \nҰрысқансып «ой» деп,\n«Ұят» деп, «қой» деп,\nҮлкендер тыяр «тек» десіп.\nОны білсең, мұның не? \nМен де ұят іс қылдым де.\n\nБілгенге жол бос,\nБолсашы қол бос,\nТалаптың дәмін татуға.\nБілмеген соқыр,\nҚайғысыз отыр,\nТамағы тойса жатуға.\nНе ол емес, бұл емес,\nМенің де күнім күн емес.\n\nҒылымды іздеп,\nДүниені көздеп,\nЕкі жаққа үңілдім.\nҚұлағын салмас,\nТіліңді алмас,\nКөп наданнан түңілдім.\nЕкі кеме құйырығын \nҰста, жетсін бұйрығың.\n\nЖартасқа бардым,\nКүнде айғай салдым,\nОнан да шықты жаңғырық.\nЕстісем үнін,\nБілсем деп жөнін,\nКөп іздедім қаңғырып.\nБаяғы жартас — бір жартас, \nҚаңқ етер, түкті байқамас.\n\nЖаяуы қапты,\nАттысы шапты,\nҚайрылып сөзді кім ұқсын.\nІште дерт қалың,\nАуыздан жалын\nБұрқ етіп, көзден жас шықсын. \nКүйдірген соң шыдатпай,\nҚоя ма екен жылатпай?\n\nМамықтан төсек,\nТастай боп кесек,\nЖамбасқа батар, ұйқы жоқ.\nСыбыр боп сөзі,\nМәз болып өзі,\nОйланар елдің сыйқы жоқ.\nБаяғы қулық, бір алдау, \nҚысылған жерде — жан жалдау.\n\nАтадан алтау,\nАнадан төртеу,\nЖалғыздық көрер жерім жоқ.\nАғайын бек көп,\nАйтамын ептеп,\nСөзімді ұғар елім жоқ.\nМоласындай бақсының \nЖалғыз қалдым — тап шыным!",L. Ozerov,"Издали зовёт,\nОт души идёт,\nЗаставляет нас трепетать;\nОн всего острей,\nОн всего быстрей,\nМожет к месту лань приковать.\nМноголикий, гибкий язык,\nТы в устах народа велик!\n\nНет, игле стальной\nНикакой ценой\nНе поспеть за узорами слов!\nСможет жемчуг-нить\nУмный оценить,\nА дешёвка — радость глупцов.\nПомолчите, слова, сейчас,\nТугоухий не слышит вас!\n\nУ невежды есть\nЧванство, глупость, лесть\nДа веселье беспечных дней.\nОн всегда с толпой,\nТак и льнёт к тупой,\nТак и следует всюду за ней.\nЕсли мысль слепа или мысли нет,\nПри себе ты оставь свой бред!\n\nВся душа в огне,\nХолод по спине,\nЛишь увидишь глупцов, их ложь.\nТрижды умным будь,\nУказуй им путь —\nПохвалы у них не найдёшь.\nНо бесстыдству верны и тут.\nНе дослушав, они заснут.\n\nИм бы козни вершить,\nИм бы сплетнями жить,\nПустозвон заодно с хитрецом.\nЧто благой совет!\nВ нём и смысла нет:\nСын не хочет ладить с отцом.\nПусть без устали мелют уста —\nВ голове одна пустота.\n\nК счастью не придёшь,\nИзмышляя ложь.\nСплетни — промысел пустомель.\nЧванство, хвастовство,\nПьянство, мотовство —\nВот их жизни беспутной цель.\nМысли ищущей глубина\nНикому из них не нужна.\n\nТы сердечным будь,\nЧеловеком будь\nИ трудись, не жалея сил.\nСплетни, болтовня,\nГлупая брехня…\nТы такой сам себе постыл.\nКоль упорны твои труды,\nПопрошайкой не будешь ты.\n\nТы пахать умей,\nТорговать умей\nИ достаток дома блюди.\nБудь, жена, верна,\nМуж, трудись сполна,\nИ тогда — успех впереди.\nКоль казах казаху не друг,\nБудет жизнь постылой вокруг.\n\nЗащити свой скот,\nИзбегай забот,\nНе давай себя унижать.\nСгинь, насилья ночь!\nВластолюбье, прочь!\nДа не смогут подняться опять!\nПусть проснутся совесть и честь,\nЗнай, в словах этих правда есть!\n\nКоль ты слишком сыт,\nТруд тобой забыт, —\nРазвращён такой человек.\nСпоря о пустом,\nДругу став врагом,\nТы в ничтожестве кончишь век…\nКлеветал ты, лгал, доносил.\nА раскаяться хватит сил?\n\nКто учил тебя\nЖить, разбой любя,\nКто твоим советчиком был?\nНо придёт имярек,\nЧестный человек,\nОн остудит преступный пыл.\nЗаблужденья твои — как знать? —\nПалачом твоим могут стать.\n\nНет, не плоть, а дух\nКак в огне, мой друг,\nГолова моя тяжела.\nНа щеке слеза,\nГоре жжёт глаза,\nИ на душу тяжесть легла.\nГде разврат, разгул и разбой,\nТам беда берёт власть над тобой.\n\nЖизнь моя коротка,\nА цель далека,\nИ силы мои сочтены.\nУлетают дни —\nНе вернутся они,\nМы в гордыне коснеть должны.\nТо, что прожито, — не вернуть,\nБез запасов я вышел в путь.\n\nВижу: чести сын —\nНа сто сот один,\nА правдивых — ни одного.\nМолодость ушла,\nГолова бела,\nВ суете не познал ничего.\nЗря потел средь клевет и зол,\nВ унижении жизнь провёл.\n\nКраснобай и лжец,\nИ всезнайка-льстец,\nОт тщеславья все их труды.\nЭти любят лесть,\nЛюбят кверху лезть,\nУниженьем народа горды.\nПроклянут тебя и — пропал,\nПозовут — в небеса попал.\n\nПусть народ пуглив,\nНу, а ты чем жив,\nТы, пугавший родной народ?\nЖаждой славы томим,\nТы следишь за ним —\nЧто он делает, как живёт.\nКоль блудливая баба хитрит,\nЖалок муж, что её сторожит.\n\nЧто успеть ты смог,\nЕсли сам одинок\nИ шагаешь, растерян, с трудом.\nТе, с кем дружен теперь,\nКому нужен, верь,\nОт тебя отвернутся потом.\nЧужеродный вор и хитрец\nОдолеют тебя вконец.\n\nВся в крови голова,\nПриподнялся едва,\nА угодничать снова спешишь.\nИстомлён до костей,\nПеред силой властей\nТы опять, как всегда, лебезишь.\nГде же совесть твоя — дай ответ.\nВ жизни этакой пользы нет.\n\nЛишь собака брехнёт,\nМальчик палкой взмахнёт\nИ погонится тут же за ней.\nЛюди хором стыдят,\nНа мальчишку кричат:\n«Перестань! Собаку не бей!»\nУстыдился. То же с тобой\nИ с постыдной твоей судьбой.\n\nКто пытлив — смелей\nМир познать сумей.\nБыло б только желанье познать.\nА невежда слепой\nЗанят только собой,\nЛишь поесть бы ему да поспать.\nИ не тот, и не этот я,\nВсе ж судьба не завидна моя.\n\nЯ знаний искал —\nОт скитаний устал,\nЯ глядел и туда и сюда.\nНо и там и тут\nЛожь и лень цветут,\nВедь невежды боятся труда.\nЕсли хочешь погибнуть скорей,\nСтань на палубы двух кораблей.\n\nЯ с утёса кричал,\nМне простор отвечал —\nОтвечали и горы, и дол.\nНо, услышав звук,\nЯ искал вокруг:\nКак, откуда тот звук пришёл?\nБыл всё тот же утёс подо мной —\nОтклик есть, но отклик пустой.\n\nВсадник вдаль поскакал,\nПешеход отстал.\nКто признает тебя, кто поймёт?\nБоль в груди сильна,\nИ слеза солона,\nПламя жаркое сушит рот.\nЕсли весь я горю в огне,\nНе рыдать не под силу мне.\n\nКамнем мягкий пух\nОбернулся вдруг:\nТак жестка постель — не уснуть.\nНо галдит толпа,\nВесела, слепа…\nЧтоб подумать — в чём жизни суть?\nХитрость, ложь осаждают нас\nВ трудный час, испытанья час.\n\nВелика семья,\nШирока родня —\nОдиноким быть нет причин.\nВелика семья,\nНо не понят я,\nИ живу средь людей один.\nКак могила шамана, я\nОдинок — вся правда моя!"
ABAI059ABAI,1889,Сегіз аяқ,"Алыстан сермеп,\nЖүректен тербеп,\nШымырлап бойға жайылған; \nҚиуадан шауып,\nҚисынын тауып,\nТағыны жетіп қайырған –\nТолғауы тоқсан қызыл тіл, \nСөйлеймін десең өзің біл.\n\nӨткірдің жүзі,\nКестенің бізі\nӨрнегін сендей сала алмас.\nБілгенге маржан,\nБілмеске арзан,\nНадандар бәһраала алмас.\nҚиналма бекер, тіл мен жақ, \nКөңілсіз құлақ — ойға олақ.\n\nБасында ми жоқ,\nӨзінде ой жоқ,\nКүлкішіл кердең наданның.\nКөп айтса көнді,\nЖұрт айтса болды –\nӘдеті надан адамның.\nБойда қайрат, ойда көз \nБолмаған соң, айтпа сөз.\n\nҚайнайды қаның,\nАшиды жаның,\nМінездерін көргенде.\nЖігерлен, сілкін,\nҚайраттан, беркін\nДеп насихат бергенде,\nҰятсыз, арсыз салтынан, \nҚалғып кетер артынан.\n\nАулаққа шықпай,\nСыбырлап бұқпай,\nМейірленбес еш сөзге.\nПайдасыз тақыл–\nБайлаусыз ақыл,\nАтадан бала ойы өзге.\nСанасыз, ойсыз, жарым ес,\nӨз ойында ар емес.\n\nТасыса өсек,\nЫсқыртса кесек,\nҚұмардан әбден шыққаны.\nКүпілдек мақтан\nТабытын қаққан –\nАңдығаны, баққаны.\nЫнсап, ұят, терең ой \nОйлаған жан жоқ, жауып қой.\n\nБолмасын кекшіл,\nБолсайшы көпшіл,\nЖан аямай, кәсіп қыл.\nОрынсыз ыржаң,\nБолымсыз қылжаң\nБола ма дәулет, нәсіп бұл?\nЕңбек қылсаң ерінбей –\nТояды қарның тіленбей.\n\nЕгіннің ебін,\nСауданың тегін\nҮйреніп, ойлап, мал ізде.\nАдал бол — бай тап,\nАдам бол — мал тап,\nҚуансаң қуан сол кезде.\nБіріңді қазақ, бірің дос \nКөрмесең, істің бәрі бос.\n\nМалыңды жауға,\nБасыңды дауға\nҚор қылма, қорға, татулас.\nӨтірік, ұрлық,\nҮкімет зорлық\nҚұрысын, көзің ашылмас.\nҰятың, арың оянсын,\nБұл сөзімді ойлансын.\n\nТамағы тоқтық,\nЖұмысы жоқтық\nАздырар адам баласын.\nТаласып босқа,\nЖау болып досқа,\nҚор болып, құрып барасың. \nӨтірік шағым толды ғой, \nӨкінер уақытың болды ғой.\n\nЖұмыссыз сандал,\nЕріксіз малды ал\nДеген кім бар сендерге? \nҚулықты көргіш,\nСұмдықты білгіш\nТабылар кісі жөндерге.\nҮш-төрт жылғы әдетің \nӨзіңе болар жендетің.\n\nАуырмай тәнім,\nАуырды жаным,\nҚаңғыртты, қысты басымды. \nТарылды көкірек,\nҚысылды жүрек,\nАғызды сығып жасымды. \nСүйеніп күлкі, тоқтыққа, \nТартыпты өнер жоқтыққа.\n\nҚайратым мәлім,\nКелмейді әлім,\nМақсұт — алыс, өмір — шақ. \nӨткен соң базар,\nҚайтқан соң ажар,\nНе болады құр қожақ?!\nКеш деп қайтар жол емес, \nЖол азығым мол емес.\n\nБір кісі мыңға,\nЖөн кісі сұмға\nӘлі жетер заман жоқ.\nҚадірлі басым,\nҚайратты жасым\nАйғаймен кетті, амал жоқ. \nБолмасқа болып қара тер, \nҚорлықпен өткен қу өмір.\n\nСөзуар білгіш,\nЗакүншік, көргіш,\nАтанбақ — мақсұт, мақтанбақ. \nЖасқанып, қорқып,\nЖорғалап, жортып,\nИменсе елің, баптанбақ. \nҚарғағанын жер қылмақ, \nАлқағанын зор қылмақ.\n\nХош, қорықты елің,\nҚорқытқан сенің\nӨнерің қайсы, айтып бер.\nЕл аңдып сені,\nСен аңдып оны,\nҚылт еткізбей бағып көр. \nОйнасшы қатын болса қар, \nАңдыған ерде қала ма ар?\n\nКөмексіз кезің,\nБір жалғыз өзің\nБаға алмай, басың сандалар. \nБауырыңа тартқан,\nСырыңды айтқан\nСырласың сырт айналар.\nОл қаны бұзық ұры, қар, \nҚапысын тауып сені алар.\n\nБасы-көзі қан боп,\nАрқа-басы шаң боп,\nЖәне тұрып жалпылдап; \nЖығылып тұрып,\nБуыны құрып,\nТағы қуып салпылдап –\nАбұйыр қайда, ар қайда? \nӘз басыңа не пайда?\n\nИт үрсе, бала \nТаяғын ала,\nҚуады итпен кектесіп. \nҰрысқансып «ой» деп,\n«Ұят» деп, «қой» деп,\nҮлкендер тыяр «тек» десіп.\nОны білсең, мұның не? \nМен де ұят іс қылдым де.\n\nБілгенге жол бос,\nБолсашы қол бос,\nТалаптың дәмін татуға.\nБілмеген соқыр,\nҚайғысыз отыр,\nТамағы тойса жатуға.\nНе ол емес, бұл емес,\nМенің де күнім күн емес.\n\nҒылымды іздеп,\nДүниені көздеп,\nЕкі жаққа үңілдім.\nҚұлағын салмас,\nТіліңді алмас,\nКөп наданнан түңілдім.\nЕкі кеме құйырығын \nҰста, жетсін бұйрығың.\n\nЖартасқа бардым,\nКүнде айғай салдым,\nОнан да шықты жаңғырық.\nЕстісем үнін,\nБілсем деп жөнін,\nКөп іздедім қаңғырып.\nБаяғы жартас — бір жартас, \nҚаңқ етер, түкті байқамас.\n\nЖаяуы қапты,\nАттысы шапты,\nҚайрылып сөзді кім ұқсын.\nІште дерт қалың,\nАуыздан жалын\nБұрқ етіп, көзден жас шықсын. \nКүйдірген соң шыдатпай,\nҚоя ма екен жылатпай?\n\nМамықтан төсек,\nТастай боп кесек,\nЖамбасқа батар, ұйқы жоқ.\nСыбыр боп сөзі,\nМәз болып өзі,\nОйланар елдің сыйқы жоқ.\nБаяғы қулық, бір алдау, \nҚысылған жерде — жан жалдау.\n\nАтадан алтау,\nАнадан төртеу,\nЖалғыздық көрер жерім жоқ.\nАғайын бек көп,\nАйтамын ептеп,\nСөзімді ұғар елім жоқ.\nМоласындай бақсының \nЖалғыз қалдым — тап шыным!",V. Derzhavin,"Звенящий, как ключ,\nСлепящий, как луч.\nТы хлынешь, сердца обжигая,\nНа горный престол\nВзлетишь, как орёл.\nБегущих косуль настигая, —\nВоспрянь, говори — горделив и велик, —\nСверкающий, стопереливный язык!\n\nНе вывесть живых\nУзоров твоих\nАлмазом, не вышить иглою.\nЦенней жемчугов,\nВ глазах знатоков —\nТы прах перед тёмной толпою.\nНе трать же заветных сокровищ своих\nДля низких невежд — бессердечных, глухих!\n\nВ кругу дураков,\nСидит бестолков\nНевежда — собою довольный.\nЧужою молвой,\nЧужой головой\nЖивёт беззаботно и вольно.\nНе спорь же, мудрец, — да и спорить о чём\nС надутым, надменным и жалким глупцом?\n\nКиплю и горю.\nКогда посмотрю\nНа их безобразные нравы.\n«Исправьтесь, друзья! —\nСоветую я. —\nВы лживы, бесчестны, лукавы!»\nНо всё позабудет, лишь прочь отойдёт,\nНе знающий правды и совести сброд.\n\nТайком, шепотком…\nСловца прямиком\nНе молвят про общие нужды!\nИх не пристыдить,\nНе переродить, —\nДруг другу навек они чужды.\nБезумцу неведомы совесть и стыд,\nОн жизнь без забот и без мыслей влачит.\n\nВ сетях клеветы\nЗапутался ты,\nОбманут? — ак, как они рады!\nПолны лишь одним\nБахвальством пустым…\nО тёмное, злобное стадо!\nО боль, о тщета упований моих,\nХоть душу живую найти среди них!\n\nКогда б ты, глупец,\nВзялся, наконец,\nЗа дело на благо отчизне, —\nИ от нищеты\nИзбавился б ты\nИ славы добился бы в жизни.\nНе клянчи постыдно! Лишь честным трудом\nИ добрый достаток добудешь и дом.\n\nВсегда и везде,\nВ торговле, в труде,\nУчись, — возрастёт достоянье.\nБудь верной женой,\nБудь честной душой —\nИ вознаградятся старанья!\nИ знайте: лишь в дружбе казахский народ\nСвободу и правду свою обретёт!\n\nИ пусть пропадут\nНеправда и кнут, —\nДобра от насилья не жди ты!\nНе грабь и не лги!\nНе дремлют враги,\nТы сам будь своею защитой!\nИ верь: ты подымешься к лучшей судьбе,\nКоль разум и совесть проснутся в тебе!\n\nКто весел и сыт,\nХоть праздно влачит\nСвой век, — тот душою мертвеет.\nКто в тысячах дрязг\nИ в тяжбах погряз, —\nТот жизнь свою прахом развеет.\nО, жалоб, клевет и наветов гора!\nПрезренный сутяга, опомнись — пора!\n\nКто мог завещать\nИм скот воровать,\nБездельем всю землю бесславить?\nПридёт ли пророк,\nКоторый бы смог\nИх души кривые исправить?\nТри года средь них поживёт человек —\nИ в лжи и пороках погрязнет навек.\n\nНе тело в огне,\nА сердде во мне\nПылает, мой разум задавлен.\nСтеснённая грудь\nНе может вздохнуть.\nНе тело — мой дух окровавлен,\nНо весело, сыто и пьяно их сброд\nЖивёт без сомнений, трудов и забот.\n\nКак жизнь коротка.\nКак цель далека!..\nНет сил, — я в пути расточил их.\nБазар бытия\nЗакрылся. А я?\nЧто проку в напрасных усильях?\nОбратно с такого пути не уйти.\nПрипасов моих не хватило в пути.\n\nПолн гнева и сил,\nОдин выходил\nЯ против бесчестного сброда.\nСпасибо ж судьбе!\nВ неравной борьбе\nБесплодно проигли мои годы.\nНа мелкие мелочи жизнь я разбил\nБесплодно, мучительно век свой сгубил.\n\nПрослыть мудрецом,\nЗаконов творцом\nВысокому лестно невежде.\nНарод устрашён\nНасильем. А он\nНадуется пуще, чем прежде.\nКого покарает — во прах разотрёт.\nКого наградит — до небес вознесёт.\n\nВ народе любой\nДрожит пред тобой, —\nЧем этого мог ты достигнуть?\nСто глаз у него!\nКак сможешь его\nСкрутить, чтоб не смел он и пикнуть?\nБесчестье тому, кто над честью дрожит\nИ вечно блудниду-жену сторожит.\n\nИ ты, властелин,\nОстался один…\nНет участи более тёмной.\nТот, с кем ты дружил,\nС кем тайны делил,\nПокинет тебя вероломно.\nОн, низкий предатель, воришка и лжец,\nСумеет тебя поразить наконец.\n\nВесь кровью облит,\nДерётся — избит.\nВстаёт, чтобы жалобой мучить.\nИ вновь упадёт,\nИ снова встаёт,\nЧтоб низкопоклонно канючить.\nГде честь, где достоинство, молви мне, эй!\nВ чём польза тут честной природе твоей?\n\nСобака брехнёт, —\nРебёнок возьмёт\nДубинку, собаку гоняет.\nНо старшие тут\nМальчишку уймут,\nГлупца пристыдят, поругают.\nГляжу я на вас, — постыдитесь! и вы\nВ безумных поступках своих таковы!\n\nПеред мудрецом\nДороги кругом, —\nЛишь воля была бы свободная.\nНевежде с пустой\nЕго головой\nЖивётся легко, беззаботно.\nНи в стане одном я, ни в стане другом.\nКак дальше мне жить в положеньи таком?\n\nТы знанья алкал,\nВесь мир обыскал,\nВ ночах не смыкал свои вежды?\nТы жизни учил, —\nИ что ж получил?\nПосмешищем стал для невежды!\nКоль лодку прицепишь ты к двум кораблям,\nПогибнешь, поверь этим древним словам.\n\nВ ночи я кричал,\nИ громко звучал\nМне голос утёсов ответный.\nИ днём среди скал\nЯ долго искал\nТех, кто отвечал мне, но тщетно.\nТого же всё эха безжизненный звук,\nВсё те же бездушные скалы вокруг.\nОдин пешеход\nПустыней бредёт,\nА конные вдаль ускакали.\n\nО пламя в груди!\nО даль впереди!\nО тьма необъятной печали!\nКому в этом горестном тёмном краю\nОткроешь ты думы и душу свою?\n\nПостель для меня\nНе мягче кремня.\nНавек я бессонницей болен…\nТебе ж, мой сосед.\nИ времени нет\nОдуматься. Всем ты доволен.\nИ прежняя ложь в тебе, слабость и блажь,\nТы в трудное время и душу продашь!\n\nОтец — шестерым,\nА мать — четверым\nЖизнь дали — родным моим братьям.\nБольшая родня!\nДа только меня —\nУвы, — никогда не понять им…\nИ вот простоял я всю жизнь до седин,\nКак холм намогильный шамана. — один…"
ABAI060ABAI,1889,Сен мені не етесің?,"Сен мені не етесің?\nМені тастап,\nӨнер бастап \nЖайыңа \nЖәне алдап,\nАрбап,\nӨз бетіңмен сен кетесің.\n\nНеге әуре етесің?\nҚосылыспай,\nБасылыспай,\nБайыңа \nЖәне жаттан \nБай тап,\nӨмір бойы қор өтесің.\nЕт жүрек өртенді,\nОт боп жанып,\nЖалын шалып \nІшіме.\nИттей қормын,\nЗармын,\nСен үздің ғой бұл желкемді. \nКім білер ертеңді?\n\nӨлім айтпас,\nКелсе қайтпас \nКісіге.\nБүгінгі күн \nБармын,\nЖолдас еттің сен бөтенді.\nҒашықтық — қиын жол.\nЖетсең — жеттің.\nЖетпей өттің,\nНе болды?\nАрманда өмір \nӨтті,\nОйлар ма екен бір мені сол? \n\nСалдырап аяқ-қол,\nЖетпей сертке,\nІшім дертке \nТез толды.\nАжал уақыты \nЖетті,\nМен өлейін, сен сау бол.\nШын жүрек — бір жүрек,\nҚайта толқып,\nЖолдан қорқып,\nАйнымас.\nШегінісіп.\nҚайтпас,\nӨлсе бір сөзбен, не керек?\nБілесің, сен зерек,\nМен пендеңе,\nБолды деме,\nКел, қарас.\nЕшкім сөгіс \nАйтпас,\nРахым қылсаң, кел ертерек!\n\nШын ғашық мен саған!\nКейіп жүрсем,\nСені көрсем,\nЛәм-мим деп \nБір сөз айтар \nХал жоқ,\nЕріп кетер бой сол заман.\nОйыңды сен маған \nБір бөлмедің,\nТез келмедің\nМені іздеп.\nІшінде ыстық \nҚан жоқ,\nТас бауыр жар, бол қош аман!\n\nЖар, сенің көңілің тоқ,\nАқ етінді,\nНұр бетіңді \nМеншікті \nҚылмаған соң \nАлла,\nӨзі сорлы етсе, амал жоқ.\nСен аттың жөнсіз оқ,\nТәңірі — қазы,\nТас таразы,\nТентекті \nСұрамас деп \nҚалма,\nСерт бұзғанның, біл, орыны — шоқ.",D. Brodsky,"Ах, что за жребий ждет меня!\nУйдешь, метнув\nНадменный взор?\nИль, обманув,\nТайком, как вор,\nПокинешь,\nСлову изменя?\n\nЗачем терзаешь ты меня?\nЗабыт супруг, —\nГлядишь вокруг,\nИща других\nСреди чужих,\nПозором\nЖизнь свою черня.\n\nГляди — душа моя в огне\nКричу, стеня,\nВнутри меня\nВолнами пламя разлилось.\nМечусь,\nУниженный, как пес, —\nИстаивает жизнь во мне.\n\nКто знает о грядущем дне?\nПридет, таясь,\nПоследний час,\nПридя, не отойдет от нас.\nЕще дыша,\nЖивет душа,\nА вот — другой на смену мне.\n\nЛюбви дорога нелегка;\nДостиг — живешь,\nА нет— так что ж?\nВся жизнь в мечтах\nПрошла.\nМеня ты вспомнишь\nХоть слегка?\n\nТомит смертельная тоска,\nНет больше сил;\nЯ не свершил\nОбета — уж в моих глазах\nСмертельная\nМелькает мгла.\nНу что ж? Живи — хоть далека!\n\nКоль сердце верное, — оно\nИдет, не думая,\nВперед,\nНе передумает\nСтократ; не повелит глядеть\nНазад,\nУмрет за слово лишь одно.\nСудить умеешь ты умно,\nТак своего утешь раба,\nНе говори, что не судьба,\nВернись, никто\nТебя за то\nНе упрекнет, —\nМне так темно!\nКак я люблю!\n\nЯ удручен,\nНо не скажу я ничего,\nКогда придешь; ни одного\nНе в силах слова\nМолвить я, —\nБезжизненна душа моя,\nРассыплюсь в прах, испепелен.\n\nТвой взгляд еще ни разу мне\nНе подарил любви огня.\nТы не вернулась и меня,\nИща, не кликала к себе.\nГорячей крови\nНет в тебе.\nПрощай! Ты слышишь ли мой стон?\n\nУвы, не любишь ты меня!\nТвоим сияющим лицом\nИ телом, пышущим огнем,\nВелел Аллах\nМне наслаждаться\nЛишь в мечтах,\nНеблагосклонностью казня.\nСтрелу метнула ты в меня\nСлепую — Бог судья тебе.\nНо знай, никто в своей судьбе\nНе волен. Твой неверный шаг —\nНа справедливости весах.\nНе будет он никем прощен\nДо рокового смерти дня!"
ABAI061ABAI,1889,Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,"Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,\nОған да үкі, тұмар тағылса да. \nҚыжыртпай мені сырттан жүре алмайды, \nКім желігіп, қай шеттен қағынса да.\n\nКүшік ит бөрі ала ма жабылса да? \nТәңірі сақтар, табандап тап ұрса да.\nАрсыз адам арсаңдап, арсылдайды,\nӘр жерде-ақ керегеге таңылса да.\n\nҚұтырды көпті қойып азғанасы,\nАрызшы орыс — олардың олжаласы. \nБірде оны жарылқап, бірде мұны,\nҚуды ұнатты-ау Семейдің бұл қаласы.",M. Dudin,"Тулпара в скачке не обгонит кляча,\nСоревнованье — не её задача.\nКто целится в меня из-за угла,\nТому едва ли выпадет удача.\n\nИ стая псов не одолеет волка,\nВолк — враг собакам страшно и надолго.\nНо лезет в драку мелкая душа\nИ погибает, как всегда, без толка.\n\nИ — бесится на воле мелкота,\nИ от неё страдает правота.\nИ, кляузникам разным потакая,\nЦарит в Семи Палатах клевета."
ABAI061ABAI,1889,Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,"Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,\nОған да үкі, тұмар тағылса да. \nҚыжыртпай мені сырттан жүре алмайды, \nКім желігіп, қай шеттен қағынса да.\n\nКүшік ит бөрі ала ма жабылса да? \nТәңірі сақтар, табандап тап ұрса да.\nАрсыз адам арсаңдап, арсылдайды,\nӘр жерде-ақ керегеге таңылса да.\n\nҚұтырды көпті қойып азғанасы,\nАрызшы орыс — олардың олжаласы. \nБірде оны жарылқап, бірде мұны,\nҚуды ұнатты-ау Семейдің бұл қаласы.",M. Zamakhovskaya,"Тулпара не обгонит конь простой,\nБудь он украшен пестрой бахромой.\nКак бы меня злодеи ни чернили,\nНе омрачится дух высокий мой.\nСобакам в чаще волка не догнать.\nПоможет бог осилить вражью рать.\nХотя не раз мы их на цепь сажали,\nПривычно псам бессовестно рычать.\nБезумствуют с толпою «мудрецы»,\nКлеветники-чиновники, купцы —\nДрузья их. И надежную опору\nХотят найти в Семее хитрецы."
ABAI062ABAI,1889,Онегиннің өлердегі сөзі (Абай өзі шығарған),"Жарым жақсы киім киіп,\nКелді жанға жылы тиіп.\nДиуана болды бұл көңілім, \nБасылмай бір құшып, сүйіп.\nБойым тұр дал болып ұйып, \nКөңілім жүр құс болып шүйіп. \nЕсіркеп сүйгізіп еді,\nКетіппін жүз есе күйіп.\nҚылдың арам ойыңды,\nБір бұрмадың мойныңды.\nСен ақылмен көңіліңді \nТыйып, жеңдің бойыңды.\nМен бұрылып түзеле алман, \nҚайтсін дедің сорлыңды…\nАтам, анам — қара жер,\nСен аша бер қойныңды.\nСенен басқа еш жерден\nТаба алмадым орнымды.",,
ABAI063ABAI,1890,"Асқа, тойға баратұғын","Асқа, тойға баратұғын,\nЖаны асығып, жас жігіт. \nҚолға кетті жауға бір күн,\nТірі адамның ісі — үміт.\n\nҚозғады жау батыр ерді, \nЖауға сойқан салғалы. \nҚалыңдығы қала берді,\nЖатыр еді алғалы.\n\nАсықсаң да, шырағым,\nСаған деген құданың \nЖазылған қандай жарлығы, \nЕсіткен жоқ құлағың.\n\nҚалыңдық құшып, сүюге, \nКүйеуіне ынтызар.\nКелісімен тиюге,\nДайындалған ойы бар.\n\nКөйлегін ақтан тіккіштеп, \nКүні-түні дем алмай,\nБітіруге жүр күштеп, \nАсыққансып, тоқталмай.\n\nСен асыққан екен деп,\nАлла әмірін өзгертпес. \nАйтқаның болар ма екен деп, \nМен қорқамын, көз жетпес.\n\nЖара басты кеудені,\nЖаудан өлді ар үшін. \nЕскермей өзге дүниені,\n«Аһ!» деп өтті жар үшін. \n\nЖамандық тұрмас күттіріп,\nЕл есітті, қыз білді.\nАқ көйлекті бітіріп,\nКебінім деп киді, өлді…\n\nҚол жетпеген некені \nСүйіп кеткен жан екен.\nКөзің неге жетеді,\nҚосылмақ онда бар ма екен?\n\nШыны ғашық жар болса,\nНеге өлдім деп налымас.\nОнда екеуі кез келсе,\nБірін бірі танымас.",P. Shubin,"Беззаботные, с пира на пир торопясь,\nМчались далями ветра вольней;\nНа сафьяновых сёдлах узорная вязь,\nПерья филина в гривах коней.\n\nГоре ждёт? Не дождёт!\nИщет смерть? Не найдёт!\nВперед!\n\nЕсть отец и мулла… Только что их слова?\nНе помогут ни слово, ни плеть.\nА в гульбе чья же думать могла голова,\nЧто придётся об этом жалеть?\n\nНе тужа ни о ком,\nПели, пили тайком\nС дружком.\n\nЧерез силу смогли наизусть задолбить\nПару первых страниц букваря,\nИ ушли от муллы, чтоб немедля забыть\nТо, чему и учились-то зря…\n\nЮность — нет ей цены!\nБыли все влюблены,\nПьяны.\n\nЮность! Модное платье, да конь аргамак,\nДа байга, чтоб лететь напоказ.\nКак зарница, стрелой золотою сквозь мрак\nТемнокарих девических глаз.\n\nГде, кого полоним?\nВон — курган! Что за ним?\nПоглядим!\n\nИ — женились. Делили хозяйство с отцом.\nВсё как будто начало пути.\nА посмотришь — оно обернулось концом: Счастье, молодость — всё позади.\n\nХодишь, ищешь, зовёшь,\n— Может, юность вернёшь?\nЛожь."
ABAI064ABAI,1890,Ата-анаға көз қуаныш,"Ата-анаға көз қуаныш –\nАлдына алған еркесі. \nКөкірегіне көп жұбаныш, \nГүлденіп ой өлкесі.\nЕркелік кетті,\nЕр жетті,\nНе бітті?\n\nОқытарсың молдаға оны, \nҮйретерсің әр нені.\nМедеу етіп ойы соны, \nЖаны тыныштық көрмеді.\nЖасында күтті,\nДәме етті,\nБосқа өтті.\n\nАта көңіл жанбаса бір,\nАртық өнер шықпаса.\nЕл танымай, үй танып құр, \nШаруасын да ұқпаса –\nҮміті қайда?\nСоны ойла,\nАбайла!\n\nСүйер ұлың болса, сен сүй, \nСүйінерге жарар ол.\nСүйкімі жоқ құр масыл би\nСүйретіліп өтер сол. \nТабылмас қайла,\nОйбайла –\nНе пайда?\n\nЗарланарсың, ойланарсың,\nНе болам деп енді мен. \nҚұрбылардан қорланарсың,\nТәңірі ісіне сен де көн. \nҚайғысыз пенде\nКөрдің бе\nӨміріңде?\n\nТәңірі сорлы етсе пенде,\nНе бітірер құр жылап.\nЖігері жоқ ақылы кенде, \nЖамбасыңнан жат сұлап.\nБір жаман мен бе,\nДедің бе,\nКөңіліңде?",V. Derzhavin,"Отца и матери услада,\nЛелеемый от нежных лет.\nТы был им большая отрада,\nЧем солнца свет и вешний цвет.\n\nНо детство пролетает,\nСыночек подрастает,\nДа только проку нет.\n\nСвели к мулле тебя с надеждой.\nЧто, мол, научит кой-чему.\nУвы, учитель твой — невежда!\nКак мы доверились ему?\n\nНадеждою питалась\nДуша… Не оправдалась\nНадежда первых лет!\nИз паренька не вышло толку.\nВ тоске родители его.\nОпять сынок их знает только\nСвой дом — и больше ничего.\n\nОдумайся, беспечный!\nОпоры — знай! — не вечны\nУ дома твоего.\n\nБыл сын, достойный восхищенья,\nЛюбви достойный сын, — и вот\nНе сын — источник огорченья\nТеперь в дому твоём живёт.\n\nНичем, увы, не стал он.\nНичем не оправдал он\nРодительских забот.\n\n«Что ждёт меня?» — себя он спросит,\nДа поздно. И махнёт сынок\nРукой… Сомнения отбросит,\nПокорно примет тёмный рок.\n\nТы беззаботных тоже\nВидал судьбу? И что же,\nКакой урок извлёк?"
ABAI065ABAI,1890,Бай сейілді,"Бай сейілді,\nБір пейілді\nЕлде жақсы қалмады. \nЕлдегі еркек,\nБосқа селтек\nҚағып елін қармады.\n\nЖөнді — жөнсіз,\nСөз — теңеусіз,\nБас пен аяқ бір қысап. \nҰрысса орыс,\nЕлге — болыс\nҮйден ұрған итке ұсап.\n\nӨзі ұлыққа \nҚәдірі жоққа\nҚарамай, өз халқына \nСөз қайырмай,\nЖөнді айырмай,\nЖұртқа шабар талпына.\n\nТанымадық,\nЖарымадық\nЖақсыға бір іргелі. \nҚолына алып,\nПәле салып,\nАңдығаны өз елі.\n\nШашты барын,\nБерді малын\nБоларында жұртына. \nЕміреніспес,\nЕнді піспес,\nҰқсамас еш сыртына.\n\nКетті бірлік,\nСөнді ерлік,\nЕнді кімге беттемек?\nЕлің — ала,\nОтты шала,\nТайса аяғың, кім көмбек?\n\nӨтті өмірім,\nҚайтты көңілім\nБұл дүниенің ісіне.\nЖасы құрбы,\nЖаны тұрғы,\nДос па деген кісіге.\n\nЕл керексіп,\nСөзге емексіп,\nНе болады мақтаның? \nПейілі шикі,\nАқылы күйкі,\nОсы жұрт па тапқаның?",P. Karaban,"Звереет бай.\nСкудеет край\nЛюдьми с хорошей душой.\nПравитель тут —\nПрезренный плут,\nНарод обирает свой.\n\nНе разберешь,\nГде правда, ложь,\nГде ноги, где голова.\nВласть — за стеной,\nПравитель свой\nДышать нам дает едва…\n\nЕму цена\nВезде одна!\nС начальством угодлив, тих,\nНо, ждя наград,\nВцепиться рад,\nКак бешеный пес, в своих.\n\nЖдем тщетно век,\nЧтоб человек\nДостойный был на посту.\nПлут роет нам\nПо сорок ям,\nПуская в ход клевету.\n\nОн щедрым был,\nОн всех купил,\nЧтоб волостным ему стать,\nСемь шкур теперь\nСдирает зверь,\nИ внешность — нутру под стать.\n\nНароду враг,\nОн каждый шаг\nЕго сторожит везде,\nТам — съезд, а тут\nУездный лют, —\nСпасения нет нигде!\n\nНет братских уз,\nТвой ближний — трус.\nК кому ты пойдешь в беде?\nДымит костер\nВзаимных ссор.\nСпоткнешься — опора где?\n\nНа склоне лет\nНе мил мне свет,\nУстала душа моя\nОт грязи всей,\nИзмен друзей,\nКому доверялся я.\n\nА так взглянуть —\nМой славен путь,\nКадят мне со всех концов.\nНо что за честь —\nПустая лесть\nФальшивых душой глупцов?!\n"
ABAI066ABAI,1890,Ем таба алмай,"Ем таба алмай,\nОт жалындай,\nТолды қайғы кеудеге. \nСырласа алмай,\nСөз аша алмай \nПендеге.\n\nБосқа ұялып,\nТекке именіп,\nКімді көрсем, мен сонан. \nБетті бастым,\nТұра қаштым \nЖалма-жан.\n\nҰйқы, тамақ \nҚалды тым-ақ\nКерегі жоқ іс болып.\nЖай жатпағым,\nТыныш таппағым,\nКүш болып.\nЖас жүрегім \nЖанды менің,\nЖай таба алмай, япырым! \nӨзің оңда\nЖақсы жолға \nАқырын.\n\nЖас теректің \nЖапырағы\nЖамырайды, соқса жел. \nТүсті мойын,\nТолды қойын,\nАқты сел.\n\nМен паң едім,\nБейғам едім,\nЕштеңеден қайғысыз. \nТез дерттендім,\nКейде өртендім,\nКейде мұз.",D. Brodsky,"Не продохнуть.\nПолнит мне грудь\nГоре и жжёт, как огнём.\nЗла не уйму,\nИ никому\nНе рассказать мне о нём.\n\nЧувствую стыд,\nРобость долит.\nВстретится ль кто из людей, —\nЯ, как дитя,\nВзгляд опустя,\nВ бегство пускаюсь скорей.\n\nДух мой смущён.\nПища и сон\nСделались мне не нужны.\nКак я изныл.\nНет во мне сил\nМилой достичь тишины.\n\nСердце в огне.\nБоже, где мне\nДушу свою утолить?\nДай мне на путь\nВерный свернуть!\nДай путеводную нить!\n\nВ ветре листвой,\nЮной, живой,\nТополь шумит, стоголос.\nГорем я пьян,\nМокр мой чапан\nОт набегающих слёз.\n\nГордым я был.\nГоре забыл,\nНынче на сердце недуг.\nТягостно мне:\nТо я в огне,\nТо леденею весь вдруг."
ABAI066ABAI,1890,Ем таба алмай,"Ем таба алмай,\nОт жалындай,\nТолды қайғы кеудеге. \nСырласа алмай,\nСөз аша алмай \nПендеге.\n\nБосқа ұялып,\nТекке именіп,\nКімді көрсем, мен сонан. \nБетті бастым,\nТұра қаштым \nЖалма-жан.\n\nҰйқы, тамақ \nҚалды тым-ақ\nКерегі жоқ іс болып.\nЖай жатпағым,\nТыныш таппағым,\nКүш болып.\nЖас жүрегім \nЖанды менің,\nЖай таба алмай, япырым! \nӨзің оңда\nЖақсы жолға \nАқырын.\n\nЖас теректің \nЖапырағы\nЖамырайды, соқса жел. \nТүсті мойын,\nТолды қойын,\nАқты сел.\n\nМен паң едім,\nБейғам едім,\nЕштеңеден қайғысыз. \nТез дерттендім,\nКейде өртендім,\nКейде мұз.",A. Romm,"Кто спасёт меня?\nПолон я огня.\nИзнутри горю и на снегу.\nДушу ли открыть,\nСлово ль проронить —\nНе могу.\n\nОтчего стыжусь,\nПочему боюсь\nВсех, кого ни встречу на пути?\nПочернев, как ночь,\nТороплюсь я прочь\nОтойти.\n\nСон, питьё, еда.\nСловно навсегда.\nСтали мне чужды и не нужны.\nКак найти покой,\nКак достичь родной\nТишины?\n\nСердце — жар во мне\nЮное — в огне.\nГде же утоление, душа?\nСам себя наставь,\nСам на путь направь\nКаждый шаг!\n\nТополь молодой\nШелестит листвой,\nС ветром говорят листки берёз.\nЯ главой поник,\nСердце же — родник\nГорьких слёз.\n\nБыл я полон сил.\nБеззаботен был,\nС горем и бедою незнаком.\nНынче плохо мне!\nСам горю в огне,\nЛёд — кругом!"
ABAI067ABAI,1890,Жазғытұры,"Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,\nМасатыдай құлпырар жердің жүзі. \nЖан-жануар, адамзат анталаса,\nАта-анадай елжірер күннің көзі.\n\nЖаздың көркі енеді жыл құсымен, \nЖайраңдасып жас күлер құрбысымен. \nКөрден жаңа тұрғандай кемпір мен шал,\nЖалбаңдасар өзінің тұрғысымен.\n\nҚырдағы ел ойдағы елмен араласып, \nКүлімдесіп, көрісіп, құшақтасып.\nШаруа қуған жастардың мойыны босап, \nСыбырласып, сырласып, мауқын басып.\n\nТүйе боздап, қой қоздап — қорада шу, \nКөбелек пен құстар да сайда ду-ду.\nГүл мен ағаш майысып қарағанда\nСыбдыр қағып, бұраңдап ағады су.\n\nКөл жағалай мамырлап қу менен қаз, \nЖұмыртқа іздеп, жүгіріп балалар мәз. \nҰшқыр атпен зырлатып тастағанда, \nЖарқ-жұрқ етіп ілінер көк дауылпаз.\nҚұс қатарлап байлаған қанжығаға \nҚыз бұраңдап жабысып, қылады наз.\n\nЖазға жақсы киінер қыз-келіншек,\nЖер жүзіне өң берер гүл-бәйшешек. \nҚырда торғай сайраса, сайда бұлбұл, \nТаудағы үнін қосар байғыз, көкек.\n\nЖаңа пұлмен жамырап саудагерлер, \nДиханшылар жер жыртып, егін егер.\nШаруаның бір малы екеу болып,\nЖаңа төлмен көбейіп, дәулет өнер.\n\nБезендіріп жер жүзін тәңірім шебер, \nМейірбандық дүниеге нұрын төгер.\nАнамыздай жер иіп емізгенде,\nБейне әкеңдей үстіңе аспан төнер.\n\nЖаз жіберіп, жан берген қара жерге \nРахметіне Алланың көңіл сенер.\nМал семірер, ақ пенен ас көбейер, \nАдамзаттың көңілі өсіп, көтерілер.\n\nҚара тастан басқаның бәрі жадырап,\nБір сараңнан басқаның пейілі енер. \nТамашалап қарасаң тәңірі ісіне,\nБойың балқып, ериді іште жігер.\n\nКемпір-шал шуақ іздеп, бала шулар,\nМал мазатсып, қуанып, аунап-қунар.\nЖыршы құстар әуеде өлең айтып,\nҚиқу салар көлдегі қаз бен қулар.\n\nКүн жоқта кісімсінер жұлдыз бен ай,\nОл қайтсін қара түнде жарқылдамай.\nТаң атқан соң шығарын күннің біліп,\nӨңі қашып, бола алмас бұрынғыдай.\n\nКүн — күйеу, жер — қалыңдық сағынышты, \nЕкеуінің құмары сондай күшті.\nКүн қырындап жүргенде көп қожаңдап,\nКүйеу келді — ай, жұлдыз көтін қысты.\n\nАй, жұлдызға жылы жел хабар беріп, \nЖан-жануар қуанар тойға елеріп.\nАзалы ақ көрпесін сілке тастап,\nЖер күлімдер, өзіне шырай беріп.\n\nКүн — күйеуін жер көксеп ала қыстай, \nБіреуіне біреуі қосылыспай,\nКөңілі күн лебіне тойғаннан соң \nЖер толықсып, түрленер тоты құстай.\n\nАдам тіктеп көре алмас күннің көзін,\nСүйіп, жылып тұрады жан лебізін.\nҚызыл арай, сары алтын шатырына,\nКүннің кешке кіргенін көрді көзім.",M. Adibayev,"В разгар весны и след простыл зимы,\nЗеленый бархат покрывает лик земли.\nБоясь отстать, выходят твари к Солнцу,\nБлага Отца спешат принять они.\nПриносят птицы благолепье лета,\nИ молодежь полна веселья, смеха.\nДед и старуха словно из могилы встали,\nЛепечут, счастливы, тепла дождались.\nС верховий и долин народ сошелся,\nОбнялись радуются, друг нашелся.\nТрудился кто без устали — свободны,\nВсе говорят, секретничают, спорят.\nВерблюдов и овец окот — в загонах шум,\nОт крыльев птах в оврагах гуд и гул.\nКогда любуются водой деревья и цветы,\nРека, как пава, изгибается, журчит.\nПо берегу в развалку важно,\nПроходят гуси-лебеди вальяжно.\nДовольны дети, вверх и вниз –\nРыскают в поисках яиц.\nВзлетает кречет, устремляясь ввысь,\nНа скакунах охотятся на птиц.\nПолна добычею торока — на показ,\nБегут красавицы к удачливым ластясь.\nНевесты-девицы наряд готовят к лету,\nЦветы и маки украшают землю.\nВ степи воробушки, соловушки в логу,\nКукушкам в скалах, удоды — «гу-гу!».\nТорговцы, гогоча, судачат цены вздуть,\nДехканам ж сеять, землю надо гнуть.\nУ пастуха овца дает приплод,\nРастет богатство — удвояя скот.\nКак мастер разукрасил Тенгри мир,\nСвет доброты на землю Он пролил.\nОна ведь мать — кормит своих детей,\nА Небо как отец — оберегает их.\nКогда весна вливает в землю жар,\nДуша уверует — любовь Аллаха дар.\nТучнеет скот, млеко множа и мясо,\nБог дал — грудь стала распрямляться.\nПрирода, кроме камня, расцветает вся,\nЛишь у скупого закрывается душа.\nКоль Господа дела увидишь ясным взглядом,\nВ блаженстве плоть, душа полна огня.\nШум — детворе, чуть старикам тепла,\nСкот нежится, довольный, на боках.\nНа небе жаворонки песни льют,\nВ озерах гогоча лебеди плывут.\nНа небе чванится луна, зазнались звезды,\nКогда ж бахвалиться, коль нету ночью солнца.\nНо лишь завидят краешек зари,\nБледнеют, гонор растеряв, неважен вид.\nСветило — молодец, невестою — земля,\nИстосковались оба донельзя.\nНет больше страсти и любви сильней на свете,\nВедь все живое — их созданья, дети.\nЧетой представ, заигрывать не стали,\nЛуна и звезды лишь хвосты поджали.\nА теплый ветер весть луне и звездам\nНесет о свадьбе, радуя живое.\nЗемля встает, красою обновляясь,\nСрывает белый саван, обнажаясь.\nВсю зиму долгую ждала она Светила,\nНе зная ласк друг друга, как прожили?!\nТеперь насытившись любви прикосновеньем,\nНаполнилась земля и распустила перья.\nКто из живущих видел очи Солнца?\nЛишь я вечернею однажды зрел порой,\nКогда в шатер Он опустился золотой,\nС глазами теплыми от благодарности людской."
ABAI067ABAI,1890,Жазғытұры,"Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,\nМасатыдай құлпырар жердің жүзі. \nЖан-жануар, адамзат анталаса,\nАта-анадай елжірер күннің көзі.\n\nЖаздың көркі енеді жыл құсымен, \nЖайраңдасып жас күлер құрбысымен. \nКөрден жаңа тұрғандай кемпір мен шал,\nЖалбаңдасар өзінің тұрғысымен.\n\nҚырдағы ел ойдағы елмен араласып, \nКүлімдесіп, көрісіп, құшақтасып.\nШаруа қуған жастардың мойыны босап, \nСыбырласып, сырласып, мауқын басып.\n\nТүйе боздап, қой қоздап — қорада шу, \nКөбелек пен құстар да сайда ду-ду.\nГүл мен ағаш майысып қарағанда\nСыбдыр қағып, бұраңдап ағады су.\n\nКөл жағалай мамырлап қу менен қаз, \nЖұмыртқа іздеп, жүгіріп балалар мәз. \nҰшқыр атпен зырлатып тастағанда, \nЖарқ-жұрқ етіп ілінер көк дауылпаз.\nҚұс қатарлап байлаған қанжығаға \nҚыз бұраңдап жабысып, қылады наз.\n\nЖазға жақсы киінер қыз-келіншек,\nЖер жүзіне өң берер гүл-бәйшешек. \nҚырда торғай сайраса, сайда бұлбұл, \nТаудағы үнін қосар байғыз, көкек.\n\nЖаңа пұлмен жамырап саудагерлер, \nДиханшылар жер жыртып, егін егер.\nШаруаның бір малы екеу болып,\nЖаңа төлмен көбейіп, дәулет өнер.\n\nБезендіріп жер жүзін тәңірім шебер, \nМейірбандық дүниеге нұрын төгер.\nАнамыздай жер иіп емізгенде,\nБейне әкеңдей үстіңе аспан төнер.\n\nЖаз жіберіп, жан берген қара жерге \nРахметіне Алланың көңіл сенер.\nМал семірер, ақ пенен ас көбейер, \nАдамзаттың көңілі өсіп, көтерілер.\n\nҚара тастан басқаның бәрі жадырап,\nБір сараңнан басқаның пейілі енер. \nТамашалап қарасаң тәңірі ісіне,\nБойың балқып, ериді іште жігер.\n\nКемпір-шал шуақ іздеп, бала шулар,\nМал мазатсып, қуанып, аунап-қунар.\nЖыршы құстар әуеде өлең айтып,\nҚиқу салар көлдегі қаз бен қулар.\n\nКүн жоқта кісімсінер жұлдыз бен ай,\nОл қайтсін қара түнде жарқылдамай.\nТаң атқан соң шығарын күннің біліп,\nӨңі қашып, бола алмас бұрынғыдай.\n\nКүн — күйеу, жер — қалыңдық сағынышты, \nЕкеуінің құмары сондай күшті.\nКүн қырындап жүргенде көп қожаңдап,\nКүйеу келді — ай, жұлдыз көтін қысты.\n\nАй, жұлдызға жылы жел хабар беріп, \nЖан-жануар қуанар тойға елеріп.\nАзалы ақ көрпесін сілке тастап,\nЖер күлімдер, өзіне шырай беріп.\n\nКүн — күйеуін жер көксеп ала қыстай, \nБіреуіне біреуі қосылыспай,\nКөңілі күн лебіне тойғаннан соң \nЖер толықсып, түрленер тоты құстай.\n\nАдам тіктеп көре алмас күннің көзін,\nСүйіп, жылып тұрады жан лебізін.\nҚызыл арай, сары алтын шатырына,\nКүннің кешке кіргенін көрді көзім.",K. Doszhan,"В разгар весны не остается от сырости зимней следа,\nВорсистым, бархатистым становится лик Земли.\nЖивность, скот, все человечество, все живое наперебой\nвместе выходят навстречу отцу-родителю солнцу,\nСолнце как родитель, который ласкает, отдает тепло своим детям.\n\nКрасота, благолепие лета приходит, приносится возвращающимися птицами,\nМолодые смеются, веселятся со сверстниками.\nСловно только встали, очнулись, поднялись из могилы старик со старухой,\nИ они радуются, лепечут, подбадривают друг друга, радуясь, что дожили до нового лета.\n\nЛюди с верховий и долин перемешались,\nУлыбаясь, обнимаясь и радуясь.\nМолодежь, которая трудилась без устали, освободилась от работы,\nШепчутся, секретничают, довольствуясь встречей.\n\nВерблюдицы отелились, овцы окотились шум в загонах,\nБабочками птицами шумит гудит овраг.\nКогда смотрят в воду (на воду) любуясь цветы и деревья,\nРечка, журча, шумя, плескаясь течет красивой походкой девушки.\n\nПо берегу реки важно раскачиваясь идут гуси-лебеди,\nДовольные дети бегают в поисках яиц.\nНа скакунах охотятся на птиц,\nВзлетает сокол-кречет устремляется вверх.\nСумка-торока полная добычей всем на вид, на показ,\nДевушки, кокетничая, бегут и ласкаются к удачливым.\n\nНа лето хорошо наряжаются одеваются девушки-невесты,\nЛик земли украшают цветы-маки.\nВ степи поют чирикают воробушки, соловьи поют в логу,\nВ скалах, в камнях эхом раздаются голоса кукушки и удода.\nКупцы торговцы гогочут о своих новых ценах,\nКрестьяне землю разрывают, пашут, сеют зерно.\nУ пастуха удваиваются отары, скот,\nУдваивается богатство новым приплодом.\nБог-тенгри, создатель — как искусный мастер разукрасил лик земли,\nСвет добра льется на мир.\nЗемля — как мать щедрая бескорыстная вскармливает грудью своих детей,\nНебо — будто отец, опекает оберегает их.\n\nЗемля черная оживает, когда лето передает вливает ей душу, солнце тепло,\nБлагосклонности Бога верит душа (нутро человека).\nСкот жиреет, множится молоко (белые молочные продукты) и мясо,\nВозвышается, поднимается душа человечества.\n\nВсе, кроме черного камня, расцветает,\nУ всех, кроме скупого, душа раскрывается.\nЕсли смотреть (видеть) чистыми глазами на дела Бога-Тенгри,\nТело блаженствует, внутри теплеет, сила (внутренняя энергия) разжигается.\n\nСтарик со старухой ищут, где луч солнца, детвора шумит,\nСкот, радуясь, переворачивается с боку на бок, играет.\nПтицы певчие на небе поют,\nВ озерах плещутся, перекликаются гуси-лебеди.\n\nПока нет солнца — зазнаются звезды, чванится луна на небе, \nА когда же им себя так не вести, как не ночью.\nА когда заря, предвестница Солнца встает, загорается,\nБледнеют, сникают они, теряя свой блеск и важность.\n\nСолнце — жених, молодец, земля — невеста, скучают, истосковались друг без друга,\nУ них страсть, любовь очень сильна.\nСолнце заигрывало, играло, ухаживало и \nКогда стало мужем — луна и звезды поджали хвосты (зады ).\n\nТеплый ветер извещает, несет весть луне и звездам,\nВсе живое радуется предстоящей свадьбе.\nОткидывая, сбрасывая с себя похоронное белое одеяло,\nЗемля оживает, улыбается, радуется, обновляясь красотой.\n\nЗемля всю зиму ждала своего мужа — Солнце,\nДруг друга не знали ласк.\nИ когда она насытилась прикосновением, любовью Солнца,\nНаполненная земля подобно павлину распустилась многоцветием.\n\nЧеловек не может увидеть глаз Солнца,\nОни теплеют от человеческой душевной благодарности.\nЯ увидел это, однажды вечером,\nКогда красное солнце заходило в золотой шатер."
ABAI067ABAI,1890,Жазғытұры,"Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,\nМасатыдай құлпырар жердің жүзі. \nЖан-жануар, адамзат анталаса,\nАта-анадай елжірер күннің көзі.\n\nЖаздың көркі енеді жыл құсымен, \nЖайраңдасып жас күлер құрбысымен. \nКөрден жаңа тұрғандай кемпір мен шал,\nЖалбаңдасар өзінің тұрғысымен.\n\nҚырдағы ел ойдағы елмен араласып, \nКүлімдесіп, көрісіп, құшақтасып.\nШаруа қуған жастардың мойыны босап, \nСыбырласып, сырласып, мауқын басып.\n\nТүйе боздап, қой қоздап — қорада шу, \nКөбелек пен құстар да сайда ду-ду.\nГүл мен ағаш майысып қарағанда\nСыбдыр қағып, бұраңдап ағады су.\n\nКөл жағалай мамырлап қу менен қаз, \nЖұмыртқа іздеп, жүгіріп балалар мәз. \nҰшқыр атпен зырлатып тастағанда, \nЖарқ-жұрқ етіп ілінер көк дауылпаз.\nҚұс қатарлап байлаған қанжығаға \nҚыз бұраңдап жабысып, қылады наз.\n\nЖазға жақсы киінер қыз-келіншек,\nЖер жүзіне өң берер гүл-бәйшешек. \nҚырда торғай сайраса, сайда бұлбұл, \nТаудағы үнін қосар байғыз, көкек.\n\nЖаңа пұлмен жамырап саудагерлер, \nДиханшылар жер жыртып, егін егер.\nШаруаның бір малы екеу болып,\nЖаңа төлмен көбейіп, дәулет өнер.\n\nБезендіріп жер жүзін тәңірім шебер, \nМейірбандық дүниеге нұрын төгер.\nАнамыздай жер иіп емізгенде,\nБейне әкеңдей үстіңе аспан төнер.\n\nЖаз жіберіп, жан берген қара жерге \nРахметіне Алланың көңіл сенер.\nМал семірер, ақ пенен ас көбейер, \nАдамзаттың көңілі өсіп, көтерілер.\n\nҚара тастан басқаның бәрі жадырап,\nБір сараңнан басқаның пейілі енер. \nТамашалап қарасаң тәңірі ісіне,\nБойың балқып, ериді іште жігер.\n\nКемпір-шал шуақ іздеп, бала шулар,\nМал мазатсып, қуанып, аунап-қунар.\nЖыршы құстар әуеде өлең айтып,\nҚиқу салар көлдегі қаз бен қулар.\n\nКүн жоқта кісімсінер жұлдыз бен ай,\nОл қайтсін қара түнде жарқылдамай.\nТаң атқан соң шығарын күннің біліп,\nӨңі қашып, бола алмас бұрынғыдай.\n\nКүн — күйеу, жер — қалыңдық сағынышты, \nЕкеуінің құмары сондай күшті.\nКүн қырындап жүргенде көп қожаңдап,\nКүйеу келді — ай, жұлдыз көтін қысты.\n\nАй, жұлдызға жылы жел хабар беріп, \nЖан-жануар қуанар тойға елеріп.\nАзалы ақ көрпесін сілке тастап,\nЖер күлімдер, өзіне шырай беріп.\n\nКүн — күйеуін жер көксеп ала қыстай, \nБіреуіне біреуі қосылыспай,\nКөңілі күн лебіне тойғаннан соң \nЖер толықсып, түрленер тоты құстай.\n\nАдам тіктеп көре алмас күннің көзін,\nСүйіп, жылып тұрады жан лебізін.\nҚызыл арай, сары алтын шатырына,\nКүннің кешке кіргенін көрді көзім.",P. Shubin,"Как весенней порою шумят тополя!\nХодит ветер, цветочною пылью пыля.\nВсе живое обласкано солнцем степным,\nСловно мать и отец, рада наша земля.\nИ смеется, и песни поет молодежь,\nДа и старых по юртам ищи — не найдешь:\nИ со смертного ложа могли б их поднять\nПесни, солнце и ветер, и птичий галдеж.\nНа весеннем кочевье аулы сошлись,\nВ общей радости родственники обнялись,\nА знакомые просто, шутя и смеясь,\nОбо всем толковать по душам принялись.\nВерблюжонка верблюдица громко зовет,\nБлеют овцы, в кустах птичий гомон встает,\nМотыльки — над травой и в ветвях тополей,\nЗаглядевшихся в светлое зеркало вод.\nСколько птицы! В любом озерке и пруду\nТронь осоку — и лебедь пойдет в высоту.\nСкачешь—смотришь, как спущенный сокол ручной\nИз-под облака лебедя бьет на лету.\nВозвращаешься — девушка крикнет:\n“Постой, Покажи, что добыл, молодой, холостой!”\nИ все девушки лучший надели убор,\nИ долины в тюльпанах, как пестрый ковер,\nВ приозерных низинах гремят соловьи,\nИм кукушки зарей отзываются с гор.\nНа верблюдах товары привозит купец,\nУ хозяев двоятся отары овец;\nТяжек труд земледельческий — вспашка, посев\nНо земля им сторицей воздаст под конец.\nБлагодатною радостью мир напоен,\nБесконечно украшен создателем он!\nМатеринскою грудью вскормила земля\nВсе, что солнцем зачал в ней отец-небосклон.\nКак не верить нам в милость природы-творца,\nЕсли в мире весеннем щедрот без конца,\nЕсли тучен наш скот, если вдоволь еды,\nЕсли радостно бьются людские сердца?\nДух весны из тихони творит храбреца,\nСтали щедрыми все, кроме злого скупца.\nВсе дивится ликующей силе земной,\nВсе живет, кроме черного камня-гольца.\nСтарики одряхлевшие, снега седей,\nСогреваются, смотрят на игры детей.\nВ голубых небесах — певчих птиц голоса,\nНа озерах по заводям — крик лебедей.\nВ полночь — яркие звезды, большая луна,\nКак же им не гореть, если полночь темна?\nНо померкнут они, лишь наступит заря,\nЖивотворного, ясного света полна —\nЗвезды прочь прогоняет невеста-земля,\nВедь жених ее — солнце,— о встрече моля,\nЖдал всю ночь, и свидания час наступил,\nИ румянец зари покрывает поля.\nТолько ветер великих просторов земных\nДолетит через тучи до звезд золотых\nИ расскажет, как счастлив с невестой жених,\nКак весь мир согревается радостью их.\nВедь всю зиму земля, поседев добела,\nЖениха своего терпеливо ждала.\nИ теперь она вновь, молода и светла,\nЗасмеялась, запела, как мак, расцвела.\nГлянуть прямо на солнце — болеть слепотой.\nЯ, живущий великой его теплотой,\nТолько вечером видел, как сходит оно\nВ свой повитый закатом шатер золотой."
ABAI067ABAI,1890,Жазғытұры,"Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,\nМасатыдай құлпырар жердің жүзі. \nЖан-жануар, адамзат анталаса,\nАта-анадай елжірер күннің көзі.\n\nЖаздың көркі енеді жыл құсымен, \nЖайраңдасып жас күлер құрбысымен. \nКөрден жаңа тұрғандай кемпір мен шал,\nЖалбаңдасар өзінің тұрғысымен.\n\nҚырдағы ел ойдағы елмен араласып, \nКүлімдесіп, көрісіп, құшақтасып.\nШаруа қуған жастардың мойыны босап, \nСыбырласып, сырласып, мауқын басып.\n\nТүйе боздап, қой қоздап — қорада шу, \nКөбелек пен құстар да сайда ду-ду.\nГүл мен ағаш майысып қарағанда\nСыбдыр қағып, бұраңдап ағады су.\n\nКөл жағалай мамырлап қу менен қаз, \nЖұмыртқа іздеп, жүгіріп балалар мәз. \nҰшқыр атпен зырлатып тастағанда, \nЖарқ-жұрқ етіп ілінер көк дауылпаз.\nҚұс қатарлап байлаған қанжығаға \nҚыз бұраңдап жабысып, қылады наз.\n\nЖазға жақсы киінер қыз-келіншек,\nЖер жүзіне өң берер гүл-бәйшешек. \nҚырда торғай сайраса, сайда бұлбұл, \nТаудағы үнін қосар байғыз, көкек.\n\nЖаңа пұлмен жамырап саудагерлер, \nДиханшылар жер жыртып, егін егер.\nШаруаның бір малы екеу болып,\nЖаңа төлмен көбейіп, дәулет өнер.\n\nБезендіріп жер жүзін тәңірім шебер, \nМейірбандық дүниеге нұрын төгер.\nАнамыздай жер иіп емізгенде,\nБейне әкеңдей үстіңе аспан төнер.\n\nЖаз жіберіп, жан берген қара жерге \nРахметіне Алланың көңіл сенер.\nМал семірер, ақ пенен ас көбейер, \nАдамзаттың көңілі өсіп, көтерілер.\n\nҚара тастан басқаның бәрі жадырап,\nБір сараңнан басқаның пейілі енер. \nТамашалап қарасаң тәңірі ісіне,\nБойың балқып, ериді іште жігер.\n\nКемпір-шал шуақ іздеп, бала шулар,\nМал мазатсып, қуанып, аунап-қунар.\nЖыршы құстар әуеде өлең айтып,\nҚиқу салар көлдегі қаз бен қулар.\n\nКүн жоқта кісімсінер жұлдыз бен ай,\nОл қайтсін қара түнде жарқылдамай.\nТаң атқан соң шығарын күннің біліп,\nӨңі қашып, бола алмас бұрынғыдай.\n\nКүн — күйеу, жер — қалыңдық сағынышты, \nЕкеуінің құмары сондай күшті.\nКүн қырындап жүргенде көп қожаңдап,\nКүйеу келді — ай, жұлдыз көтін қысты.\n\nАй, жұлдызға жылы жел хабар беріп, \nЖан-жануар қуанар тойға елеріп.\nАзалы ақ көрпесін сілке тастап,\nЖер күлімдер, өзіне шырай беріп.\n\nКүн — күйеуін жер көксеп ала қыстай, \nБіреуіне біреуі қосылыспай,\nКөңілі күн лебіне тойғаннан соң \nЖер толықсып, түрленер тоты құстай.\n\nАдам тіктеп көре алмас күннің көзін,\nСүйіп, жылып тұрады жан лебізін.\nҚызыл арай, сары алтын шатырына,\nКүннің кешке кіргенін көрді көзім.",M. Sultanbekov,"Весна пришла, от стужи избавляя,\nСтепная гладь ковром цветет, пылая,\nКогда глаза с мольбой глядят на небо,\nТеплеет солнце, как, земля родная,\nО новом лете возвещают птицы.\nИ молодость, как лето, голосиста\nИз хижин старики, как из могилы,\nВыходят, чтоб по-своему резвиться.\nКочевники дождались долгой встречи.\nВосторженно сомкнулись братьев плечи.\nАульный гам. И снова молодежь\nВоркует с упоеньем каждый вечер.\nВерблюд трубит к рожденью верблюжат.\nВ овраге мотыльки кишмя кишат.\nИ овцы блеют. Птицы над водой,\nКокетничая, крыльями шуршат,\nПлывут и лебеди — красавицы озер.\nВолнуют в поднебесье птицы взор.\nКогда летишь на резвом скакуне,\nТвой сокол вспыхнет выстрелом в упор.\nЕсть утки, гуси. Гордость на коне:\nДевчата липнут, что отбоя нет.\nОни одели летние наряды.\nЗемля в цветах так празднична, нарядна.\nВ зените — жаворонок. С нами — соловьи\nВторгается кукушка в хор наш рьяно\nКупцы сзывают аульчан на ткани.\nНа поле борозды кладут дехкане.\nДвоится скот у бедных и богатых.\nОт радости двоится и дыханье.\nИскусным мастером создатель на земле\nОставил доброты узорный след.\nКогда земля, как мать, поит нас грудью,\nСклонившись, небо не встает с колен.\nПосланец лета землю оживил.\nДуша поверила в причастность высших сил.\nТучнеет скот, есть мясо, молоко,\nЧтоб пыл надежды в людях воскресить.\nВзбодрилось все. Лишь камень спит упорно.\nСкупцу, как камню, суждена убогость.\nСмотри на чудо высшего творца, —\nПобудь в томленье, укрощая волю,\nГалдеж детей. Пригрелись старики —\nБарахтаются вволю стригунки.\nС небес несется песня певчих птиц.\nЗакрякали на озере чирки.\nКогда нет солнца, власть у звезд с луной\nОни сияют в темноте ночной.\nКогда заря трубит подъем светилу,\nОни, косясь, проходят стороной.\nА солнце — муж, земля его супруга.\nИх истомила зимняя разлука.\nВосходит солнце поступью крутой,\nИ мчатся прочь соперники в испуге.\nЛуне и звездам весть приносит ветер,\nЗемная жизнь воспрянула ответно:\nСуровое отбросив одеяло,\nУкрасилась в улыбчивую свежесть.\nЗемля в объятья, бросилась светилу,\nОни — супруги в первозданной силе.\nИ солнце землю соком напоило,\nУкрасив, как жар-птицу, окрылило,\nНа солнце глянуть прямо невозможно.\nОно целует душу до ожога.\nЯ на закате видел: это солнце\nВошло в шатер, как боги, осторожно."
ABAI067ABAI,1890,Жазғытұры,"Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,\nМасатыдай құлпырар жердің жүзі. \nЖан-жануар, адамзат анталаса,\nАта-анадай елжірер күннің көзі.\n\nЖаздың көркі енеді жыл құсымен, \nЖайраңдасып жас күлер құрбысымен. \nКөрден жаңа тұрғандай кемпір мен шал,\nЖалбаңдасар өзінің тұрғысымен.\n\nҚырдағы ел ойдағы елмен араласып, \nКүлімдесіп, көрісіп, құшақтасып.\nШаруа қуған жастардың мойыны босап, \nСыбырласып, сырласып, мауқын басып.\n\nТүйе боздап, қой қоздап — қорада шу, \nКөбелек пен құстар да сайда ду-ду.\nГүл мен ағаш майысып қарағанда\nСыбдыр қағып, бұраңдап ағады су.\n\nКөл жағалай мамырлап қу менен қаз, \nЖұмыртқа іздеп, жүгіріп балалар мәз. \nҰшқыр атпен зырлатып тастағанда, \nЖарқ-жұрқ етіп ілінер көк дауылпаз.\nҚұс қатарлап байлаған қанжығаға \nҚыз бұраңдап жабысып, қылады наз.\n\nЖазға жақсы киінер қыз-келіншек,\nЖер жүзіне өң берер гүл-бәйшешек. \nҚырда торғай сайраса, сайда бұлбұл, \nТаудағы үнін қосар байғыз, көкек.\n\nЖаңа пұлмен жамырап саудагерлер, \nДиханшылар жер жыртып, егін егер.\nШаруаның бір малы екеу болып,\nЖаңа төлмен көбейіп, дәулет өнер.\n\nБезендіріп жер жүзін тәңірім шебер, \nМейірбандық дүниеге нұрын төгер.\nАнамыздай жер иіп емізгенде,\nБейне әкеңдей үстіңе аспан төнер.\n\nЖаз жіберіп, жан берген қара жерге \nРахметіне Алланың көңіл сенер.\nМал семірер, ақ пенен ас көбейер, \nАдамзаттың көңілі өсіп, көтерілер.\n\nҚара тастан басқаның бәрі жадырап,\nБір сараңнан басқаның пейілі енер. \nТамашалап қарасаң тәңірі ісіне,\nБойың балқып, ериді іште жігер.\n\nКемпір-шал шуақ іздеп, бала шулар,\nМал мазатсып, қуанып, аунап-қунар.\nЖыршы құстар әуеде өлең айтып,\nҚиқу салар көлдегі қаз бен қулар.\n\nКүн жоқта кісімсінер жұлдыз бен ай,\nОл қайтсін қара түнде жарқылдамай.\nТаң атқан соң шығарын күннің біліп,\nӨңі қашып, бола алмас бұрынғыдай.\n\nКүн — күйеу, жер — қалыңдық сағынышты, \nЕкеуінің құмары сондай күшті.\nКүн қырындап жүргенде көп қожаңдап,\nКүйеу келді — ай, жұлдыз көтін қысты.\n\nАй, жұлдызға жылы жел хабар беріп, \nЖан-жануар қуанар тойға елеріп.\nАзалы ақ көрпесін сілке тастап,\nЖер күлімдер, өзіне шырай беріп.\n\nКүн — күйеуін жер көксеп ала қыстай, \nБіреуіне біреуі қосылыспай,\nКөңілі күн лебіне тойғаннан соң \nЖер толықсып, түрленер тоты құстай.\n\nАдам тіктеп көре алмас күннің көзін,\nСүйіп, жылып тұрады жан лебізін.\nҚызыл арай, сары алтын шатырына,\nКүннің кешке кіргенін көрді көзім.",A. Kodar,"Исчезает к весне дух зимы ледяной,\nРасцветает земля, как ковер травяной.\nВысыпая на свет, словно дети к отцу,\nВсе живое обласкано солнцем весной.\nВходит в силу весна с возвращением птиц,\nВон подростки, ликуя, к друзьям понеслись.\nСо старухой старик, словно только ожив,\nЗа расспросы и байки свои принялись.\nЛюди с гор и равнин рады свидеться вновь,\nУлыбаясь, шутя, обнимаясь без слов.\nМолодежи не терпится душу излить,\nОтдыхая весной от забот и трудов.\nВо дворах изобилье ягнят, верблюжат,\nЛог на бабочек пестрых и птичек богат.\nВдоль цветов и деревьев, склоненных к воде,\nИзвивается речка, чьи струи бурлят.\nГуси, лебеди здесь, величавы, царят,\nПтичьи яйца влекут стайки шумных ребят.\nЕсли сокола пустишь с коня на скаку,\nОн в мгновение ока рад жертву подмять.\nДева, ластясь к тебе, тянет руки к седлу,\nГде добыча твоя приторочена в ряд.\nВ эту пору степнячки нарядны, нежны.\nУкрашают цветы лик родной стороны.\nВоробьи, соловьи — все поют на свой лад,\nС гор кукушки и филины вторят, важны.\nНабегают торговцы с набором обнов,\nПашут землю дехкане, в поту от трудов.\nУ хозяев двоится весенний приплод —\nИ приходит достаток под милый им кров.\nСловно мастер, украсил всю землю Творец,\nТы — его доброты бесконечной венец.\nСловно мать, истекает любовью земля.\nНебо нежно склонилось к тебе, как отец.\nКак не верить в Аллаха, раз божьим теплом\nОживляет он землю весенней порой!\nСкот твой — в теле, и крепок шипящий кумыс,\nИ высок, и приподнят душевный настрой!\nВсе цветет, кроме черных угрюмых камней,\nКроме сердца скупца, чей незыблем устой!..\nИ величьем Творца проникаешься ты,\nПоражен совершенством, пленен красотой.\nСтарики — к солнцепеку, где дети шумят,\nВозбужденных не счесть стригунков, жеребят.\nЗаливается в небе, высок, бозтурган,\nИ озерные птицы вовсю гомонят.\nЕсли небо без солнца, там — звезды, луна.\nЧерной ночью сверкает державно она.\nНо вот стоит заре кинуть нежно лучи,\nКак бледнеет она, над собой не вольна.\nСолнце — милый жених у невесты земли,\nСтосковались они друг от друга вдали.\nПусть старались когда-то здесь звезды с луной,\nНо явился жених и с пути все сошли.\nДо луны и до звезд ветер радость донес,\nВсе живое плясало под пение звезд.\nБелый саван зимы отшвырнув от себя,\nУлыбалась земля дуновению грез.\nЗиму всю прождала своего жениха,\nВ снах разлуки дожить ли чете до греха?\nСолнца знойным дыханьем насытясь, земля,\nПо-павлиньи свои выгибает бока.\nКто способен на солнце вглядеться в упор?\nОна ласково просится в дружеский взор.\n…Я увидел под вечер, как солнце сошло\nВ золотой и багровый заката шатер."
ABAI067ABAI,1890,Жазғытұры,"Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,\nМасатыдай құлпырар жердің жүзі. \nЖан-жануар, адамзат анталаса,\nАта-анадай елжірер күннің көзі.\n\nЖаздың көркі енеді жыл құсымен, \nЖайраңдасып жас күлер құрбысымен. \nКөрден жаңа тұрғандай кемпір мен шал,\nЖалбаңдасар өзінің тұрғысымен.\n\nҚырдағы ел ойдағы елмен араласып, \nКүлімдесіп, көрісіп, құшақтасып.\nШаруа қуған жастардың мойыны босап, \nСыбырласып, сырласып, мауқын басып.\n\nТүйе боздап, қой қоздап — қорада шу, \nКөбелек пен құстар да сайда ду-ду.\nГүл мен ағаш майысып қарағанда\nСыбдыр қағып, бұраңдап ағады су.\n\nКөл жағалай мамырлап қу менен қаз, \nЖұмыртқа іздеп, жүгіріп балалар мәз. \nҰшқыр атпен зырлатып тастағанда, \nЖарқ-жұрқ етіп ілінер көк дауылпаз.\nҚұс қатарлап байлаған қанжығаға \nҚыз бұраңдап жабысып, қылады наз.\n\nЖазға жақсы киінер қыз-келіншек,\nЖер жүзіне өң берер гүл-бәйшешек. \nҚырда торғай сайраса, сайда бұлбұл, \nТаудағы үнін қосар байғыз, көкек.\n\nЖаңа пұлмен жамырап саудагерлер, \nДиханшылар жер жыртып, егін егер.\nШаруаның бір малы екеу болып,\nЖаңа төлмен көбейіп, дәулет өнер.\n\nБезендіріп жер жүзін тәңірім шебер, \nМейірбандық дүниеге нұрын төгер.\nАнамыздай жер иіп емізгенде,\nБейне әкеңдей үстіңе аспан төнер.\n\nЖаз жіберіп, жан берген қара жерге \nРахметіне Алланың көңіл сенер.\nМал семірер, ақ пенен ас көбейер, \nАдамзаттың көңілі өсіп, көтерілер.\n\nҚара тастан басқаның бәрі жадырап,\nБір сараңнан басқаның пейілі енер. \nТамашалап қарасаң тәңірі ісіне,\nБойың балқып, ериді іште жігер.\n\nКемпір-шал шуақ іздеп, бала шулар,\nМал мазатсып, қуанып, аунап-қунар.\nЖыршы құстар әуеде өлең айтып,\nҚиқу салар көлдегі қаз бен қулар.\n\nКүн жоқта кісімсінер жұлдыз бен ай,\nОл қайтсін қара түнде жарқылдамай.\nТаң атқан соң шығарын күннің біліп,\nӨңі қашып, бола алмас бұрынғыдай.\n\nКүн — күйеу, жер — қалыңдық сағынышты, \nЕкеуінің құмары сондай күшті.\nКүн қырындап жүргенде көп қожаңдап,\nКүйеу келді — ай, жұлдыз көтін қысты.\n\nАй, жұлдызға жылы жел хабар беріп, \nЖан-жануар қуанар тойға елеріп.\nАзалы ақ көрпесін сілке тастап,\nЖер күлімдер, өзіне шырай беріп.\n\nКүн — күйеуін жер көксеп ала қыстай, \nБіреуіне біреуі қосылыспай,\nКөңілі күн лебіне тойғаннан соң \nЖер толықсып, түрленер тоты құстай.\n\nАдам тіктеп көре алмас күннің көзін,\nСүйіп, жылып тұрады жан лебізін.\nҚызыл арай, сары алтын шатырына,\nКүннің кешке кіргенін көрді көзім.",Y. Kuznetsov,"Растопила весна стылость долгой зимы,\nВ нежный бархат оделись низины, холмы.\nПо-отечески солнышко дарит тепло,\nВсе в природе теплеет, теплеем и мы.\nС возвращением птиц расцветает весна.\nМолодежь гомонит целый день допоздна.\nСтарики обнимаются, словно вот-вот\nИз могил поднялись после долгого сна.\nИз аулов далеких и ближних родня\nРада свидеться. Сколько души и огня!\nМолодежь предается свободе, прогнав\nВсе заботы тяжелого зимнего дня.\nОвцы блеют, верблюдицы резко кричат,\nПтицы, бабочки в балках как снег мельтешат.\nПод внимательным взглядом кустов и дерев\nРучейки, извиваясь, текут и журчат.\nНа воде гуси, лебеди — облако птиц.\nДети носятся в поисках птичьих яиц.\nНа крылатом коне полетишь ты стрелой,\nСокол твой опереньем сверкнет над тобой.\nТы с богатой добычей вернешься домой,\nИ тебя все девицы обступят толпой.\nМолодайки красуются в лучших шелках,\nС их узорами спорят цветы на лугах.\nВ небесах воробьи, а в кустах соловьи,\nА дрозды и кукушки им вторят в горах.\nВот с товаром торговцы нахлынут сюда,\nА дехкане займутся на ниве труда.\nДолгий труд благодарно приносит плоды.\nПогляди: молодняк умножает стада.\nЗемлю очень искусно украсил творец,\nДарит свет — благодать наших темных сердец\nМать-земля! Когда люди сосут твою грудь,\nТо на них смотрит с нежностью небо-отец.\nБог послал нам весну, оживив все вокруг.\nВ милость божию верует царь и пастух.\nСкот тучнеет, добро и богатство текут.\nДухом жив человек. Созидай же свой дух!\nВсем тепло, кроме черного камня-гольца.\nВсе становятся щедрыми, кроме скупца.\nНовой силы прилив ты почуял в себе,\nНаблюдая с восторгом деянья Творца.\nГвалт детей. Сторожат солнцепек старики.\nСкот от сытости млеет. Звучит колдовски\nПерезвон, перелив, щебетание птиц.\nКрик гусей, лебедей доносит с реки.\nКогда прячется солнце, ликует луна,\nИ сверканьем ее мгла ночная полна.\nНо, предчувствуя ясного солнца восход,\nБлеск теряет, бледнеет и меркнет она.\nВся земля как невеста, а солнце — жених,\nПравят вечно любовь и совет среди них.\nПока не было солнца, царила луна,\nНо при свете зари лунный образ поник.\nТеплый ветер и первый прилет журавля\nВесть о свадьбе несут, все сердца веселя.\nИ, отбросив долой покрывало снегов.\nОзарилась счастливой улыбкой земля.\nОт любимого солнца она без ума,\nХоть встречаться им долго мешала зима.\nВот и солнце! Печали и страсть утолив,\nЗасияла, горит как жар-птица земля.\nЧеловек в очи солнца не смотрит в упор,\nХоть оно согревает его с давних пор.\nСам я видел, как солнце, покинув сей мир.\nВходит в свой золотисто-пурпурный шатер."
ABAI067ABAI,1890,Жазғытұры,"Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,\nМасатыдай құлпырар жердің жүзі. \nЖан-жануар, адамзат анталаса,\nАта-анадай елжірер күннің көзі.\n\nЖаздың көркі енеді жыл құсымен, \nЖайраңдасып жас күлер құрбысымен. \nКөрден жаңа тұрғандай кемпір мен шал,\nЖалбаңдасар өзінің тұрғысымен.\n\nҚырдағы ел ойдағы елмен араласып, \nКүлімдесіп, көрісіп, құшақтасып.\nШаруа қуған жастардың мойыны босап, \nСыбырласып, сырласып, мауқын басып.\n\nТүйе боздап, қой қоздап — қорада шу, \nКөбелек пен құстар да сайда ду-ду.\nГүл мен ағаш майысып қарағанда\nСыбдыр қағып, бұраңдап ағады су.\n\nКөл жағалай мамырлап қу менен қаз, \nЖұмыртқа іздеп, жүгіріп балалар мәз. \nҰшқыр атпен зырлатып тастағанда, \nЖарқ-жұрқ етіп ілінер көк дауылпаз.\nҚұс қатарлап байлаған қанжығаға \nҚыз бұраңдап жабысып, қылады наз.\n\nЖазға жақсы киінер қыз-келіншек,\nЖер жүзіне өң берер гүл-бәйшешек. \nҚырда торғай сайраса, сайда бұлбұл, \nТаудағы үнін қосар байғыз, көкек.\n\nЖаңа пұлмен жамырап саудагерлер, \nДиханшылар жер жыртып, егін егер.\nШаруаның бір малы екеу болып,\nЖаңа төлмен көбейіп, дәулет өнер.\n\nБезендіріп жер жүзін тәңірім шебер, \nМейірбандық дүниеге нұрын төгер.\nАнамыздай жер иіп емізгенде,\nБейне әкеңдей үстіңе аспан төнер.\n\nЖаз жіберіп, жан берген қара жерге \nРахметіне Алланың көңіл сенер.\nМал семірер, ақ пенен ас көбейер, \nАдамзаттың көңілі өсіп, көтерілер.\n\nҚара тастан басқаның бәрі жадырап,\nБір сараңнан басқаның пейілі енер. \nТамашалап қарасаң тәңірі ісіне,\nБойың балқып, ериді іште жігер.\n\nКемпір-шал шуақ іздеп, бала шулар,\nМал мазатсып, қуанып, аунап-қунар.\nЖыршы құстар әуеде өлең айтып,\nҚиқу салар көлдегі қаз бен қулар.\n\nКүн жоқта кісімсінер жұлдыз бен ай,\nОл қайтсін қара түнде жарқылдамай.\nТаң атқан соң шығарын күннің біліп,\nӨңі қашып, бола алмас бұрынғыдай.\n\nКүн — күйеу, жер — қалыңдық сағынышты, \nЕкеуінің құмары сондай күшті.\nКүн қырындап жүргенде көп қожаңдап,\nКүйеу келді — ай, жұлдыз көтін қысты.\n\nАй, жұлдызға жылы жел хабар беріп, \nЖан-жануар қуанар тойға елеріп.\nАзалы ақ көрпесін сілке тастап,\nЖер күлімдер, өзіне шырай беріп.\n\nКүн — күйеуін жер көксеп ала қыстай, \nБіреуіне біреуі қосылыспай,\nКөңілі күн лебіне тойғаннан соң \nЖер толықсып, түрленер тоты құстай.\n\nАдам тіктеп көре алмас күннің көзін,\nСүйіп, жылып тұрады жан лебізін.\nҚызыл арай, сары алтын шатырына,\nКүннің кешке кіргенін көрді көзім.",V. Rozhdestvensky,"Ещё сыростью дышит весенний двор,\nНо поля — словно шёлком расшитый ковёр;\nСолнце взором ласкает, как нежная мать,\nПозолотой покрыло дорог простор.\n\nОбитатели гор и зелёных низин -\nВсе приветствуют шумно весну, как один.\nИ минутку урвав от забот деловых,\nМило шепчется юность под тенью осин.\n\nВо дворах блеют овцы и стонет верблюд,\nШмель гудит, свищут птицы и мошки снуют;\nИ деревья, склоняясь с цветущих лугов,\nСмотрят в бурные реки и ласковый пруд.\n\nУтки косо взлетают с прохладных озёр,\nДети ищут яичек, чей ярок узор,\nНизвергаются беркуты с синих высот\nНа добычи стремглав, и навстречу к тому,\nКто наполнил отменною дичью суму,\nС благосклонной улыбкою дева идёт.\n\nНа верблюдах увозит товары купец,\nСев в разгаре — томленью зимы конец.\nВ клокотанье работы — дохода залог,\nИ уж дарит приплодом стадо овец.\n\nСолнце льёт свою милость — живительный свет.\nИ весь мир, словно в праздник, богато одет.\nКормит травы набухшею грудью земля,\nИ предела просторам синеющим нет.\n\nПеред солнцем склоняется тихо душа.\nЖизнь, лишённая холода, так хороша!\nКак волнуется сердце в горячих лучах,\nКак трепещет оно, ликованьем дыша!\n\nСолнце скроется — звёзды плетут свою сеть,\nВсходит месяц — им так никогда не гореть.\nНа рассвете же, перед разгаром зари,\nВсе они начинают бледнеть и тускнеть.\n\nДышат страстным желаньем солнце — жених,\nИ невеста — земля, вся в цветах живых,\nИ поэтому, только зажжётся заря,\nМеркнут звёзды; невесте — земле не до них.\n\nВетер шепчется с месяцем, степь шевеля,\nИ на пиршестве светлом ликуют поля,\nБелый траур на свежую зелень сменив,\nУлыбается полная счастьем земля.\n\nЗемлю мучал в разлуке мороз и туман,\nНо теперь ей возлюбленный в спутники дан.\nПоцелуями, ласками утомлена\nРасцвела, засияла она, как фазан.\n\nВ очи солнцу глядетъ не решаясь в упор,\nРастворилась душа в теплоте с этих пор,\nИ я видел, как солнце, склонясь над землёй,\nОпускалось, горя, в златотканый шатёр."
ABAI068ABAI,1890,Кейде есер көңіл құрғырың,"Кейде есер көңіл құрғырың,\nМахаббат іздеп талпынар.\nІшем деп бейнет сусынын,\nАсау жүрек алқынар.\n\nТартқан бейнет, өткен жас, \nЖүректің отын сөндірмес. \nМахаббат — өмір көркі, рас, \nӨлген соң о да үндемес.\n\nМахаббатсыз дүние дос,\nХайуанға оны қосыңдар. \nҚызықтан өзге қалсаң бос, \nҚатының, балаң, досың бар.\n\nЖүрегі жұмсақ білген құл,\nШын дос таппай тыншымас. \nПайда, мақтан бәрі — тұл, \nДоссыз ауыз тұшымас.",M. Petrovyh,"О любви, душа, молишь вновь.\nНе унять смятенье твоё, —\nТак желанна сердцу любовь.\nЖеланна отрава её!\n\nВся тоска, вся горечь невзгод\nНад огнём души не властна.\nЛишь любовь — твой верный оплот,\nЛишь с тобой угаснет она.\n\nА того, кто жил не любя,\nЧеловеком назвать нельзя.\nПусть ты наг и нищ — у тебя\nВсё же есть семья и друзья.\n\nДовелось бы брести впотьмах,\nЕсли б дружбы не вспыхнул свет.\nСлава — тлен и богатство — прах,\nЕсли верного друга нет."
ABAI068ABAI,1890,Кейде есер көңіл құрғырың,"Кейде есер көңіл құрғырың,\nМахаббат іздеп талпынар.\nІшем деп бейнет сусынын,\nАсау жүрек алқынар.\n\nТартқан бейнет, өткен жас, \nЖүректің отын сөндірмес. \nМахаббат — өмір көркі, рас, \nӨлген соң о да үндемес.\n\nМахаббатсыз дүние дос,\nХайуанға оны қосыңдар. \nҚызықтан өзге қалсаң бос, \nҚатының, балаң, досың бар.\n\nЖүрегі жұмсақ білген құл,\nШын дос таппай тыншымас. \nПайда, мақтан бәрі — тұл, \nДоссыз ауыз тұшымас.",M. Petrovyh,"Вновь, душа, ты зовёшь любовь.\nВновь порой ты жаждешь её.\nНенасытному сердцу вновь\nГорькой муки сладко питьё.\n\nВся тоска, вся горечь невзгод\nНад огнём души не властна.\nНам любовь — краса и оплот.\nНо умрёшь — умрёт и она.\n\nКто всю жизнь прожил не любя,\nТех людьми называть нельзя.\nПусть ты наг и нищ — у тебя\nВсё же есть семья и друзья.\n\nЧистый сердцем бредёт впотьмах,\nЕсли дружбы не вспыхнул свет.\nСтава — тлен, и богатство — прах.\nЕсли верного друга нет."
ABAI069ABAI,1890,Келдік талай жерге енді,"Келдік талай жерге енді, \nКіруге-ақ қалдық көрге енді.\nҚызыл тілім буынсыз,\nСөзімде жаз бар шыбынсыз, \nТыңдаушымды ұғымсыз\nҚылып тәңірім берген-ді.\n\nОсы жасқа келгенше,\nӨршеленіп өлгенше,\nТаба алмадық бір адам \nБіздің сөзге ергенді.\n\nӨмірдің өрін тауысып,\nБілімсізбен алысып,\nШықтық міне белге енді.\n\nЕнді аяңда, жығылма,\nСыймас жерге тығылма,\nҚой бұрынғы желгенді!\n\nҚайғы шығып иыққа,\nҚамалтпасын тұйыққа,\nСергі, көңілім, сергі енді! \n\nБалапан құстай оңдалып,\nҚанатыңды қомданып,\nЖатпа ұяда, қорғанып,\nҰш, көңілім, көкке, кергі енді! \n\nКөңілде қайғы, қалың зар, \nАйтатұғын сөзім бар,\nСалсын құлақ ұққандар,\nӨрбі, сөзім, өрбі енді!\n\nІште қайғы дерт пысып,\nКөкіректі өрт қысып,\nАйтуға көңілім тербенді.\n\nӨзің жалғыз, надан көп,\nҰқтырасың сен не деп,\nӘулекі, арсыз елге енді? \n\nТыныштық сүймей қышынып, \nӨтірікке тұшынып,\nПәледен тұрмас шошынып,\nТұл бойын желік жеңген-ді. \n\nТуған жерді қия алмай,\nТентекті жеңіп, тыя алмай,\nӘлі отырмыз ұялмай,\nТаба алмадық өңге елді. \n\nӘзелде тәңірім сорлы етті,\nАрсыз елмен әуре етті,\nЖалғыз үйде күңірентті,\nТағдырға білдік көнгенді. \n\nАдам деген даңқым бар,\nАдам қылмас халқым бар,\nӨтірік пен өсекке \nБәйге атындай аңқылдар \nТұла бойым шіміренді. \n\nБарма топқа шақырмай,\nЖат үйіңде шатылмай, \nШыдармын ба, япырмай,\nЖатуға шықпай үйде енді? \n\nҚатыныңның ойнасын \nКөрсең, білсең қоймасын,\nНе ойлар едің өз басың,\nСонымен тең біз де енді.",A. Steinberg,"Всё от жизни я взял сполна;\nСмерть близка, могила темна.\nКрасноречьем дар мой силён,\nДышит летним покоем он.\nНо судьбой я был обделён:\nГлупых слушателей она\nДаровала домбре моей;\nИ до самых последних дней\nНе сыскал я среди людей,\nКто б меня разумел до дна.\n\nНа подъёме жизни былом\nЯ крушил невежд поделом,\nА теперь — дорога тесна,\nЗнай шагай, да вниз не вались,\nВвысь не суйся, прежнюю рысь\nПозабудь, Абай-старина!\nЧтоб тоска не согнула плеч,\nЧтоб дотла ей сердца не сжечь, —\nВстрепенись, душа, ото сна!\nКак птенец, что крылья с трудом\nРаспрямил, прощаясь с гнездом, —\nКинь, душа, насиженный дом,\nВзвейся к небу, солнцем пьяна!\n\nПламя скорби в сердце тая,\nСлово молвить желаю я,\nПусть внимают ему друзья.\nЛейся, речь, свежа и сильна!\nСкорбь созрела в сердце моём,\nГрудь объята гневным огнём.\nА душа — безысходно одна.\n\nКак невеждам втолкуешь ты\nМысли жгучие и мечты?\nИм смешна твоя глубина!\nЭти люди, в буйстве слепом,\nБеспокойно рыщут кругом,\nТешась ложью, коварством, злом.\nВся душа моя потрясена!\nНе надеть мне на них узду -\nНо уйти, на свою беду,\nОт отчизны не в силах я,\nХоть дурна родная страна!\nМыкать горе велел мне рок,\nСвёл с врагами на долгий срок,\nОдинокой тоске обрёк,\nИ покорность мне суждена.\n\n«Человек» — вот слава моя,\nНо толпа, шипя, как змея,\nНе дает мнё, влача с собой,\nВправду стать венцом бытия.\nВедь толпа — шальней скакуна!\nКак доверюсь её суду?\nНезовут- и я не иду,\nДомоседствуя, правды жду…\nНевтерпёж! Коль изменит жена -\nТы спешишь омыть свою честь,\nВ сердце горечь, злоба и месть…\nНынче ж вовсе не перечесть\nЧувств, которыми грудь полна…"
ABAI069ABAI,1890,Келдік талай жерге енді,"Келдік талай жерге енді, \nКіруге-ақ қалдық көрге енді.\nҚызыл тілім буынсыз,\nСөзімде жаз бар шыбынсыз, \nТыңдаушымды ұғымсыз\nҚылып тәңірім берген-ді.\n\nОсы жасқа келгенше,\nӨршеленіп өлгенше,\nТаба алмадық бір адам \nБіздің сөзге ергенді.\n\nӨмірдің өрін тауысып,\nБілімсізбен алысып,\nШықтық міне белге енді.\n\nЕнді аяңда, жығылма,\nСыймас жерге тығылма,\nҚой бұрынғы желгенді!\n\nҚайғы шығып иыққа,\nҚамалтпасын тұйыққа,\nСергі, көңілім, сергі енді! \n\nБалапан құстай оңдалып,\nҚанатыңды қомданып,\nЖатпа ұяда, қорғанып,\nҰш, көңілім, көкке, кергі енді! \n\nКөңілде қайғы, қалың зар, \nАйтатұғын сөзім бар,\nСалсын құлақ ұққандар,\nӨрбі, сөзім, өрбі енді!\n\nІште қайғы дерт пысып,\nКөкіректі өрт қысып,\nАйтуға көңілім тербенді.\n\nӨзің жалғыз, надан көп,\nҰқтырасың сен не деп,\nӘулекі, арсыз елге енді? \n\nТыныштық сүймей қышынып, \nӨтірікке тұшынып,\nПәледен тұрмас шошынып,\nТұл бойын желік жеңген-ді. \n\nТуған жерді қия алмай,\nТентекті жеңіп, тыя алмай,\nӘлі отырмыз ұялмай,\nТаба алмадық өңге елді. \n\nӘзелде тәңірім сорлы етті,\nАрсыз елмен әуре етті,\nЖалғыз үйде күңірентті,\nТағдырға білдік көнгенді. \n\nАдам деген даңқым бар,\nАдам қылмас халқым бар,\nӨтірік пен өсекке \nБәйге атындай аңқылдар \nТұла бойым шіміренді. \n\nБарма топқа шақырмай,\nЖат үйіңде шатылмай, \nШыдармын ба, япырмай,\nЖатуға шықпай үйде енді? \n\nҚатыныңның ойнасын \nКөрсең, білсең қоймасын,\nНе ойлар едің өз басың,\nСонымен тең біз де енді.",L. Ozerov,"Дорогой долгой жизнь водила.\nОсталось лишь одно — могила.\nНо мой язык — еще мой друг,\nМои слова, что зной без мух,\nНо слушатель мой слишком глух\nСудьба такими наделила!\nИ вот я дожил до седин,\nЯ плел слова — о том, об этом.\nНо есть ли в мире хоть один,\nКто б внял моим благим советам?\nЯ шел путями бытия,\nС невеждами боролся я,\nИ вот я вышел на вершину…\nТак бег прерви и на лету\nНе втискивайся в тесноту,\nСвой шаг умерь наполовину!\nЧтоб скорбь на плечи не легла,\nЧтобы в тупик не завела,\nДуша, должна ты встрепенуться.\nИ, как птенец, на свет взглянуть,\nИ крыльями легко взмахнуть,\nИ снова ввысь, и снова — в путь.\nТебе бы к небу дотянуться\nКак сердцу горе перенесть?\nВ тяжелом сердце слов не счесть.\nПусть слушает, в ком сердце есть!\nДуша все выплакать готова.\nУже печали вызрел плод,\nОгонь в груди шумит, и вот —\nОно зашевелилось, слово.\nНевежд не счесть, а ты один,\nНад ними ты не господин.\nС бессовестными как общаться?\nИх одолел зазнайства зуд,\nИ зло творят, и ложь несут.\nИ страх прошел: безмолвен суд,\nБезумцам нечего бояться!\nГлупцов к рукам прибрать?— Едва ль!\nПокинуть родину мне жаль,\nНо душу гложет мне печаль,\nИ тянет, тянет к высям горным.\nСоздатель был ко мне суров,\nВсю жизнь терплю от подлецов,\nЯ одинок в дому отцов.\nТак, значит, надо быть покорным!\nЯ назван гордо — человек.\nНо слава не придет вовек,\nНародом пущен конь молвы,\nНесется он стремглав, как птица.\nВ толпу стремишься ты?— Увы!\nВ толпу не должен ты стремиться.\nТы дома у себя сиди,\nНо нет, создатель наш, прости!\nЯ не могу в дому зарыться.\nДопустим, у тебя жена,\nИ видишь ты; она грешна.\nТвоя душа не смущена?\nИ знаешь ты, на что решиться?\nА жить трудней день ото дня…\nТакое же и у меня\nСмятенье: мучает и — длится."
ABAI070ABAI,1890,"Өзгеге, көңілім, тоярсың","Өзгеге, көңілім, тоярсың,\nӨлеңді қайтіп қоярсың?\nОны айтқанда толғанып,\nІштегі дертті жоярсың.\nСайра да зарла, қызыл тіл, \nҚара көңілім оянсын. \nЖыласын, көзден жас ақсын, \nОмырауым боялсын.\nҚара басқан, қаңғыған,\nХас надан нені ұға алсын? \nКөкірегінде оты бар,\nҚұлағын ойлы ер салсын. \nТыңдамаса еш адам,\nӨз жүрегім толғансын.\nӘр сөзіне қарасын,\nІштегі дертім қозғалсын. \nӘуелесін, қалқысын,\nОт жалын боп шалқысын. \nЖылай-жырлай өлгенде, \nАрттағыға сөз қалсын.\nМендей ғарып кез болса, \nМойын салсын, ойлансын. \nҚабыл көрсе сөзімді,\nКім таныса, сол алсын.\nНе пайда бар — мың надан\nСырттан естіп таңдансын. \nОнан дағы бір есті,\nІшкі сырын аңғарсын.\nӨздерің де ойлаңдар,\nНеше түрлі жан барсың. \nҒылым да жоқ, ми да жоқ, \nДаладағы аңдарсың. \nЖүрегіңмен тыңдамай, \nҚұлағыңмен қармарсың.\nСоны көріп, соларға,\nҚайтіп қана сарнарсың?!",V. Rozhdestvensky,"Всем пресытиться может душа,\nТолько песня всегда хороша.\nЕсли ты вдохновенно поешь, —\nГрудь ликует, свободно дыша.\n\nГолос мой, заливайся и пой,\nГордых дум пусть закружится рой.\nПусть текут мои слезы ручьем,\nДушу всю заполняют собой.\n\nКто шатается по свету, тот,\nКак невежда, меня не поймет.\nТолько твердый душой человек\nЭтих звуков услышит полет.\n\nА не вникнет в них — все равно,\nПусть волнуется сердце одно.\nПусть проверит мои слова:\n«Живо горе, что село на дно».\n\nСкорбь колышущимся огнем\nПодымается в сердце моем,\nИ умру я, оставив стихи\nЛишь для тех, кто поймет их потом.\n\nКто несчастней меня живет?\nПусть услышит меня народ.\nКому нужно слово мое,\nТот его пускай и возьмет.\n\nЧто мне пользы, коль вызовет стих\nВосхищенье судей тупых?\nПусть уж лучше найдется один,\nКто поймет смысл мечтаний моих!\n\nМного вас, но не каждый казах\nРазобраться способен в стихах;\nНи познаний у вас, ни ума —\nВам волками бы рыскать в степях.\n\nВы сердца не хотите раскрыть,\nСлухом стих вы привыкли ловить,\nИ лишь поверху ум ваш скользит…\nЧто ж впустую мне вам говорить!"
ABAI071ABAI,1890,Тайға міндік,"Тайға міндік,\nТойға шаптық,\nЖақсы киім киініп.\nҮкі тақтық,\nКүлкі бақтық,\nЖоқ немеге сүйініп. \nКүйкентай күтті,\nҚұс етті,\nНе бітті?\n\nАтамыз бар,\nМолдамыз бар,\nАйтқанына көнбедік.\nАрт жағында,\nБіз соған зар,\nБоламыз деп білмедік. \nҰрланып қаштық, \nЖолғастық,\nШуластық.\n\nЖазу жаздық,\nХат таныдық,\nБолдық азат молдадан. \nШала оқудан,\nНе жарыдық,\nҚалғаннан соң құр надан? \nБағасыз жастық –\nБозбастық,\nАдастық.\n\nБозбалалық –\nҚыз қарадық,\nҚалжың, әзіл сөйлестік.\nАт жараттық,\nСән тараттық,\nӘуейілік күйлестік.\nКөңілге келер,\nКім жолар,\nКім көнер?\n\nҚайын бардық,\nҚатын алдық,\nЕнші тиді азғана.\nШаруа атандық,\nЕнді ойландық,\nҚала берді бозбала. \nБұрынғы қайда? \nОйбайла –\nНе пайда?",,
ABAI072ABAI,1890,Жұмбақ («Алла мықты жаратқан сегіз батыр»),"Алла мықты жаратқан сегіз батыр,\nБаяғыдан соғысып әлі жатыр.\nКезек-кезек жығысып, жатып-тұрып,\nКім жығары белгісіз түбінде ақыр.\n\nШешуі:\nМұны тапсам ойланып, ақын деңіз,\nТаба алмасам, ақылды болар неміз?\nҚыс пенен жаз, күн мен түн, тақ пенен жұп, \nЖақсылық пен жамандық — болды сегіз.",M. Zamakhovskaya,"Их восемь — доблестных богатырей,\nЧто меряются силою своей.\nВерх то один берёт, а то другой.\nНо кто из них окажется сильней?\n\nОтвет\n\nРаздумье нас к разгадке привело:\nТо лето и зима, добро и зло.\nСверх этих четырёх — то день и ночь,\nНечётное и чётное число."
ABAI073ABAI,1890,Жұмбақ («Қара жер адамзатқа болған мекен»),"Қара жер адамзатқа болған мекен,\nҚазына іші толған әр түрлі кен.\nІшінде жүз мың түрлі асылы бар,\nСолардың ең артығы немене екен?\n\nШешуі: темір.",M. Zamakhovskaya,"Земля, ты колыбель твоих сынов.\nСокровища хранит земной покров.\nИх множество глубоко залегло.\nТы самым ценным что считать готов?\n(Железо)"
ABAI074ABAI,1890,"Жұмбақ («Сыналар, ей жігіттер, келді кезің»)","Сыналар, ей, жігіттер, келді жерің,\nСәулең болса, бермен кел талапты ерің. \nЖан құмары дүниеде немене екен –\nСоны білсең, әрнені білгендерің.\n\nШешуі: білмекке құмарлық.",M. Zamakhovskaya,"Жигит, находчив в испытаньи будь,\nУм напряги, вещей постигни суть:\nК чему стремится каждый человек,\nКуда мы все извечно держим путь?\n(К познанию)"
ABAI075ABAI,1891,Жастықтың оты жалындап,"Жастықтың оты жалындап,\nЖас жүректе жанған шақ. \nТалаптың аты арындап,\nӘр қиынға салған шақ.\n\nУайым аз, үміт көп,\nЕт ауырмас бейнетке. \nБүгін-ертең жетем деп,\nКөңілге алған дәулетке.\n\nҚайратпен кіріп жалынбай, \nАқылмен тауып айласын.\n«Мен қалайға» салынбай, \nЖылы жүзбен жайнасын.\n\nҚайратқа сеніп қақтықпай, \nЖазасын тауып жауласар. \nҚатынша тілмен шаптықпай, \nМайданға шықса жарасар.\n\nЖалыны қайтар дененің,\nҮнемі тұрмас осы шақ.\nТалайғы кәрі дүниенің \nБір кетігін ұстап бақ.\n\nҚұйрығы шаян, беті адам, \nБайқамай сенбе құрбыға! \nЖылмаңы сыртта, іші арам,\nКез болар қайда сорлыға.\n\nДосыңа достық — қарыз іс, \nДұшпаныңа әділ бол.\nАсығыс түбі — өкініш,\nОйланып алмақ — сабыр сол.\n\nАқ көңілді жақсыдан \nАянбай салыс ортаға.\nАқылы, ары тапшыдан \nҚу сөзін алма қолқаға.\n\nСұм-сұрқия, қу заман \nГүл көрінер жігітке.\nҚызықты өмір жайнаған, \nКеудесі толып үмітке.\n\nБір нәрсені ұнатса,\nҚайта ойланып қарамас. \nМақтатып жұртты шулатса, \nҚұмары сол қызба бас.\n\nСенісерге келгенде,\nСене берер талғамай. \nЖұрты құрғыр сенгішке \nТұра ма қулық жалғамай?\n\nАры кеткен алдағыш, \nМені-ақ алда, сөкпейін. \nБалы тамған жас қамыс \nОрмасаңшы көктейін!\n\nСені жақсы көрмесе,\nСенер ме еді сөзіңе? \n«Япырмай!..» деп терлесе, \nАр емес пе өзіңе?",V. Zvyagintseva,"В ту пору юности огонь\nПылал в душе твоей кипучей,\nИ конь стремлений, быстрый конь\nСтрелою нёс тебя над кручей.\n\nБыла недолгою печаль,\nНе трудным труд, не горьким горе,\nКазалось, что любая даль\nТебе доступной будет вскоре.\n\nТы жил не жалкою мольбой,\nА вдохновением и силой,\nНе обольщался сам собой,\nНо и не знал тоски унылой.\n\nБез пустозвонства, не хвалясь,\nУмел ты отразить удары.\nЛицом не ударяя в грязь,\nБыл мужем, а не бабой старой.\n\nНо юности не век цвести,\nИ пламя не пылает вечно.\nТак своего не упусти\nТы в этой жизни быстротечной.\n\nНе будь душою слишком прост.\nПорой твой сверстник ликом светел,\nНо прячет скорпиона хвост,\nКоторого ты не заметил.\n\nНа дружбу дружбой отвечай.\nБудь справедливым при отмщенье.\nРаскаешься, хватив чрез край,\nПреддверье правоты — терпенье.\n\nНа помощь честному приди, —\nЖивут доверье с дружбой вместе,\nА от бесчестного не жди\nХвалы и скудоумной лести.\n\nНепостоянный лживый свет\nДжигиту мнится вешним садом.\nУ юноши сомнений нет, —\nНа всё глядит счастливым взглядом.\n\nЧуть что приглянется — берёт,\nНе станет предаваться думам,\nА зашумит о нём народ —\nОн счастлив этим праздным шумом.\n\nОн верит искренне всему\nИ слепо любит всех на свете.\nЛукавая ж толпа ему\nНе может фальшью не ответить.\n\nО лжец, что ложью мир чернишь,\nЛги мне — я старый, закалённый.\nНо молодой не тронь камыш,\nОн хрупок, он ещё зеленый.\n\nВедь чувства юноши чисты,\nТебе он верит в самом деле.\nУжели не стыдишься ты,\nКогда он молвит: «Неужели?»"
ABAI075ABAI,1891,Жастықтың оты жалындап,"Жастықтың оты жалындап,\nЖас жүректе жанған шақ. \nТалаптың аты арындап,\nӘр қиынға салған шақ.\n\nУайым аз, үміт көп,\nЕт ауырмас бейнетке. \nБүгін-ертең жетем деп,\nКөңілге алған дәулетке.\n\nҚайратпен кіріп жалынбай, \nАқылмен тауып айласын.\n«Мен қалайға» салынбай, \nЖылы жүзбен жайнасын.\n\nҚайратқа сеніп қақтықпай, \nЖазасын тауып жауласар. \nҚатынша тілмен шаптықпай, \nМайданға шықса жарасар.\n\nЖалыны қайтар дененің,\nҮнемі тұрмас осы шақ.\nТалайғы кәрі дүниенің \nБір кетігін ұстап бақ.\n\nҚұйрығы шаян, беті адам, \nБайқамай сенбе құрбыға! \nЖылмаңы сыртта, іші арам,\nКез болар қайда сорлыға.\n\nДосыңа достық — қарыз іс, \nДұшпаныңа әділ бол.\nАсығыс түбі — өкініш,\nОйланып алмақ — сабыр сол.\n\nАқ көңілді жақсыдан \nАянбай салыс ортаға.\nАқылы, ары тапшыдан \nҚу сөзін алма қолқаға.\n\nСұм-сұрқия, қу заман \nГүл көрінер жігітке.\nҚызықты өмір жайнаған, \nКеудесі толып үмітке.\n\nБір нәрсені ұнатса,\nҚайта ойланып қарамас. \nМақтатып жұртты шулатса, \nҚұмары сол қызба бас.\n\nСенісерге келгенде,\nСене берер талғамай. \nЖұрты құрғыр сенгішке \nТұра ма қулық жалғамай?\n\nАры кеткен алдағыш, \nМені-ақ алда, сөкпейін. \nБалы тамған жас қамыс \nОрмасаңшы көктейін!\n\nСені жақсы көрмесе,\nСенер ме еді сөзіңе? \n«Япырмай!..» деп терлесе, \nАр емес пе өзіңе?",V. Zvyagintseva,"Пылает юности огонь,\nШумит в груди, горит бушуя.\nИ конь стремлений, быстрый конь\nЛетит, летит напропалую.\n\nВ ту пору коротка печаль,\nНе труден труд, не горько горе,\nБлизка тебе любая даль,\nВесь мир ты завоюешь вскоре.\n\nВсему обязан не мольбе,\nА вдохновенью и рассудку.\nТы не копаешься в себе,\nСмешишь крузей весёлой шуткой.\n\nБез пустозвонства, не хвалясь\nТы отразить удар умеешь,\nЛицом ты ие ударишь в грязь.\nПо-бабьи языком не мелешь.\n\nНо пир не вечен молодой. —\nВ груди твоей погаснет пламя.\nУчись у древности седой,\nКрепи свой дух её делами.\n\nНе всем, с тобой живушим, верь:\nПорою спутник твой двуличен.\nНа вид — хорош, а сердцем — зверь,\nПредательство ему в обычай.\n\nНа дружбу дружбой отвечай,\nБудь справедлив и в час отмщенья.\nРаскаешься, хватив чрез край:\nПреддверье правоты — терпенье.\n\nС чистосердечным другом будь\nДоверчивым, душой широким.\nСовет бесчестного забудь, —\nГлупцы стрекочут, как сороки.\n\nНепостоянный лживый свет\nЖигиту мнится райским садом.\nУ юноши сомнений нет, —\nНа всё глядит счастливым взглядом,\n\nЧуть что приглянется — берёт.\nНе станет предаваться думам,\nА зашумит о нём народ —\nОн счастлив этим праздным шумом.\n\nЖивёт с открытою душой,\nГотов поверить всем на свете.\nНо разве может род людской\nЕму коварством не ответить?!\n\nО лжец, что ложью мир чернишь,\nЛги мне — я старый, закалённый.\nНо молодой не тронь камыш,\nОн хрупок, он ещё зелёный.\n\nВедь чувства юноши чисты,\nК тебе подходит он с доверьем,\nУжель не покраснеешь ты,\nКогда бледнеет он, растерян?"
ABAI076ABAI,1891,Заманақыр жастары,"Заманақыр жастары, \nҚосылмас ешбір бастары. \nБіріне бірі қастыққа\nҚойнына тыққан тастары.\n\nСаудасы — ар мен иманы, \nҚайрат жоқ бойын тыйғалы. \nЕңбекпен етті ауыртпай, \nҚұр тілменен жиғаны.\n\nӨнімсіз іске шеп-шебер, \nМайданға түспей несі өнер? \nСиырша тойса мас болып, \nӨреге келіп сүйкенер.\n\nКүлмеңдеп келер көздері, \nҚалжыңбас келер өздері. \nКекектеп секек етем деп, \nШошқа туар сөздері.",A. Argo,"Погляди на молодёжь —\nВ ней ты дружбы не найдёшь.\nКаждый в злобе и досаде\nНа другого точит нож.\n\nИ торгуют искони\nЧестью, совестью они.\nИм трудиться нет охоты —\nВремя есть для болтовни.\n\nВ пустяках — он господин.\nИнтерес его один:\nКак нажрётся, словно боров,\nТак и спину трёт об тын.\n\nПодлый смех в его глазах,\nЗлые шутки на устах,\nТолько хрюканье свиное\nСлышится в его словах!"
ABAI077ABAI,1891,Көзімнің қарасы,"Көзімнің қарасы,\nКөңілімнің санасы, \nБітпейді ішімде, \nҒашықтың жарасы.\n\nҚазақтың данасы,\nЖасы үлкен ағасы.\nБар демес сендей бір \nАдамның баласы.\n\nЖылайын, жырлайын, \nАғызып көз майын. \nАйтуға келгенде,\nҚалқама сөз дайын.\n\nЖүректен қозғайын, \nӘдептен озбайын.\nӨзі де білмей ме,\nКөп сөйлеп созбайын.\n\nТереңдеп қарайсың, \nТелміріп тұрмайсың. \nБихабар жүргенсіп,\nБек қатты сынайсың.\n\nСан кісі мұңайсын, \nСабырмен шыдайсың. \nКүйемін, жанамын,\nЕш рахым қылмайсың.\n\nКең маңдай, қолаң шаш, \nЯ бір кез, я құлаш.\nАқ тамақ, қызыл жүз, \nҚарағым, бетіңді аш!\n\nҚара көз, имек қас,\nҚараса жан тоймас.\nАузың бал, қызыл гүл,\nАқ тісің кір шалмас.\n\nҚыр мұрын, қыпша бел, \nСолқылдар соқса жел.\nАқ етің үлбіреп,\nӨзгеше біткен гүл.\n\nҚарағым, бермен кел,\nБізге де көңіл бөл, \nҚалқамның нұсқасын,\nКөр, көзім, бір кенел.\n\nҚайғың — қыс, жүзің — жаз, \nБоламын көрсем мәз.\nКүлкіңіз бойды алар, \nБұлбұлдай шықса әуез.\n\nКісімсіп дүрдараз,\nБұраңдап қылма наз.\nМал түгіл басымды,\nЖолыңа берсем де аз.\n\nИісің — гүл аңқыған,\nНұрың — күн шалқыған. \nКөргенде бой еріп,\nСүйегім балқыған.\n\nҚаяусыз қалпынан,\nӨзі артық даңқынан.\nҚызыл тіл шыға алмас, \nМақтаудың шартынан.\n\nСенсің — жан ләззәті,\nСенсің — тән шәрбәті. \nАртықша жаратқан,\nАлланың рахматы.\n\nКөрік — тәңірі дәулеті,\nҚылса ұнар құрметі.\nСұлуды сүймектік — \nПайғамбар сүндеті .\nНе десем саған еп? \nҒашығың да қайғы жеп. \nӨртенген жүрекке,\nБір көрген болар сеп.\n\nБіздердей ғашық көп, \nҚайсысы саған дөп? \nЖөндеп те айтпадым, \nЖүрегім дүпілдеп.\n\nНазына кім шыдар? \nБұраңдап жүр шығар. \nҚасқая күлгені,\nҚылады тым құмар.\n\nЕр емес қымсынар, \nӘркім-ақ ұмсынар. \nҚұдай-ау, бұл көңілім, \nКүн бар ма бір тынар?",M. Petrovyh,"Ты —зрачок глаз моих,\nПламень душ золотых.\nСердцу мук не избыть,\nСтоль глубок шрам от них.\nИ мудрец весь седой,\nПокачав головой,\nСкажет; “Нет, средь живых\nНе встречал я такой!”\nВесь в слезах я брожу\nИ тоской исхожу,\nЖемчуг слов дорогих\nДля тебя нахожу,\nНе страшись, что в тиши\nГоворю от души,\nИль самой невдомек!\nДивный день предреши.\nТы поймешь до конца,\nЧто палит нам сердца.\nВзор твой скрыт, скромен вид,\nНо горяч жар лица.\nХолодна ты вполне\nИ к другим и ко мне.\nБоль тая, слезы я\nПо твоей лью вине.\nКосы тьмой, тьмой ночной\nНад зарей, над рекой.\nЛоб широк, взор глубок…\nТы лицо приоткрой!\nЯркий рот—сладкий мед,\nБлеск зубов — словно лед.\nПотерял я покой,\nВзгляд живой сердце жжет.\nГибок стан и высок.\nГнет его ветерок.\nТы бела, словно снег,\nТы нежна, как цветок.\nПусть дотла сердце сжег\nВзор, что чист и глубок.\nСтрасти раб, я ослаб,\nОт любви занемог.\nТы грустна — даль темна,\nТы ясна — нам весна.\nСмех твой — звон соловья,\nВся душа им полна.\nТо гневна, то нежна…\nНе пьяни допьяна!\nЧто мне дом без тебя,\nМне и жизнь не нужна!\nКак восход, как закат —\nЗоревой твой наряд.\nЛишь взгляну на тебя,\nЖаждой весь я объят,\nЛучше ты во сто крат\nВсех похвал, что твердит-\nДолжных слов не найду,\nЧто восторг утолят.\nЗнает млад, знает стар:\nКрасота — божий дар.\nНам пророк повелел\nБыть в сетях милых чар.\nМне слова не даны,\nСтоны мне суждены.\nСердцу ты, только ты,\nШлешь мечты, даришь сны.\nВсе, как я, влюблены,\nВсе, как я, не нужны.\nСердца стон так звенит,\nЧто слова не слышны.\nНо к тебе нас манит\nПламя ласк и обид.\nНежный смех чуть сверкнет\nСтрасть сильней закипит.\nКто не смел — не джигит.\nЗлая страсть нас томит,\nСкоро ль день тот придет,\nЧто мой жар утолит?!"
ABAI078ABAI,1891,Көзінен басқа ойы жоқ,"Көзінен басқа ойы жоқ,\nАдамның надан әуресі.\nСонда да көңілі тым-ақ тоқ, \nЖайқаң-қайқаң әрнесі.\n\nБілмейсің десе, жел өкпе,\nДейді о дағы — Тәңірі ісі. \nБірінен бірі бөлек пе,\nИемнің әділ пендесі?\n\nЖүректің көзі ашылса, \nХақтықтыңтүсер сәулесі, \nІштегі кірді қашырса \nАдамның хикметкеудесі.\n\nНаданның көңілін басып тұр \nҚараңғылық пердесі.\nАқылдан бойы қашық тұр, \nОйында бір-ақ шаруасы.\n\nКітапты молда теріс оқыр, \nДағарадай боп сәлдесі. \nМалқұмар көңілі — бек соқыр, \nБүркіттен кем бе жем жесі?\n\nЖүректе айна жоқ болса,\nСөз болмайды өңгесі.\nТыңдағыш қанша көп болса, \nСөз ұғарлық кем кісі.",A. Gatov,"Он не думает, не видит\nДальше носа своего.\nА когда на люди выйдет,\nВажничает, — отчего?\nСлыша «неуч» не впервые,\nОтвечает: «Перст судьбы!\nНе равны ли все земные\nУ создателя рабы?»\n\nКто глаза души раскроет,\nИстину увидит тот.\nСолнце правды ум омоет,\nСердце счастьем: расцветёт.\nА невежды душу злую\nНе живя, а существуя.\nОн ушёл в свои дела.\n\nИ мулла в чалме огромной\nВкривь толкует наш закон.\nЖаден, слеп душою темной, —\nС беркутом не схож ли он?\n\nЕсли сердце без просвета.\nЖдать добра —напрасный труд.\nНо из всех, кто слышит, это\nЛишь немногие поймут."
ABAI079ABAI,1891,"Қызарып, сұрланып","Қызарып, сұрланып,\nЛүпілдеп жүрегі.\nӨзгеден ұрланып,\nӨзді-өзі керегі.\n\nЕкі асық құмарлы,\nБір жолдан қайта алмай. \nЖолықса ол зарлы,\nСөз жөндеп айта алмай.\n\nАялдап ақырын, \nЖүрекпен алысып, \nСыбдырын, тықырын, \nКөңілмен танысып.\n\nДем алыс ысынып, \nСаусағы суынып.\nБелгісіз қысылып,\nПішіні құбылып.\n\nИығы тиісіп,\nТұмандап көздері. \nҮндемей сүйісіп,\nМас болып өздері.\n\nЖанында — жапырақ, \nҮстінде — жұлдыз да. \nЕлбіреп-қалтырап,\nЖігіт пен ол қыз да.\n\nӨзге ойдан тыйылып, \nБірімен бірі әуре. \nЖүрекке құйылып \nЖан рахат бір сәуле.\n\nКөкірек елжіреп,\nБуындар босанып. \nРахатпен әлсіреп,\nКөзіне жас алып.\n\nЖүйрік тіл, терең ой, \nСол күнде қайда едің? \nҒашыққа мойын қой, \nЖеңілдің, жеңілдің!..",V. Rozhdestvensky,"На щеках у них лёд и жар.\nС сердцем, бьющимся сердцу в лад,\nУходя от людей чужих,\nЛишь друг к другу они спешат.\n\nОба чувствуют ту же страсть\nИ не в силах с пути свернуть.\nИ в тенистый огромный сад\nИх уводит короткий путь.\n\nОсторожно оба идут,\nВ жарком сердце смиряя кровь,\nИ по лёгкому шагу знак\nПодаёт им всегда любовь.\n\nВ холодеющих пальцах дрожь,\nДышат оба так тяжело.\nБеспричинный какой-то страх\nЗаставляет бледнеть чело.\n\nЧуть коснётся плечо плеча -\nУж склоняется голова,\nГубы ищут горячих губ\nИ пьянеют, забыв слова.\n\nРядом — дерево шелестит,\nВ небе — звёзд золотой узор,\nИ, как звёзды, дрожат они,\nОтражая во взоре взор.\n\nТак собою они полны,\nЧто весь мир, притаясь, молчит.\nВ сердце, слабое от любви,\nНаслаждение льёт лучи.\n\nТает сердце, побеждено,\nИ слабеют колена, и\nРадость встречи заволокла\nВзоры лёгкой слезой любви.\n\nГде вы, мысли, и где слова?\nОн уж близок — забвенья час.\nПобедительница — любовь\nОбойдётся сейчас без вас!"
ABAI079ABAI,1891,"Қызарып, сұрланып","Қызарып, сұрланып,\nЛүпілдеп жүрегі.\nӨзгеден ұрланып,\nӨзді-өзі керегі.\n\nЕкі асық құмарлы,\nБір жолдан қайта алмай. \nЖолықса ол зарлы,\nСөз жөндеп айта алмай.\n\nАялдап ақырын, \nЖүрекпен алысып, \nСыбдырын, тықырын, \nКөңілмен танысып.\n\nДем алыс ысынып, \nСаусағы суынып.\nБелгісіз қысылып,\nПішіні құбылып.\n\nИығы тиісіп,\nТұмандап көздері. \nҮндемей сүйісіп,\nМас болып өздері.\n\nЖанында — жапырақ, \nҮстінде — жұлдыз да. \nЕлбіреп-қалтырап,\nЖігіт пен ол қыз да.\n\nӨзге ойдан тыйылып, \nБірімен бірі әуре. \nЖүрекке құйылып \nЖан рахат бір сәуле.\n\nКөкірек елжіреп,\nБуындар босанып. \nРахатпен әлсіреп,\nКөзіне жас алып.\n\nЖүйрік тіл, терең ой, \nСол күнде қайда едің? \nҒашыққа мойын қой, \nЖеңілдің, жеңілдің!..",M. Tarlovsky,"И краснеть, и бледнеть,\nСердцем дробь отбивать,\nНа других не глядеть,\nДруг о друге вздыхать…\nТак мы страсть узнаем:\nВстреч влюбленные ждут\nНо, оставшись вдвоем,\nНужных слов не найдут.\nНа свидание к ней\nС дрожью в сердце идет,\nЛегкий шелест ветвей\nДругу весть подает.\nВ сердце трепет и страх,\nВ пальцах холод, ледок…\nЖар — то весь на щеках,\nТо незримо глубок.\nЖжет плечо, а меж тем,\nПред глазами туман.\nКто целуется — нем,\nКто целуется — пьян.\nИх скрывает листва,\nСверху полночь глядит.\nИ лепечет едва\nТа, с кем рядом джигит.\nТолько б чуял плечом,\nТолько был бы любим…\nИ блаженство лучом\nИх пронзает своим.\nКончив с робостью спор,\nПышут жаром тела,\nИ растроганный взор\nЗастит влажная мгла.\nГлубь суждений, цвет слов,\nЧтоб вы сделали тут?\nВас под пламенный кров\nНе зовут, не зовут!"
ABAI080ABAI,1891,Менсінбеуші ем наданды,"Менсінбеуші ем наданды,\nАқылсыз деп қор тұтып. \nТүзетпек едім заманды,\nӨзімді тым-ақ зор тұтып.\n\nТаппадым көмек өзіме,\nКөп наданмен алысып.\nКөнбеді ешкім сөзіме,\nӘдетіне қарысып.\n\nЖан шошырлық түрінде,\nБәрі бірдей еліріп.\nҰстай алмадым бірін де, \nКекиді кейін шегініп.\n\nӘринемен ел кетті, \nҚоқиланды, мақтанды.\nҚуат бітті, күн өтті,\nЖарылқа, Құдай, жатқанды.\n\nМен — қажыған арықпын, \nҚатын-бала қонағы.\nСендерге де қанықпын, \nЖұртың анау баяғы.\n\nЖарлы емеспін, зарлымын, \nМұны ойла толғанып. \nЖұртым деуге арлымын,\nӨзге жұрттан ұялып.\n\nБарымта мен партия –\nБәрі мастық, жұрт құмар. \nСыпыра елірме, сұрқия,\nКөп пияншік нені ұғар?\n\nТатулықты, тыныштықты \nҚоңыр көрер, кем көрер. \nҰрлық пенен қулықты \nҚызық көрер, өңі енер.\n\nМұндай елден бойың тарт, \nМен қажыдым, сен қажы! \nАйтып-айтып өтті қарт, \nКөнбеді жұрт, не ылажы?",L. Ozerov,"С невеждами не знался, не братался,\nГлупцами их назвал и заклеймил.\nПерекроить весь мир намеревался —\nСвои я силы переоценил.\nНе находил я друга в трудном деле,—\nВ борьбе с глупцами горько было мне:\nМои призывы в пустоту летели,\nА сверстники стояли в стороне.\nНевыносима равнодушья сила,\nИ отчужденья тягостен мне взгляд.\nПотянешься к друзьям — не тут-то было;\nАртачатся и пятятся назад.\nОдин поддакнет и промчится мимо,\nДругой махнет беспечною рукой,\nА сил все меньше. Все неутомимей,\nВсе крепче старость тянет на покой.\nКак кляча, я устал в дороге долгой,\nЯ гость своих детей, своей жены,\nИ вижу я, никем не сбитый с толку:\nВсе тот же он, народ моей страны.\nНе болен я — печален я, однако.\nЗадуматься над этим стоит, брат.\nКуда ни погляжу я — козни, драка\nЗа почести, и сплетни, и разврат.\nПогоня за чинами, барымта.\nВезде борьба.за славу, за места.\nТолпа плутов, хлыщей и казнокрадов\nПроводит в буйном пьянстве ночи, дни.\nА истинная дружба,— “Что за радость?\nКакая скука!” — говорят они.\nА между тем обман и воровство —\nДостоинство иль более того.\nО, знал бы ты, как мне противно это.\nИ я устал, и ты устанешь, брат.\nВесь век свой старец призывает к свету, —\nНикто не внемлет,— он не виноват."
ABAI080ABAI,1891,Менсінбеуші ем наданды,"Менсінбеуші ем наданды,\nАқылсыз деп қор тұтып. \nТүзетпек едім заманды,\nӨзімді тым-ақ зор тұтып.\n\nТаппадым көмек өзіме,\nКөп наданмен алысып.\nКөнбеді ешкім сөзіме,\nӘдетіне қарысып.\n\nЖан шошырлық түрінде,\nБәрі бірдей еліріп.\nҰстай алмадым бірін де, \nКекиді кейін шегініп.\n\nӘринемен ел кетті, \nҚоқиланды, мақтанды.\nҚуат бітті, күн өтті,\nЖарылқа, Құдай, жатқанды.\n\nМен — қажыған арықпын, \nҚатын-бала қонағы.\nСендерге де қанықпын, \nЖұртың анау баяғы.\n\nЖарлы емеспін, зарлымын, \nМұны ойла толғанып. \nЖұртым деуге арлымын,\nӨзге жұрттан ұялып.\n\nБарымта мен партия –\nБәрі мастық, жұрт құмар. \nСыпыра елірме, сұрқия,\nКөп пияншік нені ұғар?\n\nТатулықты, тыныштықты \nҚоңыр көрер, кем көрер. \nҰрлық пенен қулықты \nҚызық көрер, өңі енер.\n\nМұндай елден бойың тарт, \nМен қажыдым, сен қажы! \nАйтып-айтып өтті қарт, \nКөнбеді жұрт, не ылажы?",V. Rozhdestvensky,"Я гордо презирал невежество и тьму,\nВсегда считал глупцов достойными презренья.\nМне переделать мир хотелось одному,\nНо переоценил я разум свой и рвенье.\n\nПоддержки не найдя, я отбивался сам,\nКогда глупцы со мной вступали в пререканья,\nИ были умники глухи к моим словам.\nХраня, как водится, упорное молчанье.\n\nИ страшно мне на них остановить свой взгляд:\nКак одержимые, они проходят мимо,\nТо заартачатся, то пятятся назад,\nИ мысль их для меня вовек неуловима.\n\nТо соглашаются, то отступают в тень,\nТо петушатся вновь, пустую спесь удвоя…\nНет больше сил моих, за днём уходит день,\nИ хочется душе последнего покоя.\n\nКак кляча, я устал. Я гость детей своих\nИ собственной жены. Мне чужды эти стены.\nИзвестен хорошо мне нрав моих родных,\nДа и в народе я не вижу перемены.\n\nЯ вовсе не бедняк, но я в тоске живу\nИ горестно о том порою размышляю,\nКогда приходится, своими вас зову.\nНо пред лицом людей весь от стыда сгораю.\n\nРаздор из-за чинов, насилье, клевета,\nБолезненная страсть к волненьям и заботам…\nБродяги и плуты, как ваша жизнь пуста,\nИ что из слов моих вы, пьяницы, поймёте?\n\nДар дружбы истинной и мир души они\nМнят делом тягостным, достойным лишь презренья,\nОбман и воровство им более сродни,\nИ видят в них они своё предназначенье.\n\nПодальше будь от них ты, честный человек,\nУстал я, и тебе не станет так же силы.\nЯ звал их к разуму, я, старец, прожил век,\nНе слушали меня, и всё напрасно было…"
ABAI081ABAI,1892,"Жүрегім, ойбай, соқпа енді","Жүрегім, ойбай, соқпа енді! \nБола берме тым күлкі.\nКөрмейсің бе, тоқта енді,\nКімге сенсең, сол — шикі.\n\nЖетім қозы — тас бауыр,\nТүңілер де отығар.\nСорлы жүрек мұнша ауыр,\nНеге қатты соқтығар?\n\nСенісерге жан таба алмай,\nСенделеді ит жүрек.\nТірілікте бір қана алмай,\nБұл не деген тентірек?\n\nЖоқ деп едің керегің,\nТоп жиып ең бір бөлек.\nКезек келер демедің,\nЕндігі керек қай керек?",M. Adibayev,"Боже, сердце, не бейся!\nПосмешищем не будь толпы.\nВсе смерды те, кому доверился,\nОстановись, ослепло ты!\nУ сироты ягненка — сердце камень,\nТеряет веру, но пасется.\nО, бедное, какая тяжесть,\nЗачем оно так сильно бьется?\nДовериться я не найду кому,\nИ сердце не находит места.\nИ жизнью не насытиться вовек,\nИ цели нет, что за бессмыслица?\nГоворил, что нет нужного, собирая доверенный круг,\nИ не думал, что вдруг твой настанет черед.\nА когда наступил, ты в смятеньи стоишь,\nНужен ль этот черед, этот час что пробил?"
ABAI081ABAI,1892,"Жүрегім, ойбай, соқпа енді","Жүрегім, ойбай, соқпа енді! \nБола берме тым күлкі.\nКөрмейсің бе, тоқта енді,\nКімге сенсең, сол — шикі.\n\nЖетім қозы — тас бауыр,\nТүңілер де отығар.\nСорлы жүрек мұнша ауыр,\nНеге қатты соқтығар?\n\nСенісерге жан таба алмай,\nСенделеді ит жүрек.\nТірілікте бір қана алмай,\nБұл не деген тентірек?\n\nЖоқ деп едің керегің,\nТоп жиып ең бір бөлек.\nКезек келер демедің,\nЕндігі керек қай керек?",M. Dudin,"Не бейся сердце, чересчур,\nБудь общей долей живо.\nНесовершенен мир и хмур,\nВсе в этом мире лживо.\nЯгненок, потерявший мать,\nОпять в траве пасется.\nНе надо сердце надрывать –\nПускай нормально бьется.\nЧего же, сердце, ищешь ты\nВ тревоге неуемной?\nКуда средь этой немоты\nБредешь, как пес бездомный?\nНет ныне в верности нужды,\nТы ничему не радо.\nСреди тревоги и вражды\nЧто еще тебе надо?"
ABAI081ABAI,1892,"Жүрегім, ойбай, соқпа енді","Жүрегім, ойбай, соқпа енді! \nБола берме тым күлкі.\nКөрмейсің бе, тоқта енді,\nКімге сенсең, сол — шикі.\n\nЖетім қозы — тас бауыр,\nТүңілер де отығар.\nСорлы жүрек мұнша ауыр,\nНеге қатты соқтығар?\n\nСенісерге жан таба алмай,\nСенделеді ит жүрек.\nТірілікте бір қана алмай,\nБұл не деген тентірек?\n\nЖоқ деп едің керегің,\nТоп жиып ең бір бөлек.\nКезек келер демедің,\nЕндігі керек қай керек?",E. Kurdakov,"Сердце бедное, не бейся, не стучи,\nНе зови, не обнадеживай меня! —\nЕсли были мы обмануты в ночи,\nТо зачем теперь спешить к обманам дни?\nСирота — и тот найдет себе отца,\nОбездоленному сыщется приют, —\nЛишь тебя, о мое сердце, до конца,\nВидно, к щедрому столу не позовут.\nВерить некому и не к кому прильнуть,\nТает вновь неутоленный этот зов.\nТак зачем опять срываться в новый\nЕсли прежний был и горек, и суров?\nПредназначенное, нет, не отдалишь,\nЧередой опять пойдут и суд, и ложь…\nСердце бедное, куда же ты летишь?\nСердце, сердце, ты куда меня зовешь?"
ABAI081ABAI,1892,"Жүрегім, ойбай, соқпа енді","Жүрегім, ойбай, соқпа енді! \nБола берме тым күлкі.\nКөрмейсің бе, тоқта енді,\nКімге сенсең, сол — шикі.\n\nЖетім қозы — тас бауыр,\nТүңілер де отығар.\nСорлы жүрек мұнша ауыр,\nНеге қатты соқтығар?\n\nСенісерге жан таба алмай,\nСенделеді ит жүрек.\nТірілікте бір қана алмай,\nБұл не деген тентірек?\n\nЖоқ деп едің керегің,\nТоп жиып ең бір бөлек.\nКезек келер демедің,\nЕндігі керек қай керек?",M. Lukonin,"О сердце, не стучись ты в грудь,\nДля них посмешищем не будь.\nОстановись! Гляди — сумели\nДоверчивое обмануть.\nЯгненок, матку оттолкнуть\nРешив, травы не смог щипнуть.\nТак почему такая тяжесть?\nЗачем же в сердце грусть и жуть?\nДуши мне друга не вернуть,\nВ страданьях сердцу не уснуть.\nТы, сердце, не достигло цели,\nТак дай себе передохнуть.\nТы выбрало отдельный путь,\nСамо искало жизни суть.\nНо дни иные прилетели –\nТы поиски свои забудь!"
ABAI081ABAI,1892,"Жүрегім, ойбай, соқпа енді","Жүрегім, ойбай, соқпа енді! \nБола берме тым күлкі.\nКөрмейсің бе, тоқта енді,\nКімге сенсең, сол — шикі.\n\nЖетім қозы — тас бауыр,\nТүңілер де отығар.\nСорлы жүрек мұнша ауыр,\nНеге қатты соқтығар?\n\nСенісерге жан таба алмай,\nСенделеді ит жүрек.\nТірілікте бір қана алмай,\nБұл не деген тентірек?\n\nЖоқ деп едің керегің,\nТоп жиып ең бір бөлек.\nКезек келер демедің,\nЕндігі керек қай керек?",L. Nechai,"О сердце моё, замри, застынь!\nНе нашлось приюта для нас.\nЗачем трепетало и билось ты,\nОбмануто столько раз?\n\nУтихнет, примется травку щипать\nОдинокий ягнёнок-малыш.\nА ты , моё сердце, томишься опять,\nТоскуя, стучишь, стучишь.\n\nПоверить — кругом никого не нашлось,\nНикого не нашлось — прильнуть.\nЗачем же ты, сердце, бродячий пёс.\nОпять порываешься в путь?\n\nУпорно рвалось ты одно вперёд.\nСказало: не нужен я!\nИ вот теперь настал твой черёд.\nЗачем ты ищешь меня?"
ABAI081ABAI,1892,"Жүрегім, ойбай, соқпа енді","Жүрегім, ойбай, соқпа енді! \nБола берме тым күлкі.\nКөрмейсің бе, тоқта енді,\nКімге сенсең, сол — шикі.\n\nЖетім қозы — тас бауыр,\nТүңілер де отығар.\nСорлы жүрек мұнша ауыр,\nНеге қатты соқтығар?\n\nСенісерге жан таба алмай,\nСенделеді ит жүрек.\nТірілікте бір қана алмай,\nБұл не деген тентірек?\n\nЖоқ деп едің керегің,\nТоп жиып ең бір бөлек.\nКезек келер демедің,\nЕндігі керек қай керек?",M. Kasatkin,"Сердце, не бейся тяжко в груди!\nСтало для них ты смешным, пойми.\nНа прежних друзей своих погляди:\nМожно ль назвать их людьми?\nБлеет ягненок, зовет к себе мать,\nНо стихнет — и снова щипает порей.\nСердце, куда ты рвешься опять,\nЧаще стучишь и сильней?\nВерности тщетно жаждало ты\nИ много пролило горьких слез –\nЧто же опять, среди темноты,\nБродишь как брошенный пес?\nМной помыкало ты — помнишь? — всегда,\nБросить хотело меня совсем:\nСкоро придет моя череда…\nНужен тебе я… зачем?"
ABAI081ABAI,1892,"Жүрегім, ойбай, соқпа енді","Жүрегім, ойбай, соқпа енді! \nБола берме тым күлкі.\nКөрмейсің бе, тоқта енді,\nКімге сенсең, сол — шикі.\n\nЖетім қозы — тас бауыр,\nТүңілер де отығар.\nСорлы жүрек мұнша ауыр,\nНеге қатты соқтығар?\n\nСенісерге жан таба алмай,\nСенделеді ит жүрек.\nТірілікте бір қана алмай,\nБұл не деген тентірек?\n\nЖоқ деп едің керегің,\nТоп жиып ең бір бөлек.\nКезек келер демедің,\nЕндігі керек қай керек?",L. Ozerov,"Сердце, полно тебе колотиться,\nОт насмешек людских не уйдешь.\nРазве ты не смогло убедиться,\nЧто везде лицемерье и ложь?\nГоревал сиротливый ягненок,\nУспокоился, щиплет траву.\nТолько сердце — тревожный ребенок\nНе утихнет, покамест живу…\nГде найдет оно сердце другое?\nКак поверит в него до конца?\nЖизнь без смысла, добра и покоя —\nТо не жизнь, а затея глупца,\nГоворил ты, что дружба, как бремя,\nСети хитрости плел в тишине.\nНо хитрец не хитрее, чем время;\nЧто ж ты ныне явился ко мне?.."
ABAI081ABAI,1892,"Жүрегім, ойбай, соқпа енді","Жүрегім, ойбай, соқпа енді! \nБола берме тым күлкі.\nКөрмейсің бе, тоқта енді,\nКімге сенсең, сол — шикі.\n\nЖетім қозы — тас бауыр,\nТүңілер де отығар.\nСорлы жүрек мұнша ауыр,\nНеге қатты соқтығар?\n\nСенісерге жан таба алмай,\nСенделеді ит жүрек.\nТірілікте бір қана алмай,\nБұл не деген тентірек?\n\nЖоқ деп едің керегің,\nТоп жиып ең бір бөлек.\nКезек келер демедің,\nЕндігі керек қай керек?",S. Tleubayev,"Сердце, не бейся, приостановись!\nСтало ты посмешищем, пойми.\nНе видишь разве, не бейся,\nКому доверился — подлецами стали все.\nЯгненок сиротливый — блеет (ища мать),\nБлеет — щиплет сочную траву.\nСердце, куда ты торопишься так,\nЧто тебя заставляет стучать сильней."
ABAI082ABAI,1892,Кешегі Оспан — бір бөлек жан,"Кешегі Оспан — \nБір бөлек жан,\nҮйі — базар, түзі — той. \nАқша, нәрсе\nАла берсе,\nАт та мінсе, көнді ғой.\n«Ала берден»,\n«Келе көрден»\nБір күн басын бұрды ма? \nКелді қаптап,\nАлды сап-сап,\nКетті мақтап, тұрды ма?\nЖауға — мылтық,\nДосқа ынтық,\nЖан асар ма осыдан? \nҚорықпай өтті,\nЖанға жетті,\nАрман етті досынан.\nЕл тамағын,\nЖұрт азабын\nЖеке тартқан кетті гүл. \nСондай ерді –\n«Ала берді»\nТабар енді біздің ел!\nӨлді Оспан,\nКетті шопан,\nЕнді кім бар бақ қонар? \nҰрла-қарла,\nЖұртты шарла,\nОйла, барла — не болар?\nЖұрт тынымсыз,\nБәрі ұғымсыз,\nЕнді оларға сөз де жоқ. \nСырты абыз бар,\nЖелқабыз бар,\nАлты ауыз бар — өзге жоқ.",A. Gatov,"У Оспана дорогого\nСердце доброе, — готово\nВсех обнять и одарить.\nУводи коня любого,\nВсё бери, — не скажет слова.\nИ привык он говорить: \n\n«Если мало, дам я снова,\nВсё для друга дорогого,\nДля того, кто сердцу мил».\nВсе Оспана обнимали.\nВсе Оспана обирали.\nКто ему не изменил?\n\nНе давал врагам пощады,\nПриносил друзьям отраду.\nМного ли ещё таких?\nНа врагов он шёл грозою.\nЗа друзей стоял горою.\nЖдал того же и от них.\n\nТак, народу помогая,\nДля родного жил он края,\nНенавидя тьму и ложь, —\nЩедрый, добрый, не лукавый.\nНе в любом ауле, право,\nРавного ему найдёшь.\n\nУмер. Больше нет Оспана.\nКто же ныне неустанно\nБудет биться за народ?\nЧто ж, теперь бросайся волком,\nГрабь, тащи всё тихомолком!..\nГоре нас отныне ждёт.\n\nИ зловредной клике этой\nСмысла нет давать советы.\nЧеловек с пустой душой\nНынче здесь народом правит.\nВсех и вся святоша давит.\nВот каков правитель твой!"
ABAI083ABAI,1892,Қайғы шығар ілімнен,"Қайғы шығар ілімнен, \nЫза шығар білімнен.\nҚайғы мен ыза қысқан соң, \nЗар шығады тілімнен.\nҚайтіп қызық көремін \nӘуре-сарсаң күнімнен? \nҚайрылып қарап байқасам, \nАт шаба алмас мінімнен.\n\nҚайғылы, қартаң біздей шал \nҚарай берсең, қайда жоқ? \nЕсер, есірік болмасаң, \nТіршіліктен пайда жоқ.\n\nАқыл бітпес дәулетке, \nДәулет бітпес келбетке. \nБолымсыз қулық тойымсыз \nБолды балаң жөргекте. \nІшімен жау боп, сыртымен \nКім тояр қылған құрметке? \nКеңшілікте туған жоқ \nШықсын деген жел бетке. \nТарлықта қанша тайпалса, \nҚадірі болмас, әлбетте.\n\nСыйласа елің ұлықтап, \nАраласаң қызықтап,\nҚызық пенен тыныштыққа \nҚазақ тұрмас тұрықтап. \nҚаңқылдап біреу ән салса, \nБіріне бірі жуықтап. \nТебінісіп қамалар,\nТоқтатып болмас сырықтап. \nТүзу бол деген кісіге \nТүзу келмес ырықтап. \nСырдаң тартып қашады, \nҰстайсың қайтіп құрықтап?\n\nЕл жайын біліп қансаңыз, \nАйтайын құлақ салсаңыз: \nКейбіреуі дүрсіп жүр,\nЖер тәңірісіп кер мағыз. \nКейбіреуі — зәкүншік,\nОңдырмассып, берсе арыз. \nКейбірі пірге қол берген,\nІші залым, сырты абыз. \nКейбірі қажыға барып жүр, \nБолмаса да қаж парыз. \nМұсылмандық ол ойлап, \nӨтеген қашан ол қарыз?\n\nДәулеті жоқ бурыл шаш, \nҮйіңе кет, топтан қаш!.. \nАғайынның ішінен \nШыға қалса тай-талас, \nПартия жиып, мал сойса, \nБата оқисың, жейсің бас. \nБасалқа сөз сенде жоқ, \nАйтқан сөзің «малың шаш». \nИтше иттен тілемей,\nЖат үйіңде, өлсең де аш!\n\nОйлап-ойлап қарасам, \nОсындай шал қайда жоқ? \nҚозғау салып қоздырғыш, \nКезбе шалдан пайда жоқ.",M. Zenkevich,"Знаю, в истине преуспев:\nПодлость жизни рождает гнев.\nОт горя и гнева язык\nИсторгает скорбный напев.\n\nЧему же я в жизни рад?\nЧто быстрые дни мне дарят?\nНедостатков своих не счесть,\nКогда оглянусь назад.\n\nКак же быть старикам таким,\nИзведавшим много зим?\nНет пользы в жизни твоей,\nКоль не пьян ты, не одержим.\n\nУм не ставит богатства в грош,\nКрасоту не в богатстве найдешь.\nТвой с пелёнок учится сын —\nВсё ж он падок па плутни и ложь.\n\nКоль вражда в твоём сердце есть,\nТут никчёмна вся твоя лесть.\nВ ясный день ты вещаешь зло,\nКакова ж в непогоду весть?\n\nКак другим уважать тебя,\nЕсли знаешь ты только себя?\nЕсли в гости меня зовут,\nВьёшься ты, подачку любя!..\n\nПусть крикливо кто запоет —\nВмиг, толкаясь, спешит народ,\nР вутся все толпой к крикуну,\nИ никак не заткнёшь ему рот.\n\nА скажи я тебе хоть раз,\nЧто ты весь в пороках погряз,\nИ ты , от испуга нем,\nУбежишь от меня тотчас.\n\nЧто творится в нашей стране.\nРасскажу вам, внемлите мне:\nКак боги земные — одни\nБродят, взор подняв к вышине;\n\nДругие ж дают совет.\nПугая, что есть навет;\nА третьи, с душой ханжи,\nДают священный обет;\n\nЧетвёртые в Мекку идут.\nНо для них то напрасный труд,\nЕсли свой мусульманский долг\nОни даже и не блюдут.\n\nСедовласый бедный старик,\nГоловой ты низко поник.\nУходи домой от толпы,\nЕсли в ней послышался крик.\n\nПоднесут на пиру — ты ведь стар —\nБаранью голову в дар;\nТы не жди , как пёс падежа.\nНе ропща встреть судьбы удар.\n\nГде же нет таких стариков,\nУ которых язык бестолков?\nВездесущий такой старик\nСеет смуту из-за пустяков."
ABAI083ABAI,1892,Қайғы шығар ілімнен,"Қайғы шығар ілімнен, \nЫза шығар білімнен.\nҚайғы мен ыза қысқан соң, \nЗар шығады тілімнен.\nҚайтіп қызық көремін \nӘуре-сарсаң күнімнен? \nҚайрылып қарап байқасам, \nАт шаба алмас мінімнен.\n\nҚайғылы, қартаң біздей шал \nҚарай берсең, қайда жоқ? \nЕсер, есірік болмасаң, \nТіршіліктен пайда жоқ.\n\nАқыл бітпес дәулетке, \nДәулет бітпес келбетке. \nБолымсыз қулық тойымсыз \nБолды балаң жөргекте. \nІшімен жау боп, сыртымен \nКім тояр қылған құрметке? \nКеңшілікте туған жоқ \nШықсын деген жел бетке. \nТарлықта қанша тайпалса, \nҚадірі болмас, әлбетте.\n\nСыйласа елің ұлықтап, \nАраласаң қызықтап,\nҚызық пенен тыныштыққа \nҚазақ тұрмас тұрықтап. \nҚаңқылдап біреу ән салса, \nБіріне бірі жуықтап. \nТебінісіп қамалар,\nТоқтатып болмас сырықтап. \nТүзу бол деген кісіге \nТүзу келмес ырықтап. \nСырдаң тартып қашады, \nҰстайсың қайтіп құрықтап?\n\nЕл жайын біліп қансаңыз, \nАйтайын құлақ салсаңыз: \nКейбіреуі дүрсіп жүр,\nЖер тәңірісіп кер мағыз. \nКейбіреуі — зәкүншік,\nОңдырмассып, берсе арыз. \nКейбірі пірге қол берген,\nІші залым, сырты абыз. \nКейбірі қажыға барып жүр, \nБолмаса да қаж парыз. \nМұсылмандық ол ойлап, \nӨтеген қашан ол қарыз?\n\nДәулеті жоқ бурыл шаш, \nҮйіңе кет, топтан қаш!.. \nАғайынның ішінен \nШыға қалса тай-талас, \nПартия жиып, мал сойса, \nБата оқисың, жейсің бас. \nБасалқа сөз сенде жоқ, \nАйтқан сөзің «малың шаш». \nИтше иттен тілемей,\nЖат үйіңде, өлсең де аш!\n\nОйлап-ойлап қарасам, \nОсындай шал қайда жоқ? \nҚозғау салып қоздырғыш, \nКезбе шалдан пайда жоқ.",M. Zenkevich,"Кто горе познал, поседев,\nТот знает: родит оно гнев,\nОт горя и гнева язык\nПовествует скорбный напев.\n\nЧему же я в жизни рад?\nЧто быстрые дни мне дарят?\nЗа прошлое стыдно мне,\nКогда оглянусь назад.\n\nКак же быть старикам таким,\nИзведавшим много зим?\nЧто согреет сердце твоё,\nКоль не пьян ты, не одержим?\n\nБез ума и богатство — грош.\nНе в богатстве счастье найдёшь.\nПусть с пелёнок учится сын\nПрезирать обман и ложь.\n\nЕсли зло в твоём сердце есть,\nТо кому нужна твоя лесть?\nЕсли в вёдро вешаешь зло,\nКакова в непогоду весть?\n\nКак же мне уважать тебя.\nЕсли знаешь ты только себя?\nЕсля в гости меня зовут,\nВьёшься ты, подачку любя!..\n\nТы другом мне стал опять,\nКак ангел, готов утешать.\nПритворствуешь, лжёшь, пристаёшь,\nИ палкой тебя не прогнать.\n\nНо скажешь тебе лишь раз,\nЧто ты в пороках погряз,\nИ ты, от испуга нем,\nМеня покидаешь тотчас!\n\nЧто творится в нашей стране,\nРасскажу вам, внемлите мне:\nКак боги земные — одни\nБродят, взор подняв к вышине;\n\nДругие ж дают совет,\nТолько толку в совете том нет;\nА с чёрной душой ханжи\nДают священный обет;\n\nИные в Мекку идут,\nНо для них то напрасный труд.\nЕсли свой мусульманский долг\nИ честность они не блюдут.\n\nО бедный, несчастный старик,\nГоловой седой ты поник.\nИди домой из толпы,\nЕсли в ней возникает крик.\n\nНа пиршуке идёт пересуд;\nТебе первому поднесут\nБаранью голову в дар,\nНо твоей головы не спасут.\n\nМного есть такях стариков,\nИ язык их праздный таков:\nПо аулам бродят они,\nСея смуту из пустяков."
ABAI084ABAI,1892,"Не іздейсің, көңілім, не іздейсің?","Не іздейсің, көңілім, не іздейсің? \nБосқа әуре қылмай, шыныңды айт. \nШарқ ұрып, тыныштық бермейсің, \nСырласалық, бермен қайт.\n\nАбұйыр, атақ сол жанда\nКімді көп жұрт мақтаса.\nОл мақтаудан не пайда,\nКөп мақтауын таппаса?\n\nКөп тәңірі атқан мақтай ма,\nОл тәңірі атқан болмаса?\nЖоқты-барды шатпай ма,\nКөптің өзі оңбаса?\n\nМақтау — жел сөз жанға қас, \nҚошеметшіл шығарған.\nБір мақтаса боқтамас \nЕл табылса, құмарлан.\n\nЖұрттың бәрі сөз сатқан,\nСатып алып не керек?\nЕкі сөзді тәңірі атқан –\nШыр айналған дөңгелек.\n\nСатып алма, сөз сатса,\nОл асылды аңдамас.\nБіләткенің байы– ақша,\nЕр жақсысын таңдамас.\n\nМен мақтанның құлы емес,\nШын ақылға зорлық жоқ.\nАнтұрған көп пұл емес,\nӨлім барда қорлық жоқ.\n\nӨмір, дүние дегенің,\nАғып жатқан су екен.\nЖақсы-жаман көргенің,\nОйлай берсең, у екен.",A. Steinberg,"Душа! Чего ты ищешь? Что с тобою?\nНе нужно мучить, правду мне скажи!\nТы постоянной занята борьбою,\nДавай поговорим, забыв о лжи.\n\nТолпою честь и слава нам даются,\nНо разве так нужны дары толпы?\nВедь ей недолго вовсе обмануться -\nУжели нам зависеть от толпы?\n\nИ разве ты дождёшься от негодных\nХвалы тому, кто сохраняет честь?\nТолпа порочных и неблагородных\nЛишь мелет вздор и злым сплетает лесть.\n\nУ нас хвала звучит какой-то бранью,\nОна — льстецов нахальных торжество.\nКогда народ отыщешь постоянный\nВ своей хвале — ты полюби его.\n\nСловами все торгуют в суматохе,\nКто купит их? Ведь пользы нет в таких.\nДвуличные, коварные пройдохи -\nГляди, гляди, гляди, как много их!\n\nПродажных слов не покупай, иначе\nПолучишь ты одну лишь дрянь;\nБлудницы ищут мужа побогаче,\nУ них меж злом и благом стерта грань.\n\nРабом хвалы я никогда не буду,\nПризнанье ум и так себе найдёт:\nПускай пустые люди есть повсюду,\nНо смерть сломает унижения гнёт."
ABAI084ABAI,1892,"Не іздейсің, көңілім, не іздейсің?","Не іздейсің, көңілім, не іздейсің? \nБосқа әуре қылмай, шыныңды айт. \nШарқ ұрып, тыныштық бермейсің, \nСырласалық, бермен қайт.\n\nАбұйыр, атақ сол жанда\nКімді көп жұрт мақтаса.\nОл мақтаудан не пайда,\nКөп мақтауын таппаса?\n\nКөп тәңірі атқан мақтай ма,\nОл тәңірі атқан болмаса?\nЖоқты-барды шатпай ма,\nКөптің өзі оңбаса?\n\nМақтау — жел сөз жанға қас, \nҚошеметшіл шығарған.\nБір мақтаса боқтамас \nЕл табылса, құмарлан.\n\nЖұрттың бәрі сөз сатқан,\nСатып алып не керек?\nЕкі сөзді тәңірі атқан –\nШыр айналған дөңгелек.\n\nСатып алма, сөз сатса,\nОл асылды аңдамас.\nБіләткенің байы– ақша,\nЕр жақсысын таңдамас.\n\nМен мақтанның құлы емес,\nШын ақылға зорлық жоқ.\nАнтұрған көп пұл емес,\nӨлім барда қорлық жоқ.\n\nӨмір, дүние дегенің,\nАғып жатқан су екен.\nЖақсы-жаман көргенің,\nОйлай берсең, у екен.",A. Steinberg,"Что ты ищешь, моя душа?\nМолви правду хотя бы раз!\nТы тревожишь меня, спеша,\nПотолкуем с глазу на глаз.\nГордецу похвалы рекой\nЛьет изменчивая толпа.\nМало проку в славе такой,\nКоль глуха она и слепа.\nРазве встретит мудрец привет\nУ того, кто чести лишен?\nТам, где крохи совести нет,\nЛьстивый вздор лишь услышит он.\nЗатхлым запахом сточных вод\nМысли наши поганит лесть,\nТы, найдя правдивый народ,\nДолжен всем его предпочесть!\nЗдесь продажны слово и вздох,\nПокупать же их не с руки —\nВосхваленья лживых пройдох,\nЧто, кружась, жужжат, как волчки,\nЛестью грубою тешить слух\nДо предела постыло мне!\nНет, не сыщешь любви у шлюх,\nГде не страсть, а деньги в цене.\nЯ не раб дешевой хвалы,\nПусть я буду славой забыт!\nЛюди часто пусты и злы,\nСмерть излечит от всех обид.\nВедь земная жизнь, как волна!\nМимолетно бежит она,\nХороша она иль дурна —\nВсе равно отравы полна."
ABAI084ABAI,1892,"Не іздейсің, көңілім, не іздейсің?","Не іздейсің, көңілім, не іздейсің? \nБосқа әуре қылмай, шыныңды айт. \nШарқ ұрып, тыныштық бермейсің, \nСырласалық, бермен қайт.\n\nАбұйыр, атақ сол жанда\nКімді көп жұрт мақтаса.\nОл мақтаудан не пайда,\nКөп мақтауын таппаса?\n\nКөп тәңірі атқан мақтай ма,\nОл тәңірі атқан болмаса?\nЖоқты-барды шатпай ма,\nКөптің өзі оңбаса?\n\nМақтау — жел сөз жанға қас, \nҚошеметшіл шығарған.\nБір мақтаса боқтамас \nЕл табылса, құмарлан.\n\nЖұрттың бәрі сөз сатқан,\nСатып алып не керек?\nЕкі сөзді тәңірі атқан –\nШыр айналған дөңгелек.\n\nСатып алма, сөз сатса,\nОл асылды аңдамас.\nБіләткенің байы– ақша,\nЕр жақсысын таңдамас.\n\nМен мақтанның құлы емес,\nШын ақылға зорлық жоқ.\nАнтұрған көп пұл емес,\nӨлім барда қорлық жоқ.\n\nӨмір, дүние дегенің,\nАғып жатқан су екен.\nЖақсы-жаман көргенің,\nОйлай берсең, у екен.",A. Steinberg,"Ты, душа, терзаешь меня,\nИщешь всюду свою мечту.\nПолно лгать, скитаясь, маня,\nПотолкуем начистоту!\n\nСлавой счастлив гордец: его\nХвалит ветреная толпа.\nНо бессмысленно торжество,\nКоль она в похвалах слепа.\n\nРазве станет бесчестный хор\nСлавить праведных мудрецов?\nЗлые люди болтают вздор,\nСлыша истины чистый зов.\n\nЛесть грязнит и душу и рот,\nЧто испорченная вода.\nТы, правдивый сыскав народ,\nПолюби его навсегда.\n\nЗдесь продажны слово и вздох.\nПокупать их — и смысла нет!\nИ кружатся сердца пройдох\nКубарями, под звон монет.\n\nНедостойно хвалой такой\nДушу тешить и чуткий слух,\nКак высокой страсти мужской\nПробавляться любовью шлюх.\n\nЯ гнушаюсь ласками их,\nА правдивые — где найдёшь?\nСлишком много людей пустых;\nСмерть залечит злобу и ложь.\n\nТо, что мы бытием зовём,\nБыстролётным скользит ручьём.\nСколько яду в прошлом твоём,\nВсё равно — в хорошем, в дурном!"
ABAI085ABAI,1892,Оспанға,"Жайнаған туың жығылмай, \nЖасқанып жаудан тығылмай, \nЖасаулы жаудан бұрылмай, \nЖаужүрек, жомарт құбылмай, \nЖақсы өмірің бұзылмай,\nЖас қуатың тозылмай,\nЖалын жүрек суынбай,\nЖан біткеннен түңілмей, \nЖағалай жайлау дәулетің \nЖасыл шөбі қуармай, \nЖарқырап жатқан өзенің, \nЖайдақ тартып суалмай, \nЖайдары жүзің жабылмай, \nЖайдақтап қашып сабылмай, \nЖан біткенге жалынбай,\nЖақсы өліпсің, япырмай!",A. Steinberg,"Пока твой развёрнутый стяг\nПобедно не выхватил враг,\nПока не пятнал тебя знак\nПозора средь стычек и драк,\nПока ты красуешься так,\nПока твоё сердце — маяк,\nПылает, алея, как мак,\nПока ты всем веришь, добряк,\nПока на джайляу твоих\nРодится по-прежнему злак,\nПока твой поток не затих,\nПока он ещё не иссяк,\nПока не одел тебя мрак,\nПока не запнулся твой шаг, —\nПоверь мне, что жребий твой благ,\nПокойно в могилу ты ляг!"
ABAI085ABAI,1892,Оспанға,"Жайнаған туың жығылмай, \nЖасқанып жаудан тығылмай, \nЖасаулы жаудан бұрылмай, \nЖаужүрек, жомарт құбылмай, \nЖақсы өмірің бұзылмай,\nЖас қуатың тозылмай,\nЖалын жүрек суынбай,\nЖан біткеннен түңілмей, \nЖағалай жайлау дәулетің \nЖасыл шөбі қуармай, \nЖарқырап жатқан өзенің, \nЖайдақ тартып суалмай, \nЖайдары жүзің жабылмай, \nЖайдақтап қашып сабылмай, \nЖан біткенге жалынбай,\nЖақсы өліпсің, япырмай!",E. Kurdakov,"Если смолоду честь не терял,\nЕсли щедро прожил для людей,\nЕсли враг твою доблесть познал,\nЕсли верен был дружбе своей,\nЕсли доброе имя берег,\nЕсли все доверяли тебе,\nЕсли ты не плутал средь дорог,\nЕсли сам не перечил судьбе,\nЕсли жил, согревая сердца,\nЕсли полной влюблялся душой,\nЕсли что отдавал — до конца,\nЕсли брал — возвращая с лихвой,\nЕсли смело прошел перевал,\nЕсли жить не осталось уж сил,\nЕсли смерть свою не умолял,\nЗначит, ты человеком прожил!"
ABAI086ABAI,1892,Сұрғылт тұман дым бүркіп,"Сұрғылт тұман дым бүркіп,\nБарқыт бешпент сулайды.\nЖеңіменен көз сүртіп,\nСұрланып жігіт жылайды.\nӘйелмісің, жылама,\nТәуекел қыл құдаға!\nӨлең айт,\nҮйге қайт!\n\nАтаңды анаң азғырып,\nТұрғызбаған бейішке.\nАлласы оны жазғырып,\nӘкелді бастап кейіске.\nӘйелде ешбір опа жоқ,\nБүгін — жалын, ертең — шоқ. \nБелді бу,\nБетті жу!",O. Rumer,"Над землёю туман висит,\nИ бешмет промокает в нём…\nПобледневший плачет жигит,\nУтирается рукавом.\n\nМужчине слеза не к лицу,\nЭй, жигит! Доверяясь творцу,\nТы песню запой\nИ вернись домой.\n\nНе остался в райском саду\nИ Адам, женой соблазнён,\nВ мире мыкать свою беду\nОбречён был всевышним он.\n\nСердце женское нынче горит,\nЗавтра еле тлеет, жигит!\nТоску одолей,\nДаром слёз не лей!"
ABAI087ABAI,1893,Баймағамбетке қатынының атынан шығарылған,"Әжінің жақсы-ақ қызы едім,\nЖетістірем деп алды.\nТілеуін түзден тілесе,\nБаста мені неге алды?\nСол желіккеннен желігіп,\nЖынды сары жоғалды.\nОйбайлаған болайын-ай,\nЖоқтамасам, обал-ды.",M. Zamakhovskaya,"Он говорил: «Прекрасна ты».\nОн счастья мне сулил цветы.\nНо ложе осквернил моё…\nИзменник, устыдился ль ты?\n\nМогилой взят обманщик мой,\nНе возвратится он домой.\nЕго оплакивают все,\nО нём скорбеть — мой долг прямой.\n\nА что утратила я в нём?\nСчёт против счёта подведём.\nНо если плакать — долг жены,\nЯ буду плакать день за днём."
ABAI088ABAI,1893,"Бойы бұлғаң, сөзі жылмаң","Бойы бұлғаң,\nСөзі жылмаң\nКімді көрсем, мен сонан \nБетті бастым,\nҚатты састым,\nТұра қаштым жалма-жан.\n\nӨз ойында,\nТұл бойында\n Еш міні жоқ пендесіп, \nТүзде мырзаң,\nҮйде сырдаң,\nСөзі қылжаң еркесіп.\n\nБас құрасып,\nМал сұрасып,\nБермегенмен кетісер.\nАдам аулап,\nСыпыра саулап,\nБайды жаулап жетісер.\n\nСөз қыдыртқан,\nЖұрт құтыртқан,\nАнтын, арын саудалап. \nБұтты-шатты,\nҮй санатты \nБайдан атты алмалап.\n\nКедейі — ер,\nКеселі зор,\nМалды байдан сорлы жоқ. \nАш көмектің,\nЖемдемектің,\nБосқа әлектің орны жоқ.\n\nЕл қағынды,\nМал сабылды,\nҰрлық, өтірік гуде-гу. \nБайы — баспақ,\nБиі саспақ,\nӘулекі аспақ сірә қу.\n\nАқы берген,\nАйтса көнген,\nТыныштық іздер елде жоқ. \nАққа тартқан,\nЖөнге қайтқан,\nАқыл айтқан пенде жоқ.\n\nӘз тұтуға,\nСыйласуға\nҚалмады жан бір татыр. \nСыпыра батыр,\nПәле шақыр,\n Болдың ақыр тап-тақыр.\n\nСу жұғар ма,\nСөз ұғар ма,\nСірә жалмаң желбуаз? \nАйтты — көндім,\nАлды — бердім,\nЕнді өкіндім — өзіме аз.",P. Karaban,"Хвастун, наглец,\nБездельник, льстец!\nКогда приходит он,\nСвой прячу лик,\nСкрываюсь вмиг,\nРастерян, возмущен.\n\nСебя во всем\nОн образцом\nСчитает, зол и груб.\nБлудлив в речах,\nШирок в гостях,\nОн дома нем и скуп.\n\nИх всюду — рой.\nОни толпой\nПристанут, как с ножом.\nНе дашь им — враг.\nОхотясь так,\nЖивут лишь грабежом.\n\nЗлословье, лесть…\nГде совесть, честь?\nТоргуют клятвой, всем…\nВсех ловят в сеть,\nЧтобы раздеть;\nЧто вырвут — живы тем.\n\nВесь этот сброд\nМутит народ,\nПовсюду — ложь, обман.\nСтал баем — свят,\nСтал бием — брат,\nИ норовит в карман.\n\nНо как ни чти,\nКак ни плати, —\nОт них покоя нет.\nМерзавцы сплошь.\nКого найдешь,\nЧтоб добрый дал совет?\n\nИ нет средь тьмы,\nКого бы мы\nЛюбить и чтить могли.\n«Батыры» те\nНас к нищете\nИ бедам привели.\n\nНагла их рать…\nПопробуй сладь\nСловами с подлецом!\nЯ им внимал,\nЯ им давал,\nРаскаиваюсь в том."
ABAI089ABAI,1893,Жақсылық ұзақ тұрмайды,"Жақсылық ұзақ тұрмайды,\nЖамандық әр кез тозбайды.\nҮміттің аты еліріп,\nҚос тізгінді созбайды.\nҚос тепкіні салсаң да, \nУайымнан озбайды.\nБір қайғыны ойласаң,\nЖүз қайғыны қозғайды.\nЖер қорығыш желгек шал \nЖеліп жүріп боздайды.\n\nҚұрсаған бұлт ашылмай, \nАспанның жүзі көгермес. \nҮрпейген жүрек басылмай, \nТалапты көңіл елермес. \nШырайды қайғы жасырмай, \nКүлкінің ерні кезермес. \nШыдасаң есті қашырмай, \nҚұлдатып, қор ғып жібермес.\n\nКез келсе қайғы қат-қабат, \nҚаңғыртпай қоймас адамды. \nҚасиетсіз туған — о да жат, \nКүңкілдеп берер сазаңды. \nБәрінен де сол қымбат, \nҚайтерсің өңкей наданды. \nСыпыра батыр, сұм құрбәт\nМақтанмен алды мазамды.",K. Lipskerov,"Благо мигом унесло,\nДолговечно только зло.\nНе ретив надежды конь.\nНе угас ли в нем огонь?\nГорячишь его, да, глядь,\nВсе ж тоски не обогнать.\nВстретишь горе, а оно\nНе приходит к нам одно.\nВсех докучным стариком\nНавестит оно кругом.\nЕсли туча не уйдет,\nНе заблещет небосвод.\nЕсли скорбь не ляжет спать,\nСердцу ото сна не встать.\nКоль печали не вкусить,\nСмеха нам не угасить.\nКто все стерпит, будет он\nГорем тяжким не пленен.\nСлабый чужд тебе: он хил,\nОн беспомощен, уныл.\nИ подобный человек\nБудет изводить весь век.\nНадоела мне, ей-ей,\nВся толпа “богатырей!”"
ABAI090ABAI,1893,"Ысытқан, суытқан бойыңды бір көңіл","Ысытқан, суытқан \nБойыңды бір көңіл. \nДүниені ұмытқан \nҚұмарың тозар, біл.\n\nӘуелгі кезінде \nҚайтпаған көңілдің, \nЕсептеп өзің де,\nТүрінен өмірдің.\n\nБір жақсы күнім деп, \nҚызығын сөйлесіп. \nАртынан «ол нем?» деп, \nҰялып кезнесіп.\n\nБір ақымақ әңгіме \nСықылды көрінер. \nОнысын өңгеге \nАйтуға ерінер.\n\nАйтуға білсе, ерінбес, \nНадандықпен жеңілмес. \nБілген кісі айтса оған, \nНадандығы кемімес.",M. Petrovyh,"Холод, жар… Молод, стар,—\nКаждый знал страсти власть.\nНо, родник дивных чар,\nБез следа сгинет страсть.\nЯсный свет юных лет,\nВера в жизнь и мечту,—\nС чем сравнить вешний цвет,\nЮных лет красоту!\nТо, гордясь, говоришь:\n“Помню я счастья дни!”\nТо, стыдясь, говоришь:\n“Что мне в них, где они!”\nЭти дни для тебя —\nСмутный сон, жалкий бред.\nО былом, прожитом\nТолковать смысла нет:\nСлов живых не дано.\nТы весь век жил темно\nИ чужих слов живых\nНе поймешь все равно."
ABAI091ABAI,1894,Антпенен тарқайды,"Антпенен тарқайды \nЖиылса кеңеске.\nОр қазып байқайды \nТуа жау емеске.\n\nАнттасып алқайды\nСен тентек демеске.\nКім анттан шалқайды \nАмал жоқ жемеске.\n\nАз адам шаршайды,\nЕбіне көнбеске.\nБасы ыңғай қайқайды,\nАмал жоқ өлмеске.\n\nЕл састы, аңқайды,\nБи тартты егеске. \nЖұрт тағы мал-жайды \nОй қылар бермеске.\n\nӨсімге қол жайды,\nТай алып серкешке. \nАлмаса ол тайды, \nДап-дайын көрмеске.\n\nКедей би жантайды \nСауыр мен өркешке. \nСаумаққа ол байды, \nКеңесер би кешке.\n\nҚайғы қып болмайды, \nӨкпелеп білмеске. \nСүйтсе де оңбайды, \nБұрынғы түсті еске.\n\nПысықтар шалқайды,\nТаласып теңдеске. \nҚағысып шонтайды \nӨзімен жемдеске.\n\nТаласып тарқайды \nАқшадан төрт-беске. \nБірлікті шайқайды, \nАраз боп өнбеске.",A. Argo,"Как сберутся на совет —\nМирная беседа.\nРазойдутся — так сосед\nОчернит соседа!\nСлово хочет кто сдержать,\nПустят вмиг по миру,\nЧтоб при этом поддержать\nЛовкого проныру.\nЕсли с этой силой ты\nВздумаешь бороться,\nБрось напрасные мечты —\nСладить не придется.\nОдурачен наш народ,—\nКаждому понятно,\nЕсли бий добро берет,\nНе вернет обратно.\nЗа барана твоего\nОн козленка всучит,\nА не выйдет по его,\nОн тебя замучит.\nБий не спорит с богачом.\nС ним нельзя судиться —\nЕму правда нипочем,\nЛишь бы поживиться!\nС ним судиться захотел —\nБудешь сам в ответе—\nАх, печален наш удел,\nПравды нет на свете!\nТак народ наш обошли,\nСкручен он врагами\nИ не чувствует земли,\nБедный, под ногами.\nИ средь мелочной грызни,\nКрупного разбоя\nПротекают наши дни —\nНет для нас покоя!"
ABAI092ABAI,1894,Әбдірахман науқастанып жатқанда,"Я, құдай, бере көр,\nТілеген тілекті.\nҚорқытпай орнықтыр \nШошыған жүректі.\n\nШын жүрек елжіреп, \nАлладан тілеймін.\nШын қалқам осы күн \nБолып тұр керекті.\n\nЖүрегім суылдап,\nСүйегім шымырлап, \nАлладан тілеймін \nҚұпия сыбырлап.\n\nЗар етсе пендесі,\nБермей ме Алласы.\nТән саулық қалқама, \nҚабыл боп көз жасы.\n\nНе жазам, япырмау,\nҚол шорқақ, тіл мақау. \nСәләмат өзіңді \nКешікпей көрсем-ау.\n\nБір суып, бір ысып, \nБарады іш пысып.\nЖүзіңді бір көріп, \nСүйгенше бір құшып.\n\nБір үміт, бір қауіп, \nКөңілге жол тауып,\nКірген соң сөз қиын,\nӘрнеге ой ауып.\n\nЕкі аяқ не қылып, \nБасқаша ауырып, \nЯпырмай, докторлар \nЖүрмесін жаңылып.\n\nЖарылып ауыз ашты, \nЖарасы жарасты.\nЖарасыз біреуі \nНеліктен ұйқы ашты.\n\nАлмаса докторға,\nНанбаңыз соққырға. \nВизитке төлемей, \nШырағым, бос қалма.\n\nОл жесін, ол жұтсын, \nШырайын жылытсын. \nАқшаны аяма, \nҰйқыны тыншытсын.\n\nӘбсәмет жиенің,\nОл — сенің біреуің. \nДостығын достықпен \nӨтемек — тілеуім.\n\nКөңілдің хоштығы –\nОл оның достығы. \nБарар ем, қолымның \nБолмады бостығы.\n\nСарғайды жүзіміз,\nСарылды көзіміз. \nҚатайып сауықсаң \nСағынған өзіңіз.\n\nХатымды көріңіз, \nКөңілді бөліңіз. \nҚуатың ерік берсе, \nКешікпей келіңіз.\n\nТуа өскен жеріңіз, \nТуысқан еліңіз \nЗар боп тұр көруге, \nҰнатса көңіліңіз.\n\nУайым жеуліміз,\n«А, құдай» деуліміз. \nЖазылып келсеңіз, \nГүлденер өміріміз.",K. Lipskerov,"Ты услышь, о господь,\nВздох молитвенный мой.\nДай мне страх побороть,\nНиспошли мне покой.\n\nЧто тоски моей злей!\nКак тебя не молить!\nТы меня пожалей.\nМне без сына не жить!\n\nСердце бьётся в огне,\nГрудь застыла моя,\nИ тебе в тишине\nШлю моления я.\n\nВедь моленьям рабов\nВечно внемлет аллах.\nПусть он будет здоров!\nСнизойди! Я в слезах.\n\nБоже! Руки дрожат,\nМой безмолвен язык.\nСын! Утешит мой взгляд\nТолько свежий твой лик.\n\nБуду пламень и лёд\nЯ опять и опять.\nЕсли бог не пошлёт\nМне любимца обнять.\n\nТо надежда, то страх\nВ мою душу войдёт,\nНету склада в словах.\nМысли бродят вразброд.\n\nЧто же это стряслось?\nКак болит моя грудь!\nКак бы врач на авось\nНе решил что-нибудь.\n\nНе недуги твои\nМне страшны, но, любя,\nЧую, сын, — не таи, —\nЧто-то точит тебя.\n\nКоль не сыщешь врачей,\nЗнахарям не внимай.\nДенег, сын, не жалей,\nДаром дней не теряй.\n\nСыпь же деньги врачу,\nПусть сияет он, пусть,\nЛишь бы нас — я хочу —\nВ ночь не мучила грусть.\n\nАбсимет, говорят,\nМой племянник, с тобой.\nОтплатить ему рад\nЯ услугой любой.\n\nЧтить по-дружески нам\nДруга — сладкий удел.\nЯ бы выехал сам,\nДа не кинуть всех дел.\n\nПлач нам взор утомил,\nБледны щёки у нас.\nЧтоб набрался ты сил,\nМолим каждый мы час.\n\nТы письмо, что прочтёшь,\nВо вниманье прими.\nЕсли силы найдёшь.\nПриезжай, не томи.\n\nВедь родной твой приют.\nВесь народ твой, весь край —\nВсе любимого ждут,\nВсем ведь дорог ты, знай.\n\nБоже! — шепчут вокруг.\nВсе понурые тут,\nА поборешь недуг —\nВсе сердца расцветут."
ABAI093ABAI,1894,Әбдірахманға,"Алланың рахматын \nЖар тұтып әр неге.\nӘр-рахманол атын \nҮйреткен жүмлеге .\n\nДұғаның қуатын \nЖіберме өңгеге.\nӘбіштің сыйххатын\nБеркітсең кеудеге.\n\nРәушан сипатын \nТез көрсет пендеге. \nОсындай шапқатын\nҰмытам мен неге?\n\nЗар хатым — бұл хатым, \nБізді тыныш жүр деме. \nАзайып қуатым,\nДенем жүр көрмеге.\n\nБұл — жазған сұңғатым , \nКөңіл ашар бір наме . \nМенің сол рахатым \nКөзіме сүрмеге.",V. Bugayevsky,"Аллах, молю тебя стократ:\nБудь мне опорою во всём.\nВедь не напрасно вес твердят\nО милосердии твоём.\n\nСоздатель, на меня взгляни!\nМолю тебя я об одном —\nДля нас Абиша сохрани,\nВ несчастье помоги моём!\n\nУзреть дай ближним поскорей\nЕго прекрасный лик, — ведь в нём\nВся скорбь, вся боль души моей,\nТеперь снедаемой огнём.\n\nЯ не пишу, а слёзы лью.\nТы видишь — в горести мой дом.\nИссякли силы, я стою,\nКак перед смертным рубежом.\n\nЯ о себе пишу, аллах,\nО горе я пишу своём.\nИщу забвения в стихах, —\nТак исцелиться жаждут сном."
ABAI094ABAI,1894,Әбдірахманға Кәкітай атынан хат,"Көзімнің нұрысыз, \nСізсіз жоқ қуаныш. \nӨмірдің гүлісіз,\nКөңіліме жұбаныш.\n\nЗар қылып тілеймін \nРахыматын Алланың. \nЕлжіреп жылаймын, \nКөңілін аш пенденің.\n\nСыйххатын қалқама, \nБере гөр, я, Рахим. \nТілегім — бұл ғана, \nҚайғымды қыл шағын.\n\nАғатай, сағындым, \nЕсен-сау көрмекке.\nСөз таппай аңырдым, \nОқыңыз ермекке.\n\nОсы күн өмірімнің \nЕшбір жоқ қызығы. \nЖаралы көңілімнің \nЖазылмай сызығы.\n\nМақсатым хатымды \nАз уақыт болса ермек. \nСөзім жоқ татымды, \nХошлықпен көріспек.",A. Argo,"Ты мне радость, ты мне свет.\nТы души моей расцвет,\nТы цветок жизни моей.\nБез тебя мне счастья нет!\n\nЯ с молитвой на устах\nИщу бога в небесах\nИ прошу, чтоб он любовь\nУтвердил в людских сердцах.\n\nЧтобы в этот горький час\nВнял он скорби моей глас,\nЧтобы друга моего\nОт болезни страшной спас!\n\nПрошу тебя: будь здоров!\nЧтобы всю мою любовь\nК тебе выразить в словах, —\nНе найду я таких слов!\n\nЯ печален, огорчён,\nВзор мой горем омрачён.\nБолит сердце, ноет грудь.\nНет мне радости ни в чём.\n\nКрепко мною ты любим —\nЯ хотел письмом своим\nСовладать, хотя б на миг,\nС одиночеством твоим.\n\nМои слова и мечты,\nМожет, слишком уж просты.\nОдного лишь я хочу,\nЧтобы выздоровел ты!"
ABAI095ABAI,1894,"Әбдірахманға Кәкітай атынан хат («Тілім, саған айтайын, осы сөздің келісін тап»)","Тілім, саған айтайын,\nОсы сөздің келісін тап.\nҚолым, сені қайтейін,\nҚаламды тұрдың қатты ұстап.\n\nЖүректің сөзін сөйле, тіл,\nЖалғаны жоқ бояма.\nҚу көсеқандай өзімшіл,\nБір сынамай қоя ма?\n\nМахаббатпен қарап бақ,\nТамыр соқса солқылдап.\nМен жазайын сізге хат,\nОқып көрсін ол шындап.\n\nОқып көріп байқасын,\nМағынасы ішке кіре ме?\nҰрлаған сөз деп айтасың,\nСөз ұрлыққа жүре ме?\n\nКісі айтпаған сөз бар ма,\nТегіс ұғар қай құлақ?\nСөккенің оны ұнар ма,\nҮйренген сөзге мен де ортақ.\n\nТұла бойым, балқи көр,\nӘбіш ағам дегенде.\nМейлің, Мағаш, шалқи бер,\nНе десең де сөгем бе?\n\nКөріскен соң бір дидар,\nАлла оңғарып келгенде,\nСынаушы сонда табылар\nМұнда жатқан елден де.\n\nТөсекке менің жатуым –\nҰйқыға әбден талған соң,\nҰстазым мен татуым\nСен екеуің болған соң.\n\nЖас жүрегім қозғалса, \nБір Аллаға тілегім.\nОл қарағым оңалса, \nТыншыр еді жүрегім.\n\nЖүздеріңді сау көрсем, \nЕкі көзім нұры еніп. \nҚосылысып бір жүрсем, \nӘр нәрсені үйреніп.\n\nЖерің алыс, жете алмай, \nМағаштан да мен сорлы. \nҚызметіңді ете алмай \nҚалмас едім сол құрлы.",A. Argo,"Что сказать, когда в тоске\nМолкнет речь на языке?\nКак писать, когда перо\nЗамерло в моей руке?\n\nБудь язык мой прям и строг,\nЛейся правдой этих строк,\nТак, чтоб даже Магавья\nУличить тебя не смог!\n\nЕсли в нас клокочет кровь,\nНе болезнь то, а любовь, —\nИ письмо, что я пишу.\nПеречти ты вновь и вновь.\n\nДля тебя, скажи скорей,\nЯсен смысл строфы моей?\nСкажешь: «Не твои слова», —\nЯ не вор чужих речей!..\n\nЭти речи так полны,\nЭти мысли так ясны!\nНет, конечно, ты не прав,\nЧувства людям всем даны!\n\nНу, так лейся, дружбы песнь,\nИ в твою, мой милый, честь!\nМагавья, ты можешь суд\nНадо мною произнесть!\n\nЯ хочу, чтоб ты домой\nШёл здоровый, не больной.\nКритиков я не боюсь,\nСам я критик неплохой.\n\nКак дождусь поры ночной.\nТак иду я на покой,\nВсем учителям своим\nБлагодарен всей душой.\n\nНо в молитве перед сном\nЯ взываю об одном:\nДля покоя моего —\nО здоровье о твоём.\n\nЕсли ты здоров вполне,\nВольно дышится и мне.\nАх, как много предстоит\nНам бесед наедине!\n\nБыл бы я в твоём дому,\nЗнал бы, верно, что к чему.\nМагавья, он при тебе —\nЯ завидую ему.\n\nТы мне радость, ты мне свет,\nТы души моей расцвет,\nАроматный мой цветок,\nБез тебя мне счастья нет.\n\nЯ в своих словах простых\nК небу возношу мой стих,\nПусть навек господь любовь\nУтвердит в сердцах людских.\n\nЯ хочу , чтоб в этот час\nОн услышал скорби глас.\nЧтоб он друга моего\nОт болезни тяжкой спас.\n\nУмоляю, будь здоров!\nЧтобы всю мою любовь\nРассказать в простых словах,\nНе найти достойных слов.\n\nЯ печален, огорчён.\nВзор мой горем омрачён,\nВсё горит — и мозг и грудь,\nНет отрады мне ни в чём.\n\nКрепко мною ты любим,\nЯ хочу письмом своим\nСовладать хотя б на час\nС одиночеством твоим.\n\nМожет быть, мои мечты\nИ наивны и просты,\nНо хочу я одного:\nЧтобы выздоровел ты!"
ABAI095ABAI,1894,"Әбдірахманға Кәкітай атынан хат («Тілім, саған айтайын, осы сөздің келісін тап»)","Тілім, саған айтайын,\nОсы сөздің келісін тап.\nҚолым, сені қайтейін,\nҚаламды тұрдың қатты ұстап.\n\nЖүректің сөзін сөйле, тіл,\nЖалғаны жоқ бояма.\nҚу көсеқандай өзімшіл,\nБір сынамай қоя ма?\n\nМахаббатпен қарап бақ,\nТамыр соқса солқылдап.\nМен жазайын сізге хат,\nОқып көрсін ол шындап.\n\nОқып көріп байқасын,\nМағынасы ішке кіре ме?\nҰрлаған сөз деп айтасың,\nСөз ұрлыққа жүре ме?\n\nКісі айтпаған сөз бар ма,\nТегіс ұғар қай құлақ?\nСөккенің оны ұнар ма,\nҮйренген сөзге мен де ортақ.\n\nТұла бойым, балқи көр,\nӘбіш ағам дегенде.\nМейлің, Мағаш, шалқи бер,\nНе десең де сөгем бе?\n\nКөріскен соң бір дидар,\nАлла оңғарып келгенде,\nСынаушы сонда табылар\nМұнда жатқан елден де.\n\nТөсекке менің жатуым –\nҰйқыға әбден талған соң,\nҰстазым мен татуым\nСен екеуің болған соң.\n\nЖас жүрегім қозғалса, \nБір Аллаға тілегім.\nОл қарағым оңалса, \nТыншыр еді жүрегім.\n\nЖүздеріңді сау көрсем, \nЕкі көзім нұры еніп. \nҚосылысып бір жүрсем, \nӘр нәрсені үйреніп.\n\nЖерің алыс, жете алмай, \nМағаштан да мен сорлы. \nҚызметіңді ете алмай \nҚалмас едім сол құрлы.",A. Argo,"Что скажу? На языке\nСлова засохли в тоске!\nЧто я напишу? Перо\nЗастряло в мюей руке!\n\nБудь, язык мой, прям и строг,\nИзлей душу в правде строк.\nТак, чтоб умный Магавья\nПридраться к тебе не мог!\n\nЕсли бьётся твоя кровь,\nТо не болезнь, а любовь.\nТо письмо, что я пишу,\nПеречти ты вновь и вновь!\n\nИ ответствуй, не тая:\nМысль тебе ясна ль моя?\nСкажешь: чужие слова,\nНет, слов не ворую я!\n\nСлова значенья полны,\nИ понятны, и ясны.\nНет, конечно, ты неправ,\nСлева всем людям даны!\n\nНу, так лейся дружбы песнь,\nМой друг Абиш, в свою честь!\nТы, Магавья, можешь суд\nНадо мною произнесть!\n\nЯ хочу, чтоб ты домой\nШёл здоровый, не больной,\nА критиков не боюсь,\nОт них беды никакой.\n\nКак дождусь поры ночной.\nТак иду я на покой,\nВсем учителям своим\nБлагодарный всей душой.\n\nНо в молитве перед сном\nЯ прошу лишь об одном\nДля покоя моего:\nО здоровье лишь твоём!\n\nБыл бы ты здоров вполне,\nИ радость придёт ко мне.\nМного мы светлых часов\nПроведём наедине.\n\nЕсли бы ты был со мной,\nЯ ходил бы за тобой.\nЗавидую Магавье —\nОн при тебе, мой родной."
ABAI096ABAI,1894,Әсемпаз болма әрнеге,"Әсемпаз болма әрнеге,\nӨнерпаз болсаң, арқалан.\nСен де — бір кірпіш, дүниеге \nКетігін тап та, бар қалан!\nҚайрат пен ақыл жол табар, \nҚашқанға да, қуғанға.\nӘділет, шапқаткімде бар,\nСол жарасар туғанға.\nБастапқы екеу соңғысыз \nБіте қалса қазаққа,\nАлдың — жалын, артың — мұз, \nБарар едің қай жаққа?\nПайданы көрсең бас ұрып, \nМақтанды іздеп, қайғы алма. \nМініңді ұрлап жасырып, \nМайданға түспей бәйгі алма.\nӨзіңде бармен көзге ұрып, \nАртылам деме өзгеден. \nКүндестігін қоздырып,\nАзапқа қалма езбеден.\nАқырын жүріп, анық бас, \nЕңбегің кетпес далаға.\nҰстаздық қылған жалықпас \nҮйретуден балаға.",M. Adibayev,"Не упивайся праздной красотой,\nТалант — от Бога, в нем ищи опору,\nГосподний замысел открой,\nИ миру ты придешься в пору.\nИ пылкий разум указует путь,\nНе потерявшему надежды,\nПусть справедливость и любовь\nОткроют сомкнутые вежды.\nПусть справедливость и любовь\nНа долю выпадут казаха –\nКуда б судьба ни повела,\nС тобой всегда рука Аллаха.\nНе наживайся на беде,\nНаграды добывая в битвах,\nПохвал не жди, ибо они –\nТщеславья зыбкая обитель.\nТем, что имеешь — дорожи,\nБыть выше всех — пустая слава,\nНе унижай своей души –\nГлупцам ни в чем не потакая.\nПуть долог, но уверен шаг,\nДела не могут быть напрасны,\nКогда б хотя один прекрасный\nВзрастишь в пустыне этой сад."
ABAI096ABAI,1894,Әсемпаз болма әрнеге,"Әсемпаз болма әрнеге,\nӨнерпаз болсаң, арқалан.\nСен де — бір кірпіш, дүниеге \nКетігін тап та, бар қалан!\nҚайрат пен ақыл жол табар, \nҚашқанға да, қуғанға.\nӘділет, шапқаткімде бар,\nСол жарасар туғанға.\nБастапқы екеу соңғысыз \nБіте қалса қазаққа,\nАлдың — жалын, артың — мұз, \nБарар едің қай жаққа?\nПайданы көрсең бас ұрып, \nМақтанды іздеп, қайғы алма. \nМініңді ұрлап жасырып, \nМайданға түспей бәйгі алма.\nӨзіңде бармен көзге ұрып, \nАртылам деме өзгеден. \nКүндестігін қоздырып,\nАзапқа қалма езбеден.\nАқырын жүріп, анық бас, \nЕңбегің кетпес далаға.\nҰстаздық қылған жалықпас \nҮйретуден балаға.",G. Belger,"Не рисуйся попусту,\nЕсли талантлив — опору найди.\nИ ты ведь — кирпич в мироздании,\nНайди в нем зазор и определись.\nЭнергия и разум откроют путь\nИ убегающему, и настигающему.\nСправедливость и благоразумие\nУкрашают пришедшего в мир.\nЕсли первые два (достоинства) без последних\nВдруг выпадут на долю казаха,\nВпереди тебя — огонь, позади — лед —\nВ какую сторону б ты подался?\nКоль корысть узрел, не набрасывайся\nПохвал ища, не огорчай себя зря.\nУтаивая свои недостатки,\nНе выйдя на поле битвы, наград не бери.\nТем, что имеешь, бросаясь в глаза,\nНе стремись быть выше других,\nВозбуждая зависть (иных),\nНе обрекай себя на муки.\nМедленно иди, но твердо ступай,\nТруд твой будет не напрасным.\nКто наставничает, тому не в тягость\nУчить молодых."
ABAI096ABAI,1894,Әсемпаз болма әрнеге,"Әсемпаз болма әрнеге,\nӨнерпаз болсаң, арқалан.\nСен де — бір кірпіш, дүниеге \nКетігін тап та, бар қалан!\nҚайрат пен ақыл жол табар, \nҚашқанға да, қуғанға.\nӘділет, шапқаткімде бар,\nСол жарасар туғанға.\nБастапқы екеу соңғысыз \nБіте қалса қазаққа,\nАлдың — жалын, артың — мұз, \nБарар едің қай жаққа?\nПайданы көрсең бас ұрып, \nМақтанды іздеп, қайғы алма. \nМініңді ұрлап жасырып, \nМайданға түспей бәйгі алма.\nӨзіңде бармен көзге ұрып, \nАртылам деме өзгеден. \nКүндестігін қоздырып,\nАзапқа қалма езбеден.\nАқырын жүріп, анық бас, \nЕңбегің кетпес далаға.\nҰстаздық қылған жалықпас \nҮйретуден балаға.",V. Rozhdestvensky,"Будь разборчив в пути своем;\nЕсли ты талантлив — гордись\nИ надежным лишь кирпичом\nВ стену строящуюся ложись,\nУбегающий видит путь,\nДогоняющий вслед спешит.\nВоля с разумом их ведут.\nСправедливость — вот свет души.\nЕсли воля есть, ум живет.\nДоброты же и правды нет,—\nВпереди огонь, сзади лед,\nИ никак не уйти от бед.\nУдержи корысти порыв,\nПохвалы не ищи, смотри—\nНедостатки искусно скрыв,\nЛишь в борьбе победу бери!\nВолю дав хвастовства словам,\nНе мечтай других превзойти;\nВозбуждая зависть, и сам\nОступиться можешь в пути,\nТверже ногу, шагай смелей,—\nИ тогда не погибнет труд:\nРечи тех, кто учит детей,\nКак зерно в земле, прорастут."
ABAI097ABAI,1894,Ғашықтың тілі — тілсіз тіл,"Ғашықтың тілі — тілсіз тіл, \nКөзбен көр де, ішпен біл.\nСүйісер жастар қате етпес,\nМейлің инан, мейлің күл. \n\nОл тілге едік оңтайлы –\nҚаріпсіз біліп сондайды.\nБіліп-ақ, ұғып қоюшы ек,\nЕнді ішіме қонбайды.",Y. Neiman,"Язык любви — язык без слов,\nЛишь чувства, ощущений зов, \nМгновенный взгляд или улыбка\nЕго основа из основ.\n\nКогда-то с этим языком\nЯ был до тонкости знаком,\nНо для меня его значенье —\nУвы! — давно уж под замком."
ABAI097ABAI,1894,Ғашықтың тілі — тілсіз тіл,"Ғашықтың тілі — тілсіз тіл, \nКөзбен көр де, ішпен біл.\nСүйісер жастар қате етпес,\nМейлің инан, мейлің күл. \n\nОл тілге едік оңтайлы –\nҚаріпсіз біліп сондайды.\nБіліп-ақ, ұғып қоюшы ек,\nЕнді ішіме қонбайды.",A. Globa,"Речь влюблённых не знает слов.\nУ любви язык таков:\nДрогнет бровь, чуть вспыхнут глаза —\nВопрос иль ответ готов.\n\nПомню, так и я говорил,\nИ мне понятен он был,\nТот язык, но память сдала,\nТеперь я его забыл."
ABAI097ABAI,1894,Ғашықтың тілі — тілсіз тіл,"Ғашықтың тілі — тілсіз тіл, \nКөзбен көр де, ішпен біл.\nСүйісер жастар қате етпес,\nМейлің инан, мейлің күл. \n\nОл тілге едік оңтайлы –\nҚаріпсіз біліп сондайды.\nБіліп-ақ, ұғып қоюшы ек,\nЕнді ішіме қонбайды.",M. Dudin,"Язык любви живёт без слова.\nВ нём полужест и полувзгляд -\nНезаменимая основа\nДвух объяснений наугад.\nКак были тайные созданья\nНам этой азбуки важны.\nТеперь, увы, её познанья\nМне, к сожаленью, не нужны."
ABAI098ABAI,1894,Ескілік киімі,"Ойланып, ойға кеттім жүз жылғы өткен,\nТон қабаттап кигенім — шидем шекпен . \nЖейде-дамбал ақ саңнан , жарғақ шалбар , \nЖырым балақ матамен әдіптеткен.\n\nМықшима аяғымда былғары етік,\nКиіз байпақ тоңдырмас ызғар өтіп.\nҮлкен кісебелімде жез салдырған, \nШақпағым , дәндәкуімжарқ-жұрқ етіп.\n\nКүләпәрабастырған пұшпақ тымақ,\nІшкі бауын өткізген тесік құлақ.\nТобылғыдан кесіп ап, жіппен қадап,\nАртын белге қыстырған бар құрысқақ.\n\nҚалмақы қара үзеңгі, биік қасты ер, \nҚанжығамда байлаулы жіптен шідер.\nЖарғақ жастық көпшігім , жезді пыстан ,\nБір келісті сайманым топқа мінер.",,
ABAI099ABAI,1894,Жас өспірім замандас қапа қылды,"Жас өспірім замандас қапа қылды,\nСабыр, ар жоқ, аял жоқ, ілді-жұлды. \nТұрлау қылып еш нәрсе басқара алмай, \nСенімі жоқ серменде өңкей жынды. \n\nЖамандық, жақсылық пен — оған бір бәс, \nДін ісін, құдай ісін айыра алмас.\nАрын сатып, ант ұрып іздегені –\nБір семіз ат, аяғы бір табақ ас.\n\nТұрлаусыздың қолынан не келеді,\nЫнтасыз қайтіп өнер үйренеді?\nЕңбегі жоқ, еппенен мал табам деп, \nСендіре алмай, сене алмай, сенделеді.\n\nОнда оны алдайды, мұнда мұны,\nЖанын берсе, табылмас сөздің шыны.\nАлты жақсы жүз жылқы болған басы\nБір семіз ат болады оның құны.",A. Gatov,"Я нашей молодёжью огорчён,\nЕё бесчестьем, спесью возмущён.\nОна творить и править неспособна\nЛовчилы и рвачи со всех сторон.\n\nЗло их не огорчит, добро — невпрок\nИм не преграда вера или бог.\nТоргуют клятвой — только конь им нужен\nИ полный мясом жирным котелок.\n\nК чему такой пригоден ветрогон?\nВ каких ремёслах преуспеет он?\nОн норовит прожить свой век обманом,\nВ любом кругу доверия лишён.\n\nТакой обманет там, надует тут.\nЕго душа истрёпана в лоскут.\nОн дёшево продаст и ум, и душу;\nКлянётся, но все знают: это плут."
ABAI100ABAI,1894,Қайтсе жеңіл болады жұрт билемек? (М. Ю. Лермонтов ізімен),"(М. Ю. Лермонтов ізімен)\nҚайтсе жеңіл болады жұрт билемек? \nЖұрты сүйген нәрсені ол да сүймек.\nІшің берік боп, нәпсіге тыюлысып, —\nПаңсымай, жайдақсымай, ірі жүрмек.\n\nСасқаныңды көрсетпе ешкімге бір,\nСүйтсе де ірісімен кеңесіп жүр.\nКейбірін хауіптендір, мінін тауып,\nКейбірін жылы сөзбен көңілдендір.\n\nКөрінбе ел көзіне әсте қорқақ,\nЖанды жан демейтұғын жан шығып бақ, \nАнда-санда құтырған жаман емес,\nОныңды жиі қылмай және бол сақ.\n\nКісімсі қайда жүрсең олжаға тоқ,\nШоқыма халық көзінше қарғаша боқ.\nЖұрт — жас бала, ешнәрсесін тартып алма \nБілдіртпей ептеп алсаң залалы жоқ.\n\nЖат елге жадағайда сөйле шәргез,\nТар жерде тайпалудан танба әр кез.\nЖатты жау деп еліңді үрпитіп ап,\nЖауға жабдық деп жиып, пайда қыл тез.",,
ABAI101ABAI,1894,Қарашада өмір тұр,"Қарашада өмір тұр,\nТоқтатсаң тоқсан көнер ме? \nАрттағы майда көңіл жүр, \nЖалынсаң қайтып келер ме?\n\nМайдағы жұрттың іші — қар, \nБәйшешек қарға өнер ме? \nІшінде кімнің оты бар,\nҚар жауса да, сөнер ме?\n\nТалаппен ұшып, талпынып, \nШартарапты көздемес.\nПайданы қуып алқынып,\nӨзгені әсте сөз демес.\n\nКеудесі — толған қулық ой, \nБәрі де пысық, езбе емес. \nҚұмары оның айт пен той, \nПайда мен мақтан — өзге емес.\n\nАлдадым, ұрдым, қырдым деп, \nШалықтап, шалқып, шатпай ма? \nҚапысын аңдып тұрдым деп, \nҚулығын бұлдап сатпай ма?\n\nМомыннан жаман қорқақ жоқ, \n«Қу», «пысық» деген ат қайда? \nАрсыз болмай атақ жоқ, \nАлдамшы болмай бақ қайда?",L. Schiffers,"Вот и осень пришла для меня.\nКак я силы в руках сберегу?\nВ мыслях май расцветает, маня,\nНо весны я вернуть не могу.\nЕсли холод в душе, если лёд, —\nКак распустится роза в снегу?\nНо в груди если пламя живёт.\nНе погаснет оно и в пургу.\n\nБлизорук человеческий взгляд.\nДаль не манит бескрылых людей.\nНичего они знать не хотят.\nКроне мелких, корыстных затей.\nОни хитрой полны суетой.\nОни в жадности волка лютей:\nЗатесаться бы гостем на той,\nНахватать бы оослаще костей.\n\nОбмануть, поживиться, пролезть,\nПогулять на чужие гроши…\n«Не зевай!» — вот их мудрость и честь,\nВот бахвалятся чем торгаши!\nЛишь пройдоха для них человек.\nКто смирен — того трусом зовут.\nНе достичь тебе счастья вовек,\nЕсли ты не наглец и не плут."
ABAI102ABAI,1894,Қыздарға,"Қойдан қоңыр, жылқыдан торы Бәкең,\nАдалдыққа бар елдің зоры Бәкең.\nҰры-қары көбейіп, көтін шөмейтіп,\nНеге болды бар елдің қоры Бәкең?\n\nЛекер, Бітімбай мен Аталықты,\nЖанқожадан кім көрген қапалықты?\nБайұзақ одан соңғы адамы еді,\nБәрі де кісі-ақ еді хасалықты.\n\nДауылбай Қыздар менен айпар-жайпар,\nЕкеуі бітім десе басын шайқар.\nЕкі елерме бітімге жөн келер ме,\nАқылы болмаған соң артын байқар?\n\nСөзіңнің басы ыржаң, соңы қылжаң, \nЖүгенсіз жүре бермек — сенің ырзаң.\nСенен күшті кісілер не боп жатыр, \nЗаманыңның тарлығын ойла, мырзам.\n\nШотқара кірсе алдап, шықса күлген,\nЕлірмелі Досаққа кісімсінген.\nБұл топта маған айтар кісі бар ма,\nДауылбай мен Қыздардың жөнін білген?\n\nАйтқожаның қулығы сені елірткен,\nБір дем салса, күшіктей соңына ерткен. \nМенің терім тарылып келе жатыр,\nБұрын кісім емес ең жалғыз шерткен.",,
ABAI103ABAI,1895,Аш қарын жұбана ма майлы ас жемей?,"Аш қарын жұбана ма майлы ас жемей? \nТоқ тұра алмас дәмдіден дәмді іздемей.\n«Бір тойған — шала байлық» деген қазақ,\nЕт көрінсе, қайтеді күйсей бермей?\n\nЕңбек жоқ, харекет жоқ қазақ кедей,\nТамақ аңдып қайтеді тентіремей?\nЕт пен қымыз сықылды ас жоқ дейді,\nОл немене жоқтықтың әсері емей?\n\nЕт, қымыз тамақ болса әркімге арзан,\nТәтті, дәмді іздер ең онан да әрман.\nӨз пұлыңмен халің жоқ күнде тояр,\nҚұлдық ұрып асайсың асы бардан.\n\nӨз үйіңнен тоярға қолың қысқа,\nАс берер ауыл іздеп жүрсің босқа.\nБір жілік пен бір аяқ қымыз берсе \nДереу сені жұмсайды бір жұмысқа.\n\nЖалға жүр, жат жерге кет, мал тауып кел, \nМалың болса, сыйламай тұра алмас ел. \nҚаруыңның барында қайрат қылмай,\nҚаңғып өткен өмірдің бәрі де — жел.\n\nТәуекелсіз, талапсыз мал табылмас,\nЕңбек қылмас еріншек адам болмас.\nЕсек көтін жусаң да, мал тауып кел,\nҚолға жұқпас, еш адам кеміте алмас.\n\nҚулық, сұмдық, ұрлықпен мал жиылмас,\nСұм нәпсің үйір болса, тез тыйылмас.\nЗиян шекпей қалмайсың ондай істен,\nМал кетер, мазаң кетер, ар бұйырмас.\n\nАсаған, ұрттағанға ез жұбанар,\nСенімді дәулет емес сен қуанар.\nЕңбек қылмай тапқан мал дәулет болмас, \nҚардың суы сықылды тез суалар.\n\nМінер атын, киімін ып-ықшам қып, \nСымбаттанып, сымпиып тамақ аңдып,\nБұраңдап жылы жүзін асқа сатқан \nАнтұрғанға қосылма, кетсін қаңғып.\n\nКүлдіргіштеу, күлкішіл, қалжыңға ұста, \nКезеген ит тым-ақ көп біздің тұста.\nӨз үйінен жиреніп, қашып жүрген \nАнтұрғанға қосылма қапылыста.",P. Karaban,"Голодное брюхо чем хочешь набей,\nА сытое — требует пищи вкусней.\nТвердящий: «Поел — полбогатства обрёл» —\nВовек не насытит утробы своей.\n\nТы беден, трудиться не пробовал ты,\nПоэтому — только о пище мечты!\nЛишь мясо, твердишь, да кумыс хороши,\nНо это лишь признак твоей нищеты.\n\nБудь всем бы доступна такая еда —\nК иному тебя потянуло б тогда.\nНо ты, не умея прокормить,\nВсё клянчишь кусок у других без стыда.\n\nЗаброшен, пустынен твой собственный дом,\nИ в поисках пищи ты рыщешь кругом.\nКто косточку даст иль глоток кумыса, —\nЗа всё отработать заставит потом!\n\nНе бойся в наём на чужбину идти.\nВернувшись с достатком, — ты будешь в чести.\nУ трусов, дерзнуть не посмевших, вся жизнь —\nКак ветер, взметающий прах на пути.\n\nЛишь риск и дерзанье несут торжество.\nЛенивец вовек не создаст ничего!\nНет грязной работы! Ходи за ослом, —\nНи руки, ни честь не грязны оттого!\n\nОбманом, увёрткой добра не обресть.\nПриучишься сладко и пить ты, и есть,\nА как отвыкать, когда всё проживёшь.\nЛишившись покоя, утративши честь?\n\nТрус жалкою крохой доволен весь век.\nПрезренный удел, и не сыт человек!\nДобро ж, без труда нажитое, — невпрок;\nОно испарится, как стаявший снег!\n\nВон щёголь с коня, натянув удила,\nГлядит, где бы сесть у чужого стола.\nБродяг, потерявших способность краснеть, —\nОставь! Убегай без оглядки от зла.\n\nИх много теперь развелось, этих псов,\nБездельников шустрых, бесстыжих шутов.\nСмотри, как бы ты не умножил ряды\nПроклятых бродяг, позабывших свой кров!"
ABAI104ABAI,1895,Әбдірахман өлген соң өзіне айтқан жауабы,"Бермеген құлға, қайтесің,\nЖұлынарлық ерікті.\nАжал тура келген соң, \nШыдатпайды берікті.\nҒаріптікке көз жетті,\nАлғаннан соң серікті.\nӨмірін берген құдайым \nАжалын да беріпті.\n\nСақта дейміз, қайтеміз, \nІлінген жалғыз тіректі. \nТағдырына тәбдил жоқ, \nТәубе қылсақ керек-ті. \nКәркәдән , пілдей қуатты,\nТағы арыстан жүректі, \nАплатон, Сократ ақылды, \nҚаһарман Ғали білекті. \nӨз заңымша ұқсаттым, \nБерген құдай тілекті. \nОспанды алған бұл өлім, \nТәубе қылсақ керек-ті.\n\nМұсылманға қоймаған \nОрынсыз жанжал шатақты, \nЕрегіскен жауларын \nКісен салып матапты.\nЗекет жиып, егін сап, \nТойдырған ғаріп, жатақты. \nЕскендір, Темір, Шыңғыстай \nМұсылманда атақты.\n\nМұқым қазақ баласы, \nТегіс ақыл сұрапты. \nТобықтыны ел қылып, \nБасын жиып құрапты.\n\nМекеде уақыпүй салып, \nПәтер қып, жаққан шырақты. \nБір құдайдың жолына \nМалды аямай бұлапты.\n\nАжал уақыты жеткен соң, \nСоның да гүлі қурапты. \nҚажыныалған бұл өлім, \nСабыр қылсақ керек-ті.",K. Lipskerov,"Не так силён человек.\nНам вечной вольности нет.\nИ смерть смиряет навек.\nОб этом ведает свет.\n\nИ вот я и нищ и сир:\nМой сын, мой спутник угас, —\nДающий нам светлый мир.\nДаёт нам и смертный час.\n\nНу, что во власти людей?\nТворец, охрани от тьмы\nОтраду всех наших дней, —\nТак молим смиренно мы.\n\nНам стойко терпеть велят\nВсе муки, — как терпит слон,\nКак лев или как Сократ\nПремудрый, или Платон.\n\nКак Кахарман иль Гали,\nНепобедим был Оспан,\nНо дни его отошли.\nТерпите — указ нам дан.\n\nИ наш родитель ушёл.\nХоть всем он добра желал.\nХоть праздной жизни не вёл\nИ козней не затевал.\n\nС врагом он твёрд был и строг.\nОн радостью был друзьям .\nСвой хлеб раздавать он мог\nГолодным и беднякам.\n\nИ весь казахский народ\nК нему за советом шёл.\nТобыкты, древний наш род,\nСобрал он, в одно он свёл.\n\nИ в Мекке выстроил он\nПриютный странникам дом, —\nИ смертью он унесён.\nМы терпим, мы всё снесём."
ABAI105ABAI,1895,Әбдірахман өлгенде (Арғы атасы қажы еді),"Арғы атасы қажы еді \nБейіштен татқай шәрбәтті. \nЖарықтықтың өнері \nАйтуға тілді тербетті.\nАдалдық, ақыл жасынан \nҚозғапты, тыныштық бермепті, \nМал түгіл жанға мырза еді,\nӘр қиынға сермепті.\nМұңды, шерлі, жоқ-жітік \nАңсап алдын кернепті.\nБәрінің көңілін тындырып, \nБіреуін ала көрмепті.\nӘділ, мырза, ер болып,\nӘлемге жайған өрнекті. \nТәубесін еске түсіріп,\nТентекті тыйып, жерлепті. \nҚазақтың ұлы қамалап,\nІздеген жүзін көрмек-ті. \nАқылынан ап қайтқан \nӨлгенше болар ермекті.\nОл сыпатты қазақтан \nДүниеге ешкім келмепті. \nӨлмейтін атақ қалдырып, \nДүниеге көңілін бөлмепті. \nЖарлығына Алланың,\nЕрте ойлаған көнбек-ті.\nОлар да тірі қалған жоқ, \nТірлік арты өлмек-ті.\nОны да алды бұл өлім, \nСабырлық қылсақ керек-ті.",,
ABAI106ABAI,1895,"Әбдірахман өлгенде (Тұла бойың ұят, ар еді)","Тұла бойың ұят, ар едің, \nЕскеріп істеп, ойлаған. \nТәуекелге нар едің,\nТалаппен терең бойлаған. \nЕрлікке де бар едің,\nҮйренуге тоймаған.\nЖасқа жас, ойға кәрі едің, \nАтаңның атын жоймаған.\nЗамана, неткен тар едің,\nСол қалқамды қоймаған?!",K. Lipskerov,"Ты честен был в путь своём,\nИ ты разумен был во всём.\nТы не страшился смелых дел.\nВсё постигать был твой удел.\nСпособный подвиги свершать,\nТы порывался всё познать.\nБыл мудр, хоть юных полон сил.\nТы Честь отца не уронил.\nЗачем же от меня так зло\nТы, время, сына унесло?"
ABAI107ABAI,1895,Әбдірахман өліміне (Жиырма жеті жасында Әбдірахман көз жұмды),"Жиырма жеті жасында\nӘбдірахман көз жұмды.\nСәулең болса басыңда,\nКімді көрдің бұл сынды?\n\nДүниелікке көңілі тоқ,\nАғайынға бауырмал.\nТәкаппар, жалған онда жоқ, \nАйнымас жүрек, күлкің — бал.\n\nҒылым оқып білгенше \nТыным, тыныштық таппаған. \nДүниені кезіп көргенше \nРахат іздеп жатпаған.\n\nҰзақ өмір не берер,\nКөрген, білген болмаса?\nЖатқан надан не білер,\nКөңілге сәуле толмаса?\n\nПетербурда-ақ кідірмей,\nБіліпті дерттің барлығын. \nТәуекел қып білдірмей,\nКүтіпті тәңірі жарлығын.\n\nҚалжыңы, шыны аралас,\nӨмірім аз деп білдіріп,\nБөтен көзде көрсе жас, \nОйнаймын деп күлдіріп.\n\nАз өмірін ұзайтқан,\nҒылымға бойы толған соң. \nКөрген жерін молайтқан,\nОқып, біліп болған соң.\n\nҚырым, Кавказ, Түркістан, \nРесей, Сібір қалмады. \nХабарланып әр тұстан,\nКөрмей дамыл алмады.\n\nҚұйрықты жүлдыз секілді,\nТуды да, көп тұрмады.\nКөрген, білген өкінді,\nМін тағар жан болмады.\n\nТәуекел зор, ақыл мол, \nҚорықпай тосқан тағдырын. \nҚиынсынбай өлімді ол, \nБілдірмеген еш сырын.\n\nАта-ананың қызметін,\nАлған жардың қарызын, \nӨтемей кеткен бейнетін, \nҚағазға жазған арызын.\n\nКөргені мен білгені \nЖүзге келген шалдан көп. \nБізге уайым жегені — \nАрманда боп қалды деп.\n\nЖаңа жылдың басшысы — ол,\nМен ескінің арты едім. \nАрман деген ащы сол, \nСүйекке тиді, қарт едім.\n\nҚайғы болды күйгендей \nОл қуатым еді рас.\nКөзге қамшы тигендей, \nШыр айналды артқы жас.",K. Lipskerov,"Двадцать семь он прожил лет,\nАбдрахман мой — и угас.\nЗнали мудрые, что нет\nЛучше юноши у нас.\n\nМир он зорко озирал,\nДобрым другом был для всех,\nГнал кичливость, лжи не знал, —\nСтойкий дух, радушный смех.\n\nОн без устали всегда\nБыл в учёбу погружен,\nВсё постигнув, лишь тогда\nУспокаивался он.\n\nЧто нам долгий ряд годов,\nКоль у нас познанья нет?\nЛишь ленивый не готов\nВоспринять в свой разум свет.\n\nВсё узнал про свой недуг\nВ Петербурге он тотчас.\nКниг не выпустив из рук,\nСкрыл беду свою от нас.\n\nСтранно весел, странно тих,\n«Краток срок мой», — говорил.\nВидя скорбь в глазах родных,\nУлыбался: «…пошутил».\n\nЖизнь его кратка совсем, —\nВсё же светом залита.\nОзарял он светом тем\nИ родимые места.\n\nКрым, Кавказ, и Туркестан,\nИ Сибирь он объезжал.\nВсё хотел мой Абдрахман\nЗнать, — покоя лишь не знал.\n\nКак падучая звезда\nОн сверкнул — и стал незрим.\nКак заплакали тогда\nВсе встречавшиеся с ним!\n\nБыл он умудрён и смел.\nСтрах в душе его был нем.\nОн на смерть взглянуть сумел,\nЭтим не делясь ни с кем.\n\nДолг родителям своим\nОн не отдал, и жену\nКинул он: в наследство им\nОн оставил скорбь одну.\n\nБудто лет он прожил сто,\nТак он много смог узнать.\nОн грустил: всё, что постиг,\nНе сумел он нам отдать.\n\nОн был вестник новых лет,\nСтарый век кончаю я.\nНе сбылись надежды — нет!\nУчасть горестна моя.\n\nКак мне смерть твою постичь!\nЖить в отчаянье таком!\nПо глазам хлестнул мне бич,\nВсё шатается кругом!"
ABAI107ABAI,1895,Әбдірахман өліміне (Жиырма жеті жасында Әбдірахман көз жұмды),"Жиырма жеті жасында\nӘбдірахман көз жұмды.\nСәулең болса басыңда,\nКімді көрдің бұл сынды?\n\nДүниелікке көңілі тоқ,\nАғайынға бауырмал.\nТәкаппар, жалған онда жоқ, \nАйнымас жүрек, күлкің — бал.\n\nҒылым оқып білгенше \nТыным, тыныштық таппаған. \nДүниені кезіп көргенше \nРахат іздеп жатпаған.\n\nҰзақ өмір не берер,\nКөрген, білген болмаса?\nЖатқан надан не білер,\nКөңілге сәуле толмаса?\n\nПетербурда-ақ кідірмей,\nБіліпті дерттің барлығын. \nТәуекел қып білдірмей,\nКүтіпті тәңірі жарлығын.\n\nҚалжыңы, шыны аралас,\nӨмірім аз деп білдіріп,\nБөтен көзде көрсе жас, \nОйнаймын деп күлдіріп.\n\nАз өмірін ұзайтқан,\nҒылымға бойы толған соң. \nКөрген жерін молайтқан,\nОқып, біліп болған соң.\n\nҚырым, Кавказ, Түркістан, \nРесей, Сібір қалмады. \nХабарланып әр тұстан,\nКөрмей дамыл алмады.\n\nҚұйрықты жүлдыз секілді,\nТуды да, көп тұрмады.\nКөрген, білген өкінді,\nМін тағар жан болмады.\n\nТәуекел зор, ақыл мол, \nҚорықпай тосқан тағдырын. \nҚиынсынбай өлімді ол, \nБілдірмеген еш сырын.\n\nАта-ананың қызметін,\nАлған жардың қарызын, \nӨтемей кеткен бейнетін, \nҚағазға жазған арызын.\n\nКөргені мен білгені \nЖүзге келген шалдан көп. \nБізге уайым жегені — \nАрманда боп қалды деп.\n\nЖаңа жылдың басшысы — ол,\nМен ескінің арты едім. \nАрман деген ащы сол, \nСүйекке тиді, қарт едім.\n\nҚайғы болды күйгендей \nОл қуатым еді рас.\nКөзге қамшы тигендей, \nШыр айналды артқы жас.",Y. Neiman,"На двадцать седьмом году\nМудрый мой Абдрахман угас.\nЛюди добрые, где найду\nСтоль достойного среди нас?!\nОн богатство не ставил в грош,\nТеплотой сердечной богат,\nПрезирал кичливость и ложь,\nК цели шел, не страшась преград.\nБыл в ученье неутомим,\nСкакуну-тулпару под стать,\nБезучастный к делам мирским,\nМирозданье хотел познать.\nЛюди добрые, для чего\nДолголетие тем, кто слеп,\nКто не хочет знать ничего,\nЧья душа, как могильный склеп?!\nБыл мой сын умен и учен.\nРано бросил он Петербург,\nПонимая, что обречен,\nНо от нас утаил недуг.\nТо ли в шутку, то ли всерьез\n“Краток век мой”,— скажет при всех,\nА заметит хоть признак слез,\nТак поднимет тотчас на смех.\nОн за век свой краткий постиг,\nЧто иной — за сотню годов:\nИзучил он множество книг,\nВидел-множество городов.\nНа Кавказе был и в Крыму,\nПосетил Сибирь, Туркестан.\nВсе давало пищу уму,\nЖаден к знанью был Абдрахман.\nСветел был его краткий путь\nКак полет звезды в звездопад.\nМожно ль в чем его упрекнуть?!\nВсе, кто знали его, скорбят,\nНепоклончив, дерзостно смел,\nПринял он от судьбы приговор,\nСмерти прямо в глаза глядел,\nНе потупил пред нею взор.\nА о том, что нам, старикам,\nИ жене не вернул он долг,\nНа бумаге поведал сам\nПеред тем, как навек умолк.\nОн, что опытом и умом\nРавен старцу был, мудрецу,\nУходя скорбил лишь о том,\nЧто не стал опорой отцу.\nОн был вестник нового дня,\nЗавершаю я прошлый век…\nТяжела утрата моя!\nБольно!.. Старый я человек…\nГорем сломлен я пополам.\nСлезы горькие лью ручьем,\nБудто кто меня по глазам\nЧто есть мочи хлестнул бичом."
ABAI108ABAI,1895,Әбдірахман өліміне (Талаптың мініп тұлпарын),"Талаптың мініп тұлпарын,\nТас қияға өрледің.\nБір ғылым еді іңкәрің,\nӘр қиынға сермедің.\n\nКөзіңді салдың тұрғыға,\nБейнетін қиын көрмедің.\nБірге оқыған құрбыға \nБас бәйгені бермедің.\n\nБала болдың, жас болдың –\nЖалғандыққа ермедің.\nТөре болдың, бас болдың –\nКөкірегіңді кермедің.\n\nЕл ішіне сау келсең,\nТағылым айтпас ер ме едің? \nЖол көрсетіп сонда өлсең, \nАрманым бар дер ме едім?\n\nІздеп табар жалғаннан,\nБала берген пенде едім.\nПенде өлмейді арманнан, \nМінеки, мен де өлмедім.",K. Lipskerov,"Скакуна отваги шпоря,\nНа утёс взлетел крутой.\nМчался, с трудностями споря,\nТы к науке золотой.\n\nЧто преграды! Что все муки!\nВзор свой в дали ты вперял.\nСын, ты первенства в науке\nНикому не уступал.\n\nПодрастая, ты объятым\nЛожью не был, а затем,\nСтав познаньями богатым,\nНе кичился ни пред кем.\n\nКоль к родимому порогу\nТы б вернулся, полный сил,\nЛюдям указал дорогу, —\nЯ бы, сын мой, не грустил.\n\nНе найти такого сына\nНи во сне, ни наяву.\nНасмерть ли разит кручина?\nКак ни тяжко — я живу."
ABAI109ABAI,1895,Әбдірахманға (Орынсызды айтпаған),"Орынсызды айтпаған,\nТүзу жолдан қайтпаған.\nЖақсылық қылар орында \nАянып бойын тартпаған.\nОртасында кәпірдің \nАрамынан татпаған.\nӨмір бойы талпынып, \nҒылым іздеп, жатпаған. \nТүрленіп төре болдым деп, \nЕсерленіп шатпаған.\nЖүз мың теңге келсе де, \nМахаббатын сатпаған. \nЖүйріктікпен шалқымай, \nТура сөзді жақтаған.\nБала айтса да хақ сөзді, \nБұрылмастан тоқтаған. \nӨтіріксіз турашыл,\nЕш сөзі жоқ таппаған. \nСыйласарлық кісіге,\nТүк қалмайтын сақтаған.\nБауырларын еркейтіп, \nНе сұраса қақпаған. \nБілдіруші ең үндемей,\nІсті қылған жақпаған.\nАғайын мен туғанды \nТірілікте мақтаған.",M. Petrovyh,"Мой Абиш мужчиною был,\nСамым лучшим, честным во всём.\nСмелый, искренний, полный сил,\nБлагородным шёл он путём.\nЗнанья жаждал он день и ночь.\nИ талантом брал, и умом.\nБыл защитником бедняков,\nБыл за честь и правду борцом.\nНа чужой не зарился труд,\nЛишь своим кормился трудом.\nОн за дружбу дружбой платил.\nНе отказывая ни в чём.\nБыл он прост и кроток душой.\nНикогда не знался со злом.\nНикогда боязни не знал,\nЯсный свет мы видели в нём.\nБеспощадна была судьба.\nГорько мы без него живём."
ABAI109ABAI,1895,Әбдірахманға (Орынсызды айтпаған),"Орынсызды айтпаған,\nТүзу жолдан қайтпаған.\nЖақсылық қылар орында \nАянып бойын тартпаған.\nОртасында кәпірдің \nАрамынан татпаған.\nӨмір бойы талпынып, \nҒылым іздеп, жатпаған. \nТүрленіп төре болдым деп, \nЕсерленіп шатпаған.\nЖүз мың теңге келсе де, \nМахаббатын сатпаған. \nЖүйріктікпен шалқымай, \nТура сөзді жақтаған.\nБала айтса да хақ сөзді, \nБұрылмастан тоқтаған. \nӨтіріксіз турашыл,\nЕш сөзі жоқ таппаған. \nСыйласарлық кісіге,\nТүк қалмайтын сақтаған.\nБауырларын еркейтіп, \nНе сұраса қақпаған. \nБілдіруші ең үндемей,\nІсті қылған жақпаған.\nАғайын мен туғанды \nТірілікте мақтаған.",A. Gatov,"Не болтал он слов некстати,\nНе сходил с пути прямого.\nНа добро всё сердце тратя,\nОн ценил и ум, и слово.\nВ окруженьи нечестивых\nВ рот не брал нечистой пищи.\nСам учился и ленивых\nЖить учил правдивей, чище.\nНе стремился, чуждый чванства,\nОн к чинам высоким, крупным.\nСердце, зная постоянство,\nБыло чистым, неподкупным.\nНе сдавался он порывам,\nПреуспев в искусстве тонком…\nОн внимал словам правдивым,\nДаже сказанным ребёнком.\nЧуждый лжи — душа прямая, —\nОстроумен и спокоен.\nЖил он, душу отдавая\nТем, кто был того достоин.\nБаловал сестёр и братьев\nПопеченьем, добротою.\nСкуп на брань и на проклятье,\nОн боролся с мелкотою\nИ хвалил по духу близких\nИ родных ему душою."
ABAI110ABAI,1895,Әбдірахманның әйелі Мағышқа Абай шығарып берген жоқтау,"Айналайын, құдай-ау, \nҚапалық салдың жасымнан. \nШешенің зарын тарттырдың \nБес жасымда басымнан.\nСөйлемей пенде шыдамас \nҚайғы отына ашынған.\nЖарымды көрмей неше жыл, \nҚапалықты асырған.\nЖарымды алып қор қылдың \nЖас өмірде тасынған.\nАйырып, от қып өртедің,\nӘбіш сынды асылдан.\nӘбішті алып күл қылдың, \nҚызылды гүлді жасылдан.\nТым болмаса қызмет қып, \nӨткізбедім қасымнан.\n\nЖиырма екі жасымда \nМен айрылдым жарымнан. \nЖарық сәуле көрмедім \nШыққалы ана қарнынан.\nКүйік күшті түскен соң,\nКетеді екен сабырдан.\nҚызықты күнім қалмады \nЖылаған айтып зарымнан.\nКөре алмай зар боп айырылдым \nҚұдай қосқан жарымнан.\nӨзгеше болып жаралған,\nТаныған жан қалпынан.\nТілеуді кесіп құдайым,\nЗарлатып қойды артынан.\nҚұдай салды жүрекке \nЖалғанда бітпес жараны.\nКөре алмай қор боп қалған соң, \nКете ме іштен арманы?\nСәулемді құдай алған соң, \nСарнамасқа шара не?\nКез келтірді құдайым \nҚұтылмас маған дараны. \nҚалқамды алып, құдайым, \nБасыма салдың қараны,\nӨзі түгіл көрмедім,\nІзі жоқ басқан табаны. \nКүйдіріп, құдай алмады, \nПенденің құрыр амалы….\n\nҚылығыңа жете алман, \nҚаншалық тілмен айтқанмен. \nБасыңа құдай беріпті \nӨлшеусіз қылып ақылын…\n\nСабыр мен талап беріпті, \nАқылың, рахымың қиын-ды. \nӨткен күнгі қызығым \nҰйықтап көрген түстен кем. \nҚараңғы түнде қапалық \nЖүректі басты, шықпас күн. \nҚолдан келген қайратым — \nБарымды айтып шыққан үн. \nКөңілімнің күні өшкен соң, \nҚайғылы қара болар түн.\n\nЖыламай пенде шыдамас, \nҚарағымды алған соң.\nСағынып көрген қызықты \nКөре алмай зарлап қалған соң. \nАшпадың, Алла, қабақты, \nҚылмадың қабыл тілекті,\nӨле алмай шыдап отырмын \nЗор құдайым салған соң.\n\nШықтым ба деп ем, құдай-ау, \nҚызықты күннің шетіне. \nӨшірмек Алла болған соң, \nПенденің қоймас еркіне. \nӨлмектен басқа дауа жоқ \nАлланың салған дертіне. \nҚұтылмас құл жол таппас \nИенің салған өртіне.\n\nЖалтыр құздан құладым, \nҚолымнан кетіп сүйеніш. \nКөңілімнің күні өшкен соң, \nЖалғанда болмас жұбаныш. \nӨмірді қылдың, құдайым, \nҚызығы жоқ күйініш.\nҮмітсіз өмір бітірді \nЖүрекке мұз боп ерімес.\n\nӨзгеше болып жаралған \nАйырылдым қалқам жарымнан. \nСол қалқамды қоймаған \nЗамана неткен тар еді?\nЖасымнан өтті демегің,\nКүн шыққандай қараңғы \nКешегі түннің жарығы.\n\nСабыр қылып шыдарға,\nҚайғы оты асты күшімнен. \nҚызықты күнім қалмады \nӘбішті көрген түсімнен. \nСағыныш зарын білдірмей \nЖүруші едім ішімнен.\nҚылығың, қалқам, кетер ме \nЖалғанда менің ойымнан?\n\nСағынсам да алыстан,\nЖүруші ем күнше жылынып. \nҚызықтың заңғар басынан \nҚорлыққа кеттім жығылып. \nҚұдай қосқан қосақтан \nЖалғанда қалдым жырылып. \nҚайғыңда қалдым қамалып, \nҚызығым кетті сырылып.\n\nКөре алмай қалдым қалқамның \nДәл екі жыл қызығын. \nЖүректегі жазылмай, \nТағдырдың салдың сызығын. \nӨмірдің, Алла, беріпсің \nКүнде өртерлік шыжығын. \nБаяны жоқ, байлаусыз,\nТілекте жоқ бұзығын.\n\nСағынсам да үміт бар,\nБолушы еді қуаныш. \nҚалқамнан қалдым қарс ұрып, \nҚайткенде болар жұбаныш? \nАлла берген арманға \nАһ ұрсам болмас алданыш. \nСабыр, тағат қылуға,\nҚоймады күйік бойыма ес. \nӘбіш сынды жарымнан, \nАйырылған соң барымнан, \nЖалғанда болмас жұбаныш!",M. Adibayev,"Всевышний, Господи, Создатель!\nЗа что Твоей десницы кара,\nЯд горечи испить заставив,\nОбрек на вечное страданье.\nВ пять лет я потеряла мать,\nОгнем сжигаема печали,\nБессильна, смертная, воспрять –\nЖеланного, лишил дыхания.\nСкорбит невестка и вдова,\nС любимым разлучив вначале,\nТеперь — до старости печали,\nО, как жестока ты — Судьба!\nДуша униженно молчит,\nСо мной ты, Господи, что сделал?\nКакую я дала бы цену –\nАбиш, любимый мой супруг,\nС тобой уйти в последний круг.\nВ двадцать два — вдова,\nЯ лишилась возлюбленного,\nСвета белого невозвидела,\nТы на скорбь народил меня.\nС детства матери отлученная,\nНа страдания обреченная,\nДоля — плач моя и печали,\nНе осталось мне дней венчальных.\nБогом данного мне супруга,\nУнесла злая стужа-вьюга.\nНенаглядный, ты избранник мой,\nСотворен был ты, словно свет зарёй,\nМетой боговой с детства отмеченный,\nОтобрал тебя в свою вечность Он.\nОтобрал мою нить желания,\nБезутешна я, бездыханная.\nРазбил Создатель сердце мне,\nНезаживающею раной\nДуша зияет. В пустоте\nНе суждено увидеть мне\nЛучистых глаз твоих сиянье.\nТы уготовил мне, Творец,\nУдел безвыходный. Несчастной,\nПокрывши голову платком,\nЛишь причитать осталось мне,\nИ вспоминать твой образ ясный.\nЖестоко божье наказанье,\nБессилен смертный перед карой,\nИ я следы твои напрасно,\nИщу в пустыне безоглядной.\nВсех достоинств твоих\nНе смогу я в словах передать.\nЩедро разумом светлым\nОдарил тебя Бог.\nОтличая умом, дал упорство\nВ стремлении к пути.\nМилосердным терпеньем наделил\nТвой, как вспышка, полет.\nДивным сном промелькнула,\nРадость канувших дней.\nГоречь черных ночей,\nРазрывает нутро.\nГолос скорби моей,\nОтразившись от тысячи звезд,\nОпрокинул весь мир —\nЭтот день мне, теперь, для чего?!\nНет утешенья мне, раба –\nЛишенная зеница ока,\nКогда возлюбленный далеко –\nВ тоску-печаль погружена.\nЖеланной радости изведать\nНе довелось. Прости Господь.\nНе внял мольбам Ты одинокой,\nИ только грозно супишь бровь.\nМне грезилось, что дожила я,\nДо дней своих благословенных.\nНо если нет Господней воли,\nБезволен уповать блаженный.\nНет выхода, помимо смерти,\nКоль прогневили мы Аллаха.\nПути не сыщет обреченный,\nОгонь вселенский — божья плаха.\nЛишенная опоры рук,\nЯ рухнула с утеса вниз.\nУгасший день души моей,\nНад мраком пропасти повис.\nБезрадостной и беспросветной\nТы сделал жизнь мою, Господь.\nЛьдом вечным охладилось сердце,\nВ нем поселилась только скорбь.\nСупруга верного лишилась,\nВторого больше не найдешь,\nЛюбви моей не пощадил Ты,\nЧто в мире этом обретешь?!\nМоя весна увяла вмиг –\nДень ясный превратился в ночь,\nРассудок теплит свет луны,\nТой, первой — что волнует кровь.\nОгонь печали душу жжет,\nМне сны остались об Абише,\nТакою радостью грудь дышит,\nМой милый, снова ты идешь!\nВ душе от глаз чужих скрывала,\nТоску-печаль мою о нем,\nЧерты родные призывала –\nОдним теперь живу я днем.\nТоскуя по тебе вдали,\nЯ согревалася надеждой,\nС вершины радости блаженной\nВ такое вверглась униженье –\nГосподь, врагам не приведи.\nВ плену печали и Судьбы,\nВмиг Птица счастья упорхнула,\nКакие ж злые ветры дули,\nЧто божью пару развели?!..\nДвух долгих лет любимого\nНе знала ласк.\nНеутихающею раной —\nПокрыто сердце страшным шрамом,\nПеречеркнувшей все Судьбы.\nО, Боже, что осталось мне —\nСмятенье, темные порывы?\nДуша — в пылающем огне,\nТерзают плоть мою надрывы.\nЯ так ждала — тоскуя и любя,\nВ груди теплилась радость встречи,\nНо вмиг утратила дар речи,\nКто мне теперь вернет тебя?\nМечта, что мне внушил Господь,\nУвлечь несчастную не сможет,\nКто, потерявшему рассудок и любовь,\nДостойно в мире жить поможет?\nМне, потерявшей свет — надежду —\nСупруга, милого Абиша,\nЗачем теперь все блага свыше,\nНет на земле мне утешенья!"
ABAI110ABAI,1895,Әбдірахманның әйелі Мағышқа Абай шығарып берген жоқтау,"Айналайын, құдай-ау, \nҚапалық салдың жасымнан. \nШешенің зарын тарттырдың \nБес жасымда басымнан.\nСөйлемей пенде шыдамас \nҚайғы отына ашынған.\nЖарымды көрмей неше жыл, \nҚапалықты асырған.\nЖарымды алып қор қылдың \nЖас өмірде тасынған.\nАйырып, от қып өртедің,\nӘбіш сынды асылдан.\nӘбішті алып күл қылдың, \nҚызылды гүлді жасылдан.\nТым болмаса қызмет қып, \nӨткізбедім қасымнан.\n\nЖиырма екі жасымда \nМен айрылдым жарымнан. \nЖарық сәуле көрмедім \nШыққалы ана қарнынан.\nКүйік күшті түскен соң,\nКетеді екен сабырдан.\nҚызықты күнім қалмады \nЖылаған айтып зарымнан.\nКөре алмай зар боп айырылдым \nҚұдай қосқан жарымнан.\nӨзгеше болып жаралған,\nТаныған жан қалпынан.\nТілеуді кесіп құдайым,\nЗарлатып қойды артынан.\nҚұдай салды жүрекке \nЖалғанда бітпес жараны.\nКөре алмай қор боп қалған соң, \nКете ме іштен арманы?\nСәулемді құдай алған соң, \nСарнамасқа шара не?\nКез келтірді құдайым \nҚұтылмас маған дараны. \nҚалқамды алып, құдайым, \nБасыма салдың қараны,\nӨзі түгіл көрмедім,\nІзі жоқ басқан табаны. \nКүйдіріп, құдай алмады, \nПенденің құрыр амалы….\n\nҚылығыңа жете алман, \nҚаншалық тілмен айтқанмен. \nБасыңа құдай беріпті \nӨлшеусіз қылып ақылын…\n\nСабыр мен талап беріпті, \nАқылың, рахымың қиын-ды. \nӨткен күнгі қызығым \nҰйықтап көрген түстен кем. \nҚараңғы түнде қапалық \nЖүректі басты, шықпас күн. \nҚолдан келген қайратым — \nБарымды айтып шыққан үн. \nКөңілімнің күні өшкен соң, \nҚайғылы қара болар түн.\n\nЖыламай пенде шыдамас, \nҚарағымды алған соң.\nСағынып көрген қызықты \nКөре алмай зарлап қалған соң. \nАшпадың, Алла, қабақты, \nҚылмадың қабыл тілекті,\nӨле алмай шыдап отырмын \nЗор құдайым салған соң.\n\nШықтым ба деп ем, құдай-ау, \nҚызықты күннің шетіне. \nӨшірмек Алла болған соң, \nПенденің қоймас еркіне. \nӨлмектен басқа дауа жоқ \nАлланың салған дертіне. \nҚұтылмас құл жол таппас \nИенің салған өртіне.\n\nЖалтыр құздан құладым, \nҚолымнан кетіп сүйеніш. \nКөңілімнің күні өшкен соң, \nЖалғанда болмас жұбаныш. \nӨмірді қылдың, құдайым, \nҚызығы жоқ күйініш.\nҮмітсіз өмір бітірді \nЖүрекке мұз боп ерімес.\n\nӨзгеше болып жаралған \nАйырылдым қалқам жарымнан. \nСол қалқамды қоймаған \nЗамана неткен тар еді?\nЖасымнан өтті демегің,\nКүн шыққандай қараңғы \nКешегі түннің жарығы.\n\nСабыр қылып шыдарға,\nҚайғы оты асты күшімнен. \nҚызықты күнім қалмады \nӘбішті көрген түсімнен. \nСағыныш зарын білдірмей \nЖүруші едім ішімнен.\nҚылығың, қалқам, кетер ме \nЖалғанда менің ойымнан?\n\nСағынсам да алыстан,\nЖүруші ем күнше жылынып. \nҚызықтың заңғар басынан \nҚорлыққа кеттім жығылып. \nҚұдай қосқан қосақтан \nЖалғанда қалдым жырылып. \nҚайғыңда қалдым қамалып, \nҚызығым кетті сырылып.\n\nКөре алмай қалдым қалқамның \nДәл екі жыл қызығын. \nЖүректегі жазылмай, \nТағдырдың салдың сызығын. \nӨмірдің, Алла, беріпсің \nКүнде өртерлік шыжығын. \nБаяны жоқ, байлаусыз,\nТілекте жоқ бұзығын.\n\nСағынсам да үміт бар,\nБолушы еді қуаныш. \nҚалқамнан қалдым қарс ұрып, \nҚайткенде болар жұбаныш? \nАлла берген арманға \nАһ ұрсам болмас алданыш. \nСабыр, тағат қылуға,\nҚоймады күйік бойыма ес. \nӘбіш сынды жарымнан, \nАйырылған соң барымнан, \nЖалғанда болмас жұбаныш!",V. Zvyagintseva,"Создатель! Сколько горьких слёз\nТы захотел мне ниспослать!\nВ младенчестве мне довелось\nОплакивать родную мать.\n\nОгонь мне душу сжёг дотла.\nМне этой боли не снести,\nЯ счастья столько лет ждала,\nА ты пресёк его пути.\n\nМеня терпенью ты учил,\nА я ещё так молода.\nТеперь меня ты разлучил\nС моим Абишем навсегда.\n\nУвял красы моей цветок,\nСухой травою стала я.\nПечали ты меня обрёк.\nУвы… вдовою стала я.\n\nМне только двадцать две весны,\nА с милым я разлучена.\nНет, не были мне суждены\nБезоблачные времена.\n\nОгонь мою сжигает грудь,\nТерпеть мучения невмочь.\nДней пролетевших не вернуть,\nПечали горькой не помочь.\n\nДуши глубокой лишена.\nМечты высокой лишена.\nЛюбви до срока лишена.\nБыть одинокой я должна.\n\nНе осушу отныне глаз,\nИзранена душа моя:\nБыл не со мной он в смертный час,\nС ним даже не простилась я.\n\nНевысказанные слова\nТеснят мне грудь. Я слёзы лью.\nПокуда я ещё жива —\nВ слезах топлю тоску мою.\n\nТворец! За что ты мне послал\nНеизлечимую печаль?\nЗачем туманом ты застлал\nЗемных дорог глухую даль?\n\nПод чёрным покрывалом я\nБреду с поникшей головой.\nУ опустевшего жилья\nСупруга след зарос травой.\n\nНе передать мне вещих дум,\nКоторыми томился он.\nНе описать высокий ум\nИ то, к чему стремился он.\n\nС рожденья скромен, справедлив,\nБыл многодумен мой супруг.\nСо всеми ровен, не кичлив —\nБыл так разумен верный друг.\n\nУмчалось наше счастье прочь,\nПришёл лихой беды черёд.\nНа сердце скорбь сошла, как ночь,\nА солнце больше не взойдёт.\n\nВсё выплачу, всё расскажу:\nПускай узнает целый свет,\nЧто я в глубокой тьме брожу,\nЧто солнца в мире больше нет.\n\nБежит река горючих слёз.\nКак мне её остановить?\nЖдала я счастья… Не пришлось\nГнезда в холодном мире свить.\n\nМы в мире только раз живём.\nЗачем же стало так темно?\nЖить с горькой долею вдвоём\nМне до могилы суждено.\n\nУвы… я тщетно смерть зову,\nОна не слышит, не идёт,\nУжель не знает, что вдову\nОтныне только горе ждёт?\n\nНе вожделением томим\nМой дух, но нет душевных сил.\nТы дуновением одним\nНадежды светоч погасил.\n\nОт смерти лишь спасенья жду,\nОдна лишь смерть развеет тьму, —\nЯ исцеленья не найду\nМученью, горю моему.\n\nЛечу с горы быстрей, быстрей,\nОпору потеряв, лечу.\nПогасло всё в душе моей, —\nНет места светлому лучу.\n\nПод чёрным солнцем я жила —\nТак с детских лет мне суждено.\nМне с милым ночь была светла,\nА нынче мне и днём темно.\n\nКогда бескрыла — не взлетишь.\nНе жду я завтрашнего дня.\nКак сон явился мне Абиш,\nКак сон покинул он меня.\n\nРазлуки час невмоготу, —\nКак вечную мне пережить?\nЧем мне заполнить пустоту?\nЧем раны сердца залечить?\n\nИ вдалеке от мест родных\nОн, словно солнце, грел меня,\nС вершины чаяний моих\nУпала в бездну я, стеня.\n\nВсё, что отрадой было мне,\nЗемной усладой было мне,\nЗелёным садом было мне, —\nУшло… Жизнь адом стала мне.\n\nДва года с ним мы жили врозь.\nДва долгих года, полных тьмы!\nИ свыкнуться нам не пришлось,\nИ вот уж разлучились мы.\n\nЗа что, за что, создатель мой,\nТы землю превращаешь в ад?\nНе ты ль нас одарил мечтой?\nЧем бедный смертный виноват?\n\nБезрадостно на свет гляжу,\nТомит меня разлуки грусть,\nЛистком берёзовым дрожу,\nВот-вот и с веточки сорвусь.\n\nПрощай навеки, радость дня,\nЯ утешенья не ищу.\nНет больше силы у меня,\nКак жаворонок, трепещу.\n\nВ огонь метнусь — в огне сгорю,\nА в воду — захлестнёт вода,\nНичтожно то, что говорю.\nНо велика моя беда."
ABAI110ABAI,1895,Әбдірахманның әйелі Мағышқа Абай шығарып берген жоқтау,"Айналайын, құдай-ау, \nҚапалық салдың жасымнан. \nШешенің зарын тарттырдың \nБес жасымда басымнан.\nСөйлемей пенде шыдамас \nҚайғы отына ашынған.\nЖарымды көрмей неше жыл, \nҚапалықты асырған.\nЖарымды алып қор қылдың \nЖас өмірде тасынған.\nАйырып, от қып өртедің,\nӘбіш сынды асылдан.\nӘбішті алып күл қылдың, \nҚызылды гүлді жасылдан.\nТым болмаса қызмет қып, \nӨткізбедім қасымнан.\n\nЖиырма екі жасымда \nМен айрылдым жарымнан. \nЖарық сәуле көрмедім \nШыққалы ана қарнынан.\nКүйік күшті түскен соң,\nКетеді екен сабырдан.\nҚызықты күнім қалмады \nЖылаған айтып зарымнан.\nКөре алмай зар боп айырылдым \nҚұдай қосқан жарымнан.\nӨзгеше болып жаралған,\nТаныған жан қалпынан.\nТілеуді кесіп құдайым,\nЗарлатып қойды артынан.\nҚұдай салды жүрекке \nЖалғанда бітпес жараны.\nКөре алмай қор боп қалған соң, \nКете ме іштен арманы?\nСәулемді құдай алған соң, \nСарнамасқа шара не?\nКез келтірді құдайым \nҚұтылмас маған дараны. \nҚалқамды алып, құдайым, \nБасыма салдың қараны,\nӨзі түгіл көрмедім,\nІзі жоқ басқан табаны. \nКүйдіріп, құдай алмады, \nПенденің құрыр амалы….\n\nҚылығыңа жете алман, \nҚаншалық тілмен айтқанмен. \nБасыңа құдай беріпті \nӨлшеусіз қылып ақылын…\n\nСабыр мен талап беріпті, \nАқылың, рахымың қиын-ды. \nӨткен күнгі қызығым \nҰйықтап көрген түстен кем. \nҚараңғы түнде қапалық \nЖүректі басты, шықпас күн. \nҚолдан келген қайратым — \nБарымды айтып шыққан үн. \nКөңілімнің күні өшкен соң, \nҚайғылы қара болар түн.\n\nЖыламай пенде шыдамас, \nҚарағымды алған соң.\nСағынып көрген қызықты \nКөре алмай зарлап қалған соң. \nАшпадың, Алла, қабақты, \nҚылмадың қабыл тілекті,\nӨле алмай шыдап отырмын \nЗор құдайым салған соң.\n\nШықтым ба деп ем, құдай-ау, \nҚызықты күннің шетіне. \nӨшірмек Алла болған соң, \nПенденің қоймас еркіне. \nӨлмектен басқа дауа жоқ \nАлланың салған дертіне. \nҚұтылмас құл жол таппас \nИенің салған өртіне.\n\nЖалтыр құздан құладым, \nҚолымнан кетіп сүйеніш. \nКөңілімнің күні өшкен соң, \nЖалғанда болмас жұбаныш. \nӨмірді қылдың, құдайым, \nҚызығы жоқ күйініш.\nҮмітсіз өмір бітірді \nЖүрекке мұз боп ерімес.\n\nӨзгеше болып жаралған \nАйырылдым қалқам жарымнан. \nСол қалқамды қоймаған \nЗамана неткен тар еді?\nЖасымнан өтті демегің,\nКүн шыққандай қараңғы \nКешегі түннің жарығы.\n\nСабыр қылып шыдарға,\nҚайғы оты асты күшімнен. \nҚызықты күнім қалмады \nӘбішті көрген түсімнен. \nСағыныш зарын білдірмей \nЖүруші едім ішімнен.\nҚылығың, қалқам, кетер ме \nЖалғанда менің ойымнан?\n\nСағынсам да алыстан,\nЖүруші ем күнше жылынып. \nҚызықтың заңғар басынан \nҚорлыққа кеттім жығылып. \nҚұдай қосқан қосақтан \nЖалғанда қалдым жырылып. \nҚайғыңда қалдым қамалып, \nҚызығым кетті сырылып.\n\nКөре алмай қалдым қалқамның \nДәл екі жыл қызығын. \nЖүректегі жазылмай, \nТағдырдың салдың сызығын. \nӨмірдің, Алла, беріпсің \nКүнде өртерлік шыжығын. \nБаяны жоқ, байлаусыз,\nТілекте жоқ бұзығын.\n\nСағынсам да үміт бар,\nБолушы еді қуаныш. \nҚалқамнан қалдым қарс ұрып, \nҚайткенде болар жұбаныш? \nАлла берген арманға \nАһ ұрсам болмас алданыш. \nСабыр, тағат қылуға,\nҚоймады күйік бойыма ес. \nӘбіш сынды жарымнан, \nАйырылған соң барымнан, \nЖалғанда болмас жұбаныш!",G. Belger,"О, милостивый создатель,\nС детства ввергнул меня в печаль.\nЯд горечи испить заставил,\nМатери лишив в пять лет.\nСмертный умолчать бессилен,\nОгнем горя опаленный.\nЛюбимого не видя столько лет,\nВ смятении моя душа.\nУнизил, любимого забрав,\nПогасив радость юных лет.\nВ огне сжигаешь, разлучив\nС драгоценностью по имени Абиш.\nЗабрав Абиша, испепелил\nЦветок жизни прекраснодивный.\nХотя бы, служа ему,\nНе смогла в путь последний сама отправить.\nВ двадцать два года\nЯ лишилась возлюбленного,\nСвета белого невзвидела\nКак вышла из лона матери.\nКогда скорбь одолевает,\nЛишаешься выдержки — терпенья.\nНе осталось радостных мне дней,\nДоля моя — скорбь и плач,\nНе наглядевшись, я лишилась\nБогом данного супруга.\nОсобым сотворен он был,\nМетой избранника отмечен.\nБог, оборвав деяний нить,\nНеутешной меня оставил.\nНанес создатель в сердце мне\nНезаживающую в жизни рану.\nНе суждено его мне видеть –\nРазве развеется боль души?\nЛишившись светлого луча –\nРазве могу не причитать я?\nТы уготовил мне, Творец,\nУдел безвыходный, несчастный.\nСуженого моего забрав,\nЧерным голову покрыл мне.\nНе только его — ной следов\nНе дано было мне увидеть.\nЖестоко наказанье божье,\nБессилен смертный перед карой.\nВсех достоинств твоих я\nНе смогу словами выразить.\nОдарил тебя создатель\nЩедро разумом несметным.\nДал терпенье и стремленье,\nОтличил умом, милосердием.\nВсе радости прошлых дней\nДивным сном мне померещились.\nГоречь черной ночи\nОмрачила сердце — уж день не взойдет.\nГолос горечи безмерной –\nВсе, на что я еще способна.\nКогда угас день души моей –\nОбрушилась ночь скорби черной.\nНет утешенья мне, несчастной,\nВозлюбленного лишенной.\nЖеланной радости не изведавшей,\nВ тоску-печаль погруженной.\nНасупил брови ты, всевышний,\nНе внял мольбам моим, желаньям,\nУмереть готовая, терплю я,\nПокорная воле Творца могучего.\nМне мнилось: дожила я, боже,\nДо дней своих благословенных.\nНо коль на то нет аллаха воли,\nБезволен уповать раб божий.\nНет выхода, помимо смерти,\nЕсли хворь навлек создатель.\nПути не сыщет обреченный\nИз вселенского огня господнего.\nУж коль лишили ее зрачка глаз».\nС голого утеса я рухнула,\nВыскользнула опора из рук.\nДень души моей потух,\nНет мне в мире утешенья.\nТы жизнь мою, о боже, сделал\nБезрадостной и беспросветной.\nБезнадежность в моем сердце\nЛьдом нетающим намерзла.\nСотворенного особенным\nСупруга верного лишилась я.\nМоего любимого не пощадивший\nДо чего же скуп этот мир?!\nОборвалась юность вмиг –\nБудто черный день взошел.\nСвет прошлых ночей\nВзывает к терпению рассудок.\nОгонь горя превыше моих сил,\nНе осталось радостей других,\nКроме снов о моем Абише.\nТоску неодолимую о нем\nЯ в душе от глаз чужих скрывала.\nПоступки — выходки твои, мой милый,\nРазве я смогу забыть на этом свете?\nТоскуя по тебе вдали,\nЯ согревалась, как на солнце,\nС вершины радостей высоких\nВмиг сорвалась я в униженье.\nОт сопряженной богом пары\nЯ оказалась отлученной,\nВ плену печали очутилась,\nВсе радости меня покинули.\nНе изведала любимого ласк\nДвух целых долгих лет.\nНеизгладимую в моем сердце\nОставил ты судьбы отметину.\nЖизнь, аллах, мне отмерила\nКаждодневно пожирающий огонь,\nНепостоянные, зыбкие\nДуши смятенной темные порывы.\nТоскуя, я надежду питала\nИ в душе теплилась радость,\nВмиг лишилась я желанного,\nКто и как меня утешит?\nМечта, что мне внушил создатель,\nМеня увлечь уже не может.\nКак проявить терпенье, выдержку,\nКоль рассудка лишило горе?\nПотерявшего всего на свете, —\nСупруга милого Абиша\nНет на земле мне утешенья!"
ABAI111ABAI,1895,Әбдірахманның әйелі Мағышқа Абайдың айтқан жұбатуы,"Жылағанды тоқтатып, \nЫнсап қылсақ жарайды. \nҚоймасаң, қайғы ауыр боп,\nТұл бойыңа тарайды.\nҚызыл гүлің суалып,\nАқ көңілің анық қарайды. \nһәммә жанды ауылымен \nПатша құдай сынайды.\nБір сен емес, жылатқан \nСыңарын алып талайды. \nБәрімізді аясаң,\nТоқтау қылсаң ұнайды. \nҰмытқаның жарамас \nЖаратушы Құдайды.\nХалық билеген патшалар, \nУақыты жетсе, құлайды.\nДәл уақыты жеткенде, \nТалайдың гүлі қурайды.\nРасулдыалған бұл өлім \nКімнен жөнді сұрайды?\nҚандай адам бұлқынып,\nБұған көнбей тулайды?\nМен білемін, қайтейін,\nМұндай асыл тумайды.\nҚанша жылап налысаң,\nСонда да ерікке қоймайды. \nАлғысы келсе, дүниенің \nАйтқанына болмайды. \nОйласаңшы, Мағышым,\nКімнің гүлі солмайды?\nАртын тіле Құдайдан,\nБір қалыпты тұрмайды. \nҮсті-үстіне бастаса,\nСонда пенде оңбайды.\nЖылама, Мағыш, жылама, \nАлладан өлім тілеме!\nҚолдан ұшқан ақ сұңқар\nҚайтып келіп қонбайды. \n\nБір шешеден туғанда, \nБәрінен кетті тәуірім. \nКөтермеске амал жоқ, \nКөрдім дүние ауырын. \nАясаңшы, апырмау,\nӘке, шеше, бауырын! \nБойды жеңіп, тоқтау қып, \nСұрасаңшы ақырын! \nТоқтамады, тұрмады,\nКетті ортадан асылым. \nТәкаппар, зор көкіректі \nКөтере алмай басылдым. \nТиянағым, тұрлауым,\nЕнді кімге асылдым? \nОйламадым туғанды,\nБір өзіңе бас ұрдым. \nЖалғыз сенен айрылып, \nАртыңа қарап аһ ұрдым. \nОйламадым еш жанды, \nӨзіңе ердім оңаша. \nРахаттанып, мақтанып, \nҚылушы едім тамаша. \nШыны сорлы мен-дағы, \nМағыш байқап қараса.",M. Petrovyh,"Магиш, родная, не плачь,\nБудь в грозном горе сильна,\nИначе смертельная боль\nОтравит сердце до дна.\nУвял твой алый цветок,\nДуша от скорби темна.\nАх, рано ль, поздно ли — всем\nТакая мука дана.\nВ разлуке с другом души\nОдна ль ты? Нет, не одна.\nРодная, нас пожалей —\nИ наша доля грустна.\nТы помни общий удел;\nРожденным смерть суждена.\nВелик ли ты или мал,\nСравняет смерть имена.\nПоследний час наш пробьёт —\nИ оглушит тишина.\nКто сможет смерть превозмочь!\nОна над нами властна.\nВ повиновенье у ней\nВесь мир на все времена.\nЯ знаю, знаю, Магиш,\nОн светел был, как весна.\nНо тщетны слезы твои,\nТы воскресить не вольна.\nЧас пробил, песнь замерла,\nИ вновь не дрогнет струна.\nГде ж день, что нынче сиял?\nИ тень его не видна!\nКаким на свете цветам\nКраса надолго верна?\nИзменчив он, этот мир,\nЧто озаряет луна!\nТоске покорный — погиб,\nТемна ее глубина.\nИ ты слезами, Магиш,\nПечали не утолишь.\nТвой сокол к солнцу взлетел,\nЕму земля не нужна.\nИз всех детей моих, смерть,\nТы лучшего избрала.\nО, тяжко мне, тяжко мне\nСреди любимых моих!\nНе плачь, Магиш, пощади\nОтца, и мать, и родных.\nСудьбы нам не одолеть.\nБудь сильной силой живых.\nДуша страданьем пьяна,\nУтрата столь велика.\nДруг другу надо помочь.\nЯ стал бедней бедняка,\nМеня сгибает тоска.\nОпоры ищет рука,\nА где она, где она?!\nЛишь горечь сердцу близка.\nЕму отрады не знать.\nМне наша скорбь тяжела,\nМой сын не встанет от сна.\nМне трудно стало с людьми.\nНавеки я одинок.\nМагиш, родная, пойми!"
ABAI112ABAI,1895,"Балалық өлді, білдің бе?","Балалық өлді, білдің бе?\nЖігіттікке келдің бе?\nЖігіттік өтті, көрдің бе? \nКәрілікке көндің бе?\nКім біледі, сен кәпір, \nБаяндыдан сөндің бе, \nБаянсызға төндің бе?\nӘлде, айланып, кім білер, \nБоталы түйе сықылды,\nҚорадан шықпай өлдің бе?",A. Globa,"Умерло детство — а ты не знал?\nДни радости растерял?\nПрошла юность — не удержал?\nВстречай же старость — не ждал?\n\nБыть может, в жизни не раз\nНепостоянным бывал?\nНе раз ты себе изменял?\nБыть может, несчастный, умрёшь,\nКак тот верблюжонок в хлеву,\nЧто хлева и не покидал?\"
ABAI113ABAI,1895,Кешегі Оспан ағасы,"Кешегі Оспан ағасы,\nКісінің малын жемепті.\nМал сұраған кісіге\nЖоқ, қайтемін демепті.\nҚуаты артық, ойы кең,\nЖұрттың бәрін шенепті.\nДосына — дәл жаз, жауға — аяз,\nАлысқанды денепті. \nАдалдық үшін алысып,\nЖегішке ақы төлетті.\nБас шайқаймын дегеннің\nБасына салды әлекті.\nҚадірі қалың, малы көп,\nҚылмаған кімге себепті?\nАлақолсыз мырза еді,\nКем-кетікті елепті.\nОны да алды бұл өлім,\nСабырлық қылсақ керек-ті.",P. Karaban,"Труд чужой Оспан ценил,\nТолько сам, людей любя,\nДля других он не щадил\nНи трудов и ни себя.\nСильный мыслью и душой,\nВсех обиженных оплот,\nОн для друга — был весной,\nДля врага — мороз и лёд.\nСмелый, стойкий до конца,\nЖадных он держал в узде,\nНаглеца и гордеца\nОн смирить умел везде.\nСмерть настигла на пути\nИ его средь добрых дел,\nТвёрдо боль перенести —\nНынче горький наш удел."
ABAI114ABAI,1895,Кешегі өткен ер Әбіш,"Кешегі өткен ер Әбіш\nЕлден бір асқан ерек-ті. \nЖүрегі — жылы, бойы — құрыш, \nТуысы жаннан бөлек-ті.\nӨнері оның жұрт асқан,\nҒылымға көңілі зерек-ті.\nАямаған ғаріптен\nҚолдан келген көмекті.\nКісіге сідетжүктетпей, \nЕңбекпен тапқан қоректі.\nБіреудің қылған қарызын\nАйтқызбай артық төлепті.\nБоямасыз ақ көңіл,\nКірлетпей кетті жүректі.\nОйламаған өлімнен\nЖасқанамын демек-ті.\nТағдырға тәбділбола ма,\nСабырлық қылсақ керек-ті.",,
ABAI115ABAI,1895,Көз жұмғанша дүниеден,"Көз жұмғанша дүниеден \nИманын айтып кеткені-ай!\n«Бейсенбі ме бүгін?» деп,\nЖұмаға қарсы өткені-ай!\nЖер күңіреніп, жұрт шулап, \nАғайын түгел жеткені-ай! \nЖамиғат тоңбай, күн жылып, \nТәңірім рақым еткені-ай!\nИем қабыл алды-ау деп,\nКөңіліме қуат біткені-ай! \nҚуаттанып бақсам да,\nКүнәлі нәпсім түйтпеді-ай .\nАта тегің мұндағы –\nОрта жүздің ұлығы;\nАна тегің ондағы –\nӨзен судың тұнығы.\nЕкі асылдан қосылған \nСом алтынның сынығы.\nӨлгенше естен қалмайды \nӨзгеше біткен қылығы.\nҚызылбалақ қыранның \nБалапанын дерт алды.\nЖеміс ағаш, бәйтерек \nБалдырғанын өрт алды.\nАртына белгі тастамай, \nЖал-құйрығын келте алды. \nАғайынды тойғызбай,\nАз күн қоймай, ерте алды.\nКөп жасамай, көк орған, \nЖарасы үлкен жас өлім.\nКүн шалған жерді тез орған, \nКүншіл дүние қас өлім.\nАртына белгі қалдырмай,\nБауыры қатты тас өлім.\nЖыламайын десе де,\nШыдарлық па осы өлім?\nОрамды тілді ауыздым,\nАқылға жүйрік маңыздым.\nКөп жасамай тез кетіп,\nКөзімнің жасын ағыздың.",A. Gatov,"В последний свой печальный миг\nВсевышнему молился он.\nОн веки поднимал в четверг,\nА в пятницу смежил их сон, —\nИ с горьким плачем собрались\nВсе близкие для похорон.\nБог милостив! Народ не мёрз.\nБыл воздух солнцем напоён.\nТак , значит, принял бог его, —\nИ я подумал, умилён.\nНо как ни сдерживал себя,\nЯ разрыдался, потрясён.\n\nИз Среднего джуза пришла\nРодня, убитая тоской.\nЯвился материнский род, —\nИх земли славятся водой.\nВеликолепных двух родов\nПрекрасный слиток золотой,\nОн сердцу дорог навсегда,\nТакой сердечный и простой.\n\nКак соколёнка в вышине,\nСразил его судьбы удар, —\nВ саду плодовом молодом\nТак начинается пожар.\nПотомства не оставил он,\nУтратив жизнь — священный дар.\nНе нагляделись на него\nЕго родные — млад и стар.\n\nВсех нас осиротила смерть.\nНе пощадила, унесла,\nВ жестокий час убила смерть.\nУвидев солнце в вышине,\nПогас, — безжалостная смерть!\nХотел не плакать я, но нет —\nПоток из глаз. Такая смерть!\n\nО друг! Остёр, красноречив,\nУмом высоким поразив,\nТы нас покинул. О тебе\nЯ плачу, голову склонив."
ABAI116ABAI,1895,Лай суға май бітпес қой өткенге,"Лай суға май бітпес қой өткенге, \nКүлеміз қасқыр жалап, дәметкенге.\nСол қасқырша алақтап түк таппадым, \nКөңілдің жайлауынан ел кеткен бе?\n\nБерген бе Тәңірім саған өзге туыс? \nҚыласың жер-жиһанды бір-ақ уыс. \nШарықтап шартараптан көңіл сорлы \nТаппаған бір тиянақ не еткен қуыс?\n\nКүні-түні ойымда бір-ақ Тәңірі,\nӨзіне құмар қылған оның әмірі.\nХалиққамахлұқ ақылы жете алмайды, \nОймен білген нәрсеміз бәрі — дәһрі.\n\nӨзгені ақыл ойға қондырады,\nБіле алмай бір Тәңіріні болдырады.\nТалып ұйықтап, көзіңді ашысымен, \nТалпынып тағы да ойлап зор қылады.\n\nКөңілге шек, шүбәлі ой алмаймын,\nСодан оны ойламай қоя алмаймын. \nАқылдың жетпегені арман емес,\nҚұмарсыз құр мүлгуге тоя алмаймын.\n\nМекен берген, халиқ қылған ол ләмәкән \nТүп иесін көксемей бола ма екен?\nЖәне оған қайтпақсың, оны ойламай, \nӨзге мақсат ақылға тола ма екен?\n\nӨмір жолы — тар соқпақ, бір иген жақ, \nИілтіп екі басын ұстаған Хақ.\nИмек жолда тыянақ, тегістік жоқ,\nҚұлап кетпе, тура шық, көзіңе бақ.",V. Rozhdestvensky,"Когда баран войдёт в ручей, воде жирней не стать,\nИ нам смешно, коль станет волк её спеша лакать.\nКак этот волк, гляжу кругом, не вижу ничего.\nУжель просторный этот мир мне мыслью не обнять?\n\nУжель с рождения тебя особый метил знак\nИ всю вселенную зажать ты хочешь в свой кулак?\nБедняжка-мысль твоя парит в небесной вышине,\nА здесь опоры на земле найти не может шаг.\n\nНо человеку можно всё постичь своим умом,\nИ уступает наша мысль лишь пред одним творцом.\nЯ засыпаю, утомлён, и, вновь открыв глаза,\nСтараюсь тайну разгадать в дерзании своём.\n\nСвоих сомнений отрицать не стану наобум,\nГде нет сомнения в душе, там, значит, нет и дум.\nНо что порой бессильна мысль, — меня не тяготит,\nВедь мыслить лучше, чем держать всегда в дремоте ум.\n\nМы рождены, чтоб мыслить, жить, и кровь нам дал аллах.\nТак как же думою своей не жить нам в небесах?\nТы, и не думая, придёшь к началу своему.\nЖеланий лучших обрести земной не может прах.\n\nПуть жизни — узкая тропа иль напряжённый лук.\nПока ты жив, его аллах не выпустит из рук.\nЗапомни твёрдо: правды нет в извилистом пути.\nНе соскользни, идя в полёт, и цель вернее, друг!"
ABAI117ABAI,1895,"Махаббат, достық қылуға, кім де болса тең емес","Махаббат, достық қылуға\nКім де болса тең емес.\nҚазір дайын тұруға –\nБес күндік ғашық жөн емес.\n\nСүйіспек көңілім ойлайды \nЖанның бәрі — қатыбас. \nСүйісу тозбай тұрмайды, \nЕңбекке аз күн татымас.",,
ABAI118ABAI,1895,"Өлсе өлер табиғат, адам өлмес","Өлсе өлер табиғат, адам өлмес,\nОл бірақ қайтып келіп, ойнап-күлмес. \n«Мені» менен «менікінің» айрылғанын \n«Өлді» деп ат қойыпты өңкей білмес.\n\nКөп адам дүниеге бой алдырған,\nБой алдырып, аяғын көп шалдырған. \nӨлді деуге сыя ма, ойлаңдаршы, \nӨлмейтұғын артына сөз қалдырған?\n\nКім жүрер тіршілікке көңіл бермей, \nБақиқоймас фәнидіңмінін көрмей. \nМіні қайда екенін біле алмассың,\nТерең ойдың телміріп соңына ермей.\n\nДүниеге дос ақиретке бірдей болмас, \nЕкеуі тап бірдей боп орныға алмас. \nДүниеге ынтық, мәхшарғаамалсыздың \nИманын түгел деуге аузым бармас.",L. Ozerov,"Природа смертна, вечен человек\nОн умер или нет — не кончен век.\nЯ разлучен был с Нею. О разлуке\n“Все это смерть”, — один невежда рек.\nНад нами широки судьбы права.\nМы часто в жизни держимся едва.\nНо можно ли того назвать умершим,\nКто миру дал бессмертные слова?\nКто не полюбит жизни быстрину?\nТы хочешь видеть море — зри волну.\nСебя ты не познаешь, друг мой, если\nТы не постигнешь мысли глубину.\nКто смерть хулил, тот жизни пел хвалу.\nЯ крайностей судьею не слыву.\nКто жизни рад и равнодушен к смерти,\nТого я жизнестойким не зову."
ABAI118ABAI,1895,"Өлсе өлер табиғат, адам өлмес","Өлсе өлер табиғат, адам өлмес,\nОл бірақ қайтып келіп, ойнап-күлмес. \n«Мені» менен «менікінің» айрылғанын \n«Өлді» деп ат қойыпты өңкей білмес.\n\nКөп адам дүниеге бой алдырған,\nБой алдырып, аяғын көп шалдырған. \nӨлді деуге сыя ма, ойлаңдаршы, \nӨлмейтұғын артына сөз қалдырған?\n\nКім жүрер тіршілікке көңіл бермей, \nБақиқоймас фәнидіңмінін көрмей. \nМіні қайда екенін біле алмассың,\nТерең ойдың телміріп соңына ермей.\n\nДүниеге дос ақиретке бірдей болмас, \nЕкеуі тап бірдей боп орныға алмас. \nДүниеге ынтық, мәхшарғаамалсыздың \nИманын түгел деуге аузым бармас.",A. Romm,"Смертна природа. Человек же не умрёт,\nХоть жить не будет и обратно не придёт.\nРазъединение со мной моей природы\nОдин невежда полной смертью назовёт.\n\nПревратность жизненная — многим тяжкий плен.\nМы плачем от её ударов и измен.\nБессмертные слова ты оставляешь миру, —\nТак можно ли сказать: «Ты превратишься в тлен?»\n\nНе увлекающийся жизнию своей\nТекучесть мира постигает всё ясней.\nНе следуя душой за глубиною мысли, —\nЗа мной, ушедшим, ты не проследишь путей.\n\nКто друг земному, тот иным мирам — чужой.\nНесовместимы две души в душе одной.\nКто жаден к жизни, кто небытия боится,\nТот, знаю, верует не всей своей душой."
ABAI119ABAI,1895,Талай сөз бұдан бұрын көп айтқанмын,"Талай сөз бұдан бұрын көп айтқанмын,\nТүбін ойлап, уайым жеп айтқанмын. \nАқылдылар арланып ұялған соң,\nОйланып түзеле ме деп айтқанмын.\n\nҚазақтың өзге жұрттан сөзі ұзын,\nБірінің бірі шапшаң ұқпас сөзін.\nКөздің жасы, жүректің қаныменен \nЕрітуге болмайды ішкі мұзын.\n\nЖұртым-ай, шалқақтамай сөзге түсін, \nОйланшы, сыртын қойып, сөздің ішін. \nЫржаңдамай тыңдасаң нең кетеді,\nШығарған сөз емес қой әңгіме үшін.\n\nАдасып алаңдама, жол таба алмай,\nБерірек түзу жолға шық, қамалмай.\nНе ғылым жоқ немесе еңбек те жоқ,\nЕң болмаса кеттің ғой мал баға алмай.",V. Rozhdestvensky,"Я много мудрых слов сказал до этих пор,\nС печалью устремлял я в будущее взор\nИ думал: умные проникнуты стыдом\nИ будут честно жить, народу не в укор.\n\nНо из народов — вы болтливейший народ,\nИ с первых слов никто друг друга не поймёт.\nБез сердца жаркого и без горячих слёз\nНельзя вам растопить одевший душу лёд.\n\nО, не упорствуй так, народ упрямый мой,\nМоих речей пойми, подумав, смысл прямой.\nВнимая мне, скажи, что потеряешь ты?\nНе для забавы здесь я говорю пустой.\n\nСмотри, не заблудись и знай, куда идти,\nВот, выходи сюда на верные пути.\nКогда нет знания и нет любви к труду,\nТо научись теперь хотя бы скот пасти!"
ABAI119ABAI,1895,Талай сөз бұдан бұрын көп айтқанмын,"Талай сөз бұдан бұрын көп айтқанмын,\nТүбін ойлап, уайым жеп айтқанмын. \nАқылдылар арланып ұялған соң,\nОйланып түзеле ме деп айтқанмын.\n\nҚазақтың өзге жұрттан сөзі ұзын,\nБірінің бірі шапшаң ұқпас сөзін.\nКөздің жасы, жүректің қаныменен \nЕрітуге болмайды ішкі мұзын.\n\nЖұртым-ай, шалқақтамай сөзге түсін, \nОйланшы, сыртын қойып, сөздің ішін. \nЫржаңдамай тыңдасаң нең кетеді,\nШығарған сөз емес қой әңгіме үшін.\n\nАдасып алаңдама, жол таба алмай,\nБерірек түзу жолға шық, қамалмай.\nНе ғылым жоқ немесе еңбек те жоқ,\nЕң болмаса кеттің ғой мал баға алмай.",Y. Kuznetsov,"Много слов говорил я в былом далёке,\nМного дум о грядущем поведал в тоске.\nЯ считал, устыдится разумный, узнав,\nЧто скакал не туда на плохом рысаке.\n\nМы, другим не в пример, любим зря говорить,\nЧасто скачут слова — смысла их не схватить.\nНи прозрачным слезам, ни кровавым слезам,\nСколь ни льются, нельзя зиму душ растопить.\n\nЯ хочу, чтобы ты мне с доверьем внимал,\nЧтоб не форму, а суть моих слов постигал.\nПраво, что тебе стоит прислушаться, брат!\nНе для праздной беседы я их записал.\n\nСколько можно тебе бездорожьем брести?!\nТвоя правда — на торном широком пути.\nКак же так? Ни наук, ни усердья в труде,\nНаш народ даже скот разучился пасти."
ABAI120ABAI,1896,Адамның кейбір кездері,"Адамның кейбір кездері\nКөңілде алаң басылса; \nТәңірінің берген өнері \nКөк бұлттан ашылса.\n\nСылдырлап өңкей келісім \nТас бұлақтың суындай, \nКірлеген жүрек өз ішін \nТұра алмас әсте жуынбай.\n\nТәңірінің күні жарқырап, \nҰйқыдан көңіл ашар көз. \nҚуатты ойдан бас құрап, \nЕркеленіп шығар сөз.\n\nСонда ақын белін буынып, \nАлды-артына қаранар.\nДүние кірін жуынып,\nКөрініп ойға сөз салар.\n\nҚыранша қарап қырымға,\nМұң мен зарды қолға алар. \nКектеніп надан, зұлымға, \nШиыршық атар, толғанар.\n\nӘділет пен ақылға \nСынатып көрген-білгенін, \nБілдірер алыс, жақынға\nСолардың сөйле дегенін.\n\nЫзалы жүрек, долы қол,\nУлы сия, ащы тіл\nНе жазып кетсе, жайы сол, \nЖек көрсендер, өзің біл.",L. Penkovsky,"Час улыбнётся иль миг такой:\nСердце в себя уходит, — и вот\nСвет вдохновения, свет благой\nСизое облако чувств прорвёт.\n\nМногообраэьем красот искрясь,\nВсё зажурчит, как горный ручей.\nС сердца отмоется будней грязь,\nИ упадёт пелена с очей.\n\nВесь напряжётся он, как тетива.\nВоспрянет душа ото сна, — и вновь\nДети всесильной мысли — слова\nПлоть обретут и жаркую кровь.\n\nСтянет потуже поэт свой стан,\nВдаль посмотрит — назад и вперёд, —\nКаждое слово, как талисман,\nК мысли заветной он подберёт.\n\nВзглянет он зорче степного орла,\nСтруны раздумья в душе теребя.\nПротив невежества, против зла\nОн обращает свой гнев, скорбя.\n\nЛюди слово его пронесут\nБлизким и дальним — из края в край.\nСуд справедливости, разума суд,\nТы рассуди и ты покарай!\n\nСердца неистовство, жар ума,\nА языка ядовитее — нет.\nЧто б ни писал, — то жизнь сама…\nКак ни хулите, таков поэт!"
ABAI120ABAI,1896,Адамның кейбір кездері,"Адамның кейбір кездері\nКөңілде алаң басылса; \nТәңірінің берген өнері \nКөк бұлттан ашылса.\n\nСылдырлап өңкей келісім \nТас бұлақтың суындай, \nКірлеген жүрек өз ішін \nТұра алмас әсте жуынбай.\n\nТәңірінің күні жарқырап, \nҰйқыдан көңіл ашар көз. \nҚуатты ойдан бас құрап, \nЕркеленіп шығар сөз.\n\nСонда ақын белін буынып, \nАлды-артына қаранар.\nДүние кірін жуынып,\nКөрініп ойға сөз салар.\n\nҚыранша қарап қырымға,\nМұң мен зарды қолға алар. \nКектеніп надан, зұлымға, \nШиыршық атар, толғанар.\n\nӘділет пен ақылға \nСынатып көрген-білгенін, \nБілдірер алыс, жақынға\nСолардың сөйле дегенін.\n\nЫзалы жүрек, долы қол,\nУлы сия, ащы тіл\nНе жазып кетсе, жайы сол, \nЖек көрсендер, өзің біл.",M. Dudin,"Случаются мгновения: тревога\nОставит душу. И небесный луч,\nКак будто по благословенью Бога,\nРассеет с неба стаи темных туч,\nСозвучия небесного чертога\nНа землю хлынут, и в земной тиши\nЗастывшие обида и тревога\nИх волнами смываются с души.\nИ солнце светит в середине неба,\nКак золото в нагой голубизне.\nИ в мире вдруг является потреба\nМечты о человеческой весне.\nТогда поэт, воспрянув мыслью снова,\nИ понимая дел и слова связь,\nУсилием пророческого слова\nГрехов вселенских обнажает грязь.\nОн вдаль глядит своим орлиным взглядом,\nИ время, и пространство одолев,\nИ на коварство с ненавистью рядом\nОбрушивает беспощадный гнев.\nОн справедлив. Его душа права,\nВ ней жизнь и свет. Он не боится риска.\nДоверенные совести слова\nСлышны везде: и далеко, и близко.\nИ тем словам преграды в мире нет.\nОн действует разумно и умело.\nА то, что миру говорит поэт, —\nХулить и ненавидеть — ваше дело."
ABAI121ABAI,1896,Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында,"Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында,\nХан да жанын қияды қыз жолында. \nАлтын-күміс кигені, қамқа, торғын,\nКүтуші қыз-келіншек жүр соңында.\n\nДеген сөз: «Бұқа –буға, азбан — дуға»,\nХан қарық боп түсіп жүр айғай-шуға.\nЕтімді шал сипаған құрт жесін деп, \nЖартастан қыз құлапты терең суға.\n\nСән-салтанат жұбантпас жас жүректі,\nКім де болса тұрғысын көксемек-ті.\nМезгілі өткен дәуренді қуалаған \nНе қылсын бір қартайған қу сүйекті?\n\nКәрі, жас дәурені өзге тату емес,\nЕпке көнер ет-жүрек сату емес.\nКімде-кім үлкен болса екі мүшел,\nМал беріп алғанменен, қатын емес.\n\nЕсерлер жас қатынды тұтады екен,\nЖас қайғысын білдірмей жұтады екен. \nОртасында бұлардың махаббат жоқ,\nТұсап қойып қашырар бұқа ма екен?\n\nБай қартайса, малына берер шылбыр,\nМал өмірді жаңғыртпас, құдай ұрғыр. \nБіреудің қызын алып малға сатып,\nБаяғыны іздеген қандай құрғыр?\n\nҚатыным қалай демес ақсақал бай, \nСонымен дос боп жүрсің, япырым-ай!\nҚу қатының майысса, мәз боласың, \nШайтанның шәкіртінің қылығын-ай!\n\nҚартаң бай, қатты сақ бол, тілге көнсең, \nМүйіз шығар қатынның тіліне ерсең.\nТіпті оңбассың, өзіңе өзің мәз боп, \nДастарқанныңбайлығын мақтан көрсең.\n\nКінәсіз бәйбішемен болады араз,\nЖастың көңілі жылымас, ол өзіне аз,\nБіреуі — көк балдырған, бірі — қурай,\nБір жерге қосыла ма қыс пенен жаз?\n\nҮнем болмас құйрықты бұлаңдатқан, \nСауырына шапақтап, сүйіп жатқан.\nЕкі көңіл арасы — жылшылық жер,\nОны қайтіп қосады ол ант атқан?",B. Kairbekov,"Жила красавица у хана,\nОн в ней души не чаял.\nВся в золоте-серебре, в парче,\nЗа нею свита следует повсюду.\nКак говорят: «Бык мычит, жеребец ржет…»\nТак и хан тешит себя тем, что у него (в стаде) есть красавица.\nЧем будет ласкать мое тело старик, пусть лучше его (тело ) гложут черви,\nС этими словами бросилась девушка со скалы в пучину.\nБогатством и роскошью не утолить жажду молодого сердца,\nКаждый ищет в любви ровесника.\nПогнавшийся за прошедшей юностью\nСтарец, зачем он ей — одни высохшие кости.\nСтарость и молодость (в любви) не ладят — слишком разные у них судьбы.\nСердце не предмет продажи ловких торговцев.\nЕсли ты старше ее на два мушеля,\nТо, сколько бы ты не заплатил за нее скота, она тебе не жена.\nБезумцы (старцы) любят брать в жены молоденьких\nИ незаметно гложут молодую печаль.\nНет меж такими (истинной) любви,\nРазве они быки, что оплодотворяют стреноженных коров?\nЧем более стареет бай, тем дороже ценит свой скот,\nНо разве скот продлит тебе жизнь, покарай тебя бог, \nКупив у кого-то дочь за скот,\nКто этот глупец, мечтающий вернуть (таким образом) былую молодость?\nБай-аксакал не спросит никогда у жены — каково ей.\nИ ты еще думаешь, что с ней, вот диво!\nСтоило ей (коварной) польстить тебе — ты и растаял.\nО, козни дьяволицы (молодой)!\nБогач-старик, будь осторожен, поверь мне,\nБудешь рогат, если будешь во всем потакать жене,\nТы и вовсе станешь никчемным, коль довольный самим собой,\nБудешь кичиться лишь дастарханом и женой.\nНе вина молодой жены, что (всегда) она в ссоре с байбише,\nНе греет ее молодую душу старик, все это мало ей. Она — зеленая поросль, а он сухой курай,\nРазве бывают вместе зима и лето?\nНемного пользы в любви от виляния хвостом\nИ похлопываний по заду.\nМеж этих двух чувств — дорога длиною в год,\nКак же одолеть ее ему, глупцу?"
ABAI121ABAI,1896,Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында,"Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында,\nХан да жанын қияды қыз жолында. \nАлтын-күміс кигені, қамқа, торғын,\nКүтуші қыз-келіншек жүр соңында.\n\nДеген сөз: «Бұқа –буға, азбан — дуға»,\nХан қарық боп түсіп жүр айғай-шуға.\nЕтімді шал сипаған құрт жесін деп, \nЖартастан қыз құлапты терең суға.\n\nСән-салтанат жұбантпас жас жүректі,\nКім де болса тұрғысын көксемек-ті.\nМезгілі өткен дәуренді қуалаған \nНе қылсын бір қартайған қу сүйекті?\n\nКәрі, жас дәурені өзге тату емес,\nЕпке көнер ет-жүрек сату емес.\nКімде-кім үлкен болса екі мүшел,\nМал беріп алғанменен, қатын емес.\n\nЕсерлер жас қатынды тұтады екен,\nЖас қайғысын білдірмей жұтады екен. \nОртасында бұлардың махаббат жоқ,\nТұсап қойып қашырар бұқа ма екен?\n\nБай қартайса, малына берер шылбыр,\nМал өмірді жаңғыртпас, құдай ұрғыр. \nБіреудің қызын алып малға сатып,\nБаяғыны іздеген қандай құрғыр?\n\nҚатыным қалай демес ақсақал бай, \nСонымен дос боп жүрсің, япырым-ай!\nҚу қатының майысса, мәз боласың, \nШайтанның шәкіртінің қылығын-ай!\n\nҚартаң бай, қатты сақ бол, тілге көнсең, \nМүйіз шығар қатынның тіліне ерсең.\nТіпті оңбассың, өзіңе өзің мәз боп, \nДастарқанныңбайлығын мақтан көрсең.\n\nКінәсіз бәйбішемен болады араз,\nЖастың көңілі жылымас, ол өзіне аз,\nБіреуі — көк балдырған, бірі — қурай,\nБір жерге қосыла ма қыс пенен жаз?\n\nҮнем болмас құйрықты бұлаңдатқан, \nСауырына шапақтап, сүйіп жатқан.\nЕкі көңіл арасы — жылшылық жер,\nОны қайтіп қосады ол ант атқан?",M. Sultanbekov,"Жила одна красотка во дворце,\nКружила в мыслях хана, как в кольце.\nВ парче и золоте, служанок рой.\nГадали ей гадалки о венце.\n\nИ бык, и вол имеют свой удел,\nПроворен хан, пирует, осмелел.\nПусть тело гложут черви, чем старик,\nМетнулась со скалы в иной предел.\n\nНе в радость сердцу с яствами столы,\nГлаза того, кто ровня, всем милы,\nВ погоне хан за тенью прошлых лет.\nЗачем ей кости, что стары, дряхлы?\n\nЗа юностью стремится, хоть не дюж,\nСвои права есть у влюбленных душ.\nЖена не станет верной за калым,\nГлупцы берут в объятья юных жен,\nНаполнят дом-очаг печаль и стон,\nКогда на два мушеля старше муж.\n\nНе потому ли там, где нет любви,\nПокои хана, как быка загон?\nЧем бай старее, тем дороже скот,\nНо жизнь не внове, покарай, господь.\nСклонив скотом родителей, купец,\nЗачем пошел ты на стародавний ход?\n\nИ усом не ведет почтенный бай,\nКак будто бы живут в ладах, ай-ай!\nНе зря кокетством веселит жена,\nВоспитанница беса, так и знай!\n\nСтареющий богач, тебе совет:\nРога пойдут покорности в ответ.\nХвалить начнешь обильный дастархан\nС пути собьешься, следуя молве.\n\nВ разладе он с безвинной байбишой,\nОгня в достатке нет для молодой.\nОна еще росток, а он курай,\nСойдутся ли мороз и летний зной?\n\nПотуги бедер это просто так,\nШлепки по крупу, поцелуй пустяк.\nОт сердца к сердцу путь дорога в год.\nОсилишь этот перегон, чудак?"
ABAI121ABAI,1896,Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында,"Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында,\nХан да жанын қияды қыз жолында. \nАлтын-күміс кигені, қамқа, торғын,\nКүтуші қыз-келіншек жүр соңында.\n\nДеген сөз: «Бұқа –буға, азбан — дуға»,\nХан қарық боп түсіп жүр айғай-шуға.\nЕтімді шал сипаған құрт жесін деп, \nЖартастан қыз құлапты терең суға.\n\nСән-салтанат жұбантпас жас жүректі,\nКім де болса тұрғысын көксемек-ті.\nМезгілі өткен дәуренді қуалаған \nНе қылсын бір қартайған қу сүйекті?\n\nКәрі, жас дәурені өзге тату емес,\nЕпке көнер ет-жүрек сату емес.\nКімде-кім үлкен болса екі мүшел,\nМал беріп алғанменен, қатын емес.\n\nЕсерлер жас қатынды тұтады екен,\nЖас қайғысын білдірмей жұтады екен. \nОртасында бұлардың махаббат жоқ,\nТұсап қойып қашырар бұқа ма екен?\n\nБай қартайса, малына берер шылбыр,\nМал өмірді жаңғыртпас, құдай ұрғыр. \nБіреудің қызын алып малға сатып,\nБаяғыны іздеген қандай құрғыр?\n\nҚатыным қалай демес ақсақал бай, \nСонымен дос боп жүрсің, япырым-ай!\nҚу қатының майысса, мәз боласың, \nШайтанның шәкіртінің қылығын-ай!\n\nҚартаң бай, қатты сақ бол, тілге көнсең, \nМүйіз шығар қатынның тіліне ерсең.\nТіпті оңбассың, өзіңе өзің мәз боп, \nДастарқанныңбайлығын мақтан көрсең.\n\nКінәсіз бәйбішемен болады араз,\nЖастың көңілі жылымас, ол өзіне аз,\nБіреуі — көк балдырған, бірі — қурай,\nБір жерге қосыла ма қыс пенен жаз?\n\nҮнем болмас құйрықты бұлаңдатқан, \nСауырына шапақтап, сүйіп жатқан.\nЕкі көңіл арасы — жылшылық жер,\nОны қайтіп қосады ол ант атқан?",M. Petrovyh,"Красотка-девушка у хана жила.\nВсё отдавал он той, что сердцу мила.\nХодила в золоте, в цветистых шелках,\nТолпа служанок с ней повсюду была.\n\n«Как бык плодлив, так вол шумлив» — говорят.\nПирует старый хан, прославлен, богат,\nА девушка от брачных ласк старика\nВ пучину бросилась, срывая наряд.\n\nЧто сердцу юному до пышных затей!\nДруг сердца девушке всей жизни нужней.\nА кости дряхлые, что жаждут вернуть\nБылую молодость, зачем они ей!\n\nСо стариками ль жизнь связать молодым!\nНе сдастся сердце,— лесть рассеет, как дым.\nНевесты старше ты на двадцать пять лет, —\nНе станешь мужем ей, пусть отдан калым.\n\nЖён молодых глупцы томят взаперти,\nДевичью молодость украв на пути.\nОткуда к старику любовь прилетит!\nОна ж не тёлка, чтоб насильно вести!\n\nУ бая старого в деньгах сила вся,\nНо снова юным стать за деньги нельзя.\nПрезренный, чью-то дочь купив за калым,\nТы, старый, дурнем стал, о счастье прося.\n\n«Что на уме у ней?» — старик не решит,\nНо ладят меж собой, живут без обид.\nОпутала тебя, а ты уже рад.\nСмотри, что с тобой бесовка творит!\n\nБай старый, берегись, тебе говорят!\nДоверившись жене, ты будешь рогат.\nПропащий человек, коль счастье нашёл,\nЕдою и женой хвалясь всем подряд.\n\nС безвинной байбише бранится старик,\nНо молодуху лишь смешит этот крик.\nСухой курай — одна, другая — цветок.\nКогда же снег и зной сжились хоть на миг!\n\nВиляние хвостом не скрасит твой брак,\nИ по спине хлопки не сблизят никак.\nМежду сердцами год пути, долгий год.\nКаких соединишь ты, старый дурак!"
ABAI121ABAI,1896,Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында,"Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында,\nХан да жанын қияды қыз жолында. \nАлтын-күміс кигені, қамқа, торғын,\nКүтуші қыз-келіншек жүр соңында.\n\nДеген сөз: «Бұқа –буға, азбан — дуға»,\nХан қарық боп түсіп жүр айғай-шуға.\nЕтімді шал сипаған құрт жесін деп, \nЖартастан қыз құлапты терең суға.\n\nСән-салтанат жұбантпас жас жүректі,\nКім де болса тұрғысын көксемек-ті.\nМезгілі өткен дәуренді қуалаған \nНе қылсын бір қартайған қу сүйекті?\n\nКәрі, жас дәурені өзге тату емес,\nЕпке көнер ет-жүрек сату емес.\nКімде-кім үлкен болса екі мүшел,\nМал беріп алғанменен, қатын емес.\n\nЕсерлер жас қатынды тұтады екен,\nЖас қайғысын білдірмей жұтады екен. \nОртасында бұлардың махаббат жоқ,\nТұсап қойып қашырар бұқа ма екен?\n\nБай қартайса, малына берер шылбыр,\nМал өмірді жаңғыртпас, құдай ұрғыр. \nБіреудің қызын алып малға сатып,\nБаяғыны іздеген қандай құрғыр?\n\nҚатыным қалай демес ақсақал бай, \nСонымен дос боп жүрсің, япырым-ай!\nҚу қатының майысса, мәз боласың, \nШайтанның шәкіртінің қылығын-ай!\n\nҚартаң бай, қатты сақ бол, тілге көнсең, \nМүйіз шығар қатынның тіліне ерсең.\nТіпті оңбассың, өзіңе өзің мәз боп, \nДастарқанныңбайлығын мақтан көрсең.\n\nКінәсіз бәйбішемен болады араз,\nЖастың көңілі жылымас, ол өзіне аз,\nБіреуі — көк балдырған, бірі — қурай,\nБір жерге қосыла ма қыс пенен жаз?\n\nҮнем болмас құйрықты бұлаңдатқан, \nСауырына шапақтап, сүйіп жатқан.\nЕкі көңіл арасы — жылшылық жер,\nОны қайтіп қосады ол ант атқан?",M. Adibayev,"Красавица жила одна у хана,\nДуша правителя от счастия летала.\nВся в злато-серебре, в парче, шелках,\nДевицу свита-стража окружала.\n«Хоть око видит — зуб неймет»,\nМолвою, что имеет, хан живет.\n«Чем ласки старика — червям утехой» —\nНевеста молвит и с утеса идет.\nМладым не все богатство в радость,\nВ любви для всех ровесник в сладость.\nПогнавшийся за юностью ушедшей,\nЕй кости лобызать зачем и тешить старость?\nНет с дряхлым юным наслажденья,\nИ сердце не продашь для вожделенья.\nКоль двадцать пять меж вами лет,\nЖеной за скот не будет без сомненья.\nБезумцы те, что в жен берут молодок,\nПечальной юности несчастных век короток.\nНет между ними истинной любви,\nИли быки они, чтоб покрывать коровок?\nБогач, старея, держится за скот,\nТот жизни не продлит, спаси Господь.\nКупив за животину чью-то дочь,\nКакой дурак тем молодость вернет?\nНе спросит, каково жене, почтенный бай,\nБлизки не будут никогда, япырым-ай!\nКоли коварная польстит — растаешь ты,\nНечистой дщерь пожнешь плоды.\nСтарик-богач, послушай, будь на страже,\nНе потакай, рогами станешь крашен.\nДовольный сам собой, никчемным станешь,\nКоль кичишься женой и дастарханом.\nВсегда в размолвке с старшею женой,\nНе греет старость молодость, хоть вой.\nОна как зелень, жухлый ты курай,\nКто зиму с летом обвенчает — ай?\nХоть завиляй хвостом и хлопай зад,\nВ любви от этого и в ете мало проку.\nМеж этих чувств — дороги год,\nКак одолеть ее не уподобясь скоту?"
ABAI122ABAI,1896,Дүйсенқұлға,"Саудайы-ай , сауды алмадың-ау, сырқауды алып,\nБір пәлеге жолықтың шырқау барып.\nАла жаздай көгалды бір көрмедің,\nСары жұртқа қондың ба ірге аударып?",,
ABAI123ABAI,1896,Көк ала бұлт сөгіліп,"Көк ала бұлт сөгіліп, \nКүн жауады кей шақта.\nӨне бойың егіліп,\nЖас ағады аулақта.\n\nЖауған күнмен жаңғырып, \nЖер көгеріп күш алар. \nАққан жасқа қаңғырып,\nБас ауырып, іш жанар.",A. Globa,"Тучи набегут порой.\nПрольются серым дождём.\nНабухнет сердце тоской,\nЗаплачут печали в нём.\n\nДождь прошёл — ярче трава.\nСмеётся каждый ручей.\nОт слёз — болит голова,\nТоска ещё тяжелей."
ABAI124ABAI,1896,Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа,"Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа,\nАдам ойы түрленіп ауған шақта.\nСалған ән — көлеңкесі сол көңілдің, \nТактысынабилесін ол құлаққа.\n\nШырқап, қалқып, сорғалап, тамылжиды, \nЖүрек тербеп, оятар баста миды.\nБұл дүниенің ләззәті бәрі сонда,\nОйсыз құлақ ала алмас ондай сыйды.\n\nҰйықтап жатқан жүректі ән оятар,\nҮннің тәтті оралған мәні оятар.\nКейі зауық, кейі мұң, дертін қозғап,\nЖас балаша көңілді жақсы уатар.\n\nАдам аз мұны біліп ән саларлық, \nТыңдаушы да аз ол әннен бәһра аларлық. \nМұңмен шыққан, оралған тәтті күйге \nЖылы жүрек қайда бар қозғаларлық?\n\nКөбінесе ән басы келеді ащы,\n«Кел тыңда!» деп өзгеге болар басшы. \nКерім толғап, тауысар күңгір-күңгір.\nСол жеріне ойыңмен араласшы.\n\nӘннің де естісі бар, есері бар, \nТыңдаушының құлағын кесері бар. \nАқылдының сөзіндей ойлы күйді\nТыңдағанда, көңілдің өсері бар.\n\nБілімдіден аяман сөздің майын,\nАлты өлеңмен білдірдім әннің жайын.\nЕздің басы қаңғырсын, ердің көңілі \nЖаңғырсын деп ойладым айтқан сайын. \n\nКөкірегінде оты бар ойлы адамға\nБұл сөзімнің суреті тұрар дайын.\n\nӨмірдің алды — ыстық, арты — суық, \nАлды — ойын, арт жағы мұңға жуық. \nЖақсы әнді тыңдасаң ой көзіңмен, \nӨмір сәуле көрсетер судай тұнық.\n\nЖаманға «жар» деген-ақ ән көрінер, \nЖақсы ән білсе, айтуға кім ерінер? \nЖарамды әнді тыңдасаң, жаның еріп, \nЖабырқаған көңілің көтерілер.",A. Gatov,"Птицы-песни во всех направленьях летят,\nКоль певец многообразной думой богат.\nПесня — тень от пленительной думы такой.\nПусть же ритм и мелодия слух покорят!\n\nПесня, ввысь устремлённая, льётся струёй.\nУвлекая могучей своей красотой\nБеспокойное сердце и жаждущ ий ум.\nНо её не поймёт тугоухий, глухой!\n\nПеснь летит и рождает порывы в сердцах,\nИ чудесны её переливы в сердцах —\nРадость, скорбь…\nУбаюкает сердце она,\nУкачает его, как дитя, на руках.\n\nТолько пенью не всякому сила дана,\nИ бывает, что музыка чувств лишена.\nГде то сердце, чтоб, слушая страстный напев.\nВолновалось, ему отвечая сполна?\n\nПесня, нотой высокой начавшись, парит\nИ как будто бы «слушай меня!» говорит.\nИ то гда не услышишь ты звуко в иных…\nВникни в музыку, сердцем с мелодией слит!\n\nПесня умная нежно ласкает, как пух.\nПесня глупая режет мучительно слух.\nЕсть мелодии, что, как слова мудреца,\nПробуждают и лечат возвышенный дух.\n\nПесен суть я раскрыл, написав здесь шесть строф\nКрасота моих слов — для достойных умов.\nЕсли эти слова озадачат тупиц,\nТо обрадуют — верится мне — знатоков,\nИ любому, таящему пламя в груди.\nБудет ясным значение сказанных слов.\n\nЛето жизни сменяется долгой зимой,\nА весёлые юности игры — тоской.\nЕсли песнь хороша и взволнует тебя,\nСразу жизнь засверкает зарёй золотой!"
ABAI124ABAI,1896,Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа,"Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа,\nАдам ойы түрленіп ауған шақта.\nСалған ән — көлеңкесі сол көңілдің, \nТактысынабилесін ол құлаққа.\n\nШырқап, қалқып, сорғалап, тамылжиды, \nЖүрек тербеп, оятар баста миды.\nБұл дүниенің ләззәті бәрі сонда,\nОйсыз құлақ ала алмас ондай сыйды.\n\nҰйықтап жатқан жүректі ән оятар,\nҮннің тәтті оралған мәні оятар.\nКейі зауық, кейі мұң, дертін қозғап,\nЖас балаша көңілді жақсы уатар.\n\nАдам аз мұны біліп ән саларлық, \nТыңдаушы да аз ол әннен бәһра аларлық. \nМұңмен шыққан, оралған тәтті күйге \nЖылы жүрек қайда бар қозғаларлық?\n\nКөбінесе ән басы келеді ащы,\n«Кел тыңда!» деп өзгеге болар басшы. \nКерім толғап, тауысар күңгір-күңгір.\nСол жеріне ойыңмен араласшы.\n\nӘннің де естісі бар, есері бар, \nТыңдаушының құлағын кесері бар. \nАқылдының сөзіндей ойлы күйді\nТыңдағанда, көңілдің өсері бар.\n\nБілімдіден аяман сөздің майын,\nАлты өлеңмен білдірдім әннің жайын.\nЕздің басы қаңғырсын, ердің көңілі \nЖаңғырсын деп ойладым айтқан сайын. \n\nКөкірегінде оты бар ойлы адамға\nБұл сөзімнің суреті тұрар дайын.\n\nӨмірдің алды — ыстық, арты — суық, \nАлды — ойын, арт жағы мұңға жуық. \nЖақсы әнді тыңдасаң ой көзіңмен, \nӨмір сәуле көрсетер судай тұнық.\n\nЖаманға «жар» деген-ақ ән көрінер, \nЖақсы ән білсе, айтуға кім ерінер? \nЖарамды әнді тыңдасаң, жаның еріп, \nЖабырқаған көңілің көтерілер.",L. Rust,"Птица мысли повсюду стремит крыла.\nЕсли мысль человечья была смела,\nДа вьётся мелодия за строфой,\nКак стелется тень за крылом орла!\n\nЛьётся и реет песнь, паря,\nСердце баюкая, ум бодря…\nБренного мира вся сладость в ней,\nЛишь тугоухий к ней влёкся б зря!\n\nПеснь и в спящее сердце влетит,\nВсё исцелует и истомит…\nТо счастьем, то грустью звенит напев,\nТо равы зажившие бередит.\n\nВсе ли то знают, кто песнь поют?\nВсе ли, кто слышат, ей дань воздают?\nСтрастной исполненная тоски,\nВ чьём она сердце найдёт приют?\n\nВысоким в зачине бывает лад.\n«Слушай!» — пронзительно звуки велят.\nПеснь порождает вокруг немоту.\nСлившийся с песней сам крылат.\n\nНо, песнь заслыша, постичь сумей:\nМудрость ли дышит, иль глупость в ней?\nВздорная песь лишь ранит слух,\nМудрой упьёшься — я стал мудрей,\n\nСуть песни вскрывают мои шесть строф.\nДля знатоков не жалел я слов.\nПусть не поймёт меня тот, кто туп;\nТем, кто достойны, — думал я, —\nТем, кто несут огонь в груди.\nБудет и мысль ясна моя.\n\nЖизнь в полдень — огонь, а под вечер — знойна ль?\nНачало — игра, а конец — печаль…\nНо вслушайся в песню да вникни в суть, —\nЖизнь вновь, как заря, как ручья хрусталь.\n\nЗачин принимает за песню иной,\nНо ты, кто прекрасную знаешь, — пой!\nПодлинной внемля, тают сердца,\nДух возвышается сам собой…"
ABAI125ABAI,1896,Күйісбайға,"Дұғай сәлем жазамын Күйісбайға, \nБермек болған айғырдың көзі қайда?\nКөзді көрсең — бересің, тайсаң — танып, \nАлдамшы атанғанның несі пайда?",,
ABAI126ABAI,1896,Қатыны мен Масақбай,"Сырмақ қып астына\nБайының тоқымын,\nОтының басына\nТөрінің қоқымын\nБүксітіп, \nБықсытып,\nҚоқсытып келтірді. \nОсының бәрімен \nКөңілінде міні жоқ,\nЖүзінің нәрі мен \nБойының сыны жоқ.\nБүкшиіп,\nСексиіп,\nТүксиіп өлтірді.\n\nКүлкі боп көргенге, \nҚұрбыға қадірсіз.\nАс қылып бергенге \nШыдамас, сабырсыз.\nКелді, ойбай,\nСалды айғай,\nТүк қоймай боқтады. \nСөзінің жөні жоқ,\nАқылсыз томырық,\nҚатынның күні жоқ –\nҚамшы мен жұдырық. \nБарқылдап,\nТарқылдап,\nСалпылдап тоқтады.",,
ABAI127ABAI,1896,Малға достың мұңы жоқ малдан басқа,"Малға достың мұңы жоқ малдан басқа,\nАларында шара жоқ алдамасқа.\nТабысына табынып, қалтаң қағып, \nТойғанынан қалғанын берсе алашқа.\n\nМал жияды мақтанын білдірмекке,\nКөзге шұқып, малменен күйдірмекке.\nӨзі шошқа өзгені ит деп ойлар, \nСорпа-сумен, сүйекпен сүйдірмекке.\n\nАқылды деп, арлы деп, ақпейіл деп \nМақтамайды ешкімді бұл күнде көп.\nОсы күнде мал қайда, боқ ішінде,\nАлтын алсаң, береді боғынан жеп.\n\nОсыны оқып, ойлай бер, болсаң зерек. \nЕңбекті сат, ар сатып неге керек?\nҮш-ақ нәрсе — адамның қасиеті:\nЫстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек.",O. Rumer,"Стяжателю одно лишь тешит душу — скот,\nИ не стыдится он обманывать, народ.\nПозорный раб своей наживы, он трясется,\nКогда к его столу бездомный подойдет.\nЗачем свои стада он множит без конца\nЧтоб зависть низкую вселить во все сердца.\nСам грязная свинья, других считает псами,\nЗа кость готовыми служить у подлеца\nУм, честность в наши дни не слишком ценный клад,\nВладельцам их они богатства не сулят.\nКрупинки золота ищи в навозной куче,\nВесь изваляйся в ней, коль хочешь быть богат,\nПрочтя мои слова, обдумай их в тиши!\nНаграда нам за труд милей, чем барыши.\nКорысть позорит нас, нельзя прожить достойно\nБез светлого ума, без пламенной души."
ABAI128ABAI,1896,Разаққа,"Мына үйде отыр Разақ, \nЕлдің жөнін айтар ма,\nШақырып алып сұрасақ.\nҮлкен қожа — ортан қол,\nӨзгелері — аты жоқ пен шынашақ.\n\nСонда Абайдың немересі Әубәкір: — Омархан ағам ше? –дегенде:\n\nОны дағы байқармыз,\nБіраз ғанасынасақ.",,
ABAI129ABAI,1896,Рахымшалға,"Сұлу аттың көркі — жал, \nАдамзаттың көркі — мал.\nӨмір сүрген кісіге\nДәулет — қызық, бала — бал.\n\nБал болатын бала бар,\nБал болар ма Рахымшал?! \nБүйтіп берген балаңды,\nБерген Құдай, өзің ал!",A. Gatov,"Гривой славился конь вовек,\nКрасотой души — человек.\nЧеловеку радость — богатство,\nНо отцовство слаще всех нег.\nДа, ребёнка я страстно ждал,\nНо отрада ли Рахимшал?\nЛучше б, давший такого сына,\nБог обратно его забрал."
ABAI130ABAI,1896,Сағаттың шықылдағы емес ермек,"Сағаттың шықылдағы емес ермек,\nҺәмишәөмір өтпек — ол білдірмек.\nБір минут бір кісінің өміріне ұқсас,\nӨтті, өлді, тағдыр жоқ қайта келмек.\n\nСағаттың өзі — ұры шықылдаған,\nӨмірді білдірмеген, күнде ұрлаған.\nТиянақ жоқ, тұрлау жоқ, келді, кетті, \nҚайта айналмас, бұрылмас бұлдыр заман.\n\nӨткен өмір белгісі — осы сыбдыр,\nКөңілді күнде сындыр, әлде тындыр.\nАқыл анық байқаған қылығыңды,\nҚу шыққансып қағасың босқа бұлдыр.\n\nКүн жиылып ай болды, он екі ай — жыл, \nЖыл жиылып, қартайтып қылғаны — бұл. \nСүйенген, сенген дәурен жалған болса, \nЖалғаны жоқ бір, Тәңірім, кеңшілік қыл.",Y. Neiman,"Не просто это — звук часов: «тик-так»,\nТо уходящих дней бесспорный знак.\nПрошла минута — стала жизнь короче,\nИ жизни бег не удержать никак!\n\n«Тик-так»… Часы отсчитывают путь.\nЧасы напоминают: «Не забудь:\nПроходит все. Необратимо время.\nПрошедшее вовеки не вернуть!»\n\nХоть расшибись, а все же это — так!\nУносит жизнь привычный звук «тик-так».\nХоть все обманывать себя готовы,\nНо втайне это понимает всяк.\n\nТак день за днем, и так — за годом год,\nИ вот уж старость — у твоих ворот…\nНе вечен, видно, век у человека,\nИ лишь Предвечный — верный наш оплот."
ABAI130ABAI,1896,Сағаттың шықылдағы емес ермек,"Сағаттың шықылдағы емес ермек,\nҺәмишәөмір өтпек — ол білдірмек.\nБір минут бір кісінің өміріне ұқсас,\nӨтті, өлді, тағдыр жоқ қайта келмек.\n\nСағаттың өзі — ұры шықылдаған,\nӨмірді білдірмеген, күнде ұрлаған.\nТиянақ жоқ, тұрлау жоқ, келді, кетті, \nҚайта айналмас, бұрылмас бұлдыр заман.\n\nӨткен өмір белгісі — осы сыбдыр,\nКөңілді күнде сындыр, әлде тындыр.\nАқыл анық байқаған қылығыңды,\nҚу шыққансып қағасың босқа бұлдыр.\n\nКүн жиылып ай болды, он екі ай — жыл, \nЖыл жиылып, қартайтып қылғаны — бұл. \nСүйенген, сенген дәурен жалған болса, \nЖалғаны жоқ бір, Тәңірім, кеңшілік қыл.",M. Sultanbekov,"Тикают часы не для забавы.\nЖизнь уносят стрелки, что в оправе.\nУ минуты тоже есть судьба,\nСмерть приходит на глазах, исправно,\nВор часы, крадущие минуты,\nЗдесь и жизнь отходит в промежутке.\nПризрачное время только так\nМчится безвозвратно, скоро, жутко.\nЗвуки эти — прошлого приметы,\nЧувства укрощай, снимай наветы.\nКаждодневно лицемеришь зря,\nРазумом постигнув тайны света.\nДни за днями — в месяцы и годы.\nГоды в теле ноют к непогоде,\nБоже правый, если мир не прав,\nСохрани отзывчивость природы."
ABAI130ABAI,1896,Сағаттың шықылдағы емес ермек,"Сағаттың шықылдағы емес ермек,\nҺәмишәөмір өтпек — ол білдірмек.\nБір минут бір кісінің өміріне ұқсас,\nӨтті, өлді, тағдыр жоқ қайта келмек.\n\nСағаттың өзі — ұры шықылдаған,\nӨмірді білдірмеген, күнде ұрлаған.\nТиянақ жоқ, тұрлау жоқ, келді, кетті, \nҚайта айналмас, бұрылмас бұлдыр заман.\n\nӨткен өмір белгісі — осы сыбдыр,\nКөңілді күнде сындыр, әлде тындыр.\nАқыл анық байқаған қылығыңды,\nҚу шыққансып қағасың босқа бұлдыр.\n\nКүн жиылып ай болды, он екі ай — жыл, \nЖыл жиылып, қартайтып қылғаны — бұл. \nСүйенген, сенген дәурен жалған болса, \nЖалғаны жоқ бір, Тәңірім, кеңшілік қыл.",E. Schechtman,"В мирных звуках часов безотрадное есть,\nНаших дней убывает — несут они весть.\nЦелой жизни подобна минута одна:\nСколько в тьму их ушло безвозвратно — не счесть.\nПохищает надежды часов строгий лад,\nПриближает он тайно годины утрат.\nНет ни в чем постоянства и верности нет,\nВремя, тенью мелькнув, не вернется назад.\nВ этих звуках — наш опыт, в свой срок надо знать,\nУступать ли желаньям иль их унимать.\nПонапрасну все то, что постиг уж давно,\nОт себя ты таишь, ни к чему себе лгать.\nДни сплетаются в месяц, а месяцы — в год,\nГоды мчат все быстрей, значит, старость грядет…\nКоль обманет надежда, меня не оставь,\nБезобманный мой Бог, мой последний оплот!"
ABAI130ABAI,1896,Сағаттың шықылдағы емес ермек,"Сағаттың шықылдағы емес ермек,\nҺәмишәөмір өтпек — ол білдірмек.\nБір минут бір кісінің өміріне ұқсас,\nӨтті, өлді, тағдыр жоқ қайта келмек.\n\nСағаттың өзі — ұры шықылдаған,\nӨмірді білдірмеген, күнде ұрлаған.\nТиянақ жоқ, тұрлау жоқ, келді, кетті, \nҚайта айналмас, бұрылмас бұлдыр заман.\n\nӨткен өмір белгісі — осы сыбдыр,\nКөңілді күнде сындыр, әлде тындыр.\nАқыл анық байқаған қылығыңды,\nҚу шыққансып қағасың босқа бұлдыр.\n\nКүн жиылып ай болды, он екі ай — жыл, \nЖыл жиылып, қартайтып қылғаны — бұл. \nСүйенген, сенген дәурен жалған болса, \nЖалғаны жоқ бір, Тәңірім, кеңшілік қыл.",A. Globa,"Вечность — круг, круг часов — циферблат.\nЗа минутой минута — бегут, спешат.\nМинута — и жизнь человека прошла.\nПрошла — никогда не вернётся назад.\n\nЭтот вор — часы! Тихий шаг, зоркий взгляд\nТвою жизнь сторожат, — отдашь, рад не рад.\nПостоянства нет, жизнь пришла и ушла, —\nПрошла — и уже не вернётся назад.\n\nУбегай от жизни иль жизнь догоняй,\nУкрощай желанье или утоляй,\nНе уйдёшь от дел и поступков своих, —\nМерен шум проходящей жизни, внимай!\n\nДень за днём, за месяцем месяц — и год.\nГод за годом воруя, старость придёт;\nЕсли жизнь обманула, что с неё взять!\nБудь, аллах, твоя милость к тем, кто живёт!"
ABAI130ABAI,1896,Сағаттың шықылдағы емес ермек,"Сағаттың шықылдағы емес ермек,\nҺәмишәөмір өтпек — ол білдірмек.\nБір минут бір кісінің өміріне ұқсас,\nӨтті, өлді, тағдыр жоқ қайта келмек.\n\nСағаттың өзі — ұры шықылдаған,\nӨмірді білдірмеген, күнде ұрлаған.\nТиянақ жоқ, тұрлау жоқ, келді, кетті, \nҚайта айналмас, бұрылмас бұлдыр заман.\n\nӨткен өмір белгісі — осы сыбдыр,\nКөңілді күнде сындыр, әлде тындыр.\nАқыл анық байқаған қылығыңды,\nҚу шыққансып қағасың босқа бұлдыр.\n\nКүн жиылып ай болды, он екі ай — жыл, \nЖыл жиылып, қартайтып қылғаны — бұл. \nСүйенген, сенген дәурен жалған болса, \nЖалғаны жоқ бір, Тәңірім, кеңшілік қыл.",E. Kurdakov,"Стук часов — не робкий шелест забытья,\nЭто судорожный ропот бытия.\nВ каждом звуке чья-то жизнь и чья-то смерть,\nНе уйти, не обмануть, не претерпеть.\n\nВор скребущийся, крадущий день за днём,\nВремя зыбкое, — ты верно лишь в одном:\nЧто бесплотный, безвозвратный твой поток\nНе меня лишь одного собой увлёк.\n\nЗнак прошедшего — скользящий этот звук,\nЛёгкий знак минувших радостей и мук,\nЗнак, подсудный лишь усталому уму,\nНо от этого не легче никому.\n\nДень отмерен, минул месяц, канул год,\nСтарит время, мчится время на проход,\nИстекает, убегает навсегда, —\nЛишь Создателю то ведомо, куда."
ABAI130ABAI,1896,Сағаттың шықылдағы емес ермек,"Сағаттың шықылдағы емес ермек,\nҺәмишәөмір өтпек — ол білдірмек.\nБір минут бір кісінің өміріне ұқсас,\nӨтті, өлді, тағдыр жоқ қайта келмек.\n\nСағаттың өзі — ұры шықылдаған,\nӨмірді білдірмеген, күнде ұрлаған.\nТиянақ жоқ, тұрлау жоқ, келді, кетті, \nҚайта айналмас, бұрылмас бұлдыр заман.\n\nӨткен өмір белгісі — осы сыбдыр,\nКөңілді күнде сындыр, әлде тындыр.\nАқыл анық байқаған қылығыңды,\nҚу шыққансып қағасың босқа бұлдыр.\n\nКүн жиылып ай болды, он екі ай — жыл, \nЖыл жиылып, қартайтып қылғаны — бұл. \nСүйенген, сенген дәурен жалған болса, \nЖалғаны жоқ бір, Тәңірім, кеңшілік қыл.",Y. Kuznetsov,"Стучат часы, их стук — не праздный звук.\nНа стрежень жизни указует стук.\nОдна минута стоит целой жизни.\nПрошла, и нет возврата ей в свой круг.\nЧасы — как будто тикающий вор.\nНезримо жизнь крадущий с давних пор.\nИзменчиво, легко, неуловимо\nНаш век уйдет, как дымка с вечных гор.\nЗнак уходящей жизни — этот стук,\nГнетет ли душу, мерит ли досуг.\nУловки эти разгадал наш разум.\nТик-так — ну, право, безобидный звук!\nМинуты, дни и месяцы, и год,\nИ год за годом — все в ничто уйдет.\nНа счастье уповая, ты ошибся,\nНо ждешь, что Бог тебе его пошлет."
ABAI130ABAI,1896,Сағаттың шықылдағы емес ермек,"Сағаттың шықылдағы емес ермек,\nҺәмишәөмір өтпек — ол білдірмек.\nБір минут бір кісінің өміріне ұқсас,\nӨтті, өлді, тағдыр жоқ қайта келмек.\n\nСағаттың өзі — ұры шықылдаған,\nӨмірді білдірмеген, күнде ұрлаған.\nТиянақ жоқ, тұрлау жоқ, келді, кетті, \nҚайта айналмас, бұрылмас бұлдыр заман.\n\nӨткен өмір белгісі — осы сыбдыр,\nКөңілді күнде сындыр, әлде тындыр.\nАқыл анық байқаған қылығыңды,\nҚу шыққансып қағасың босқа бұлдыр.\n\nКүн жиылып ай болды, он екі ай — жыл, \nЖыл жиылып, қартайтып қылғаны — бұл. \nСүйенген, сенген дәурен жалған болса, \nЖалғаны жоқ бір, Тәңірім, кеңшілік қыл.",A. Globa,"Не ради забавы по кругу бегут\nЗа стрелкою стрелка: жизнь — в беге минут.\nМинута — и жизнь человека прошла!\nИ доли минуты тебе не вернут!\n\nЭтот вор — часы! Тихий шаг, зоркий взгляд\nТвою жизнь сторожат, — отдашь, рад не рад.\nПостоянства нет, жизнь пришла и ушла, —\nПрошла — и уже не вернётся назад.\n\nУбегай от жизни иль жизнь догоняй,\nУкрощай желанье или утоляй,\nНе уйдёшь от дел и поступков своих, —\nНо голосу жизни бегущей внимай!\n\nДень за днём, за месяцем месяц — и год.\nГод за годом воруя, старость придёт;\nЕсли жизнь обманула — что с неё взять!\nБудь, аллах, твоя милость к тем, кто живёт!"
ABAI130ABAI,1896,Сағаттың шықылдағы емес ермек,"Сағаттың шықылдағы емес ермек,\nҺәмишәөмір өтпек — ол білдірмек.\nБір минут бір кісінің өміріне ұқсас,\nӨтті, өлді, тағдыр жоқ қайта келмек.\n\nСағаттың өзі — ұры шықылдаған,\nӨмірді білдірмеген, күнде ұрлаған.\nТиянақ жоқ, тұрлау жоқ, келді, кетті, \nҚайта айналмас, бұрылмас бұлдыр заман.\n\nӨткен өмір белгісі — осы сыбдыр,\nКөңілді күнде сындыр, әлде тындыр.\nАқыл анық байқаған қылығыңды,\nҚу шыққансып қағасың босқа бұлдыр.\n\nКүн жиылып ай болды, он екі ай — жыл, \nЖыл жиылып, қартайтып қылғаны — бұл. \nСүйенген, сенген дәурен жалған болса, \nЖалғаны жоқ бір, Тәңірім, кеңшілік қыл.",M. Adibayev,"Звук часов — не забава, однако,\nВам напомнит, как жизнь коротка.\nИ минута — как жизнь человека,\nБезвозвратно прошла, умерла.\nЗвук часов незаметно крадет\nКаждый день нашей жизни наверно.\nПостоянства в них нет, и неверно\nДвижут стрелками в круговорот.\nЖизнь минувшая — в этих вот звуках,\nНе пытай, а убей сей же час.\nС мирозданьем возможно ль лукавить,\nВсе дурное в себе угадав.\nДни в месяцы, те соберутся в год,\nГода бегут, а это значит — старость.\nО Господи, будь милосердным Ты,\nНе дай пережитому обратиться прахом."
ABAI130ABAI,1896,Сағаттың шықылдағы емес ермек,"Сағаттың шықылдағы емес ермек,\nҺәмишәөмір өтпек — ол білдірмек.\nБір минут бір кісінің өміріне ұқсас,\nӨтті, өлді, тағдыр жоқ қайта келмек.\n\nСағаттың өзі — ұры шықылдаған,\nӨмірді білдірмеген, күнде ұрлаған.\nТиянақ жоқ, тұрлау жоқ, келді, кетті, \nҚайта айналмас, бұрылмас бұлдыр заман.\n\nӨткен өмір белгісі — осы сыбдыр,\nКөңілді күнде сындыр, әлде тындыр.\nАқыл анық байқаған қылығыңды,\nҚу шыққансып қағасың босқа бұлдыр.\n\nКүн жиылып ай болды, он екі ай — жыл, \nЖыл жиылып, қартайтып қылғаны — бұл. \nСүйенген, сенген дәурен жалған болса, \nЖалғаны жоқ бір, Тәңірім, кеңшілік қыл.",B. Kairbekov,"Звук часов — не простая забава,\nЧто жизнь проходит — дают они знать.\nМинута одна схожа с человеческой жизнью,\nПрошла, умерла, не суждено ей возвратиться.\nЧасы — это воры, крадущие своим звучаньем,\nКаждый день крадут они незаметно нашу жизнь.\nНет постоянства, нет верности — пришло, ушло,\nНе вернется, не оглянется назад призрачное время.\nПримета прошедшей жизни — эти звуки,\nЧувство свое вовремя успей утолить или погасить.\nТо, что ум твой давно угадал, напрасно ты\nНе хочешь замечать, обманывая самого себя.\n(Все равно) дни, собираясь вместе, составят месяц,\nА двенадцать месяцев — составят год.\nГода бегут, а это значит — ты уже стареешь…\nО, если опора моя, надежда моя окажется обманом.\nО, ты, мой бог, не ведающий обмана, будь милостив ко мне."
ABAI130ABAI,1896,Сағаттың шықылдағы емес ермек,"Сағаттың шықылдағы емес ермек,\nҺәмишәөмір өтпек — ол білдірмек.\nБір минут бір кісінің өміріне ұқсас,\nӨтті, өлді, тағдыр жоқ қайта келмек.\n\nСағаттың өзі — ұры шықылдаған,\nӨмірді білдірмеген, күнде ұрлаған.\nТиянақ жоқ, тұрлау жоқ, келді, кетті, \nҚайта айналмас, бұрылмас бұлдыр заман.\n\nӨткен өмір белгісі — осы сыбдыр,\nКөңілді күнде сындыр, әлде тындыр.\nАқыл анық байқаған қылығыңды,\nҚу шыққансып қағасың босқа бұлдыр.\n\nКүн жиылып ай болды, он екі ай — жыл, \nЖыл жиылып, қартайтып қылғаны — бұл. \nСүйенген, сенген дәурен жалған болса, \nЖалғаны жоқ бір, Тәңірім, кеңшілік қыл.",A. Kodar,"Отнюдь не досужий — часов перестук.\nТолкует он нам: «Все проходит вокруг!»\nМинута равна человеческой жизни, —\nПрошла, умерла, не воскреснуть ей вдруг.\nЧасы — это воры, стучащие в такт\nТому, что уходит, скрывая свой шаг,\nНе зная покоя, проносится время:\nПришло и ушло, не вернется никак.\nЗнак жизни текучей — биенье часов.\nЧем мучиться вечно, откликнись на зов.\nТвой разум все видит, но ты, лицемеря,\nПредстать перед правдой еще не готов.\nДни в месяцы влились, а месяцы — в год.\nА годы нас старят, не так ли, друг? Вот…\nИ если в призвании я обманулся,\nМеня пусть Всевышний в величьи поймет."
ABAI131ABAI,1896,Туғызған ата-ана жоқ,"Туғызған ата-ана жоқ,\nТуғызарлық бала жоқ. \nТуысқан-туған, құрбылас \nҚызығымен және жоқ.\n\nТулайын десе шара жоқ, \nТолықсып жүрер шама жоқ. \nҰйқы мен астан дәм кетіп, \nСақалда, шашта қара жоқ.\n\nБайбайшыл тартып, баға жоқ. \nЖастарға жаппас жала жоқ. \nЖат қораны күзеткен \nҚартаң шалда сана жоқ.",O. Rumer,"Чужим я чувствую себя средь стариков,\nНе нахожу с детьми своими общих слов,\nОт сверстников, хотя б они родными были,\nЗа тридевять земель я убежать готов.\n\nОбилья прежнего ни в чём давно уж нет,\nБлуждаю , в рубище унылое одет.\nВсё стало для меня безвкусным — сон и пища,\nИ головою я и бородою сед.\n\nТому, кто юн, страшна угроза клеветы,\nА ты , утративший все юные мечты,\nСтарик-ворчун, двора чужого дряхлый сторож,\nТы выжил из ума, кому же нужен ты?"
ABAI132ABAI,1897,Алла деген сөз жеңіл,"Алла деген сөз жеңіл,\nАллаға ауыз қол емес. \nЫнталы жүрек, шын көңіл, \nӨзгесі Хаққа жол емес.\n\nДүниенің барша қуаты \nӨнерге салар бар күшін. \nЖүректің ақыл суаты,\nМахаббат қылса Тәңірі үшін.\n\nАқылға сыймас ол Алла, \nТағрипқатілім қысқа, аһ!\nБарлығына шүбәсіз,\nНеге мәужүт ол куә. \n\nАқылмен хауасбарлығын \nБілмей-дүр, жүрек сезе-дүр. \nМүтәкәллимин, мантикин\nБекер босқа езе-дүр.",K. Lipskerov,"Легко «аллах» произнести,\nНо бога чти не на словах.\nТы в сердце веру обрети,\nА всё иное — только прах.\n\nЧасам всё познающих дум\nВсе силы, человек, отдай.\nПитает нашу душу ум,\nДелами богу угождай.\n\nПостичь рассудком силы нет\nНачала тайну и конца.\nНе есть ли необъятный свет\nЛишь воплощение творца?\n\nРассудка жертву бог не чтит,\nИ в мысли чувство не облечь.\nИ всё, что богослов твердит\nО божестве, — пустая речь."
ABAI133ABAI,1897,Ғабидоллаға,"Жазғытұрым қылтиған бір жауқазын,\nҚайдан білсін өмірдің көбін-азын. \nБәйтеректі күндейді жетемін деп,\nЖылы күнге мас болып, көрсе жазын.\nКүз келген соң тамырын үсік шалып, \nБетегеге жете алмай болар жазым.\n\nМен дағы көп есіттім жастың назын,\nҚол жетпеске қол созар бар ма ылажың? \n«Боламынмен» жүргенде болат қайтып, \nЖалын сөніп, жас жүзін басады ажым.",L. Rust,"Подснежнику, что приголубит весна,\nЗнать ли о жизни, длинна ли она?\nС дубом сравниться он мощностью мнит,\nСолнечного напившись вина.\n\nОсень дохнёт — и подмёрз корешок.\nСгинул, как не был, а ростом с вершок!\nМало ли юность сулила и мне?\nЕсть ли в рывках к недоступному прок?\n\nКожа поблёкла. Померк огонь.\nВ тщетном пылу иступлен клинок."
ABAI133ABAI,1897,Ғабидоллаға,"Жазғытұрым қылтиған бір жауқазын,\nҚайдан білсін өмірдің көбін-азын. \nБәйтеректі күндейді жетемін деп,\nЖылы күнге мас болып, көрсе жазын.\nКүз келген соң тамырын үсік шалып, \nБетегеге жете алмай болар жазым.\n\nМен дағы көп есіттім жастың назын,\nҚол жетпеске қол созар бар ма ылажың? \n«Боламынмен» жүргенде болат қайтып, \nЖалын сөніп, жас жүзін басады ажым.",A. Gatov,"Подснежник, выглянув весной на свет,\nНе знает — жизнь его долга иль нет.\nНадеется, что будет выше дуба,\nОн, солнцем пьян, теплом весны согрет.\nДохнула осень — и замёрз он вмиг,\nИ ковыля он ростом не достиг.\nЯ тоже в юности мечтал о многом,\nНедосягаемом для сил моих.\nИступлен мой булат.\nЛицо в морщинах,\nИ жара нет в крови, и голос тих."
ABAI134ABAI,1897,Ерекше естен кетпес қызық қайда?,"Ерекше естен кетпес қызық қайда?\nЖолығатын қыз қайда терең сайда? \nСұлулығын қояйын, мінезі артық, \nАқылды, асыл жүрек, сөзі майда.\n\nБұл өмірдің қызығы махаббатпен,\nКөрге кірсең үлгілі жақсы атақпен. \nАрттағыға сөзің мен ісің қалса,\nӨлсең де, өлмегенмен боласың тең.\n\nЖүректен ізі кетпес қызық көрсек, \nЖақсылықты аянбай жұртқа бөлсек, \nЖақынның да, жардың да, асықтың да –\nБәрінің де қызығын көріп білсек.",,
ABAI135ABAI,1897,Көк тұман — алдыңдағы келер заман,"Көк тұман — алдыңдағы келер заман,\nҮмітті сәуле етіп көз көп қадалған.\nКөп жылдар көп күнді айдап келе жатыр, \nСипат жоқ, сурет те жоқ, көзім талған.\n\nОл күндер — өткен күнмен бәрі бір бәс, \nКелер, кетер, артына із қалдырмас.\nСоның бірі — арнаулы таусыншақ күн, \nАрғысын бір-ақ Алла біледі рас.\n\nАқыл мен жан — мен өзім, тән — менікі, \n«Мені» мен «менікінің» мағынасы — екі. \n«Мен» өлмекке тағдыр жоқ әуел бастан, \n«Менікі» өлсе өлсін, оған бекі.\n\nШырақтар, ынталарың «менікінде»,\nТән құмарын іздейсің күні-түнде.\nӘділеттік, арлылық, махаббат пен –\nҮш жолдасың қабірден әрі өткенде.\n\nМалға сат, пайдаға сат қылығыңды,\nЫлайла ылай оймен тұнығыңды, —\nСонда өмірден алдамшы бола алмассың,\nОл білдірмей ұрламақ қызығыңды.\n\nАдам ғапылдүниені дер менікі,\nМенікі деп жүргеннің бәрі оныкі.\nТән қалып, мал да қалып, жан кеткенде, \nСоны, ойла, болады не сенікі.\n\nМазлұмғажаның ашып, ішің күйсін, \nХарекет қыл, пайдасы көпке тисін. \nКөптің қамын әуелден тәңірі ойлаған, \nМен сүйгенді сүйді деп иең сүйсін.\n\nКөптің бәрін көп деме, көп те бөлек, \nКөп ит жеңіп, көк итті күнде жемек. \nҒадәләт пен мархамат — көп азығы, \nҚайда көрсең, болып бақ соған көмек.\n\nӘркімнің мақсаты өз керегінде,\nБіле алмадым пысығын, зерегін де. \nСаяз жүзер сайқалдар ғапыл қалар, \nХақиқат та, дін дағы тереңінде.",A. Steinberg,"Время — пряди тумана вдоль гребней гор.\nТы с надеждой глядишь в туманный простор,\nТы следишь за потоком безликих дней.\nВечной сменою их утомляя взор.\n\nДни — один в один, словно серая мгла.\nПрилетят — улетят, расправив крыла;\nПритаился меж них твой последний день,\nНо узнать его в силах только аллах.\n\n«Я» — душа и сознанье, а плоть и кровь —\nОболочка души, их к смерти готовь.\nПусть бессмертна душа, но тело умрёт.\nТак терпи же, крепись и не прекословь!\n\nИщет плоть наслажденья ночью и днём,\nНо какая же малость сокрыта в нём!\nСовесть, правда, любовь — лишь к ним ты стремись\nДо поры, как заснёшь непробудным сном!\n\nЗа богатство — собой придётся платить,\nЗа почёт — клеветою душу мутить;\nНе обманешь ты жизнь!\nОборвёт она\nВсё довольство твоё, как прелую нить.\n\nЧеловек полагает: весь мир его,\nНо вселенной владеет лишь божество,\nЛюдям плоть их и вещи принадлежат\nНеотъемлемо, кроме них — ничего.\n\nЖаркой жалостью к страждущим наделён,\nТы работай для блага людских племён!\nЗа любовь к любимым созданьям творца\nИ тебя, словно сына, полюбит он.\n\nЛюди — разные, в каждом свой смысл и толк!\nПомни это: пред сворой бессилен волк.\nМилосердьем и правдой всех наделять,\nВсем на помощь спешить — вот наш первый долг!\n\nКто хорош, кто плох?\nНе поймёшь до конца.\nЗачастую ложь прикрывает сердца.\nТолько плуты себя восхваляют вслух,\nИстый праведник о себе — ни словца!"
ABAI135ABAI,1897,Көк тұман — алдыңдағы келер заман,"Көк тұман — алдыңдағы келер заман,\nҮмітті сәуле етіп көз көп қадалған.\nКөп жылдар көп күнді айдап келе жатыр, \nСипат жоқ, сурет те жоқ, көзім талған.\n\nОл күндер — өткен күнмен бәрі бір бәс, \nКелер, кетер, артына із қалдырмас.\nСоның бірі — арнаулы таусыншақ күн, \nАрғысын бір-ақ Алла біледі рас.\n\nАқыл мен жан — мен өзім, тән — менікі, \n«Мені» мен «менікінің» мағынасы — екі. \n«Мен» өлмекке тағдыр жоқ әуел бастан, \n«Менікі» өлсе өлсін, оған бекі.\n\nШырақтар, ынталарың «менікінде»,\nТән құмарын іздейсің күні-түнде.\nӘділеттік, арлылық, махаббат пен –\nҮш жолдасың қабірден әрі өткенде.\n\nМалға сат, пайдаға сат қылығыңды,\nЫлайла ылай оймен тұнығыңды, —\nСонда өмірден алдамшы бола алмассың,\nОл білдірмей ұрламақ қызығыңды.\n\nАдам ғапылдүниені дер менікі,\nМенікі деп жүргеннің бәрі оныкі.\nТән қалып, мал да қалып, жан кеткенде, \nСоны, ойла, болады не сенікі.\n\nМазлұмғажаның ашып, ішің күйсін, \nХарекет қыл, пайдасы көпке тисін. \nКөптің қамын әуелден тәңірі ойлаған, \nМен сүйгенді сүйді деп иең сүйсін.\n\nКөптің бәрін көп деме, көп те бөлек, \nКөп ит жеңіп, көк итті күнде жемек. \nҒадәләт пен мархамат — көп азығы, \nҚайда көрсең, болып бақ соған көмек.\n\nӘркімнің мақсаты өз керегінде,\nБіле алмадым пысығын, зерегін де. \nСаяз жүзер сайқалдар ғапыл қалар, \nХақиқат та, дін дағы тереңінде.",V. Zvyagintseva,"Грядущее скрыто туманом от нас,\nНадежды лучом озаряясь подчас.\nТы смотришь в упор; время гонит часы,\nБезлики они — не порадуют глаз.\nПодобно минувшим, грядущие дни\nПриходят, уходят, друг другу сродни.\nМеж них и тебе предназначенный срок.\nАллаху лишь зрима судьба искони.\n“Я”,—разум промолвит. Плоть скажет: “Мое”-\nРазлично у плоти с душой бытие.\nБессмертное “я” никогда не умрет.\n“Мое” — это только земное жилье.\nЗачем же моим ты так жадно живешь?\nСладка тебе плотская краткая дрожь.\nДобро, справедливость — вот наши друзья.\nМогильный порог с ними перешагнешь.\nТы можешь за золото душу продать,\nГрехом замутить безупречную гладь,\nНо жизнь твою радость похитит, поверь,\nКоварнее жизни не сможешь ты стать.\nНапрасно своим мыслит мир человек.\n“Мое” — это капля воды среди рек.\nПодумай: что плоть и земное добро,\nКоль дух оторвется от тела навек?!\nБеспомощных лучше жалей и сирот,\nДеяний твоих не испортится плод;\nО людях заботился даже творец,\nПолюбит тебя он, коль любишь народ.\nНо помни: толпа и народ — не одно.\nЕсть люди и волки — уж так суждено.\nТак будь справедливым, как истинный муж,\nКоль сердце твое милосердья полно.\nВсем смертным удача и благо нужны,\nНо зло от добра отделить мы должны:\nПройдохи с невеждами сядут на мель,\nЛишь вера и правда — на гребне волны."
ABAI135ABAI,1897,Көк тұман — алдыңдағы келер заман,"Көк тұман — алдыңдағы келер заман,\nҮмітті сәуле етіп көз көп қадалған.\nКөп жылдар көп күнді айдап келе жатыр, \nСипат жоқ, сурет те жоқ, көзім талған.\n\nОл күндер — өткен күнмен бәрі бір бәс, \nКелер, кетер, артына із қалдырмас.\nСоның бірі — арнаулы таусыншақ күн, \nАрғысын бір-ақ Алла біледі рас.\n\nАқыл мен жан — мен өзім, тән — менікі, \n«Мені» мен «менікінің» мағынасы — екі. \n«Мен» өлмекке тағдыр жоқ әуел бастан, \n«Менікі» өлсе өлсін, оған бекі.\n\nШырақтар, ынталарың «менікінде»,\nТән құмарын іздейсің күні-түнде.\nӘділеттік, арлылық, махаббат пен –\nҮш жолдасың қабірден әрі өткенде.\n\nМалға сат, пайдаға сат қылығыңды,\nЫлайла ылай оймен тұнығыңды, —\nСонда өмірден алдамшы бола алмассың,\nОл білдірмей ұрламақ қызығыңды.\n\nАдам ғапылдүниені дер менікі,\nМенікі деп жүргеннің бәрі оныкі.\nТән қалып, мал да қалып, жан кеткенде, \nСоны, ойла, болады не сенікі.\n\nМазлұмғажаның ашып, ішің күйсін, \nХарекет қыл, пайдасы көпке тисін. \nКөптің қамын әуелден тәңірі ойлаған, \nМен сүйгенді сүйді деп иең сүйсін.\n\nКөптің бәрін көп деме, көп те бөлек, \nКөп ит жеңіп, көк итті күнде жемек. \nҒадәләт пен мархамат — көп азығы, \nҚайда көрсең, болып бақ соған көмек.\n\nӘркімнің мақсаты өз керегінде,\nБіле алмадым пысығын, зерегін де. \nСаяз жүзер сайқалдар ғапыл қалар, \nХақиқат та, дін дағы тереңінде.",G. Belger,"Сизый туман — грядущие времена,\nДолго вглядывались в надежду — луч глаза.\nМногие годы вереницу дней погоняют,\nНет ни черт, ни лика в них, изнемогли глаза.\nТе дни — ушедшие в небытие навсегда,\nПришли, ушли, не оставив за собой следа.\nВ каждом дне заложен извечный свой предел,\nА что за ним — ведомо одному аллаху.\n«Я» — разум и душа, «мое» есть плоть,\n«Я» и «мое» — понятия разновеликие.\nДля «я» судьбой предначертано бессмертие,\n«Мое» обречено и пусть, с тем согласись.\nЛюбезные, все ваши помыслы в «мое»,\nЛишь услад для плоти ищите и днем, и ночью.\nСправедливость, совестливость и любовь –\nТри товарища твоих за чертой могилы.\nМир изменчивый человек «своим» считает,\nНо все, что полагают «своим», принадлежит «ему».\nКогда остаются и плоть, и скот, а душа отошла,\nТогда подумай: что же это «мое»?\nУниженному посочувствуй, пусть болит душа,\nТвори добро, принеси людям пользу.\nСоздатель изначально заботился о большинстве,\nДа полюбит тебя Творец за любовь к тем, кого любит он.\nНе считай большинство единым, и оно -разное,\nМного шавок, победив сивого пса, терзают его каждодневно.\nСправедливость и милосердие — благо людей,\nГде встретишь их, окажи им подмогу.\nЦель каждого — в личном побуждений,\nНе смог я различить шустрых и способных,\nГреховодникам на мелководье введут в смятение,\nИ истина, и вера обитают в глубине."
ABAI135ABAI,1897,Көк тұман — алдыңдағы келер заман,"Көк тұман — алдыңдағы келер заман,\nҮмітті сәуле етіп көз көп қадалған.\nКөп жылдар көп күнді айдап келе жатыр, \nСипат жоқ, сурет те жоқ, көзім талған.\n\nОл күндер — өткен күнмен бәрі бір бәс, \nКелер, кетер, артына із қалдырмас.\nСоның бірі — арнаулы таусыншақ күн, \nАрғысын бір-ақ Алла біледі рас.\n\nАқыл мен жан — мен өзім, тән — менікі, \n«Мені» мен «менікінің» мағынасы — екі. \n«Мен» өлмекке тағдыр жоқ әуел бастан, \n«Менікі» өлсе өлсін, оған бекі.\n\nШырақтар, ынталарың «менікінде»,\nТән құмарын іздейсің күні-түнде.\nӘділеттік, арлылық, махаббат пен –\nҮш жолдасың қабірден әрі өткенде.\n\nМалға сат, пайдаға сат қылығыңды,\nЫлайла ылай оймен тұнығыңды, —\nСонда өмірден алдамшы бола алмассың,\nОл білдірмей ұрламақ қызығыңды.\n\nАдам ғапылдүниені дер менікі,\nМенікі деп жүргеннің бәрі оныкі.\nТән қалып, мал да қалып, жан кеткенде, \nСоны, ойла, болады не сенікі.\n\nМазлұмғажаның ашып, ішің күйсін, \nХарекет қыл, пайдасы көпке тисін. \nКөптің қамын әуелден тәңірі ойлаған, \nМен сүйгенді сүйді деп иең сүйсін.\n\nКөптің бәрін көп деме, көп те бөлек, \nКөп ит жеңіп, көк итті күнде жемек. \nҒадәләт пен мархамат — көп азығы, \nҚайда көрсең, болып бақ соған көмек.\n\nӘркімнің мақсаты өз керегінде,\nБіле алмадым пысығын, зерегін де. \nСаяз жүзер сайқалдар ғапыл қалар, \nХақиқат та, дін дағы тереңінде.",A. Kodar,"Грядущее скрыто в тумане сплошном,\nС надеждою ждущих глаз много кругом.\nПыль дней поднимая проносятся годы,\nНе зная ни рода, ни вида ни в чем.\nДни эти, как те, что прошли навсегда,\nПройдут и уйдут, не оставив следа.\nИ где-то в чреде их настанет День Судный,\nВсевышнему ведомо, где и когда.\nЗнай: «Я» — это разум, а тело — «Мое»,\nВ двух сущностях разных мы мирно живем.\nБесплотное «Я» изначально бессмертно,\n«Мое» не спасти, не горюй же о нем.\nОднако, вас жар обладанья влечет,\nВы радостям плоти теряете счет.\nНо честь и любовь, справедливость и совесть,\nЗа смерти порогом воздвигнут свой свод.\nПродай хоть усердье свое ты за скот,\nХоть грязью скверни чистоту своих вод.\nНе сможешь, ты, все же, быть призрачней жизни,\nВсе радости тихо она украдет.\nБесчестный весь мир почитает своим,\nВладеет азарт присвоения им.\nНо если душа отделится от тела,\nЧто толку в азарте? Он неутолим.\nИмей состраданье к изведавшим крах\nИ людям служи, разбиваясь во прах.\nЗа то, что любил ты любимое богом,\nВозлюбит тебя благодарно Аллах.\nСлужи, да не всем. Не сливайся с толпой.\nВ толпе, что ни день, погибает изгой.\nДобро, справедливость — основа сознанья.\nВезде, где они, не пройди стороной.\nПусть кто-то проворней, а кто-то умней,\nНо каждый охвачен заботой своей.\nПрохвосты стараются зря в мелководьи, —\nИ вера, и истина глубже морей."
ABAI135ABAI,1897,Көк тұман — алдыңдағы келер заман,"Көк тұман — алдыңдағы келер заман,\nҮмітті сәуле етіп көз көп қадалған.\nКөп жылдар көп күнді айдап келе жатыр, \nСипат жоқ, сурет те жоқ, көзім талған.\n\nОл күндер — өткен күнмен бәрі бір бәс, \nКелер, кетер, артына із қалдырмас.\nСоның бірі — арнаулы таусыншақ күн, \nАрғысын бір-ақ Алла біледі рас.\n\nАқыл мен жан — мен өзім, тән — менікі, \n«Мені» мен «менікінің» мағынасы — екі. \n«Мен» өлмекке тағдыр жоқ әуел бастан, \n«Менікі» өлсе өлсін, оған бекі.\n\nШырақтар, ынталарың «менікінде»,\nТән құмарын іздейсің күні-түнде.\nӘділеттік, арлылық, махаббат пен –\nҮш жолдасың қабірден әрі өткенде.\n\nМалға сат, пайдаға сат қылығыңды,\nЫлайла ылай оймен тұнығыңды, —\nСонда өмірден алдамшы бола алмассың,\nОл білдірмей ұрламақ қызығыңды.\n\nАдам ғапылдүниені дер менікі,\nМенікі деп жүргеннің бәрі оныкі.\nТән қалып, мал да қалып, жан кеткенде, \nСоны, ойла, болады не сенікі.\n\nМазлұмғажаның ашып, ішің күйсін, \nХарекет қыл, пайдасы көпке тисін. \nКөптің қамын әуелден тәңірі ойлаған, \nМен сүйгенді сүйді деп иең сүйсін.\n\nКөптің бәрін көп деме, көп те бөлек, \nКөп ит жеңіп, көк итті күнде жемек. \nҒадәләт пен мархамат — көп азығы, \nҚайда көрсең, болып бақ соған көмек.\n\nӘркімнің мақсаты өз керегінде,\nБіле алмадым пысығын, зерегін де. \nСаяз жүзер сайқалдар ғапыл қалар, \nХақиқат та, дін дағы тереңінде.",M. Adibayev,"Грядущие лета — неведомый туман,\nНадежды луч теряется в столетьях,\nДней вереницы, годы — без следа\nРазвеет Время, как осенний ветер.\nТе дни, ушедшие в небытие, как сон,\nКак ненаписанные книг страницы,\nДарованных Творцом, как птицы –\nДуше, оставшейся пустым гнездом.\n«Я» — разум и душа, «Мое» — есть плоть.\n«Я» и «Мое» — неравные понятия,\nДля «Я» начертаны Всевышнего объятия,\n«Мое» — лишь Время обмануть резон.\nВсе ваши помыслы устремлены в «Мое»\nУслад для плоти ищете, шатаясь,\nА справедливость, совесть и любовь –\nДля вас страшнее чем обман и зависть.\nИ мир спешите запихнуть под пах,\n«Своим» считая то, что Он дарует,\nНо коли душу призовет Аллах,\n«Мое» — останется, но пахнет дурно.\nТак оглянись, что — не болит душа?!\nУниженных и обделенных толпы.\nТвори добро, дай страждущим тепла,\nИ станешь сам ты ближе к Богу.\nНо и толпа бывает, как беда.\nОскаленною алчной стаей,\nТерзает, бьет до смерти вожака,\nЯ к милосердию взываю!\nКак донести «Я» до «Мое»?!\nВсевышний, путаясь в толпе и масках,\nКак истину и веру сохранить,\nНе потерявшись в греховодных плясках?!"
ABAI136ABAI,1897,"Құлақтан кіріп, бойды алар","Құлақтан кіріп, бойды алар\nЖақсы ән мен тәтті күй.\nКөңілге түрлі ой салар,\nӘнді сүйсең, менше сүй.\n\nДүние ойдан шығады,\nӨзімді өзім ұмытып.\nКөңілім әнді ұғады,\nЖүрегім бойды жылытып.\n\nАңсаған шөлде су тапса,\nБас қоймай ма бастауға?\nБіреу түртсе, я қақса,\nБой тоқтамас жасқауға.\n\nБір күйгізіп, сүйгізіп,\nЕскі өмірді тіргізер.\nӨмір тонын кигізіп,\nЖоқты бар қып жүргізер.\n\nЕсіткендей болады \nҚұлағым ескі сыбырды.\nЕскі ойға көңілім толады,\nТірілтіп өткен құрғырды.\n\nІшіп, терең бойлаймын,\nӨткен күннің уларын.\nЖәне шын деп ойлаймын \nЖұрттың жалған шуларын.\n\nТағы сене бастаймын \nКүнде алдағыш қуларға.\nЕсім шығып қашпаймын,\nМен ішпеген у бар ма?",V. Rozhdestvensky,"Красивою песней под струнный звон\nТы весь охвачен в ночной тиши.\nПесни меня забирают в полон.\nКак я, люби их от всей души!\n\nОт дел привычных уйти спеша,\nЯ забываю весь белый свет.\nВнимает песне моя душа,\nИ сердца пламенем я согрет.\n\nТак воду нашедший в степи глухой\nК ней приникает жадным ртом.\nИ что ему люди с их толкотнёй.\nЕго оттесняющие плечом!\n\nЯ вспоминаю былые дни:\nТо горе, то радости, то любовь.\nИ всё, что было мечте сродни,\nЖивою плотью одето вновь.\n\nСнова глотаю я прежний яд,\nЯ утопаю в нём с головой.\nЛюди, которые вкруг галдят,\nКажутся истиною самой.\n\nИ начинает земную лесть\nПравдой считать душа моя.\nРазве на свете отрава есть,\nКакой бы не выпил до капли я?"
ABAI137ABAI,1897,Құр айғай бақырған,"Құр айғай бақырған\nҚұлаққа ән бе екен? \nӨнерсіз шатылған \nКісіге сән бе екен?\n\nӨңкей надан антұрған, \nҚанша айтса, жан ба екен? \nБос жүріп құр қалған \nӨміріңе кән бе екен?",M. Petrovyh,"Грубый крик, рёв осла —\nНе одна ль досада нам?\nЛгать себе без числа —\nРазве в том награда нам?\n\nРечь глупцов — как зола.\nАх, того ли надо нам!\nЖизнь, что зря отцвела, —\nЕсть ли в ней отрада нам?"
ABAI138ABAI,1897,"Мен сәлем жазамын, қарағым, қалқама","Мен сәлем жазамын,\nҚарағым қалқама. \nҚайғыңнан азамын,\nБарушы айта ма?\n\nКүн бойы күтемін \nКелер деп хабарың. \nҚайғырмай не етемін,\nБізде жоқ назарың.\n\nКөңілге жұбаныш,\nСен едің базарым.\nСенсіз жоқ қуаныш,\nТозды енді ажарым.",M. Petrovyh,"Милый мой, дорогой,\nЯ тебе шлю привет.\nСожжена я тоской,\nЗнаешь ты или нет?\n\nЖду вестей день-деньской,\nЖажду их всей душой.\nГде найду я покой,\nЕсли ты стал чужой!\n\nСердца ты моего\nСветом был; гибну я:\nБез тебя всё мертво.\nОтцвела жизнь моя!"
ABAI139ABAI,1897,"Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап","Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап,\nӘуре етеді ішіне қулық сақтап.\nӨзіңе сен, өзіңді алып шығар,\nАқылың мен қайратың екі жақтап.\n\nӨзіңді сенгіштікпен әуре етпе,\nҚұмарпаз боп мақтанды қуып кетпе. \nЖұртпен бірге өзіңді қоса алдасып, \nСалпылдап сағым қуған бойыңа еп пе?\n\nҚайғы келсе қарсы тұр, құлай берме,\nҚызық келсе, қызықпа, оңғаққа ерме. \nЖүрегіңе сүңгі де, түбін көзде,\nСонан тапқан — шын асыл, тастай көрме.",Y. Kuznetsov,"Не верь хвалам: лукавит подлый век,\nТаит коварство в сердце человек.\nВерь самому себе, спасут тебя\nТруды и ум — отныне и навек.\n\nДоверчивость излишнюю сдержи,\nЗа славой не гонись — то призрак лжи.\nК лицу ль тебе других ввергать\nВ обман и слепо верить в миражи?\n\nВ беде не гнись, в беде не отступай,\nНо в счастье тоже меру соблюдай.\nВ глубь сердца погрузись: что там найдёшь -\nИ есть твой клад. Смотри не потеряй."
ABAI139ABAI,1897,"Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап","Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап,\nӘуре етеді ішіне қулық сақтап.\nӨзіңе сен, өзіңді алып шығар,\nАқылың мен қайратың екі жақтап.\n\nӨзіңді сенгіштікпен әуре етпе,\nҚұмарпаз боп мақтанды қуып кетпе. \nЖұртпен бірге өзіңді қоса алдасып, \nСалпылдап сағым қуған бойыңа еп пе?\n\nҚайғы келсе қарсы тұр, құлай берме,\nҚызық келсе, қызықпа, оңғаққа ерме. \nЖүрегіңе сүңгі де, түбін көзде,\nСонан тапқан — шын асыл, тастай көрме.",M. Sultanbekov,"Сколько б тебя ни хвалили — не верь,\nХитрость таится в хвалебной молве.\nВеру в себя укрепляй, чтоб вдвоём\nРазум и труд выводили на свет.\nТам, где доверчивость, не суетись,\nЗа похвалой без конца не гонись.\nСам не плети с миром слов кружева,\nВпору ль мираж, наполняющий жизнь?\nГоре придёт, не сгибайся, встречай.\nРадость охватит — не думай, что рай.\nВ сердце своё погрузись и на дне\nЖемчуг найдёшь — ты его не теряй."
ABAI139ABAI,1897,"Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап","Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап,\nӘуре етеді ішіне қулық сақтап.\nӨзіңе сен, өзіңді алып шығар,\nАқылың мен қайратың екі жақтап.\n\nӨзіңді сенгіштікпен әуре етпе,\nҚұмарпаз боп мақтанды қуып кетпе. \nЖұртпен бірге өзіңді қоса алдасып, \nСалпылдап сағым қуған бойыңа еп пе?\n\nҚайғы келсе қарсы тұр, құлай берме,\nҚызық келсе, қызықпа, оңғаққа ерме. \nЖүрегіңе сүңгі де, түбін көзде,\nСонан тапқан — шын асыл, тастай көрме.",L. Rust,"Восторженной хвале толпы не верь, — то лесть!\nНе дай двуликим хитрецам себя оплесть…\nВерь лишь себе и знай: твой ум, твой честный труд —\nВот тот оплот, где для тебя спасенье есть.\n\nГлупцом доверчивым вовек не будь с людьми.\nСтрастей и славолюбья жар в груди уйми.\nПленяясь ветреной молвой, ты лжёшь себе…\nПопытки марево обнять — лишь блажь, пойми!\n\nОбрушилось ли горе вдруг, — противостой!\nПроцвёл ли миг, — пренебреги, то цвет пустой!\nВ глубь сердца своего уйдя, храни, лелей\nСокровище, что обретёшь ты в глуби той."
ABAI139ABAI,1897,"Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап","Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап,\nӘуре етеді ішіне қулық сақтап.\nӨзіңе сен, өзіңді алып шығар,\nАқылың мен қайратың екі жақтап.\n\nӨзіңді сенгіштікпен әуре етпе,\nҚұмарпаз боп мақтанды қуып кетпе. \nЖұртпен бірге өзіңді қоса алдасып, \nСалпылдап сағым қуған бойыңа еп пе?\n\nҚайғы келсе қарсы тұр, құлай берме,\nҚызық келсе, қызықпа, оңғаққа ерме. \nЖүрегіңе сүңгі де, түбін көзде,\nСонан тапқан — шын асыл, тастай көрме.",A. Gatov,"Разным людям не верь, что тебя вознесут, —\nВедь они же коварно тебя предадут.\nВерь себе!\nИ опора и счастье твоё —\nЭто лишь неразлучные разум и труд.\n\nНе пленяйся доверчиво льстивой молвой,\nНе гордись незаслуженною похвалой!\nСбитый с толку, ужели обману ты рад, —\nЕсли это не явь, мираж пред тобой?\n\nЕсли горе придёт, то спины не сгибай!\nЕсли явится радость, достойно встречай!\nЗагляни в своё сердце и там , в глубине,\nОтыскав жемчуга, береги, не бросай!"
ABAI140ABAI,1897,Соры қалың соққы жеген пышанамыз,"Соры қалың соққы жеген пышанамыз\nҚайтіп суып, жалғаннан күсе аламыз.\nҚұр дәрімен атқанға өлмейді екен,\nӨмірі мақтаншаққа нысанамыз.",M. Petrovyh,"Несчастный, мучила весь век тебя судьба!\nКак разлюбить эту жизнь, что зла и груба?\nНе умрёшь ты от обид, но узнаешь стыд,\nСтав мишенью хвастунам, — не спрячешь лба."
ABAI141ABAI,1898,Ауру жүрек ақырын соғады жай,"Ауру жүрек ақырын соғады жай,\nШаршап қалған кеудемде тулай алмай. \nКейде ыстық қан басып кетеді оны, \nДөңбекшіген түнде де тыншыға алмай.\n\nҚараңғы саңырау қайғы ойды жеңген, \nЕркелік пен достықты ауыр көрген. \nАқылы жоқ, ары жоқ шуылдақты \nКүнде көріп, тұл бойы жиіркенген.\n\nТірілтіп өткен күнді, тағы шөлдеп,\nОсы күнді күн демес қарғап, міндеп. \nКейде тілеп бақ пенен тағы тыныштық, \nКейде қайғы, азапты тағы да іздеп.\n\nКейде ойлайды жылауға қайғы зарын, \nТынышсыз күнде ойлаған дерттің бәрін. \nКейде онысын жасырар жұрттан ұрлап, \nКетірер деп мазақтап беттің арын.\n\nАуру жүрек ақырын соғады жай,\nӨз дертін тығып ішке, ол білдіре алмай. \nКейде ыстық тағы да қан басады,\nКейде бір сәт тыншығар үн шығара алмай.",D. Brodsky,"Всё слабее и всё глуше сердца бой,\nТесно сердцу день и ночь в груди больной.\nВдруг прихлынет кровь горячая к нему,\nСон тревожен в непроглядной тьме ночной.\n\nБеззаботность смял недуг: не счесть утрат.\nМысль немую скорби тяжкие томят.\nПустобрёхов скудоумных увидав,\nС отвращеньем отворачиваю взгляд.\n\nЖаждет сердце отошедших дней былых,\nНастоящим шлёт проклятье: то на миг\nПожелает вдруг спокойствия оно,\nТо, отчаясь, ищет вновь мучений злых.\n\nТо склонится вдруг к слезам, полно тоской,\nО недугах помышляет день-деньской;\nТо их прячет глубоко на дне своём,\nСтрах питая пред насмешкою людской.\n\nВсё слабее и всё глуше сердца стук,\nЗатаилось и скрывает свой недуг, —\nТо прихлынет кровь горячая к нему,\nТо, улегшись, на мгновенье смолкнет вдруг."
ABAI142ABAI,1898,Болды да партия,"Болды да партия, \nЕл іші жарылды.\nӘуремін мен тыя,\nДауың мен шарыңды.\n\nҚұрбыдай хош тұттым\nЖасың мен кәріңді. \nЖоқтамай, ұмыттым,\nАқыл мен нәріңді.\n\nОртаға көп салдым\nӨзімде барымды. \nЯпырым-ау, неңді алдым, \nСау қоймай арымды?\n\nОйымнан ой бөліп, \nҚозғадың тамырды.\nКөңілге тік келіп,\nКетірдің сабырды.\n\nОйым да — ақ, жарым да — ақ. \nКеңімді, тарымды\nҚарасам пайымдап,\nСөзің сол сарынды.\n\nӨсекке салмаңдар \nОйымды, жарымды. \nӨлшеуге алмаңдар,\nОйым бек тарылды.\n\nҰрыңнан асырдың \nСұм тілді қарыңды. \nЖасырдым, жасырдым,\nЕнді айттым зарымды.",P. Karaban,"Разбит, разрознен мой родной народ,\nРасколот, разобщён.\nМне жить спокойно не даёт\nВражда со всех сторон.\n\nЯ всем всегда помочь был рад.\nВ моих глазах равны\nБывали все: и стар, и млад,\nИ бедность, и чины.\n\nС людьми делил я всё, что есть…\nЧто ж отнял я у вас,\nЧтобы мою позорить честь\nБесстыдно всякий час?\n\nНароду отдал я любовь —\nЧто ж с злобой палача\nВы раните мне сердце в кровь,\nВ грязи его топча?\n\nКлевещете на всю семью…\nОтнять покой, мечты,\nОтнять мой дом, жену мою —\nЦель вашей клеветы.\n\nДовольно!\nНе вобьёте клин!\nОставьте лживый суд!\nНе меряйте на свой аршин —\nИ так мне душно тут!\n\nВаш клеветнический язык\nЕщё гнуснее дел.\nТаил я возмущённый крик,\nНо есть всему предел."
ABAI143ABAI,1898,Есек,"Қырық-елу қос бір жерден\nҚайтқан екен керуендер.\nМал айдап барып әр елден \nСауда қылып жүргендер.\n\nАлтын артқан бір есек \nСоларменен келеді.\nОл жай жүрсе, жұрт та жай,\nОл желсе, жұрт желеді.\n\nТамам қостың байлары \nМаңайынан кетпейді.\nҚошемет қылып бәрлері \nШомын да жөндеп ерттейді.\n\nОртаға алып әлгіні \nБәрі бірдей сыйлайды,\nБірі сүйіп құлақтан,\nБірі жүнін сыйпайды.\n\nСылап-сыйпап, қадірлеп, \nБеретұғын жем де артық.\nЕсер шіркін есіріп,\nБолып алды тым тантық.\n\nКөш бойы жұрт қасында,\nӨзгеменен жұмыс жоқ.\nАтты теуіп, адамды \nТістесе дағы сөгіс жоқ.\n\n«Құдай аман сақта, — деп — \nЖарда, суда!» — бата алған. \nЕркелетіп ат қойып,\n«Жаппарқұл мырза» аталған.\n\nАлтын үсте жүргенде,\nСол қадірмен көп жүрген.\nӨз ойында көк есек \nӨзгеше тудым деп жүрген.\n\nАлтынды бір күн бай алды, \nЕсектен жұрт та түңілді.\n«Жаппарқұл» аты жоғалды, \nБоқ тасуға жегілді.\n\nҚарасаңшы бойыңа,\nҰзын құлақ қалпың ғой. \nЖұрт ергені соңыңа –\nҮстіндегі алтын ғой.",,
ABAI144ABAI,1898,Жаманбаланың баласы өлгенде,"Белгілі сөз: «өлді, өлді»,\nБелгісіз оның мекені.\nНе халатқа әурілді ,\nҚайда қандай екені.",O. Rumer,"Узнав, что смертью взят внезапно кто-нибудь,\nСчитаем ли мы весть чудовищной? Ничуть.\nКак страшно между тем: не отчитавшись в жизни,\nС друзьями не простясь, уйти в последний путь.\n"
ABAI145ABAI,1898,Жүректе қайрат болмаса,"Жүректе қайрат болмаса,\nҰйықтаған ойды кім түртпек? \nАқылға сәуле қонбаса, \nХайуанша жүріп күнелтпек.\n\nАспаса ақыл қайраттан,\nТереңге бармас, үстірттер.\nҚартыңның ойы шар тартқан \nӘдеті жеңіп күңгірттер.\n\nТән сүйгенін бермесе,\nЖан шыдамас жаны ашып.\nБере берсең бер десе,\nҮміт етер таласып.\n\nМалда да бар жан мен тән, \nАқыл, сезім болмаса. \nТіршіліктің несі сән,\nТереңге бет қоймаса?\n\nАтымды адам қойған соң, \nҚайтіп надан болайын?\nХалқым надан болған соң, \nҚайда барып оңайын?!",M. Adibayev,"Коль сердце вялое в груди,\nКто мысли сонные пробудит?\nКоль свет ума не озарил,\nКак у скотины дни пребудут.\nКоль воля разумом вершит,\nГлубины не постигнешь ты.\nТак, медленные мысли старца,\nБегут неотвратимой тьмы.\nКоль день любимого лишит,\nДуша от боли закричит.\nХоть с головы до пят одаришь,\nБеснуясь, требует еще их ненасытное нутро.\nПусть разума и чувства лишены,\nНо и животные имеют душу.\nПостигнуть жизни красоту,\nНе каждому дано из сущих.\nРаз назван был я человеком,\nМогу ли я невеждой слыть?\nНо коль народ дремуч мой темный,\nВезде мне проклятому быть!"
ABAI145ABAI,1898,Жүректе қайрат болмаса,"Жүректе қайрат болмаса,\nҰйықтаған ойды кім түртпек? \nАқылға сәуле қонбаса, \nХайуанша жүріп күнелтпек.\n\nАспаса ақыл қайраттан,\nТереңге бармас, үстірттер.\nҚартыңның ойы шар тартқан \nӘдеті жеңіп күңгірттер.\n\nТән сүйгенін бермесе,\nЖан шыдамас жаны ашып.\nБере берсең бер десе,\nҮміт етер таласып.\n\nМалда да бар жан мен тән, \nАқыл, сезім болмаса. \nТіршіліктің несі сән,\nТереңге бет қоймаса?\n\nАтымды адам қойған соң, \nҚайтіп надан болайын?\nХалқым надан болған соң, \nҚайда барып оңайын?!",A. Kodar,"Если волей в себе не силен,\nК спящей мысли пробьется ли в дверь?\nЕсли светом ума обделен,\nБудешь дни ты влачить, словно зверь.\nЕсли воли не выше твой ум,\nОн не сможет дойти до глубин.\nРазум старца — бескрыл и угрюм,\nОн поблек под покровом седин.\nЕсли что-то потребует плоть,\nЕй не в силах душа отказать.\nЕсли плоть эту слабость поймет,\nБудет вечно желать и желать.\nИ животным даны дух и плоть.\nПравда, нет в них ни чувств, ни ума.\nЕсли мысль до глубин не дойдет,\nРазве дрогнет невежества тьма?\nЕсли я человеком зовусь,\nКак невеждою темным мне быть?\nРаз народ мой внушает мне грусть,\nГде я славу могу заслужить?.."
ABAI145ABAI,1898,Жүректе қайрат болмаса,"Жүректе қайрат болмаса,\nҰйықтаған ойды кім түртпек? \nАқылға сәуле қонбаса, \nХайуанша жүріп күнелтпек.\n\nАспаса ақыл қайраттан,\nТереңге бармас, үстірттер.\nҚартыңның ойы шар тартқан \nӘдеті жеңіп күңгірттер.\n\nТән сүйгенін бермесе,\nЖан шыдамас жаны ашып.\nБере берсең бер десе,\nҮміт етер таласып.\n\nМалда да бар жан мен тән, \nАқыл, сезім болмаса. \nТіршіліктің несі сән,\nТереңге бет қоймаса?\n\nАтымды адам қойған соң, \nҚайтіп надан болайын?\nХалқым надан болған соң, \nҚайда барып оңайын?!",A. Steinberg,"Если воли у сердца нет.\nКто угасший разум зажжёт?\nА погаснет разума свет —\nСтанешь ты прозябать, как скот.\n\nЕсли разум безволен, он\nЛишь скользит, нейдя в глубину.\nВаш старик душой утомлён,\nСтынут мысли, тянет ко сну…\n\nКоль не дашь всё, что хочет плоть, —\nПожалеешь её, любя;\nА не сможешь плоть побороть, —\nВсё потребует у тебя.\n\nТело есть и душа у скота,\nНо ему недоступны мечты,\nКак бескрасочна жизнь, пуста,\nЕсли вглубь не стремишься ты!\n\nЧеловеком могу ли я\nНазываться, объятый тьмой?\nГде найти мне смысл бытия,\nКоль народ невежествен мой?"
ABAI145ABAI,1898,Жүректе қайрат болмаса,"Жүректе қайрат болмаса,\nҰйықтаған ойды кім түртпек? \nАқылға сәуле қонбаса, \nХайуанша жүріп күнелтпек.\n\nАспаса ақыл қайраттан,\nТереңге бармас, үстірттер.\nҚартыңның ойы шар тартқан \nӘдеті жеңіп күңгірттер.\n\nТән сүйгенін бермесе,\nЖан шыдамас жаны ашып.\nБере берсең бер десе,\nҮміт етер таласып.\n\nМалда да бар жан мен тән, \nАқыл, сезім болмаса. \nТіршіліктің несі сән,\nТереңге бет қоймаса?\n\nАтымды адам қойған соң, \nҚайтіп надан болайын?\nХалқым надан болған соң, \nҚайда барып оңайын?!",Y. Kuznetsov,"Коли в сердце нет воли, ничто\nНе разбудит уснувшую мысль.\nКоли света нет в разуме, то\nСуждена тебе скотская жизнь.\n\nКоли разум твой воли слабей,\nТо ему не постичь глубины.\nСтарца ум с каждым днем все грубей\nОт привычек, что пуще вины.\n\nЖажду плоти душа утолит,\nНо сама же ослабнет потом.\nПлоть надеется и не скорбит,\nИ не знает отказа не в чем.\n\nУ животных душа есть и плоть,\nНо без разума, чувства и слов.\nЧто за радость прожить, о Господь,\nНе вникая в глубины основ?\n\nКоль слывешь человеком, тогда\nБыть невеждой тебе не в чести,\nКоль народ мой невежда, куда\nМне пойти, чтобы честь обрести?"
ABAI145ABAI,1898,Жүректе қайрат болмаса,"Жүректе қайрат болмаса,\nҰйықтаған ойды кім түртпек? \nАқылға сәуле қонбаса, \nХайуанша жүріп күнелтпек.\n\nАспаса ақыл қайраттан,\nТереңге бармас, үстірттер.\nҚартыңның ойы шар тартқан \nӘдеті жеңіп күңгірттер.\n\nТән сүйгенін бермесе,\nЖан шыдамас жаны ашып.\nБере берсең бер десе,\nҮміт етер таласып.\n\nМалда да бар жан мен тән, \nАқыл, сезім болмаса. \nТіршіліктің несі сән,\nТереңге бет қоймаса?\n\nАтымды адам қойған соң, \nҚайтіп надан болайын?\nХалқым надан болған соң, \nҚайда барып оңайын?!",S. Tleubayev,"Когда нет в сердце стойкости,\nКто возбудит спящие мысли /думы/?\nЕсли уму не придет просветление,\nБудешь существовать как животное.\nЕсли разум не возобладает над всем,\nНе достигнешь желанного.\nА мысли старца с каждым днем\nТускнеют все больше и больше.\nЕсли тело не отдаст душе любимое,\nОна не стерпит и не поможет.\nЕсли получит желанное,\nТо с надеждой просит еще и еще.\nИ у животных есть душа и тело,\nХотя нет ни разума, ни чувств.\nКакой может смысл быть в жизни,\nЕсли не мыслить глубоко?\nКоль назван я человеком,\nКак я могу стать глупцом?\nКоль народ мой такой темный /отсталый/,\nОткуда мне быть мудрым?"
ABAI145ABAI,1898,Жүректе қайрат болмаса,"Жүректе қайрат болмаса,\nҰйықтаған ойды кім түртпек? \nАқылға сәуле қонбаса, \nХайуанша жүріп күнелтпек.\n\nАспаса ақыл қайраттан,\nТереңге бармас, үстірттер.\nҚартыңның ойы шар тартқан \nӘдеті жеңіп күңгірттер.\n\nТән сүйгенін бермесе,\nЖан шыдамас жаны ашып.\nБере берсең бер десе,\nҮміт етер таласып.\n\nМалда да бар жан мен тән, \nАқыл, сезім болмаса. \nТіршіліктің несі сән,\nТереңге бет қоймаса?\n\nАтымды адам қойған соң, \nҚайтіп надан болайын?\nХалқым надан болған соң, \nҚайда барып оңайын?!",A. Steinberg,"Если мысль за волею вслед\nОскудеет в сердце пустом.\nТы , утратив разума свет,\nСтанешь тварью, тёмным скотом.\n\nМой безвольный разум, скользя\nПо верхам, нейдёт в глубину.\nИ душа устала, друзья!\nОдряхлел я, тянет ко сну…\n\nКоль смиришь ты жадную плоть, —\nЖаль её, беднягу, тебе.\nА не сможешь плоть побороть,\nОдолеет она в борьбе.\n\nВедь у тварей душа темна,\nИ не знают мыслей скоты.\nВовсе красок жизнь лишена,\nЕсли вглубь не стремишься ты.\n\nЧеловеком назваться я\nНе могу, окружённый тьмой.\nКак найти мне смысл бытия,\nКоль народ невежествен мой?"
ABAI146ABAI,1898,Күн артынан күн туар,"Күн артынан күн туар,\nБір күн дамыл еткізбес.\nОй артынан ой қуар,\nЖелге мінсең, жеткізбес.",A. Globa,"Дни за днями чередой, —\nПокоя тщетно искать.\nЗа мыслью мысль чередой, —\nИ ветру их не догнать."
ABAI147ABAI,1898,"Қалқам-ай, мен үндемей жүремін көп","Қалқам-ай, мен үндемей жүремін көп,\nОйлама отсыз, ойсыз, суық жан деп. \nЖүректегі жалынды көзден жас қып, \nАғызғаным болады ол неге сеп?\n\nАнтұрған ел жүзіне тік қараймын, \nСонымды сен сөгеді-ау деп ойлаймын. \nЖүрегімді кескілеп салып жүрген \nАрсыздарды досым деп неге аяймын?\n\nІшімде қайғым қалың, көз жасым кем, \nАдам жоқ, кімді дос деп мен шағушы ем? \nӘйел адам гүлмен тең, дымды сүймек, \nКөзінен жасы шықса, бойына ем.\n\nКөңіліңе дайын тұр ғой жайым менің, \nДұшпандығың қатайған шығар сенің.\nЕгер менің ішімді жарып көрсең, \nЖылауыңды ұмытып, шошыр едің.",,
ABAI148ABAI,1898,Қуаты оттай бұрқырап,"Қуаты оттай бұрқырап, \nУәзінгеөлшеп тізілген. \nЖаңбырлы жайдай сырқырап, \nКөк бұлттан үзілген.\nҚайран тіл, қайран сөз –\nНаданға қадірсіз.\n\nТәуекел мен батыр ой \nӨткір тілді найза етіп, \nСайысып-ақ бақты ғой, \nНеше түрлі айла етіп.\nОянбай, қайран жұрт, \nҰялмай қал жым-жырт!\n\nАқылмен ойлап білген сөз \nБойыңа жұқпас, сырғанар. \nЫнталы жүрек сезген сөз \nБар тамырды қуалар.\nӘн салар, жатқа алар, \nТүбінде құр қалар.",M. Adibayev,"Бушующее пламя\nЛавы ток,\nЯзык — как ураган,\nКак бешеный поток.\nВ нем страсти взрыв и нежные слова,\nГлупцу вас не понять, я знаю — никогда.\nЛукавый ум и мысли глубина,\nВ великой битве тьмы — добра,\nВ сталь обратили жало языка –\nСкрестили в битве два клинка.\nНо не проснулся темный люд,\nВ невежестве позорных пут!\nХолодный ум —\nСловами равнодушье сеет,\nЛишь сердца зов\nВзволнует в жилах кровь.\nЯзык без сердца, что пустое эхо —\nКак будто имя есть, но нет там человека."
ABAI148ABAI,1898,Қуаты оттай бұрқырап,"Қуаты оттай бұрқырап, \nУәзінгеөлшеп тізілген. \nЖаңбырлы жайдай сырқырап, \nКөк бұлттан үзілген.\nҚайран тіл, қайран сөз –\nНаданға қадірсіз.\n\nТәуекел мен батыр ой \nӨткір тілді найза етіп, \nСайысып-ақ бақты ғой, \nНеше түрлі айла етіп.\nОянбай, қайран жұрт, \nҰялмай қал жым-жырт!\n\nАқылмен ойлап білген сөз \nБойыңа жұқпас, сырғанар. \nЫнталы жүрек сезген сөз \nБар тамырды қуалар.\nӘн салар, жатқа алар, \nТүбінде құр қалар.",V. Rozhdestvensky,"О порыв души огневой,\nТвой отточен и меток луч,\nСловно молния перед грозой,\nЧто прорвалась из черных туч.\nО язык мой, о пыл стихов,\nНепонятен ты для глупцов!\n\nДерзновенных помыслов пыл\nПревратил мой язык в копье,\nЧтоб в бою он сил не щадил\nИ явил искусство свое.\nНо по-прежнему спит народ,\nИ ничто его не проймет.\n\nСлово, понятое умом,\nУскользает, как звук пустой,\nНо по жилам течет огнем,\nКоль берешь его всей душой.\nЛюди учат, поют мой стих,\nНо он темен еще для них."
ABAI148ABAI,1898,Қуаты оттай бұрқырап,"Қуаты оттай бұрқырап, \nУәзінгеөлшеп тізілген. \nЖаңбырлы жайдай сырқырап, \nКөк бұлттан үзілген.\nҚайран тіл, қайран сөз –\nНаданға қадірсіз.\n\nТәуекел мен батыр ой \nӨткір тілді найза етіп, \nСайысып-ақ бақты ғой, \nНеше түрлі айла етіп.\nОянбай, қайран жұрт, \nҰялмай қал жым-жырт!\n\nАқылмен ойлап білген сөз \nБойыңа жұқпас, сырғанар. \nЫнталы жүрек сезген сөз \nБар тамырды қуалар.\nӘн салар, жатқа алар, \nТүбінде құр қалар.",S. Tleubayev,"Бушующие, как огонь\nПодобранные на подбор,\nСловно струящийся в грозовой день\nливень из-под облаков.\nМогучий язык, добрые слова —\nГлупцу вас не понять.\nРиск и глубокая мысль,\nПревратив в оружие острый язык,\nСражались между собой,\nНе жалея друг друга.\nНе проснулся темный люд,\nНе стыдясь, в неведении!\nОсмысленные умом слова\nНе заденут тебя, не взволнуют.\nУслышанные чутким сердцем слова\nВзбодрят кровь, пройдут по жилам.\nЗаучат, запоют,\nЗатем останутся ни с чем."
ABAI149ABAI,1898,"Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?","Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?\nӨткір тіл бір ұялшақ қыз болмай ма? \nМахаббат, ғадауатпенмайдандасқан,\nҚайран менің жүрегім мұз болмай ма?\n\nАмалсыз тағдыр бір күн кез болмай ма? \nБіреуге жай, біреуге тез болмай ма?\nАсау жүрек аяғын шалыс басқан \nЖерін тауып артқыға сөз болмай ма?\n\nСонда жауап бере алман мен бишара,\nСіздерге еркін тиер, байқап қара.\nЕкі күймек бір жанға әділет пе?\nҚаны қара бір жанмын, жаны жара.\n\nЖүрегіңнің түбіне терең бойла,\nМен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла. \nСоқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,\nМыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма!\n\nЖасымда албырт өстім, ойдан жырақ,\nАйлаға, ашуға да жақтым шырақ.\nЕрте ояндым, ойландым, жете алмадым, \nЕтекбасты көп көрдім елден бірақ.\n\nОй кіргелі тимеді ерік өзіме,\nСандалмамен күн кешкен түспе ізіме.\nӨзі ермей, ерік бермей, жұрт қор етті,\nСен есірке, тыныш ұйықтат, бақ сөзіме!\n\nІшім толған у мен өрт, сыртым дүрдей,\nМен келмеске кетермін түк өндірмей.\nӨлең шіркін өсекші, жұртқа жаяр, \nСырымды тоқтатайын айта бермей.",Y. Kuznetsov,"Когда я умру, то с землей смешается прах.\nУмолкнет мой острый язык, словно дева в слезах.\nИ бедное сердце, любя, ненавидя и мучась.\nРастает, как льдинка у Господа в теплых руках.\nВсех смертных настигнет в пути неминуемый рок.\nТо рано, то поздно, то ровно в положенный срок.\nО, глупое сердце, не раз ты в пути ошибалось!\nБыть может, потомки заучат твой путь назубок!\nТогда мне злосчастному нечего будет сказать!\nТы можешь свободно о жизни моей рассуждать.\nНо дважды гореть одному — справедливо ли это?\nТемна моя кровь, и душа перестала дышать.\nКогда ты заглянешь в меня, то заплачешь навзрыд.\nНо помни, душа моя много загадок таит.\nЯ вырос в глухой стороне, на пустом бездорожье,\nИ тысячи вражеских стрел принимал на свой щит.\nОт пристальных дум был далек как беспечный юнец.\nНо сметка и гнев возжигали во мне свой светец.\nЯ рано задумался, но ничего не достигнул.\nХватали меня за рукав: погоди, удалец!\nКогда поумнел, свой волей владеть перестал.\nНе будь ко мне строг, что так долго по свету блуждал.\nЛюдей за собой не увлек, но познал униженья.\nУдачи желаю тебе! Но не все я сказал!\nВнутри меня тлеет отрава, как жар под золой.\nУйду на тот свет, ничего не свершив под луной.\nСтихи мои, сплетники, все разболтают по миру.\nНет, лучше молчать!\nПусть останутся тайны со мной."
ABAI149ABAI,1898,"Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?","Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?\nӨткір тіл бір ұялшақ қыз болмай ма? \nМахаббат, ғадауатпенмайдандасқан,\nҚайран менің жүрегім мұз болмай ма?\n\nАмалсыз тағдыр бір күн кез болмай ма? \nБіреуге жай, біреуге тез болмай ма?\nАсау жүрек аяғын шалыс басқан \nЖерін тауып артқыға сөз болмай ма?\n\nСонда жауап бере алман мен бишара,\nСіздерге еркін тиер, байқап қара.\nЕкі күймек бір жанға әділет пе?\nҚаны қара бір жанмын, жаны жара.\n\nЖүрегіңнің түбіне терең бойла,\nМен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла. \nСоқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,\nМыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма!\n\nЖасымда албырт өстім, ойдан жырақ,\nАйлаға, ашуға да жақтым шырақ.\nЕрте ояндым, ойландым, жете алмадым, \nЕтекбасты көп көрдім елден бірақ.\n\nОй кіргелі тимеді ерік өзіме,\nСандалмамен күн кешкен түспе ізіме.\nӨзі ермей, ерік бермей, жұрт қор етті,\nСен есірке, тыныш ұйықтат, бақ сөзіме!\n\nІшім толған у мен өрт, сыртым дүрдей,\nМен келмеске кетермін түк өндірмей.\nӨлең шіркін өсекші, жұртқа жаяр, \nСырымды тоқтатайын айта бермей.",M. Tarlovsky,"Разве не должен, мёртвый, я глиной стать?\nБуйная речь должна девой чинной стать;\nСердце моё, где бой гнев и страсть вели,\nВскоре, увы , должно хрупкой льдиной стать.\n\nБлизок тот день, как мне пред судьбиной стать.\nМожет медлить смерть, может лавиной стать.\nТрудно ли, сердце, конской прыти твоей\nЖертвой толков злых, вслед за кончиной, стать?\n\nСтану немым я, не прогремлю опять, —\nВнукам судить меня, что с потомства взять?\nКровь моя черна, в язвах сердце моё…\nДважды нас в одном можно ли обвинять?\n\nВ душу вглядись глубже, сам с собою побудь:\nЯ для тебя загадка, я и мой путь.\nЗнай, потомок, дорогу я для тебя стлал,\nПротив тысяч сражался — не обессудь!\n\nМир мне впору был, юному силачу.\nГневу, спорам в дань я возжигал свечу.\nСилится враг донять меня клеветой,\nРинулся б вслед, но поздно!\nНе доскачу…\n\nВольные мысли мои терпели гнёт.\nСлед мой тебя с прямой дороги собьёт.\nВдоволь я выстрадал, вдоволь плен терпел, —\nНадо ль будить, коль смертный навек уснёт?\n\nЯд и чад во мне — пусть я с виду иной.\nВ жизни мало успев, кончу путь земной.\nПесня болтлива — вверил ей тайну зря.\nЛучше ей, право, смолкнуть вместе со мной!"
ABAI149ABAI,1898,"Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?","Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?\nӨткір тіл бір ұялшақ қыз болмай ма? \nМахаббат, ғадауатпенмайдандасқан,\nҚайран менің жүрегім мұз болмай ма?\n\nАмалсыз тағдыр бір күн кез болмай ма? \nБіреуге жай, біреуге тез болмай ма?\nАсау жүрек аяғын шалыс басқан \nЖерін тауып артқыға сөз болмай ма?\n\nСонда жауап бере алман мен бишара,\nСіздерге еркін тиер, байқап қара.\nЕкі күймек бір жанға әділет пе?\nҚаны қара бір жанмын, жаны жара.\n\nЖүрегіңнің түбіне терең бойла,\nМен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла. \nСоқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,\nМыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма!\n\nЖасымда албырт өстім, ойдан жырақ,\nАйлаға, ашуға да жақтым шырақ.\nЕрте ояндым, ойландым, жете алмадым, \nЕтекбасты көп көрдім елден бірақ.\n\nОй кіргелі тимеді ерік өзіме,\nСандалмамен күн кешкен түспе ізіме.\nӨзі ермей, ерік бермей, жұрт қор етті,\nСен есірке, тыныш ұйықтат, бақ сөзіме!\n\nІшім толған у мен өрт, сыртым дүрдей,\nМен келмеске кетермін түк өндірмей.\nӨлең шіркін өсекші, жұртқа жаяр, \nСырымды тоқтатайын айта бермей.",S. Tleubayev,"Умру — место мое разве не сырая земля?\nОстрый язык — разве не скромная девушка?\nЛюбовь и вражда бьются /воюют/ меж собой\nРазве сердце от этого не леденеет?\nНастанет поневоле и последний день\nДля одного поздно, для другого очень рано.\nСтроптивое сердце могло где-то оступиться\nНе может ли это стать темой разговора после тебя?\nТогда я, бедный, ничем ответить не смогу.\nВы будете вольны, как поступить, но прошу быть\nснисходительными.\nРазве справедливо одному гореть дважды?\nЯ человек с испорченной кровью и раненой душой.\nСердцем своим подумай поглубже,\nВспомни и о том, что человек — загадка.\nРос я в беспокойных и без троп местах,\nНе обессудь, что я один боролся против тысяч.\nВ молодости я рос бесшабашным, далеким от мыслей,\nБыл не прочь схитрить или вспылить.\nОпомнился рано, задумался, а осилить все не смог,\nОднако на пути своем много встречал от людей преград.\nС появлением мыслей не пришла свобода действий\nНе следуй моим путем — метавшегося.\nНе слушая меня и не следуя за мной,\nлюди оскорбляли меня,\nТы посочувствуй, спи спокойно, послушай меня.\nВнутри — огонь и яд, внешне нормален.\nУйду я в вечность, ничего не добившись.\nСтихи, словно глашатай, сообщат всем,\nДовольно, кончаю на этом исповедь."
ABAI149ABAI,1898,"Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?","Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?\nӨткір тіл бір ұялшақ қыз болмай ма? \nМахаббат, ғадауатпенмайдандасқан,\nҚайран менің жүрегім мұз болмай ма?\n\nАмалсыз тағдыр бір күн кез болмай ма? \nБіреуге жай, біреуге тез болмай ма?\nАсау жүрек аяғын шалыс басқан \nЖерін тауып артқыға сөз болмай ма?\n\nСонда жауап бере алман мен бишара,\nСіздерге еркін тиер, байқап қара.\nЕкі күймек бір жанға әділет пе?\nҚаны қара бір жанмын, жаны жара.\n\nЖүрегіңнің түбіне терең бойла,\nМен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла. \nСоқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,\nМыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма!\n\nЖасымда албырт өстім, ойдан жырақ,\nАйлаға, ашуға да жақтым шырақ.\nЕрте ояндым, ойландым, жете алмадым, \nЕтекбасты көп көрдім елден бірақ.\n\nОй кіргелі тимеді ерік өзіме,\nСандалмамен күн кешкен түспе ізіме.\nӨзі ермей, ерік бермей, жұрт қор етті,\nСен есірке, тыныш ұйықтат, бақ сөзіме!\n\nІшім толған у мен өрт, сыртым дүрдей,\nМен келмеске кетермін түк өндірмей.\nӨлең шіркін өсекші, жұртқа жаяр, \nСырымды тоқтатайын айта бермей.",Y. Neiman,"Когда умру, не стану ль я землей?\nЯзык мой дерзкий — девушкой немой?\nБездушным льдом — пылающее сердце,\nЧто за любовь боролось с жизнью злой?..\n\nНе станет ли последним этот год?\nВедь рано ль, поздно, а мой час пробьет!\nИ станешь ли судить меня, потомок,\nЗа каждый мой нечаянный просчет?!\n\nСуди!.. Меж нами — немоты стена.\nСуди, но помни: пусть страшна вина, —\nЗа грех один карать не нужно дважды,\nА я живой, за все платил сполна!\n\nДуши измученной постигни суть!\nТяжелым и тернистым был мой путь.\nЯ — человек с загадкой, помни это!\nБоролся с тьмой, как мог… Не обессудь!\n\nЗадирою в земной явившись дол,\nПорой хитрил я, был порою зол.\nПрозрел с годами, сделался разумней,\nНо все ж до совершенства не дошел.\n\nМешали мне… Никто мне не помог.\nСвободы я не знал… Спаси вас бог\nОт этой доли… Пожалей, потомок,\nТого, кто скорбен был и одинок!\n\nМое довольство — призрачно оно.\nКак горько мне, что мало свершено!\nНо каяться в стихах — не стоит боле:\nСтихам хранить секреты не дано."
ABAI149ABAI,1898,"Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?","Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?\nӨткір тіл бір ұялшақ қыз болмай ма? \nМахаббат, ғадауатпенмайдандасқан,\nҚайран менің жүрегім мұз болмай ма?\n\nАмалсыз тағдыр бір күн кез болмай ма? \nБіреуге жай, біреуге тез болмай ма?\nАсау жүрек аяғын шалыс басқан \nЖерін тауып артқыға сөз болмай ма?\n\nСонда жауап бере алман мен бишара,\nСіздерге еркін тиер, байқап қара.\nЕкі күймек бір жанға әділет пе?\nҚаны қара бір жанмын, жаны жара.\n\nЖүрегіңнің түбіне терең бойла,\nМен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла. \nСоқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,\nМыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма!\n\nЖасымда албырт өстім, ойдан жырақ,\nАйлаға, ашуға да жақтым шырақ.\nЕрте ояндым, ойландым, жете алмадым, \nЕтекбасты көп көрдім елден бірақ.\n\nОй кіргелі тимеді ерік өзіме,\nСандалмамен күн кешкен түспе ізіме.\nӨзі ермей, ерік бермей, жұрт қор етті,\nСен есірке, тыныш ұйықтат, бақ сөзіме!\n\nІшім толған у мен өрт, сыртым дүрдей,\nМен келмеске кетермін түк өндірмей.\nӨлең шіркін өсекші, жұртқа жаяр, \nСырымды тоқтатайын айта бермей.",E. Kurdakov,"Когда умру, в сырую землю погребен,\nНе полетит ли вдруг злословие вдогон?\nО сердце, сердце, где любовь сплелась с враждой,\nТы беззащитно будешь в тверди ледяной!\nВсему на свете, свой черед и свой исход —\nКто опоздает, а кому не повезет.\nНо не равно ли — прозябать иль умирать,\nЧтобы потомкам все такой же притчей стать?\nМолва слепая разнесет пустую ложь,\nНаветам этим не ответишь, не уймешь!\nИ справедливо ли вот так, душе одной,\nВдвойне терзаться этой мукою двойной?\nПроникни в душу, разберись в моей судьбе,\nЯ жил не понят, в бездорожье и борьбе,\nВсю свою жизнь тропил в неведомое путь,\nСражался с тысячами, — о, не обессудь!\nНе обессудь за буйной молодости пыл,\nНе обессудь, что был горяч и зло творил,\nИ что, прозрев, я рассмотрел вокруг себя\nЛишь тех, кому была важней своя судьба.\nБлуждал в бесчестье, скован темною враждой —\nНе воспоследуй мне, потомок дорогой!\nИ если даже и поймешь мой скорбный путь,\nНе трогай памяти моей, не обессудь!\nЯ внешне сдержан, но внутри пожар и яд,\nИду туда, откуда нет пути назад.\nИ если песня меня выдала, тогда\nПускай она со мной умолкнет навсегда."
ABAI149ABAI,1898,"Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?","Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?\nӨткір тіл бір ұялшақ қыз болмай ма? \nМахаббат, ғадауатпенмайдандасқан,\nҚайран менің жүрегім мұз болмай ма?\n\nАмалсыз тағдыр бір күн кез болмай ма? \nБіреуге жай, біреуге тез болмай ма?\nАсау жүрек аяғын шалыс басқан \nЖерін тауып артқыға сөз болмай ма?\n\nСонда жауап бере алман мен бишара,\nСіздерге еркін тиер, байқап қара.\nЕкі күймек бір жанға әділет пе?\nҚаны қара бір жанмын, жаны жара.\n\nЖүрегіңнің түбіне терең бойла,\nМен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла. \nСоқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,\nМыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма!\n\nЖасымда албырт өстім, ойдан жырақ,\nАйлаға, ашуға да жақтым шырақ.\nЕрте ояндым, ойландым, жете алмадым, \nЕтекбасты көп көрдім елден бірақ.\n\nОй кіргелі тимеді ерік өзіме,\nСандалмамен күн кешкен түспе ізіме.\nӨзі ермей, ерік бермей, жұрт қор етті,\nСен есірке, тыныш ұйықтат, бақ сөзіме!\n\nІшім толған у мен өрт, сыртым дүрдей,\nМен келмеске кетермін түк өндірмей.\nӨлең шіркін өсекші, жұртқа жаяр, \nСырымды тоқтатайын айта бермей.",A. Kodar,"Не в земле ли сырой обрету я приют, умерев?\nНе станет ли нрав мой скромнее стыдливейших дев?\nМое сердце, в котором боролись любовь и вражда,\nНе станет ли льдом, где не властны ни радость, ни гнев?!\nВсех однажды судьба призовет, бесполезны мольбы.\nКого-то позднее, кого-то пораньше, увы!\nИ тогда своевольное гордое сердце мое.\nНавек упокоясь, не станет ли жертвой молвы?\nИз могилы своей не смогу возразить я в ответ.\nО, судьи мои, пусть сойдет к вам прозрения свет!\nСправедливо ли дважды гореть мне на том же огне,\nЕсли болен душой я и кровь почернело от бед?!\nПостарайтесь во мне разобраться поглубже, всерьез.\nЯ — некто с загадкой не в этом ли, друг мой, вопрос?!\nНе корите меня, я боролся один против тьмы,\nБез троп продираясь, в опасностях всяческих рос.\nДерзким в юности был я, от долгих раздумий далек.\nИ гнева, и хитрости факел возжечь уже мог.\nПробудился я рано, но мысли глубин не достиг, —\nТянули обратно, едва я шагну за порог.\nСуетою опутан, не знал я свободы ни в чем.\nНе смейте считать, бедолагу, меня, образцом!\nВы за мной не пошли и меня не пустили в мой путь,\nТак дайте покоя в приюте последнем моем!\nВесь я — горечь и мука, обманчив цветущий мой вид.\nЯ так и уйду ничего не успевши свершить.\nНо поэзия — сплетница, всем она весть разнесет.\nПожалуй, закончу, мне боли своей не избыть."
ABAI149ABAI,1898,"Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?","Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?\nӨткір тіл бір ұялшақ қыз болмай ма? \nМахаббат, ғадауатпенмайдандасқан,\nҚайран менің жүрегім мұз болмай ма?\n\nАмалсыз тағдыр бір күн кез болмай ма? \nБіреуге жай, біреуге тез болмай ма?\nАсау жүрек аяғын шалыс басқан \nЖерін тауып артқыға сөз болмай ма?\n\nСонда жауап бере алман мен бишара,\nСіздерге еркін тиер, байқап қара.\nЕкі күймек бір жанға әділет пе?\nҚаны қара бір жанмын, жаны жара.\n\nЖүрегіңнің түбіне терең бойла,\nМен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла. \nСоқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,\nМыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма!\n\nЖасымда албырт өстім, ойдан жырақ,\nАйлаға, ашуға да жақтым шырақ.\nЕрте ояндым, ойландым, жете алмадым, \nЕтекбасты көп көрдім елден бірақ.\n\nОй кіргелі тимеді ерік өзіме,\nСандалмамен күн кешкен түспе ізіме.\nӨзі ермей, ерік бермей, жұрт қор етті,\nСен есірке, тыныш ұйықтат, бақ сөзіме!\n\nІшім толған у мен өрт, сыртым дүрдей,\nМен келмеске кетермін түк өндірмей.\nӨлең шіркін өсекші, жұртқа жаяр, \nСырымды тоқтатайын айта бермей.",M. Adibayev,"Когда умру — не пухом мне могила,\nВ сырой и мрачной глубине,\nЯзык мой острый и строптивый,\nОледенев, не возразит тебе.\nИ в сердце яростном сражаясь,\nЛюбовь и ненависть, мечты, обман –\nВсе разом обратится в камень,\nВ холодно-скользкий и дурной туман.\nВ невольно — неминучем лете\nМоей невыбранной судьбы\nНе станет ли больное сердце\nДобычею озлобленной толпы?!\nИ видя все сквозь толщу плит могильных,\nСквозь толщу лет, сквозь толщу ваших душ,\nОбъятый сном, я не смогу ответить,\nКазненный дважды — братом и отцом.\nИ в жилах кровь отравленным ручьем\nНе исцелит сердечной раны.\nКак вы легки на встречу с подлецом,\nИ как страшны души изъяны!\nВглядитесь же в меня и глубже,\nВ жестокой искореженной среде\nИз мрачной тьмы Загадочной Звездою\nНа этой появился я земле.\nЯ был горяч, боролся против тысяч,\nЯ ненавидел корысть, ложь, обман.\nВысвечивая подлости и низость –\nВрагов безжалостных без счета наживал.\nЯ возмужал, но не имея власти,\nИзвилистыми тропами кружа.\nИскал я правды, спотыкался, падал…\nНе вам, мучители, судить меня!\nЯ сам судья пред Высшею Судьею!\nВнутри меня — пожар и хлад,\nБыть может, кану без следа зарею,\nСтихами укрывая тайны сад…"
ABAI149ABAI,1898,"Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?","Өлсем, орным қара жер сыз болмай ма?\nӨткір тіл бір ұялшақ қыз болмай ма? \nМахаббат, ғадауатпенмайдандасқан,\nҚайран менің жүрегім мұз болмай ма?\n\nАмалсыз тағдыр бір күн кез болмай ма? \nБіреуге жай, біреуге тез болмай ма?\nАсау жүрек аяғын шалыс басқан \nЖерін тауып артқыға сөз болмай ма?\n\nСонда жауап бере алман мен бишара,\nСіздерге еркін тиер, байқап қара.\nЕкі күймек бір жанға әділет пе?\nҚаны қара бір жанмын, жаны жара.\n\nЖүрегіңнің түбіне терең бойла,\nМен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла. \nСоқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,\nМыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма!\n\nЖасымда албырт өстім, ойдан жырақ,\nАйлаға, ашуға да жақтым шырақ.\nЕрте ояндым, ойландым, жете алмадым, \nЕтекбасты көп көрдім елден бірақ.\n\nОй кіргелі тимеді ерік өзіме,\nСандалмамен күн кешкен түспе ізіме.\nӨзі ермей, ерік бермей, жұрт қор етті,\nСен есірке, тыныш ұйықтат, бақ сөзіме!\n\nІшім толған у мен өрт, сыртым дүрдей,\nМен келмеске кетермін түк өндірмей.\nӨлең шіркін өсекші, жұртқа жаяр, \nСырымды тоқтатайын айта бермей.",M. Dudin,"Умру. И стану вновь землей,\nИ мой язык насмешкой злой\nНе тронет ледяным коварством\nСердец, обиженных судьбой.\nНо рок судьбы нагрянет в срок\nНа твой порог и мой порог\nИ пересудит все ошибки\nНа перекрестках всех дорог.\nЯ, бедолага, в том кругу,\nНа том открытом берегу\nЗа все, что не было и было,\nОтветить дважды не смогу.\nТы в глубину мою взгляни,\nВ мои загадочные дни.\nТам ныне светят всем, запомни,\nОставленные мной огни.\nЯ рос, и мой упрямый пыл\nКостры в седой ночи палил\nИ путеводною звездою\nПроводникам в дороге был.\nЯ там с собою принял бой\nСвоею волей и судьбой.\nА за беду и униженья,\nПотомок, сжалься надо мной.\nНутро мое — огонь и яд,\nВ нем все терзанья догорят.\nА песня — сплетница-чертовка –\nВсе миру выложит подряд."
ABAI150ABAI,1898,"Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?","Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?\nБаяғы күш, баяғы түсің бар ма?\nАлды — үміт, арты — өкініш алдамшы өмір, \nЖелігін жерге тықпас кісің бар ма?!\n\nДәмі қайтпас, бұзылмас тәтті бар ма?\nБір бес күннің орны жоқ аптығарға.\nҚай қызығы татиды қу өмірдің \nТатуды араз, жақынды жат қыларға?\n\nЕт жүрексіз еріннің айтпа сөзін,\nТіл үйренген нәпсінің қу мінезін.\nТілде сүйек, ерінде жиек бар ма, \nШымылдық боп көрсетпес шынның жүзін.",M. Petrovyh,"Жизнь обирает нас день за днём. Где мечты твои?\nВ славе ль, в труде — прежний ты где? Где черты твои?\nСперва — порыв, а следом — тоска. Лжёт жестоко жизнь!\nГде такой, чьи дни не пусты, как пусты твои?\n\nГде ж сладость, где ж манящая нас всегда?\nК чему бороться так за остаток дней?\nЗнал ли отраду, из-за какой не жаль\nБлизких своих забыть и оттолкнуть друзей?\n\nДоколе сердце молчит — слова сдержи.\nЯзык — приспешник обид, прислужник лжи.\nИль знал ты власть над ним и предел желаньям своим?\nВ них не брезжит правды свет, в них — плен души!"
ABAI150ABAI,1898,"Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?","Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?\nБаяғы күш, баяғы түсің бар ма?\nАлды — үміт, арты — өкініш алдамшы өмір, \nЖелігін жерге тықпас кісің бар ма?!\n\nДәмі қайтпас, бұзылмас тәтті бар ма?\nБір бес күннің орны жоқ аптығарға.\nҚай қызығы татиды қу өмірдің \nТатуды араз, жақынды жат қыларға?\n\nЕт жүрексіз еріннің айтпа сөзін,\nТіл үйренген нәпсінің қу мінезін.\nТілде сүйек, ерінде жиек бар ма, \nШымылдық боп көрсетпес шынның жүзін.",A. Kodar,"Посмотри, этот мир тебя грабит, жесток.\nПрежних сил в тебе нет и лицом ты поблек.\nС жизнью, где за надеждой стоит сожаленье,\nСостязаться в задоре, признай, ты не смог.\n\nЕсть ли сладость, чей вкус никогда не пройдет?\nЕсли жизни скупой так недолог полет,\nРазве стоит в ней что-то, чтоб ссориться с ближним\nИли с другом расстаться, спеша лишь вперед?\n\nПусть губами в тебе не глаголет язык,\nЛицемерию плоти служить он привык,\nГде язык — без костей, губы виснут без края,\nЗакрывая, как пологом, истины лик.\n"
ABAI150ABAI,1898,"Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?","Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?\nБаяғы күш, баяғы түсің бар ма?\nАлды — үміт, арты — өкініш алдамшы өмір, \nЖелігін жерге тықпас кісің бар ма?!\n\nДәмі қайтпас, бұзылмас тәтті бар ма?\nБір бес күннің орны жоқ аптығарға.\nҚай қызығы татиды қу өмірдің \nТатуды араз, жақынды жат қыларға?\n\nЕт жүрексіз еріннің айтпа сөзін,\nТіл үйренген нәпсінің қу мінезін.\nТілде сүйек, ерінде жиек бар ма, \nШымылдық боп көрсетпес шынның жүзін.",M. Petrovyh,"Проклятый мир обирает нас. Как поладить с ним?\nГде былые силы твои? Ты стал иным!\nВ надежде горечь таится. Коварна жизнь!\nА мы в своём злополучье других виним.\n\nЛюбая радость твоя перейдёт в печаль,\nЧто суетиться ради немногих дней?\nТы не найдёшь того, из-за чего не жаль\nБлизких своих забыть и оттолкнуть друзей.\n\nЕсли речь не от сердца — слова придержи!\nЯзык привычен лукавить, послушен лжи.\nТы разве знаешь предел желаньям твоим?\nОни скрывают завесой истину от души."
ABAI150ABAI,1898,"Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?","Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?\nБаяғы күш, баяғы түсің бар ма?\nАлды — үміт, арты — өкініш алдамшы өмір, \nЖелігін жерге тықпас кісің бар ма?!\n\nДәмі қайтпас, бұзылмас тәтті бар ма?\nБір бес күннің орны жоқ аптығарға.\nҚай қызығы татиды қу өмірдің \nТатуды араз, жақынды жат қыларға?\n\nЕт жүрексіз еріннің айтпа сөзін,\nТіл үйренген нәпсінің қу мінезін.\nТілде сүйек, ерінде жиек бар ма, \nШымылдық боп көрсетпес шынның жүзін.",S. Tleubayev,"Несчастное время грабит, что за дело\nЕсть у тебя прежняя сила, прежний вид?\nВпереди надежды, позади горечь, обманчивая жизнь,\nЕсть ли кто, кого бы ты не втоптала в землю?\nЕсть ли сладость, не теряющая вкуса и не портящаяся?\nНет места отчаянию на короткий срок.\nКакая сладость несчастной жизни сможет стоить\nРаздора между несчастной жизнь и отчуждению родных?\nНе произноси глупых слов, слетающих с трусливых губ,\nСдерживай себя от привычных ошибок.\nРазве есть у языка кости, у губ — грани,\nКоторые могли бы заслонить вид на утес?"
ABAI150ABAI,1898,"Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?","Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?\nБаяғы күш, баяғы түсің бар ма?\nАлды — үміт, арты — өкініш алдамшы өмір, \nЖелігін жерге тықпас кісің бар ма?!\n\nДәмі қайтпас, бұзылмас тәтті бар ма?\nБір бес күннің орны жоқ аптығарға.\nҚай қызығы татиды қу өмірдің \nТатуды араз, жақынды жат қыларға?\n\nЕт жүрексіз еріннің айтпа сөзін,\nТіл үйренген нәпсінің қу мінезін.\nТілде сүйек, ерінде жиек бар ма, \nШымылдық боп көрсетпес шынның жүзін.",M. Adibayev,"Что можешь ты? Лихое Время грабит.\nНет прежних сил и зубы уж не те.\nКаких тузов Ты в землю загоняло?!\nНадежда тащится по жизненной стезе.\nКакое лакомство не потеряет вкуса?\nНеделя в спешке, что решит она?\nПроклятое, ты чем их накормило,\nРаздор посеяла и близких развела?\nПохотливый язык, обученный притворству,\nОн без костей, в изгибах скользких губ,\nКак будто бы за свадебной завесой —\nскрывают истину,\nБез сердца Слово убивает слух."
ABAI151ABAI,1899,Адам бір — боқ көтерген боқтың қабы,"Адам бір — боқ көтерген боқтың қабы, \nБоқтан сасық боласың өлсең тағы.\nМенімен сен тең бе деп мақтанасың, \nБілімсіздік белгісі — ол баяғы.\n\nКеше бала ең, келдің ғой талай жасқа,\nКөз жетті бір қалыпта тұра алмасқа.\nАдамды сүй, Алланың хикметін сез,\nНе қызық бар өмірде онан басқа?!",E. Kurdakov,"Человек — ничтожной плоти тлен и прах,\nСмерть для каждого равна в своих правах.\nИ кичиться перед кем-то превосходством -\nЗнак надменного блуждания впотьмах.\n\nНе вчера ли ты ребёнком был, старик?\nВсё течёт, и жизнь уносит каждый миг.\nВозлюби же в бренном мире волю Бога,\nЭто — высшее, что в мире ты постиг."
ABAI151ABAI,1899,Адам бір — боқ көтерген боқтың қабы,"Адам бір — боқ көтерген боқтың қабы, \nБоқтан сасық боласың өлсең тағы.\nМенімен сен тең бе деп мақтанасың, \nБілімсіздік белгісі — ол баяғы.\n\nКеше бала ең, келдің ғой талай жасқа,\nКөз жетті бір қалыпта тұра алмасқа.\nАдамды сүй, Алланың хикметін сез,\nНе қызық бар өмірде онан басқа?!",A. Globa,"Человек — мешок для мяса и для костей,\nСмерть уносит его, как скарб — казначей.\nКак часто слышишь: «Ты низок для меня!»\nПоверь мне, глупость — мать подобных речей!\n\nЛишь вчера — дитя, ты сегодня — старик.\nЖизнь уходит в землю, как иссякший родник.\nЛюби человека, люби красоту, —\nЧто мог бы ещё назвать благом язык?"
ABAI152ABAI,1899,Дүтбайға,"Жылуы жоқ бойының, \nЖылмиғаны неткені?\nҚұбылуы ойының –\nКетпей құйтың еткені.\n\nМұңды, жылмаң пішінін \nКезек киіп, ел жиып,\nБолыс болса, түсінің \nТүксігін салар тырсиып.\n\nБір көрмеге тәп-тәтті \nҚазаны мен қалбаңы.\nДөң айналмай ант атты, \nБүксіп, бықсып ар жағы.\n\nСенен аяр түгі жоқ,\nБүгін сыйлас көрініп,\nБүгін жалын, ертең шоқ,\nСөзі мен өзі бөлініп.\n\nӘлгі үміт, әлгі серт,\nЖын сықылды бұзылып. \nҚулық емес, бұл — бір дерт, \nТұрлауы жоқ құбылып.",P. Karaban,"Зачем улыбчивы уста,\nКогда так злобен он?\nМеняет мненья, как цвета\nВ листве хамелеон.\n\nОн надевал любой наряд,\nЧтобы привлечь сердца.\nСтал волостным — надменен взгляд\nСурового лица.\n\nПри первой встрече руки жмёт,\nИ льстит, и лебезит.\nНо отвернись — уже не тот.\nТак подлостью разит!\n\nСегодня он тобой плёнен,\nВсем жертвует, любя.\nСегодня греет, завтра он\nИспепелит тебя.\n\nПлюёт на все твои права,\nЮлит, как бес, хитро.\nБелы, как снег, его слова,\nЧерно, как грязь, нутро.\n\nЗдесь не лукавство и не страсть\nСмертельно болен он,\nИ от болезни той пропасть\nОн сам же осуждён!"
ABAI153ABAI,1899,Есіңде бар ма жас күнің,"Есіңде бар ма жас күнің, \nКөкірегің толық, басың бос.\nҚайғысыз, ойсыз, мас күнің,\nКімді көрсең — бәрі дос.\n\nМахаббат, қызық, мал мен бақ \nКөрінуші еді досқа ортақ.\nҮміт жақын, көңіл ақ,\nБолар ма сондай қызық шақ?\n\nҚұдай-ау, қайда сол жылдар, \nМахаббат, қызық мол жылдар? \nАқырын, ақырын шегініп,\nАлыстап кетті-ау құрғырлар.\n\nЖалынасың, боқтайсың, \nСағынасың, жоқтайсың. \nМахаббат кетті, дос кетті –\nЖете алмайсың, тоқтайсың.\n\nКөзіме жас бер, жылайын, \nШыдам бер, сабыр қылайын. \nЖаралы болған жүрекке\nДауа бер, жамап сынайын.",A. Globa,"Года миновали давно ль?\nКогда кровь кипела моя.\nНи дум, ни печали, — давно ль? -\nС первым встречным — друзья.\n\nСмех, любовь, питьё и еда —\nИх делили в кругу друзей.\nЗлатоцветных надежд года,\nГода молодости моей!\n\nГде ты, золотая пора,\nКогда радость лилась рекой?\nКак будто вчера, лишь вчера,\nА оглянешься — далеко.\n\nУмоляй, тоскуй, проклинай,\nОплакивай — не вернёшь.\nДрузья разбрелись — догоняй!\nНе догонишь, ищи — не найдёшь.\n\nПоплачу, дай волю слезам.\nДай терпение, потерплю.\nЕсли есть для серта бальзам.\nИзраненное исцелю."
ABAI153ABAI,1899,Есіңде бар ма жас күнің,"Есіңде бар ма жас күнің, \nКөкірегің толық, басың бос.\nҚайғысыз, ойсыз, мас күнің,\nКімді көрсең — бәрі дос.\n\nМахаббат, қызық, мал мен бақ \nКөрінуші еді досқа ортақ.\nҮміт жақын, көңіл ақ,\nБолар ма сондай қызық шақ?\n\nҚұдай-ау, қайда сол жылдар, \nМахаббат, қызық мол жылдар? \nАқырын, ақырын шегініп,\nАлыстап кетті-ау құрғырлар.\n\nЖалынасың, боқтайсың, \nСағынасың, жоқтайсың. \nМахаббат кетті, дос кетті –\nЖете алмайсың, тоқтайсың.\n\nКөзіме жас бер, жылайын, \nШыдам бер, сабыр қылайын. \nЖаралы болған жүрекке\nДауа бер, жамап сынайын.",A. Globa,"Ты помнишь ли юность, друг,\nКогда кровь кипела твоя?\nОпьянён, всё светло вокруг,\nДаже с первым встречным — друзья.\n\nИ любовь и ясность души —\nОтрада в кругу друзей.\nНадеждой, счастьем дыши…\nДождёшься ль подобных дней?\n\nГде же ты, золотая пора,\nКогда радость лилась рекой?\nБыло всё как будто вчера,\nА оглянешься — далеко!\n\nУмоляй, тоскуй, проклинай\nИ оплакивай — не вернёшь!\nЛюбовь ушла — догоняй!\nДрузья ушли — не найдёшь.\n\nПоплачу, дай слёзы очам.\nДай терпение, потерплю.\nЕсли есть для сердца бальзам,\nИзраненное исцелю."
ABAI154ABAI,1899,Жүрегім менің қырық жамау,"Жүрегім менің қырық жамау\nҚиянатшыл дүниеден.\nҚайтіп аман қалсын сау, \nҚайтқаннан соң әрнеден.\n\nӨлді кейі, кейі — жау,\nКімді сүйсе бұл жүрек.\nКімі — қастық, кімі — дау, \nСүйенерге жоқ тірек.\n\nКәрілік те тұр тақау,\nАлдымызда айла жоқ.\nҚайғысыздың бәрі — асау,\nБізге онан пайда жоқ.\n\nҚан жүректі қайғылы-ау,\nҚайырыла кет сен маған.\nҚасиетін ойлан-ау,\nҚам көңілдің тынбаған.",M. Adibayev,"Толпа безумно-похотливо,\nРазрушив сердца Божий Храм,\nБежит, позорным и блудливым,\nВнимая грязным их речам.\nО, подлый мир, такого сердца\nНе видел ты, не пощадил.\nИ вырвав из живого веру,\nЕще трепещущим зарыл.\nИз тех, кого оно любило –\nИных уж нет, другие во вражде!\nО, бедное, кого вскормило?!\nКоль нет опоры на земле.\nИ старость подошла вплотную,\nНет выхода и света впереди.\nТе, беззаботны и строптивы,\nИдут, не ведая пути.\nНесчастное, в лоскутьях сердце,\nКак сирота, бредешь во тьме.\nУжель, не знавшее покоя,\nТы, как проклятье на челе?!"
ABAI154ABAI,1899,Жүрегім менің қырық жамау,"Жүрегім менің қырық жамау\nҚиянатшыл дүниеден.\nҚайтіп аман қалсын сау, \nҚайтқаннан соң әрнеден.\n\nӨлді кейі, кейі — жау,\nКімді сүйсе бұл жүрек.\nКімі — қастық, кімі — дау, \nСүйенерге жоқ тірек.\n\nКәрілік те тұр тақау,\nАлдымызда айла жоқ.\nҚайғысыздың бәрі — асау,\nБізге онан пайда жоқ.\n\nҚан жүректі қайғылы-ау,\nҚайырыла кет сен маған.\nҚасиетін ойлан-ау,\nҚам көңілдің тынбаған.",S. Tleubayev,"Сердце мое — из сорока заплаток\nОт мучительной (тяжелой) жизни\nКак оно будет целым,\nЕсли ото всюду обиды.\n\nКто-то умер, кто-то враг,\nКого полюбит это сердце.\nКто — враг, кто — скандалист,\nОпереться не на кого.\n\nСтарость уже близка,\nПеред нами хитрости нет (не перехитришь ее),\nУ кого горя нет, они строптивы,\nОт них нам пользы никакой.\n\nОкровавленное сердце печально,\nОбернись ко мне, (обрати внимание)\nПодумай о его свойствах\nЗаботливость в душе не затихала."
ABAI154ABAI,1899,Жүрегім менің қырық жамау,"Жүрегім менің қырық жамау\nҚиянатшыл дүниеден.\nҚайтіп аман қалсын сау, \nҚайтқаннан соң әрнеден.\n\nӨлді кейі, кейі — жау,\nКімді сүйсе бұл жүрек.\nКімі — қастық, кімі — дау, \nСүйенерге жоқ тірек.\n\nКәрілік те тұр тақау,\nАлдымызда айла жоқ.\nҚайғысыздың бәрі — асау,\nБізге онан пайда жоқ.\n\nҚан жүректі қайғылы-ау,\nҚайырыла кет сен маған.\nҚасиетін ойлан-ау,\nҚам көңілдің тынбаған.",Y. Kuznetsov,"На сорок лоскутьев печалей\nРазорвано сердце врагами.\nОно уцелело б едва ли,\nВо всем разуверясь с годами.\nИз тех, кого сердце любило,\nТот умер, тот сеет раздоры,\nА та даже помнить забыла…\nИ нету ни в ком мне опоры.\nУж старость в упор подступает,\nИ выхода нет никакого.\nСтроптивый про горе не знает,\nНо проку ведь нет никакого!\nЭй ты, кто в крови и печали!\nПобудь хоть немного со мною.\nДуша понимает едва ли\nВеличье свое под луною."
ABAI154ABAI,1899,Жүрегім менің қырық жамау,"Жүрегім менің қырық жамау\nҚиянатшыл дүниеден.\nҚайтіп аман қалсын сау, \nҚайтқаннан соң әрнеден.\n\nӨлді кейі, кейі — жау,\nКімді сүйсе бұл жүрек.\nКімі — қастық, кімі — дау, \nСүйенерге жоқ тірек.\n\nКәрілік те тұр тақау,\nАлдымызда айла жоқ.\nҚайғысыздың бәрі — асау,\nБізге онан пайда жоқ.\n\nҚан жүректі қайғылы-ау,\nҚайырыла кет сен маған.\nҚасиетін ойлан-ау,\nҚам көңілдің тынбаған.",M. Petrovyh,"На сорок лоскутов тоскою\nРастерзано ты — каждым днем…\nКак же сердцу дожить в покое,\nИзверившемуся во всем!\n\nТе — взяты землей, те — враждою,\nА как их любило ты!\nВражда и беда шли чредою,\nИ вот — ты среди пустоты.\n\nЛишь старость одна пред тобою\nВо мраке, и выхода нет.\nБеспечных утешит любое.\nА где нам с тобою ответ?\n\nА как ты горишь болью злою!..\nМечты! оглянись на них\nИ вспомни величье былое\nЖеланий бесплодных твоих."
ABAI155ABAI,1899,"Күшік асырап, ит еттім","Күшік асырап, ит еттім,\nОл балтырымды қанатты. \nБіреуге мылтық үйреттім,\nОл мерген болды, мені атты.",A. Globa,"Я вырастил пса из щенка, —\nОн мне ногу раз прокусил.\nОбучил я когда-то стрелка, —\nОн меня чуть не подстрелил."
ABAI155ABAI,1899,"Күшік асырап, ит еттім","Күшік асырап, ит еттім,\nОл балтырымды қанатты. \nБіреуге мылтық үйреттім,\nОл мерген болды, мені атты.",A. Zhovtis,Собаку я выкормил из щенка —\nИ зубы ее испытал.\nМеткости я обучил стрелка —\nИ сам мишенью стал!
ABAI156ABAI,1899,Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен,"Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен,\nМенмен, кердең, қайғысыз ер көңілмен, \nЖазғытұрым жасырып жердің бетін,\nЖасыл шөппен, бой жеткен егінмен тең.\n\nСонан бері рахымсыз көп жыл өтті,\nОрақ келер, орылар мезгіл жетті.\nЖылы менен суықтың бәрін көріп,\nҚайран көңіл қайыспай қайрат етті.\n\nАуыр ойды көтеріп ауырған жан,\nҚайғы, қасірет жүзіңе белгі салған.\nДәні толық, басы үлкен егіндей-ақ \nСенің де басың имек жерге таман.\n\nӨлейін деп өлмейді өлерлік жан,\nӘсте өлмесін білгендей қылық қылған.\nАжал келіп бас салса, жанды ұрласа,\nӨмір қайда, сен қайда, соны да ойлан.\n\nАдамзат — бүгін адам, ертең топырақ, \nБүгінгі өмір жарқылдап алдар бірақ.\nЕртең өзің қайдасың, білемісің,\nӨлмек үшін туғансың, ойла, шырақ.",S. Tleubayev,"Ты рос, стремясь к ясному небу,\nГордый, капризный, веселый и беззаботный,\nНаравне с зеленой травой и высокими посевами,\nПокрывающими весной поверхность земли.\nС тех пор прошло много безжалостных лет\nПрошло время жатвы, пора быть убранным.\nТы испытал и жару, и холод,\nНо ты не согнулся, ты боролся.\nНосившая тяжкие думы больная душа\nГорести и несчастья оставили следы на твоем челе,\nСловно стебель с большими плодами (созрелыми)\nТвоя голова клонится к земле.\nУмирающий уходит из жизни не по желанию,\nДелает свои дела словно бессмертный.\nКогда придет смерть и возьмет твою душу (украдет)\nГде жизнь, где смерть, подумай об этом.\nЧеловек сегодня жив, а завтра прах,\nБлеск сегодняшней жизни — просто обман.\nЗнаешь ли ты что будет завтра с тобой?\nТы рожден, чтоб умереть, подумай, милый."
ABAI156ABAI,1899,Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен,"Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен,\nМенмен, кердең, қайғысыз ер көңілмен, \nЖазғытұрым жасырып жердің бетін,\nЖасыл шөппен, бой жеткен егінмен тең.\n\nСонан бері рахымсыз көп жыл өтті,\nОрақ келер, орылар мезгіл жетті.\nЖылы менен суықтың бәрін көріп,\nҚайран көңіл қайыспай қайрат етті.\n\nАуыр ойды көтеріп ауырған жан,\nҚайғы, қасірет жүзіңе белгі салған.\nДәні толық, басы үлкен егіндей-ақ \nСенің де басың имек жерге таман.\n\nӨлейін деп өлмейді өлерлік жан,\nӘсте өлмесін білгендей қылық қылған.\nАжал келіп бас салса, жанды ұрласа,\nӨмір қайда, сен қайда, соны да ойлан.\n\nАдамзат — бүгін адам, ертең топырақ, \nБүгінгі өмір жарқылдап алдар бірақ.\nЕртең өзің қайдасың, білемісің,\nӨлмек үшін туғансың, ойла, шырақ.",D. Brodsky,"Рос ты, к небу устремляясь головой,\nГордо, смело, без печали роковой.\nТак весною к солнцу тянутся ростки,\nКогда степи покрываются травой.\n\nОтшумел давно суровых лет поток,\nНаступил уже косьбы и жатвы срок.\nЗнало сердце зной и холод, но оно\nУстояло пред лицом утрат, тревог.\n\nОт тревоги непрестанной ноет грудь.\nНа лице твоём — тоски и горя путь.\nКак пшеницу, чьи колосья налились,\nЗамышляют и тебя к земле пригнуть.\n\nНе сдаётся обречённая душа,\nБудто вечно жить ей в мире, но, спеша,\nСмерть приходит, похищает душу вмиг.\nСам подумай ты — где жизнь и где душа?\n\nНынче — дышишь, завтра — прах, — таков закон.\nНашей жизни блеск обманчив, словно сон.\nРазве знаешь, где назавтра будешь ты?\nПомни, друг мой, что для смерти ты рождён!"
ABAI156ABAI,1899,Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен,"Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен,\nМенмен, кердең, қайғысыз ер көңілмен, \nЖазғытұрым жасырып жердің бетін,\nЖасыл шөппен, бой жеткен егінмен тең.\n\nСонан бері рахымсыз көп жыл өтті,\nОрақ келер, орылар мезгіл жетті.\nЖылы менен суықтың бәрін көріп,\nҚайран көңіл қайыспай қайрат етті.\n\nАуыр ойды көтеріп ауырған жан,\nҚайғы, қасірет жүзіңе белгі салған.\nДәні толық, басы үлкен егіндей-ақ \nСенің де басың имек жерге таман.\n\nӨлейін деп өлмейді өлерлік жан,\nӘсте өлмесін білгендей қылық қылған.\nАжал келіп бас салса, жанды ұрласа,\nӨмір қайда, сен қайда, соны да ойлан.\n\nАдамзат — бүгін адам, ертең топырақ, \nБүгінгі өмір жарқылдап алдар бірақ.\nЕртең өзің қайдасың, білемісің,\nӨлмек үшін туғансың, ойла, шырақ.",M. Adibayev,"Ты рос в небесный устремляясь свет,\nВеселый баловень, беспечный, гордый,\nКак зелень чистая, пробившимся зерном,\nВ весеннем буйстве покрывает горы.\nС тех пор прошло немало тяжких лет,\nУж время жатвы убежало в Лету.\nПора быть убранным, я замерзаю летом,\nГрехи согнуться перед смертью не дают.\nГнет тяжких дум больною душу сделал.\nНесчастья, боль оставили на лбу печать.\nКак будто стебель с перезрелым плодом,\nКачаясь, голова торопится упасть.\nЖивешь, как будто бы бессмертный,\nКому же хочется так просто умирать?\nНо коль «холодная» тебя коснется,\nВряд ли придется что-то выбирать.\nЖизнь — это лишь сверкающий обман,\nЧто завтра будет, то сплошной туман.\nСегодня, человек, ты жив, а завтра — прах,\nРожден, чтоб умереть, подумай — как?"
ABAI156ABAI,1899,Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен,"Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен,\nМенмен, кердең, қайғысыз ер көңілмен, \nЖазғытұрым жасырып жердің бетін,\nЖасыл шөппен, бой жеткен егінмен тең.\n\nСонан бері рахымсыз көп жыл өтті,\nОрақ келер, орылар мезгіл жетті.\nЖылы менен суықтың бәрін көріп,\nҚайран көңіл қайыспай қайрат етті.\n\nАуыр ойды көтеріп ауырған жан,\nҚайғы, қасірет жүзіңе белгі салған.\nДәні толық, басы үлкен егіндей-ақ \nСенің де басың имек жерге таман.\n\nӨлейін деп өлмейді өлерлік жан,\nӘсте өлмесін білгендей қылық қылған.\nАжал келіп бас салса, жанды ұрласа,\nӨмір қайда, сен қайда, соны да ойлан.\n\nАдамзат — бүгін адам, ертең топырақ, \nБүгінгі өмір жарқылдап алдар бірақ.\nЕртең өзің қайдасың, білемісің,\nӨлмек үшін туғансың, ойла, шырақ.",M. Dudin,"Ты рос. Ты вверх тянулся смело\nВсем мужеством души и тела.\nТы рос, как вешняя трава,\nКак злак, не знающий предела.\nТрудом немилосердных лет\nТы проложил по жизни след.\nИ вот настало время жатвы –\nДержать пред будущим ответ.\nЧто видишь ты в седой золе\nКостра, горевшего во мгле?..\nА голова твоя, как колос,\nВсе ниже клонится к земле.\nНе ради смерти, человек,\nВ бессмертье веря, кончишь век,\nНе рысаком, а старой клячей\nСудьба твоя закончит бег.\nМногообразен путь земной.\nСмерть не обходит стороной\nЗагадку жизни человека.\nТы это помни, милый мой…"
ABAI156ABAI,1899,Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен,"Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен,\nМенмен, кердең, қайғысыз ер көңілмен, \nЖазғытұрым жасырып жердің бетін,\nЖасыл шөппен, бой жеткен егінмен тең.\n\nСонан бері рахымсыз көп жыл өтті,\nОрақ келер, орылар мезгіл жетті.\nЖылы менен суықтың бәрін көріп,\nҚайран көңіл қайыспай қайрат етті.\n\nАуыр ойды көтеріп ауырған жан,\nҚайғы, қасірет жүзіңе белгі салған.\nДәні толық, басы үлкен егіндей-ақ \nСенің де басың имек жерге таман.\n\nӨлейін деп өлмейді өлерлік жан,\nӘсте өлмесін білгендей қылық қылған.\nАжал келіп бас салса, жанды ұрласа,\nӨмір қайда, сен қайда, соны да ойлан.\n\nАдамзат — бүгін адам, ертең топырақ, \nБүгінгі өмір жарқылдап алдар бірақ.\nЕртең өзің қайдасың, білемісің,\nӨлмек үшін туғансың, ойла, шырақ.",Y. Kuznetsov,"Рос ты быстро, стремясь в небосвод голубой,\nС гордой, смелой, беспечной и вольной душой.\nКак широкий зеленый ковер спелой жатвы,\nТы привольно покрыл твердь равнины земной.\n\nМного пагубных лет миновало с тех пор.\nВот и время серпа начинает свой сбор.\nВсе сполна испытав: зной и стужу, и слякоть.\nНе сломился ты духом, и молод твой взор.\n\nИстомилась душа: все труды и труды.\nНа лице твоем страшные знаки беды.\nСловно во поле колос налитый, тяжелый,\nТвою голову клонит в твои же следы.\n\nЧеловек умирает, уж так суждено,\nНо — творит, будто смерти ему не дано.\nВот покажется смерть, украдет твою душу.\nГде окажется жизнь и с ней ты заодно?\n\nНынче живы народы, а завтра их нет.\nБлеском краткого дня обольщаться не след.\nУгадаешь ли ты, где очутишься завтра?\nТы пришел, чтоб уйти, вот и думай, мой свет."
ABAI157ABAI,1899,"Сүйсіне алмадым, сүймедім","Сүйсіне алмадым, сүймедім,\nСүйегім жасып, сор қалың. \nСүйісіп саған тимедім,\nБола алмадым сенің жарың.",M. Petrovyh,"Не увлёк ты меня, — нет, не смог!\nИзнемог ты, устал. Горе нам!\nНет любви: ты и здесь, и далёк,\nИ не быть мне твоей, — видишь сам."
ABAI158ABAI,1900,"Жүрегім, нені сезесің","Жүрегім, нені сезесің, \nСенен басқа жан жоқ па? \nДүниені, көңілім, кезесің,\nТиянақ жоқ па, қой, тоқта!\n\nСезгеніңді сездіріп,\nЖете алмадың ортаққа.\nТірі жаннан бездіріп,\nАпарасың қай жаққа?\n\nОртақтық, тыныштық достық қой, \nОның қадірін кім білер? \nӘркімге тілеу қостық қой,\nБәрі — алдамшы саудагер.\n\nХалықтың аты керек қой \nЯ мақтауға, боқтауға.\nҚұбылға бәрі зерек қой,\nБәрі жайсыз тоқтауға.\n\nДосты қайдан табасың,\nКеңесерге адам жоқ.\nӘрлі-берлі шабасың, \nЖалғыздықтан жаман жоқ.\n\nАқыл айтсаң біреуге \nІшің еріп, егіліп,\nҰялмас ақы тілеуге,\nБермесең қалар түңіліп.\n\nАқы беріп тыңдатқан \nСөз көкейге қонар ма? \nҚұлағын сатқан тәңірі атқан \nОңдырар ма, оңар ма?\n\nКүйесің, жүрек, күйесің, \nКүйгеніңнен не пайда? \nДүниеде нені сүйесің,\nӨмір қайда, дос қайда?",A. Steinberg,"Одинокое, не найдёт,\nСердце, отклика на пути!\nМысль моя, прерви свой полёт,\nКоль пристанища не найти.\n\nЧувство высказанное — ложь,\nБезответен страстей призыв.\nТак куда ж ты, сердце, влечёшь,\nОт всего меня отлучив?\n\nСчастье, дружба, любовь, покой, —\nВы для жизни только гроши;\nИми платят беде людской\nЛицемерные торгаши.\n\nСуд народа для них — безмен.\nЧтоб лишь взвесить хулу и лесть, —\nМастера в ремесле измен,\nПозабывшие стыд и честь!\n\nС кем тоску свою разделить,\nЕсли дружба не ко двору?\nЧьим сочувствием облегчить\nОдиночество и хандру?\n\nВсюду подлость одна и та ж:\nПожалеешь кого, а тот\nДеньги станет клянчить; не дашь –\nНа тебя же сердясь, уйдёт.\n\nНо войти покупным словам\nВ сердце искреннее невмочь.\nЛьстивый плут ни себе, ни вам,\nНикому не может помочь.\n\nТы напрасным горишь огнём,\nИзнываешь, душа моя!\nЭто пламя — что толку в нём?\nГде любовь твоя, где друзья?"
ABAI158ABAI,1900,"Жүрегім, нені сезесің","Жүрегім, нені сезесің, \nСенен басқа жан жоқ па? \nДүниені, көңілім, кезесің,\nТиянақ жоқ па, қой, тоқта!\n\nСезгеніңді сездіріп,\nЖете алмадың ортаққа.\nТірі жаннан бездіріп,\nАпарасың қай жаққа?\n\nОртақтық, тыныштық достық қой, \nОның қадірін кім білер? \nӘркімге тілеу қостық қой,\nБәрі — алдамшы саудагер.\n\nХалықтың аты керек қой \nЯ мақтауға, боқтауға.\nҚұбылға бәрі зерек қой,\nБәрі жайсыз тоқтауға.\n\nДосты қайдан табасың,\nКеңесерге адам жоқ.\nӘрлі-берлі шабасың, \nЖалғыздықтан жаман жоқ.\n\nАқыл айтсаң біреуге \nІшің еріп, егіліп,\nҰялмас ақы тілеуге,\nБермесең қалар түңіліп.\n\nАқы беріп тыңдатқан \nСөз көкейге қонар ма? \nҚұлағын сатқан тәңірі атқан \nОңдырар ма, оңар ма?\n\nКүйесің, жүрек, күйесің, \nКүйгеніңнен не пайда? \nДүниеде нені сүйесің,\nӨмір қайда, дос қайда?",M. Sultanbekov,"Сердце моё, чуешь ли что,\nСколько подобных тебе?\nМир для тебя открыл простор:\nНужен порядок в судьбе.\n\nОтклика ищешь в ответ,\nЧувств, как свои, наравне.\nГде он, такой человек,\nСпрятан в какой стороне?\n\nРавенство, дружба, любовь, покой -\nВ людях для них есть приют?\nРинулись к ним с доброй душой,\nТе, как торговцы, снуют.\n\nПраведный суд необходим\nГласно хвалить и хулить,\nВ лести любой неуловим,\nВ споре его и не сбить.\n\nВстречу ли друга в пути?\nНе с кем держать мне совет.\nЧувства злей, как ни крути,\nЧем одиночество, нет.\n\nМне б поделиться порой\nМыслью от чистой души.\nТянется к горлу рукой,\nПлату не дашь — не взыщи.\n\nРазве за плату умом\nКто-то поймёт силу слов?\nУши свои заглушит и в нём\nТьма торжествует назло.\n\nСердце, пылая, гори, —\nПольза отыщется вдруг?\nВеришь ли, спрятавшись изнутри,\nСущности жизни как друг?"
ABAI158ABAI,1900,"Жүрегім, нені сезесің","Жүрегім, нені сезесің, \nСенен басқа жан жоқ па? \nДүниені, көңілім, кезесің,\nТиянақ жоқ па, қой, тоқта!\n\nСезгеніңді сездіріп,\nЖете алмадың ортаққа.\nТірі жаннан бездіріп,\nАпарасың қай жаққа?\n\nОртақтық, тыныштық достық қой, \nОның қадірін кім білер? \nӘркімге тілеу қостық қой,\nБәрі — алдамшы саудагер.\n\nХалықтың аты керек қой \nЯ мақтауға, боқтауға.\nҚұбылға бәрі зерек қой,\nБәрі жайсыз тоқтауға.\n\nДосты қайдан табасың,\nКеңесерге адам жоқ.\nӘрлі-берлі шабасың, \nЖалғыздықтан жаман жоқ.\n\nАқыл айтсаң біреуге \nІшің еріп, егіліп,\nҰялмас ақы тілеуге,\nБермесең қалар түңіліп.\n\nАқы беріп тыңдатқан \nСөз көкейге қонар ма? \nҚұлағын сатқан тәңірі атқан \nОңдырар ма, оңар ма?\n\nКүйесің, жүрек, күйесің, \nКүйгеніңнен не пайда? \nДүниеде нені сүйесің,\nӨмір қайда, дос қайда?",A. Steinberg,"Одинокое, не ищи,\nСердце, отклика на пути!\nМысль моя, не странствуй, молчи,\nКоль пристанища не найти.\n\nЧувство высказанное — ложь,\nБезответен души призыв.\nТак куда ж ты, сердце, влечёшь,\nОт всего меня отлучив?\n\nСчастье, дружба, любовь, покой, —\nОценила вас жизнь в гроши;\nИми платят беде людской\nЛицемерные торгаши.\n\nСуд народа для них — безмен.\nЧтоб лишь взвесить хулу и лесть, —\nМастера в ремесле измен,\nПозабывшие стыд и честь!\n\nС кем тоску свою разделить,\nЕсли дружба не ко двору?\nЧьим сочувствием утолить\nОдиночество и хандру?\n\nВсюду подлость одна и та ж:\nПожалеешь кого, а тот\nДеньги станет клянчить; не дашь –\nНа тебя же сердясь, уйдёт.\n\nНо войти продажным словам\nВ сердце искреннее — невмочь.\nЛьстивый плут ни себе, ни вам,\nНикому не в силах помочь.\n\nТы бесплодным горишь огнём,\nГоревая душа моя!\nЭто пламя — что толку в нём?..\nГде любовь твоя, где друзья?"
ABAI159ABAI,1900,Көлеңке басын ұзартып,"Көлеңке басын ұзартып, \nАлысты көзден жасырса.\nКүнді уақыт қызартып,\nКөк жиектен асырса.\n\nКүңгірт көңілім сырласар \nСұрғұлт тартқан бейуаққа, \nТөмен қарап мұңдасар,\nОй жіберіп әр жаққа.\n\nӨткен өмір — қу соқпақ, \nҚыдырады талайды.\nКім алдады, кім тоқпақ \nСалды, соны санайды.\n\nНені тапсаң, оны тап, \nЖарамайды керекке.\nӨңкей уды жиып ап,\nСебеді сорлы жүрекке.\n\nАдасқан күшік сықылды\nҰлып жұртқа қайтқан ой \nӨкінді, жолың бекінді,\nӘуре болма, оны қой.\n\nЕрмен шықты, ит қылып, \nБидай шашқан егінге.\nЖай жүргенді өрт қылып,\nТыныш өлсеңші тегінде.",A. Globa,"Когда станет длинною тень\nИ закат прохладно багрян\nИ, путь завершая, день\nШагнёт за дальний курган, —\n\nЗапечалюсь я в тишине,\nОвладеет вечер душой.\nВечерний сумрак в огне.\nЖизнь — вся уже за спиной.\n\nТропа за спиной — жизнь твоя,\nТропа, по которой ты шёл:\nБеды прошла колея,\nПрошло по ней горе — вол,\n\nИ топтал её человек,\nИ не раз заносил песок…\nДобывай, стяжай весь век, —\nЖизнь спросит: «Какой в том прок?»\n\nМысль — щенок, забытый в степи.\nНе найти кочевья ему.\nПлохую память приспи, —\nВздох и досада к чему?\n\nСредь пшеницы в поле — полынь.\nПоле жизни мудро пройди.\nСкажи печали: остынь!\nУмри, как странник, в пути."
ABAI159ABAI,1900,Көлеңке басын ұзартып,"Көлеңке басын ұзартып, \nАлысты көзден жасырса.\nКүнді уақыт қызартып,\nКөк жиектен асырса.\n\nКүңгірт көңілім сырласар \nСұрғұлт тартқан бейуаққа, \nТөмен қарап мұңдасар,\nОй жіберіп әр жаққа.\n\nӨткен өмір — қу соқпақ, \nҚыдырады талайды.\nКім алдады, кім тоқпақ \nСалды, соны санайды.\n\nНені тапсаң, оны тап, \nЖарамайды керекке.\nӨңкей уды жиып ап,\nСебеді сорлы жүрекке.\n\nАдасқан күшік сықылды\nҰлып жұртқа қайтқан ой \nӨкінді, жолың бекінді,\nӘуре болма, оны қой.\n\nЕрмен шықты, ит қылып, \nБидай шашқан егінге.\nЖай жүргенді өрт қылып,\nТыныш өлсеңші тегінде.",A. Globa,"Когда удлиняется тень,\nИ закат прохладно-багрян,\nИ, время окончив, день\nШагнёт за дальний курган, —\n\nЗапечалюсь я в тишине.\nОвладеет вечер душой.\nВечерний сумрак в огне.\nЖизвь вся уже за спиной.\n\nТропа за спиной — жизнь твоя\nТропа, по которой ты шёл:\nБеды прошла колея,\nПрошло по ней горе-вол,\n\nИ топтал её человек,\nИ не раз заносил песок…\nДобывай, стяжай весь век, —\nЖизнь спросит: какой в том прок?\n\nМысль — щенок, забытый в степи,\nНе найти кочевья ему.\nПлохую память приспи,\nВздох и досада к чему?\n\nСредь пшеницы в поле — полынь.\nПоле жизни мудро пройди.\nСкажи печали: остынь.\nУмри, как странник в пути."
ABAI159ABAI,1900,Көлеңке басын ұзартып,"Көлеңке басын ұзартып, \nАлысты көзден жасырса.\nКүнді уақыт қызартып,\nКөк жиектен асырса.\n\nКүңгірт көңілім сырласар \nСұрғұлт тартқан бейуаққа, \nТөмен қарап мұңдасар,\nОй жіберіп әр жаққа.\n\nӨткен өмір — қу соқпақ, \nҚыдырады талайды.\nКім алдады, кім тоқпақ \nСалды, соны санайды.\n\nНені тапсаң, оны тап, \nЖарамайды керекке.\nӨңкей уды жиып ап,\nСебеді сорлы жүрекке.\n\nАдасқан күшік сықылды\nҰлып жұртқа қайтқан ой \nӨкінді, жолың бекінді,\nӘуре болма, оны қой.\n\nЕрмен шықты, ит қылып, \nБидай шашқан егінге.\nЖай жүргенді өрт қылып,\nТыныш өлсеңші тегінде.",M. Dudin,"Удлиняются тени скорее,\nЧем мы их появления ждём.\nИ багровое Солнце, не грея,\nУдаляется за окном.\n\nИ душа моя в сумерках серых,\nНа ещё не забытых примерах\nПогружаясь в раздумья, печаль,\nНаблюдает прошедшую даль.\n\nПыль и пепел побед и тревоги\nИ от времени высохших троп\nТам, где Время — скакун быстроногий -\nПерешло, не спросясь, на галоп.\n\nТам, где сердце, доверию радо\nИ за смелость не ждя похвалы,\nЗахлебнулось от мёда и яда\nНа пиру из одной пиалы.\n\nНикакого особого дива\nМне на завтра судьба не сулит.\nМысль моя, как щенок шелудивый,\nНа забытом кочевье скулит.\n\nПо какой-то неведомой воле,\nВсем надеждам земным вопреки,\nЯ отменными зёрнами поле\nЗасевал. А росли — сорняки."
ABAI159ABAI,1900,Көлеңке басын ұзартып,"Көлеңке басын ұзартып, \nАлысты көзден жасырса.\nКүнді уақыт қызартып,\nКөк жиектен асырса.\n\nКүңгірт көңілім сырласар \nСұрғұлт тартқан бейуаққа, \nТөмен қарап мұңдасар,\nОй жіберіп әр жаққа.\n\nӨткен өмір — қу соқпақ, \nҚыдырады талайды.\nКім алдады, кім тоқпақ \nСалды, соны санайды.\n\nНені тапсаң, оны тап, \nЖарамайды керекке.\nӨңкей уды жиып ап,\nСебеді сорлы жүрекке.\n\nАдасқан күшік сықылды\nҰлып жұртқа қайтқан ой \nӨкінді, жолың бекінді,\nӘуре болма, оны қой.\n\nЕрмен шықты, ит қылып, \nБидай шашқан егінге.\nЖай жүргенді өрт қылып,\nТыныш өлсеңші тегінде.",V. Rozhdestvensky,"Всё длиннее синяя тень,\nВсё туманней для взора даль,\nДогорает в закате день,\nИ тускнеет небес эмаль.\n\nСердце горем утомлено,\nПоселился в нём мрак ночной.\nТайно с сумерками оно\nЗавело разговор живой.\n\nПрежних горестей, давних ран\nХочешь вновь подвести итог.\nЖизнь былая — ушла в туман,\nТщетно ищешь ты к ней дорог.\n\nВсё ненужно, что наугад\nМожешь в ней воскресить, найти.\nДаже сердце забрызгал яд\nТех цветов, что ты рвал в пути.\n\nИ скулит твой ум, как щенок,\nИ взывает к народу он.\nУж раскаялся ты, но срок\nНаступает, и путь снесён.\n\nВ сорняках места нет для ржи.\nВ сердце только полынь — смотри.\nПривыкай же спокойно жить\nИ спокойно в свой час умри!"
ABAI160ABAI,1901,Буынсыз тілің,"Буынсыз тілің,\nБуулы сөзің\nӘсерлі адам ұғылына. \nКісінің сөзін \nҰққыш-ақ өзің,\nҚисығын түзеп тұғырыға.\n\nСезімпаз көңіл \nЖылы жүрек\nТаппадым деп түңілмес. \nБір тәуір дос \nТым-ақ керек,\nОйы мен тілі бөлінбес.",A. Gatov,"Твоя превосходная, гибкая речь\nЗначенья и смысла полна,\nДо сердца доходит она.\nВнимательно слушаешь, знаешь язык,\nУмеешь любого поправить ты вмиг,\nКогда его мысль неверна.\nМечтаю давно я о счастьи, —\nЧтоб друг повстречался такой,\nЧья мысль и поступки в согласьи, —\nРазумный, с горячей душой."
ABAI160ABAI,1901,Буынсыз тілің,"Буынсыз тілің,\nБуулы сөзің\nӘсерлі адам ұғылына. \nКісінің сөзін \nҰққыш-ақ өзің,\nҚисығын түзеп тұғырыға.\n\nСезімпаз көңіл \nЖылы жүрек\nТаппадым деп түңілмес. \nБір тәуір дос \nТым-ақ керек,\nОйы мен тілі бөлінбес.",A. Gatov,"Твой язык богат,\nИ слова звучат,\nТрогая людей.\nСлыша речь других,\nТы поправишь их,\nСкажешь — как верней.\n\nИ в отчаянье\nНе впадёт душа,\nГоре пережив…\nВерности ищу!\nДружба хороша,\nЕсли друг — правдив."
ABAI161ABAI,1901,Жапырағы қуарған ескі үмітпен,"Жапырағы қуарған ескі үмітпен\nҚиял қып өмір сүріп, бос жүріппін. \nЖыбыр қағып, көңілді тыншытпайды \nҚашанғы өтіп кеткен бұлдыр көп күн.\n\nОл дәурен өмір емес, бір көрген түс, \nОйға түйме, қызықты қиялдан күс. \nҚарашы, өз бойыңда түгел ме екен\nЫстық жүрек, өң-шырай, қуат пен күш?\n\nТөңкеріліп құбылған жұрт — бір сағым, \nШынға шыдап, қоса алмас ынтымағын. \nКөптің аузын күзетсең күн көрмейсің, \nӨзіңді өзің күзет, кел, шырағым!",A. Globa,"Пожелтевших надежд опала листва.\nПоседела в мечтах моя голова.\nМинувшее смутно, а в сердце печаль.\nБылых дней тревога, как прежде, жива.\n\nЖизнь — как сон, как слова стихов золотых.\nОбманули мечты, но не молкнет стих.\nВзгляни на себя; горяча ль твоя кровь,\nГорит ли румянец на щеках твоих?\n\nЛюди лживы, неверны, склонны к вражде,\nКак мираж — их жизнь, вся в пустой суете.\nНа чужие мысли своих не меняй,\nСуди себя сам в неподкупном суде."
ABAI161ABAI,1901,Жапырағы қуарған ескі үмітпен,"Жапырағы қуарған ескі үмітпен\nҚиял қып өмір сүріп, бос жүріппін. \nЖыбыр қағып, көңілді тыншытпайды \nҚашанғы өтіп кеткен бұлдыр көп күн.\n\nОл дәурен өмір емес, бір көрген түс, \nОйға түйме, қызықты қиялдан күс. \nҚарашы, өз бойыңда түгел ме екен\nЫстық жүрек, өң-шырай, қуат пен күш?\n\nТөңкеріліп құбылған жұрт — бір сағым, \nШынға шыдап, қоса алмас ынтымағын. \nКөптің аузын күзетсең күн көрмейсің, \nӨзіңді өзің күзет, кел, шырағым!",A. Gatov,"Я надеялся — листья надежды желты.\nЯ так долго мечтал — обманули мечты.\nСердцу тяжко, тревожно, когда вдалеке\nПроступают тех дней миновавших черты.\n\nТо не жизнь позади, а несбывшийся сон!\nЛучше б жил я, от светлой мечты отрешен.\nПогляди на себя: есть ли сила в руках,\nВ сердце — жар, и лицо разрумянил ли он?\n\nКак миражам степным, людям верить нельзя.\nМир и правда чужды им: друг другу грозя,\nЛгут, лукавят; заемные мысли у них.\nПоступайте, как сердце велит вам, друзья!"
ABAI162ABAI,1901,Қуанбаңдар жастыққа,"Қуанбаңдар жастыққа, \nЕлірме күлкі, мастыққа.\nКөзің қайдан жетеді \nДостық пенен қастыққа? \nҚұрбыңның қызық дегенін \nСөз екен деп ап шықпа. \nАдалдан тапқан тиынды\nСал да сақта қапшыққа. \nҚолдағыңды қорғап бақ,\nМал арзан деп аптықпа. \nСыпайы жүр де, шаруа ойла, \nДаңғойланып қақтықпа.\nБет алды жанға бой салма, \nҚорлық жүрмес сақтыққа.\nЕлу бесте біз-дағы\nСенісер адам таптық па? \nАрсыз құмар болғандар\nОпыр-топыр, шақ-шұққа\nТүспей жүрме, көрдің бе, \nЖалаң-жұлаң, тақ-тұққа?",L. Ozerov,"Веселья лёгкая вода,\nПустая молодость — беда.\nТы лучше разумом попробуй\nПознать, где дружба, где вражда.\n\nЧто славным у людей слывёт,\nТебя не слишком пусть влечёт.\nНе торопись, мой друг, работа —\nОна предмет твоих забот.\n\nДуши богатства береги,\nВсего, что дёшево, — беги,\nА скромность — истинный хозяин,\nОн душу не введёт в долги.\n\nНе будь ко всем доверчив сплошь,\nОт зоркости ты не умрёшь.\nНе то и стариком согбенным,\nГде враг, где друг, — не разберёшь.\n\nХапуга на объятья скор.\nВсегда он там, где шум и спор.\nМой друг, ты разве сам не видишь,\nЧто под конец он нищ, как вор."
ABAI163ABAI,1901,Осы қымыз қазаққа,"Осы қымыз қазаққа\nМақтаның ба, асың ба?\nҚымызды басар артынан \nЕт даяр ма қасыңда?\nБойыңа сіңіп, өрт болған \nҚызба бастық жасыңда.\nҚызылшыл семіз, жаз қымыз –\nБір үлкен борыш басыңда. \nЖуасты мін де, айран іш,\nЖоқ немеге шатылма.\nҰры, залым, қуларға \nНысанаға шаншылма.\nЖылқыны аңдып ұры жүр \nӘр төбенің тасында.\nОй көзімен қарасаң,\nҚойдан жылқы асыл ма? \nМақтанға бола жиям деп, \nЖылқы үшін жұртқа бас ұрма. \nҚымыз, семіз дегенің \nБір мақтан ғой, жасырма. \nМақтан қума, керек қу, \nОйсыздарға қосылма.\nҚойында ақша, қолда қой \nКүзетке оңай, шошыма!",V. Rozhdestvensky,"Кумыс, питьё казаха,\nТы пища нам или честь?\nВедь жирный нужен кусок,\nЧтоб этот кумыс заесть.\n\nПрохладному кумысу\nБаранину вслед готовь.\nА если молоды мы,\nКумыс горячит нам кровь.\n\nПей лучше тихий айран,\nНа смирном езди коне,\nЧтоб вору не послужить\nДобычей в родной стране.\n\nЗа табуном с холма\nСледит он — во все концы.\nНет, если прикинуть умом,\nЧем лошадь лучше овцы?\n\nНе стоит из-за коней\nГнуть спину перед толпой.\nНе хвастайся, говоря,\nЧто сладок кумыс степной.\n\nНе стоит кичиться зря,\nВнимать совету глупца.\nУж лучше — в кармане грош,\nОдна, но своя овца!"
ABAI163ABAI,1901,Осы қымыз қазаққа,"Осы қымыз қазаққа\nМақтаның ба, асың ба?\nҚымызды басар артынан \nЕт даяр ма қасыңда?\nБойыңа сіңіп, өрт болған \nҚызба бастық жасыңда.\nҚызылшыл семіз, жаз қымыз –\nБір үлкен борыш басыңда. \nЖуасты мін де, айран іш,\nЖоқ немеге шатылма.\nҰры, залым, қуларға \nНысанаға шаншылма.\nЖылқыны аңдып ұры жүр \nӘр төбенің тасында.\nОй көзімен қарасаң,\nҚойдан жылқы асыл ма? \nМақтанға бола жиям деп, \nЖылқы үшін жұртқа бас ұрма. \nҚымыз, семіз дегенің \nБір мақтан ғой, жасырма. \nМақтан қума, керек қу, \nОйсыздарға қосылма.\nҚойында ақша, қолда қой \nКүзетке оңай, шошыма!",L. Schiffers,"Что кумыс казаху — пища\nИли так, для похвальбы?\nУ тебя готово ль мясо\nДля закуски в час гульбы?\n\nЭто чванство и бахвальство\nС юности в тебя вошло.\nПромышлять кумыс и мясо —\nВот, мол, наше ремесло.\n\nНет, сынок, айран насущный\nБольше нам с тобой к лицу.\nВ удальстве тягаться с плутом\nНе пристало молодцу.\n\nВор следит из-за пригорка\nЗа твоим же табуном.\nВедь по ценности — барана\nМожем мы сравнить с конём.\n\nНе бахвалься коневодством,\nНе завидуй богачу,\nМол, кумыс куда смачнее,\nМол, айрана не хочу!\n\nНе гонись за лёгкой славой.\nВерхогляд тебе не брат.\nБудешь ты с овечьим стадом\nИ спокоен и богат."
ABAI164ABAI,1901,Ұяламын дегені көңіл үшін,"Ұяламын дегені көңіл үшін,\nҰсақ қулық бір ғана өмір үшін.\nТатымды достық та жоқ, қастық та жоқ, \nЖігері жоқ, маңызы жеңіл үшін.\n\nЖалығу бар, шалқу бар, іш пысу бар, \nЖаңа сүйгіш адамзат, көрсе қызар.\nАр мен ұят ойланбай, тәнін асырап,\nЕртеңі жоқ, бүгінге болған құмар.\n\nТуысқаның, достарың — бәрі екіұшты, \nСол себепті досыңнан дұшпан күшті. \nСүйсе жалған, сүймесе аянбаған,\nБұл не деген заманға ісім түсті?!\n\nӨзің үлкен, қылығың — бала-шаға, \nБалаша мәз боп жүрсің тамашаға. \nӘкесі ұрысса балаға, ол да — достық, \nБаласы ұрысса әкеге, жараса ма?",A. Argo,"Стыдливость, но лишь для отвода глаз:\nТут тайная хитрость, там фальшь напоказ.\nНи великой борьбы, ни большой любви,\nОдно легкомыслие есть у нас.\n\nЕсть скука у нас, беспробудная лень.\nНам всякая дорога дребедень.\nЗабыли мы и совесть и честь\nИ знаем: лови сегодняшний день!\nДрузья и родня — лицемерны насквозь,\nЛюбовь и долг расходятся врозь.\nВраги сильны, и слабы друзья.\nВ какое же время мне жить довелось!\n\nИ люди глядят друг на друга в упор,\nПорой проявляют никчёмный задор.\nОтец может сына ругнуть любя.\nНо сын чтоб отца… О стыд и позор!"
ABAI164ABAI,1901,Ұяламын дегені көңіл үшін,"Ұяламын дегені көңіл үшін,\nҰсақ қулық бір ғана өмір үшін.\nТатымды достық та жоқ, қастық та жоқ, \nЖігері жоқ, маңызы жеңіл үшін.\n\nЖалығу бар, шалқу бар, іш пысу бар, \nЖаңа сүйгіш адамзат, көрсе қызар.\nАр мен ұят ойланбай, тәнін асырап,\nЕртеңі жоқ, бүгінге болған құмар.\n\nТуысқаның, достарың — бәрі екіұшты, \nСол себепті досыңнан дұшпан күшті. \nСүйсе жалған, сүймесе аянбаған,\nБұл не деген заманға ісім түсті?!\n\nӨзің үлкен, қылығың — бала-шаға, \nБалаша мәз боп жүрсің тамашаға. \nӘкесі ұрысса балаға, ол да — достық, \nБаласы ұрысса әкеге, жараса ма?",A. Argo,"Стыдливость, но только для отвода глаз.\nТут мелкая хитрость, там внешний показ.\nНет великой борьбы, нет большой любви —\nОдно лишь легкомыслие есть у нас!\n\nУсталость и скука, боязнь труда,\nИ так бесконечно, во всём и всегда.\nКто каждый день увлекается другим,\nТот падок на всё, не годен никуда!\n\nТакому и совесть и честь нипочём,\nОн думает только о чреве своём —\nО будущем разве заботится он?\nЖивёт он одним лишь сегодняшним днём!\n\nНеверность друзей, лицемерье родни —\nДва лица, две души имеют они.\nВраги несравненно сильней, чем друзья.\nО горькое время! О чёрные дни!\n\nВзрослые люди с незапамятных пор\nЯвляют мальчишески глупый задор:\nОтец может сына, любя, и ругнуть,\nНо сын чтоб отца — это стыд и позор!"
ABAI165ABAI,1902,"Алланың өзі де рас, сөзі де рас","Алланың өзі де рас, сөзі де рас, \nЕшуақытта рас сөз жалған болмас.\nКөп кітап келді Алладан, оның төрті\nАлланы танытуға сөз айырмас .\n\nӘмәнтуоқымаған кісі бар ма? \nУә кутубиһидегенмен ісі бар ма?\nАлла өзгермес, адамзат күнде өзгерер, \nЖарлық берді Ол сіздерге сөзді ұғарға.\n\nЗамана, шаруа, мінез күнде өзгерді, \nОларға кез-кезімен нәбикелді.\nҚағида шариғаты өзгерсе де,\nТағрифАлла еш жерде өзгермеді.\n\nКүллі махлұқ өзгерер, Алла өзгермес, \nӘһлі кітапбұл сөзді бекер демес.\nАдам нәпсі, өзімшіл мінезбенен \nБос сөзбенен қастаспай, түзу келмес.\n\nМахаббатпен жаратқан адамзатты,\nСен де сүй ол Алланы жаннан тәтті. \nАдамзаттың бәрін сүй бауырым деп, \nЖәне сүй Хақ жолы деп әділетті.\n\nОсы үш сүю болады имани гүл, \nИманның асылы үш деп сен тәхқиқбіл. \nОйлан дағы, үшеуін таратып бақ,\nБасты байла жолына, малың түгіл.\n\nДін де осы, шын ойласаң, тағатта осы, \nЕкі дүние бұл тасдиқ– Хақтың досы. \nОсыларды бұзатын және үш іс бар: \nПайда, мақтан, әуесқой — онан шошы.\n\nРуза, намаз, зекет, хаж–талапсыз іс, \nЖақсы болсаң, жақсы тұт бәрін тегіс. \nБастапқы үшін бекітпей, соңғы төртті\nҚылғанменен татымды бермес жеміс.\n\nБас жоғары жаралған, мойын төмен, \nҚарашы, дүние біткен ретімен.\nІстің басы — ретін танымақтық,\nИман білмес тағатты қабыл демен.\n\nАдамдар ғибадаттансөз қозғаған, \nХуснизәнмен иманды білді ойлаған. \nИманның тазалығын жақсы ұқтырмай, \nСыртын қанша жуса да, іші оңбаған.\n\nАлла мінсіз әуелден, пайғамбар хақ,\nМү’минболсаң, үйреніп, сен де ұқсап бақ. \nҚұран рас, Алланың сөзі-дүр ол,\nТә’уилінбілерлік ғылымың шақ.\n\nАлланың, пайғамбардың жолындамыз, \nЫнтамызды бұзбастық иманымыз.\nПайда, мақтан, әуесқой — шайтан ісі,\nКәні біздің нәпсіні тыйғанымыз?\n\nМұсылман болсаң, әуелі иманды бол,\nПендеге иман өзі ашады жол,\nШын илан да, таза ойла бір иманды, \nМұнафиқнамаз қылмап па, мағлұм ғой ол.\n\nАлла ішіңді айтқызбай біледі, ойла,\nПендесіне қастықпен кінә қойма.\nРаспенен таласпа мү’мин болсаң,\nОйла, айттым, адамдық атын жойма!",,
ABAI166ABAI,1902,"Жүрек — теңіз, қызықтың бәрі — асыл тас","Жүрек — теңіз, қызықтың бәрі — асыл тас,\nСол қызықсыз өмірде жүрек қалмас.\nЖүректен қызу-қызба кете қалса,\nӨзге тәннен еш қызық іс табылмас.\n\nДостық, қастық, бар қызық — жүрек ісі,\nАр, ұяттың бір ақыл — күзетшісі.\nАр мен ұят сынбаса, өзге қылық,\nАрын, алқын — бұл күннің мәртебесі.\n\nҚартаң тартқан адамнан от азаймақ,\nОт азайса, әр істің бәрі тайғақ.\nШаруаң үшін көрінген ақыл айтып,\nЖолың тайған, аяғың тартар маймақ.",M. Tarlovsky,"Сердце — море, где радости — жемчуга.\nОтбери их — и выцветут берега.\nЕсли сердце сокровища лишено,\nОболочка пустая не дорога.\n\nСердце дружбой живёт, живёт и враждой.\nДобродетель в уме находит устой.\nЕсли ум добродетель твою хранит,\nС каждым днём ты возносишься над средой.\n\nСтарый, гаснущий муж не сломит врага.\nПроку нет от притухшего очага.\nВсякий неуч совет ввернуть норовит.\nЕсли, ставшая хилой, скользит нога."
ABAI166ABAI,1902,"Жүрек — теңіз, қызықтың бәрі — асыл тас","Жүрек — теңіз, қызықтың бәрі — асыл тас,\nСол қызықсыз өмірде жүрек қалмас.\nЖүректен қызу-қызба кете қалса,\nӨзге тәннен еш қызық іс табылмас.\n\nДостық, қастық, бар қызық — жүрек ісі,\nАр, ұяттың бір ақыл — күзетшісі.\nАр мен ұят сынбаса, өзге қылық,\nАрын, алқын — бұл күннің мәртебесі.\n\nҚартаң тартқан адамнан от азаймақ,\nОт азайса, әр істің бәрі тайғақ.\nШаруаң үшін көрінген ақыл айтып,\nЖолың тайған, аяғың тартар маймақ.",M. Dudin,"Сердце — море, а радость его — жемчуга.\nЖизнь для сердца, без радости — не дорога!\nМоре сердца становится морем печали,\nГаснет пламя и глубинах и глохнут его берега.\nВсё от радости Сердца — и Совесть, и Дружба, и Честь,\nВсё, что в будущем будет, и в сумерках прошлого есть.\nВсё, чего не коснется сегодняшней прихоти норов\nИ тщеславием с лестью рождённая месть.\nПеред совестью старости опыт не лжёт.\nИ мосты продолжения жизни не жжёт,\nРади радости жизни в надёжных глубинах\nМоре сердца свои жемчуга бережёт."
ABAI167ABAI,1902,Тоты құс түсті көбелек,"Тоты құс түсті көбелек\nЖаз сайларда гулемек. \nБәйшешек солмақ, күйремек, \nКөбелек өлмек, сиремек.\nАдамзатқа не керек:\nСүймек, сезбек, кейімек, \nХарекет қылмақ, жүгірмек, \nАқылмен ойлап,сөйлемек.\nӘркімді заман сүйремек, \nЗаманды қай жан билемек? \nЗаманға жаман күйлемек, \nЗамана оны илемек.",M. Petrovyh,"Мотыльки, чей светел наряд,\nВам, цветы, привет свой дарят.\nНо спугнет гроза, сад примят —\nИ они назад не летят.\n\nЛюдям всем дана, всем подряд,\nЧереда удач и утрат,\nЧто всегда сомненьем томят\nИ скорей ответа хотят.\n\nВремя гонит всех — стар иль млад.\nБремя злых помех снять бы рад!\nЖизнь — тоска и смех, блеск и чад.\nСрок придет, и ты смертью взят."
ABAI167ABAI,1902,Тоты құс түсті көбелек,"Тоты құс түсті көбелек\nЖаз сайларда гулемек. \nБәйшешек солмақ, күйремек, \nКөбелек өлмек, сиремек.\nАдамзатқа не керек:\nСүймек, сезбек, кейімек, \nХарекет қылмақ, жүгірмек, \nАқылмен ойлап,сөйлемек.\nӘркімді заман сүйремек, \nЗаманды қай жан билемек? \nЗаманға жаман күйлемек, \nЗамана оны илемек.",E. Kurdakov,"Вот мотыльков беспечный рой,\nСтруясь, летит сквозь летний зной\nВ мгновенной радости скупой\nНад обречённою травой.\n\nА человек, он что ж, иной?\nИ он не властен над судьбой,\nСпешит, хлопочет, лишь порой\nПытаясь путь осмыслить свой.\n\nА время мутною рекой\nВсех топит в бездне вековой,\nИ тех особо, кто порой\nПеречит времени, слепой."
ABAI168ABAI,1903,Жалын мен оттан жаралып,"Жалын мен оттан жаралып, \nЖарқылдап Рағитжайды айдар. \nЖаңбыры жерге таралып, \nЖасарып шығып гүл жайнар.\n\nЖайына біреу келсе кез,\nБелгілі жұмыс, сор қайнар.\nҚуаты күшті нұрлы сөз,\nҚуатын білген абайлар.\n\nЖалын мен оттан жаралған \nСөзді ұғатын қайсың бар?\nПартия жиып пара алған,\nПейілі кедей байсыңдар.\n\nҚулық пенен құбылдан \nЖалықсаң, жақсы жансыңдар. \nТүзелмесе шұғылдан,\nАрсылдар да қалшылдар.\n\nНесі өмір,\nНесі жұрт?\nӨңшең қырт,\nБас қаңғырт!",L. Ozerov,"Ангел молнии, Рагит,\nКак стрела, к земле летит.\nОпрокинутый на землю\nДождь её животворит.\nМолния бьёт наповал.\nСилу слов ты, друг, познал.\nЕсли их, как молний силу,\nНа себе ты испытал.\nМимо этих слов пройдёт\nВзяточник и обормот.\nНищенка-душа не примет\nОгненных таких щедрот.\nПримет молнии-слова,\nКто устал от плутовства.\n\nНе пора ль к рукам прибрать\nБолтунов всесильных рать?\nЧто за публика такая —\nТолько знают врать и врать."
ABAI169ABAI,,"Әйелің — Медет қызы, аты Ырым","Әйелің — Медет қызы, аты Ырым, \nАйында бір жумайды беттің кірін.\nЕр кезек ер жігітке үшке дейін,\nБір боқты тағы бас та және сүрін.",M. Adibayev,"Жену твою — Медета дочь, зовут Ырым,\nРаз в месяц грязного лица не моет.\nВ говно ступить упасть — три раза право есть,\nПотом, ничто уже джигита не отмоет."
ABAI169ABAI,,"Әйелің — Медет қызы, аты Ырым","Әйелің — Медет қызы, аты Ырым, \nАйында бір жумайды беттің кірін.\nЕр кезек ер жігітке үшке дейін,\nБір боқты тағы бас та және сүрін.",A. Starostin,"Твоя жена Медета дочь, и звать ее Ырим;\nУмыться даже в месяц раз — тот труд ей нестерпим;\nЖигиту силы испытать, ты знаешь, трижды надо,\nНо он в дерьмо вступил и в грязь летит путем прямым."
ABAI169ABAI,,"Әйелің — Медет қызы, аты Ырым","Әйелің — Медет қызы, аты Ырым, \nАйында бір жумайды беттің кірін.\nЕр кезек ер жігітке үшке дейін,\nБір боқты тағы бас та және сүрін.",K. Doszhan,"Жена твоя по имени Ырым, дочь Медета,\nДаже раз в месяц не моет свое грязное лицо.\nУ джигита есть право до трех раз (еще раз),\nЕще раз наступи на дерьмо и упади.\n(До трех раз наступить на говно и упасть)."
ABAI170ABAI,,"Бөстегім, құтылдың ба Көтібақтан?","Бөстегім, құтылдың ба Көтібақтан?\n«Күйшіл» деп бабын білмей кінә таққан. \nҚұл табан, кескіл тұмсық Бөстекбайым, \nКісіге бос берермін бір мін тапқан.",M. Adibayev,"Избавился ль от Котыбака, Бостегим?\nЗа норов хаял он тебя, ухода не творил.\nКто б в мощных лапах, клюве, Бостегим,\nТвоих изъян нашел, тому бы даром отдарил."
ABAI170ABAI,,"Бөстегім, құтылдың ба Көтібақтан?","Бөстегім, құтылдың ба Көтібақтан?\n«Күйшіл» деп бабын білмей кінә таққан. \nҚұл табан, кескіл тұмсық Бөстекбайым, \nКісіге бос берермін бір мін тапқан.",K. Doszhan,"Мой Бостек, ты избавился от Көтібақа?\nКоторый, не умея ухаживать, говорил, что ты привередлив.\n(Винил тебя, не зная, как ухаживать за тобой).\nС натруженными лапами, изогнутым клювом, мой Бостегим,\nЕсли в тебе кто найдет один изъян, я отдам тебя даром этому человеку."
ABAI171ABAI,,Ғалымнан надан артпас ұққанменен,"Ғалымнан надан артпас ұққанменен,\nТағдыр көрмей қоймайды бұққанменен. \nО дағы қалыбынан аса алмайды, \nЖауқазын ерте көктеп шыққанменен.",M. Adibayev,"Судьбы своей не избежать,\nИ суть свою не поменять.\nУченого не превзойти невежде,\nПодснежнику о лете — не узнать."
ABAI171ABAI,,Ғалымнан надан артпас ұққанменен,"Ғалымнан надан артпас ұққанменен,\nТағдыр көрмей қоймайды бұққанменен. \nО дағы қалыбынан аса алмайды, \nЖауқазын ерте көктеп шыққанменен.",K. Doszhan,"Невежда хоть сколько будет понимать, не станет,\nне будет знать больше, лучше ученого.\nСудьбы не избежишь, все равно не спрячешься, не убежишь.\nОн (невежда) все равно не выйдет из своей сути,\nКак подснежник рано расцветающий не видит лета."
ABAI172ABAI,,Домбыраға қол соқпа,"Домбыраға қол соқпа, \nШымырлатып бір-бірлеп. \nЖүрегім, соқпа, кел тоқта, \nЖас келер көзге жүр-жүрлеп.\n\nҚайғылы көңілім қайдағы \nБұрынғымды жаңғыртар. \nҚайратты алып бойдағы, \nБасымды қайғы қаңғыртар.\n\nОнан да жылы жүзіңмен \nКел, жарым, қара бетіме. \nЖылы, тәтті жауап айт \nІштегі қайғы дертіме.\n\nІштегі ескі жалынды \nСөндір жаңа қылықпен. \nСөйлесші жақсы, жағымды\nМендей көңілі сынықпен.\n\nСынық көңілім көп кешер, \nМайда қолмен ұстасаң. \nКөңілге түрлі ой түсер,\nӘр тереңге нұсқасаң.\n\nКүйлі, күйсіз бәйгеге \nҚажыды көңілім көп шауып. \nКөп қинамай әрнеге,\nЕнді семірт, жем тауып.",M. Adibayev,"Не рви, не трогай струн души,\nВ домбре все чувства на пределе.\nНе бейся сердце, не стучи,\nСлезою задрожав на веке.\nДуша в печаль погружена,\nМинувшее не отзовется боле.\nЛишает разума тоска,\nИ голова катится в поле.\nЛюбимая, лишь нежный взгляд\nБольную душу успокоит.\nТакое слово мне скажи,\nЧто жизни человечьей стоит.\nВнутри что тлеет и горит\nПогасит сладостная прелесть.\nДуша и ноет, и болит,\nСлова любви меня согреют.\nКоль нежно прикоснешься ты,\nВоспрянет лучшее в груди.\nДуша простит, забыв былое,\nК блаженству путь мне укажи.\nВ надрывах звуков и в байге\nЯ жил — душа моя устала.\nРодная, не терзай меня,\nЛюбовью утоли сначала."
ABAI172ABAI,,Домбыраға қол соқпа,"Домбыраға қол соқпа, \nШымырлатып бір-бірлеп. \nЖүрегім, соқпа, кел тоқта, \nЖас келер көзге жүр-жүрлеп.\n\nҚайғылы көңілім қайдағы \nБұрынғымды жаңғыртар. \nҚайратты алып бойдағы, \nБасымды қайғы қаңғыртар.\n\nОнан да жылы жүзіңмен \nКел, жарым, қара бетіме. \nЖылы, тәтті жауап айт \nІштегі қайғы дертіме.\n\nІштегі ескі жалынды \nСөндір жаңа қылықпен. \nСөйлесші жақсы, жағымды\nМендей көңілі сынықпен.\n\nСынық көңілім көп кешер, \nМайда қолмен ұстасаң. \nКөңілге түрлі ой түсер,\nӘр тереңге нұсқасаң.\n\nКүйлі, күйсіз бәйгеге \nҚажыды көңілім көп шауып. \nКөп қинамай әрнеге,\nЕнді семірт, жем тауып.",A. Gatov,"Ты, домбра, сильнее грянь,\nБоль и радость затая!\nСердце, биться перестань!\nСлёзы сдерживаю я.\n\nОтшумевшей жизни след\nВ сердце, трепетном едва.\nГорько мне — и силы нет,\nИ кружится голова.\n\nДорогая, посмотри\nМне в глаза и успокой\nЗлой недуг, что изнутри\nЗаглушает голос мой.\n\nПламя углей погаси,\nЛаской нежною повей.\nОблегченье принеси\nСтраждущей душе моей.\n\nК ней рукою прикоснись.\nЧтоб, тобой исцелена,\nМысль моя вспорхнула ввысь,\nВ дальний край устремлена.\n\nСердце, пламень свой умерь\nИ байгу свою кончай!\nНе терзай меня — теперь\nУмереть спокойно дай!"
ABAI172ABAI,,Домбыраға қол соқпа,"Домбыраға қол соқпа, \nШымырлатып бір-бірлеп. \nЖүрегім, соқпа, кел тоқта, \nЖас келер көзге жүр-жүрлеп.\n\nҚайғылы көңілім қайдағы \nБұрынғымды жаңғыртар. \nҚайратты алып бойдағы, \nБасымды қайғы қаңғыртар.\n\nОнан да жылы жүзіңмен \nКел, жарым, қара бетіме. \nЖылы, тәтті жауап айт \nІштегі қайғы дертіме.\n\nІштегі ескі жалынды \nСөндір жаңа қылықпен. \nСөйлесші жақсы, жағымды\nМендей көңілі сынықпен.\n\nСынық көңілім көп кешер, \nМайда қолмен ұстасаң. \nКөңілге түрлі ой түсер,\nӘр тереңге нұсқасаң.\n\nКүйлі, күйсіз бәйгеге \nҚажыды көңілім көп шауып. \nКөп қинамай әрнеге,\nЕнді семірт, жем тауып.",A. Zhovtis,"Домбры не трогай рукой,\nДрогнувших струн не рви.\nНе бейся, сердце, постой,\nСлез к очам не зови…\n\nА слезы бегут по щеке –\nСтарая скорбь жива.\nОтяжелев, в тоске\nСклоняется голова.\n\nК тому, кто поник душой.\nЧья боль живет взаперти,\nВзор лучезарный свой,\nЛюбимая, обрати!\n\nПрошу тебя, погляди,\nМолю, погаси костер:\nОн ведь в больной груди\nТлеет с давнишних пор.\n\nРазвей, разгони беду.\nКоснувшись нежной рукой,\nИ к цели я пойду,\nИ чист и прям душой.\n\nНо как устала она\nВ байге пестрящего дня!\nЯ верю, что ты должна\nВывести меня!"
ABAI172ABAI,,Домбыраға қол соқпа,"Домбыраға қол соқпа, \nШымырлатып бір-бірлеп. \nЖүрегім, соқпа, кел тоқта, \nЖас келер көзге жүр-жүрлеп.\n\nҚайғылы көңілім қайдағы \nБұрынғымды жаңғыртар. \nҚайратты алып бойдағы, \nБасымды қайғы қаңғыртар.\n\nОнан да жылы жүзіңмен \nКел, жарым, қара бетіме. \nЖылы, тәтті жауап айт \nІштегі қайғы дертіме.\n\nІштегі ескі жалынды \nСөндір жаңа қылықпен. \nСөйлесші жақсы, жағымды\nМендей көңілі сынықпен.\n\nСынық көңілім көп кешер, \nМайда қолмен ұстасаң. \nКөңілге түрлі ой түсер,\nӘр тереңге нұсқасаң.\n\nКүйлі, күйсіз бәйгеге \nҚажыды көңілім көп шауып. \nКөп қинамай әрнеге,\nЕнді семірт, жем тауып.",A. Kodar,"Не надо браться за домбру, —\nМне с сердцем скорбным совладать ли,\nЯ, растревоженный, замру,\nИ, слезы выступят по капле.\nБоюсь, опять в душе моей\nПроснутся отзвуки былого.\nИ, ослабев среди тенен,\nВ печаль, как в бред, впаду я снова.\nТак подойди же и пойми,\nВсмотрись в меня с теплом во взгляде,\nИ боль души моей уйми\nТы медом слов, моя отрада.\nПусть буду снова обольщен,\nЗабыв о тлении былого,\nСумей найти вернейший тон,\nЧтоб скорби скинулись оковы.\nСпособен многому я внять,\nКоль подойдешь ко мне ты тонко.\nВглубь мыслей разных я опять\nУйду с тобою потихоньку.\nВ байге хорошей и дурной\nУстал я от порывов тщетных.\nТак будь побережней со мной, —\nНасыть меня плодом заветным."
ABAI172ABAI,,Домбыраға қол соқпа,"Домбыраға қол соқпа, \nШымырлатып бір-бірлеп. \nЖүрегім, соқпа, кел тоқта, \nЖас келер көзге жүр-жүрлеп.\n\nҚайғылы көңілім қайдағы \nБұрынғымды жаңғыртар. \nҚайратты алып бойдағы, \nБасымды қайғы қаңғыртар.\n\nОнан да жылы жүзіңмен \nКел, жарым, қара бетіме. \nЖылы, тәтті жауап айт \nІштегі қайғы дертіме.\n\nІштегі ескі жалынды \nСөндір жаңа қылықпен. \nСөйлесші жақсы, жағымды\nМендей көңілі сынықпен.\n\nСынық көңілім көп кешер, \nМайда қолмен ұстасаң. \nКөңілге түрлі ой түсер,\nӘр тереңге нұсқасаң.\n\nКүйлі, күйсіз бәйгеге \nҚажыды көңілім көп шауып. \nКөп қинамай әрнеге,\nЕнді семірт, жем тауып.",K. Doszhan,"Не стучи руками по домбре — (как бы сам поэт — этот инструмент),\nПронзительные чувства постоянно выворачивают душу.\nНе бойся, не стучи, сердце, остановись, замри,\nОдна за другой слезинки наворачиваются на глаза.\nМне тоскливо, моя душа печальна (почти траурное состояние),\nЭхом ли отзовется прошедшее.\nЗабрав силу предчувствие смерти лишает разума,\nЯ потерял голову, рассудок от тоски.\nПосмотри на меня теплым взглядом,\nТвой нежный взгляд, нежное лицо, любимая моя.\nСладкое нежное слово твое\nИзлечат душу израненную теплое, нежное слово.\nТо, что внутри горит старым огнем тоски, печали, обиды, боли.\nМожет погасить твоя новая прелесть неизъяснимая, кокетство.\nУбитая, сломленная горем моя душа многое простит\nЕсли нежно коснешься меня.\nРазные хорошие, глубокие мысли посетят меня,\nЕсли укажешь путь к бесконечному блаженству.\nВ поединке, состязании, байге с музой и без музы\nУчаствовал я, душа моя истомилась, устала,\nХоть ты не истязай, не терзай меня.\nНайди для моего духа, моей души, успокоение.\nЧтобы я мог оправиться (наполнится) новой жизнью, чувством.\nНе стучи руками по домбре — (как бы сам поэт — этот инструмент),\nПронзительные чувства постоянно выворачивают душу.\nНе бойся, не стучи, сердце, остановись, замри,\nОдна за другой слезинки наворачиваются на глаза.\nМне тоскливо, моя душа печальна (почти траурное состояние),\nЭхом ли отзовется прошедшее.\nЗабрав силу предчувствие смерти лишает разума,\nЯ потерял голову, рассудок от тоски.\nПосмотри на меня теплым взглядом,\nТвой нежный взгляд, нежное лицо, любимая моя.\nСладкое нежное слово твое\nИзлечат душу израненную теплое, нежное слово.\nТо, что внутри горит старым огнем тоски, печали, обиды, боли.\nМожет погасить твоя новая прелесть неизъяснимая, кокетство.\nУбитая, сломленная горем моя душа многое простит\nЕсли нежно коснешься меня.\nРазные хорошие, глубокие мысли посетят меня,\nЕсли укажешь путь к бесконечному блаженству.\nВ поединке, состязании, байге с музой и без музы\nУчаствовал я, душа моя истомилась, устала,\nХоть ты не истязай, не терзай меня.\nНайди для моего духа, моей души, успокоение.\nЧтобы я мог оправиться (наполнится) новой жизнью, чувством."
ABAI173ABAI,,"Жол көрмек, жоба білмек, жиһан кезбек","Жол көрмек, жоба білмек, жиһан кезбек,\nБой жеңбек, ер жігітке ғақыл таппақ.\nТағдырын көрушінің Хақтан біліп,\nКөшелі өнер иесін жүрсе жақтап.\n\nНиетің түзу болса сенің аппақ,\nЕкі елі ауызыңа қойсаң қақпақ.\nСыбыр, өсек дегенді сырттай жүріп,\nҒылым, өнер, мал таппақ, жұртқа жақпақ.",M. Adibayev,"Увидеть путь, познать, на мир взглянуть,\nСебя преодолев, младым постигни суть.\nПредначертанное прими как дар и волю\nБожью, Талант в искусстве по душе, всего Ему дороже.\nКоль помыслы твои прозрачны и чисты,\nРту своему во всем поставь преграду.\nОт сплетен, болтовни, от суеты беги,\nНароду угодишь, в трудах найдя отраду."
ABAI173ABAI,,"Жол көрмек, жоба білмек, жиһан кезбек","Жол көрмек, жоба білмек, жиһан кезбек,\nБой жеңбек, ер жігітке ғақыл таппақ.\nТағдырын көрушінің Хақтан біліп,\nКөшелі өнер иесін жүрсе жақтап.\n\nНиетің түзу болса сенің аппақ,\nЕкі елі ауызыңа қойсаң қақпақ.\nСыбыр, өсек дегенді сырттай жүріп,\nҒылым, өнер, мал таппақ, жұртқа жақпақ.",K. Doszhan,"Видеть дорогу, знать толк (познать), странствовать по свету,\nЗдравому молодцу, поборов себя, найти ум, наставления.\nСудьбу видевшего, будущее узнать от Всевышнего,\nЕму (Богу) ближе умудренный в искусстве человек.\nЕсли твои помыслы чисты и светлы,\nЕсли поставишь заслон на свой рот.\nЕсли обойдешь стороной шепотки и сплетни,\nТо угоден будешь народу, наукой и искусством заработаешь скот (состояние)."
ABAI174ABAI,,Мен боламын демеңдер,"Мен боламын демеңдер, \nАяқты алшаң басқанға.\nЕкі көзің аларып,\nҚұр қарайсың аспанға.\n\nБір ғылымнан басқаның,\nБәрі де кесел асқанға.\nӨйткен адам жолығар \nКешікпей-ақ тосқанға.",M. Adibayev,"Не говорите — состоялся я,\nНе чуя землю, растопырив ноги,\nПустые выпучив глаза,\nИ тупо в небо ими впершись.\nНауки выше доли нет,\nВсе прочее — болезнь и чванство.\nКоли бахвальство суть тебя,\nСвою ты встретишь неудачу."
ABAI174ABAI,,Мен боламын демеңдер,"Мен боламын демеңдер, \nАяқты алшаң басқанға.\nЕкі көзің аларып,\nҚұр қарайсың аспанға.\n\nБір ғылымнан басқаның,\nБәрі де кесел асқанға.\nӨйткен адам жолығар \nКешікпей-ақ тосқанға.",K. Doszhan,"Не говорите, что я состоялся, я значимый,\nКоль ходите широко расставляя ноги.\nВыпученные, пустые глаза,\nТупо, бессмысленно смотрят только в небо.\nВсе кроме науки, чванство, самолюбование, хвастовство,\nОно вредно, как неизлечимая болезнь (кесел).\nЧеловека, который так себя ведет, так поступает,\nТакой человек вскоре встретится с неудачей."
ABAI175ABAI,,"Ойға түстім, толғандым","Ойға түстім, толғандым,\nӨз мінімді қолға алдым. \nМінезіме көз салдым, \nТексеруге ойландым.\nӨзіме өзім жақпадым,\nЕнді қайда сыя алдым?\nҚалап алған көп мінез, \nҚалайша қылып тыя алдым?\n\nБойдағы мінді санасам,\nТау тасынан аз емес. \nЖүрегімді байқасам,\nИнедейін таза емес.\nАршып алып тастауға, \nАпандағы саз емес.\nБәрі болды өзімнен,\nТәңірім салған наза емес.\n\nОсынша ақымақ болғаным \nКөрінгенге қызықтым. \nҒаділетті жүректің \nӘділетін бұзыппын;\nАқыл менен білімнен \nӘбден үміт үзіппін;\nАйла менен амалды \nМеруерттей тізіппін;\nЖалмауыздай жалаңдап,\nАр, ұяттан күсіппін ; \nҚулық пенен сұмдыққа \nҚұладындай ұшыппын;\n«Сіз білесіз» дегенге \nКүнге күйіп, пісіппін; \nМақтанбасқа мақтанып,\nДеп жүріппін «пысықпын».",K. Doszhan,"Погрузился, в мысли, размышлял, раздумывал,\nВзяв в свои руки свои недостатки\nСмотрю на себя со стороны, на свой характер, свой нрав,\nПроверить себя я решил.\nСам себе я не нравлюсь, отвратителен себе.\nГде мне поместить себя?\nХарактер, который я сам выбрал, сам сделал\nКак мне теперь его укротить?\nЕсли сосчитать свои недостатки (недостатки характера),\nНе меньше, чем камней в горах.\nЗамечаю я свое сердце,\nДо иголочки оно нечисто\nЭто даже не грязь, которую можно вычистить.\nЕго не прочистишь, как грязь в логове.\nВо всем я сам виноват, Тенгри (Бог) тут не причем.\nБез разбору хватаясь, интересуясь всем\nСтал я дураком.\nПрекрасное сердце\nИстинность, искренность сердца сбил с пути,\nНауки с разумом, знания,\nТеряют всякий смысл, надежду;\nХитрость и коварство нанизывал,\nВыдавая за жемчуга, за драгоценность.\nКак дьявол (съедая вокруг себя, уничтожая все вокруг),\nКак нечистая сила, летел носился чуть не падая.\n«Бы знаете все, вы знаток» — говорили мне все,\nЛьстили мне и это грело,\nЯ жарился на этом как на солнце.\nЯ гордился тем, что, оказывается, вообще ничего не стоило,\nСчитал себя самым хитрым, ушлым и умным."
ABAI175ABAI,,"Ойға түстім, толғандым","Ойға түстім, толғандым,\nӨз мінімді қолға алдым. \nМінезіме көз салдым, \nТексеруге ойландым.\nӨзіме өзім жақпадым,\nЕнді қайда сыя алдым?\nҚалап алған көп мінез, \nҚалайша қылып тыя алдым?\n\nБойдағы мінді санасам,\nТау тасынан аз емес. \nЖүрегімді байқасам,\nИнедейін таза емес.\nАршып алып тастауға, \nАпандағы саз емес.\nБәрі болды өзімнен,\nТәңірім салған наза емес.\n\nОсынша ақымақ болғаным \nКөрінгенге қызықтым. \nҒаділетті жүректің \nӘділетін бұзыппын;\nАқыл менен білімнен \nӘбден үміт үзіппін;\nАйла менен амалды \nМеруерттей тізіппін;\nЖалмауыздай жалаңдап,\nАр, ұяттан күсіппін ; \nҚулық пенен сұмдыққа \nҚұладындай ұшыппын;\n«Сіз білесіз» дегенге \nКүнге күйіп, пісіппін; \nМақтанбасқа мақтанып,\nДеп жүріппін «пысықпын».",A. Gatov,"В раздумье долгом и немом,\nВ воспоминаньях о былом,\nПеребирал я день за днём,\nНе оправдав себя ни в чём.\nКуда мне скрыться от себя?\nМой каждый шаг был только злом.\nСмогу ли обуздать себя?\nЯ подл, я виноват кругом.\n\nНеисчислимы камни гор —\nИ счёта нет грехам моим.\nА стоит в сердце заглянуть —\nПозор и срам глазам моим.\nТо не колодезная грязь —\nНе вычерпать рукам моим.\nТаким меня не создал бог —\nЯ страшен по делам моим.\n\nНо в чём же я себя виню?\nЯ падок был на всё, я тот,\nКто искренностью пренебрёг\nИ расточил её, как мот.\nЯ слову разума внимал\nИ поступал наоборот.\nКак жемчуг, хитрости и ложь\nНанизывал из года в год.\n\nЧудовище, я потерял\nДелам моим бессчестным счёт.\nЯ жадно к подлости любой,\nКак ворон, правил свой полёт.\nПустую слыша похвалу,\nГордился ею, думал — вот\nНадул я всех и мастаком\nТолпа за это назовёт."
ABAI175ABAI,,"Ойға түстім, толғандым","Ойға түстім, толғандым,\nӨз мінімді қолға алдым. \nМінезіме көз салдым, \nТексеруге ойландым.\nӨзіме өзім жақпадым,\nЕнді қайда сыя алдым?\nҚалап алған көп мінез, \nҚалайша қылып тыя алдым?\n\nБойдағы мінді санасам,\nТау тасынан аз емес. \nЖүрегімді байқасам,\nИнедейін таза емес.\nАршып алып тастауға, \nАпандағы саз емес.\nБәрі болды өзімнен,\nТәңірім салған наза емес.\n\nОсынша ақымақ болғаным \nКөрінгенге қызықтым. \nҒаділетті жүректің \nӘділетін бұзыппын;\nАқыл менен білімнен \nӘбден үміт үзіппін;\nАйла менен амалды \nМеруерттей тізіппін;\nЖалмауыздай жалаңдап,\nАр, ұяттан күсіппін ; \nҚулық пенен сұмдыққа \nҚұладындай ұшыппын;\n«Сіз білесіз» дегенге \nКүнге күйіп, пісіппін; \nМақтанбасқа мақтанып,\nДеп жүріппін «пысықпын».",M. Adibayev,"В раздумьях я,\nСобрал все недостатки.\nСмотрю со стороны\nНа свой характер гадкий.\nКак отвратительна сия фигура,\nКуда бы поместить себя?\nКак укротить тебя,\nПредставшая натура?\nКамней в горах —\nИзъянов столько в нраве.\nИ сердце — логово\nДурного. Право,\nНе грязь оно,\nКоторую убрать легко.\nТам чистоты — игольное ушко,\nБез Бога это все взросло.\nЗа всем гоняясь\nДураком я стал.\nСвятое в сердце\nДьяволу отдал.\nНаука, разум\nСмысл потеряли;\nКоварство с хитростью\nЖемчугом представлял.\nОт чести отрекаясь,\nХимерою носился —\nПодмял свет белый.\nВсе мне льстили:\n«Вы знаток умелый»\nИ это, обжигая, грело;\nБезмерной ушлостью гордился,\nВ ничтожество на деле превратился."
ABAI176ABAI,,Түбінде баянды еңбек — егін салған,"Түбінде баянды еңбек — егін салған, \nЖасынан оқу оқып, білім алған.\nБи болған, болыс болған өнер емес, \nЕңбектің бұдан өзге бәрі жалған.",A. Zhovtis,"Пахаря славный труд — хорош.\nРадость труда в ученье найдешь.\nБием же быть, в волостных ходить –\nНе дело это, а ложь!"
ABAI176ABAI,,Түбінде баянды еңбек — егін салған,"Түбінде баянды еңбек — егін салған, \nЖасынан оқу оқып, білім алған.\nБи болған, болыс болған өнер емес, \nЕңбектің бұдан өзге бәрі жалған.",K. Doszhan,"В конечном итоге самый долговечный труд,\nЭто — поросль растить (вырастить учеников).\nНе судья (судейство), не волостной (чиновник), это не искусство,\nВсе остальное — итог труда."
ABAI176ABAI,,Түбінде баянды еңбек — егін салған,"Түбінде баянды еңбек — егін салған, \nЖасынан оқу оқып, білім алған.\nБи болған, болыс болған өнер емес, \nЕңбектің бұдан өзге бәрі жалған.",M. Adibayev,"Нет лучше знаний истинных работы,\nВзлелеять поросль, ей жизнь отдать.\nНет, не искусство быть судьею,\nИ волостным стремиться стать."